TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR Ş.Ç. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/5809) Karar Tarihi: 24/2/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/5809 Karar Tarihi : 24/2/202 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M.Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Basri BA ĞCI Raportör : Selçuk KILIÇ Başvurucu : Ş.Ç. Vekili : Av. Mesut ADAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, harç iadesi için müzekkere yaz ılmas ı talebine yönelik ek karar ın hakkaniyete uygun olm
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR Ş.Ç. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/5809) Karar Tarihi: 24/2/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/5809 Karar Tarihi : 24/2/202 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M.Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Basri BA ĞCI Raportör : Selçuk KILIÇ Başvurucu : Ş.Ç. Vekili : Av. Mesut ADAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, harç iadesi için müzekkere yaz ılmas ı talebine yönelik ek karar ın hakkaniyete uygun olmamas ı nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 2/3/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 6. Başvurucunun maliki oldu ğu Bursa'n ın Osmangazi ilçesindeki ta şınmazlar ın kamulaştırılmas ına yönelik 13/11/2000 tarihinde Bursa Büyük şehir Belediye Ba şkanl ığınca (Belediye) karar al ınm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/5809 Karar Tarihi : 24/2/202 37. Kamula ştırma işlemi üzerine ba şvurucu taraf ından 11/12/2000 tarihinde Bursa 5. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) kamulaştırma bedelinin art ırılmas ı davas ı açılm ış ve Mahkemenin 19/2/2002 tarihli karar ı ile davan ın k ısmen kabulüne karar verilmi ştir. 8. An ılan karar ın Yarg ıtay 18. Hukuk Dairesinin (Daire) 25/6/2002 tarihli karar ı ile bozulmas ı üzerine Mahkemece bozma karar ına uyularak kamula ştırma bedelinin 3.254.399.146.612 eski Türk liras ı olarak (3.254.399,14 TL) art ırılmas ına 29/11/2002 tarihinde hükmedilmi ştir. 9. Daval ı Belediyece temyiz edilen karar Dairenin 8/4/2003 tarihli ilam ıyla onanm ış ve bakiye onama harc ının temyiz edene (Belediyeye) yükletilmesine kara r verilmiştir. Söz konusu onama karar ının tebliğe ç ıkar ılabilmesi için ba şvurucu taraf ından 28/4/2003 tarihinde 131.803,20 TL bakiye onama harc ı ödenmiştir. 10. Belediyece kamula ştırmadan vazgeçildi ği belirtilerek karar ın düzeltilmesi isteminde bulunulmas ı üzerine Daire 13/6/2003 tarihli karar ile kamula ştırma karar ı henüz kesinleşmeden yap ılan vazgeçme talebi do ğrultusunda gerekli karar ın verilmesi için mahkeme karar ını tekrar bozmu ş ve temyiz onama harc ı ile karar düzeltme harc ının istek hâlinde düzeltme isteyene iadesine karar vermi ştir. 11. Mahkeme 14/11/2003 tarihinde bozma karar ına uyarak konusuz kalan kamulaştırma bedelinin art ırılmas ı talebinin reddine hükmetmi ştir. Karar ın hüküm k ısm ının ikinci f ıkras ında, 2/7/1964 tarihli ve 492 say ılı Harçlar Kanunu uyar ınca al ınmas ı gereken 7.880.000 eski Türk liras ı (7,88 TL) maktu ret harc ının peşin al ınan harçtan mahsubu ile başkaca harç al ınmas ına gerek olmad ığına, maktu ret harc ının daval ı idareden al ınmas ına, fazla yat ırılan harc ın karar kesinle ştiğinde -istek hâlinde- yat ırana iadesi hususuna yer verilmiştir. Söz konusu karar, Dairenin 9/3/2004 tarihli karar ı ile onanm ış; karar ın düzeltilmesi istemi de yine Dairenin 13/9/2004 tarihli karar ıyla reddedilerek karar kesinleşmiştir. 12. Kamula ştırma işleminin konusuz kalmas ından sonra Belediye ve ba şvurucu, ödedikleri kamula ştırma bedellerine, harç ücretlerine ve di ğer bedellere yönelik olarak karşılıklı alacak davas ı açm ıştır. Başvurucu 4/3/2005 tarihinde açt ığı karşı alacak davas ında 131.803,20 TL bakiye onama harc ının iadesi talebinde de bulunmu ştur. Mahkemenin 12/10/2009 tarihli karar ında; Belediyenin 221.589,81 TL anapara, 207.396,95 TL temerrü t faizi olmak üzere toplam 428.986,76 TL alaca ğının olduğu, başvurucunun ise 131.803,20 TL bakiye onama harc ı dışında toplam 436.756,71 TL alaca ğının olduğu belirtilmi ş ve bu bedellerin kar şılıklı olarak ödenmesine hükmedilmi ştir. Ayr ıca Yarg ıtay onama karar ı gereğince Belediye taraf ından ödenmesi gereken ancak ba şvurucunun yat ırdığı 131.803,20 TL onama harc ının muhatab ının başvurucu olmad ığı, dolay ısıyla başvurucunun kendi r ızas ı ile muhatab ı olmad ığı, ödeme konusunda zorunlulu ğu bulunmad ığı ve karşı taraf ola n Belediyece ödenmesi gereken harc ı Maliyeye yat ırdığının anlaşıldığı belirtilmi ştir. Bu kapsamda ba şvurucunun bu davran ışı sonucunda sorumlu olmamas ı nedeniyle yat ırdığı onama harc ı ile ilgili olarak idareden faiz talebinde bulunamayaca ğı, diğer harçlar ı Maliyeden talep etmi ş olup iade alm ış olmas ına karşın onama harc ını Belediyeden iade talep ettiği ve bu durumun kanun koyucunun amac ına uygun olmad ığı kanaatine var ıldığı ifade edilmiş; öte yandan " bahsi geçen onama harc ının Maliyeden talep edilmesi gerekti ği" bildirilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/5809 Karar Tarihi : 24/2/202 413. Mahkemenin 12/10/2009 tarihli karar ı karşılıklı olarak temyiz edilmi ştir. Daire 11/5/2010 tarihli karar ında öncelikli olarak dosyadaki yaz ılara, karar ın dayand ığı kan ıtlara, gerektirici yasal nedenlere ve özellikle kan ıtlar ın takdirinde bir isabetsizlik görülmemesine göre " sair temyiz itirazlar ının yerinde olmad ığını" belirtmiştir. Ard ından dört madde hâlinde ifade etti ği eksiklikler tamamland ıktan sonra tekrar karar verilmesi gerekti ği gerekçesiyl e "kararda belirtilen hususlar yönünden" hükmün bozulmas ına karar vermi ştir. 14. Dairenin 11/5/2010 tarihli karar ına yönelik olarak taraflarca karar ın düzeltilmesi isteminde bulunulmam ıştır. 15. Bozma karar ı üzerine Mahkemenin 17/12/2012 tarihli karar ında da öncelikli olarak bozma ilam ı üzerine taraflarca karar düzeltme yoluna gidilmedi ği belirtilmi ş, ayr ıca "bozma karar ına uyulmu ş olmas ı itibar ıyla başvurucu taraf ından yat ırılan diğer harç bedelleri gibi 131.803,20 TL onama harc ı asl ı bak ımından bozma kapsam ı dışında kalarak kesinleşmiş olmas ı nedeniyle de ğerlendirme yap ılmad ığı" vurgulanm ıştır. Öte yandan takas ve mahsup uygulanmak suretiyle toplam 226.059,88 TL Belediye alaca ğının 201.701,33 TL asıl alacak bedeline 8/2/2005 tarihinden itibaren temerrüt faizi i şletilmek suretiyle başvurucudan tahsili ile Belediyeye ödenmesine ve taraflar ın fazlaya ili şkin taleplerinin reddine karar verilmi ştir. 16. Taraflarca temyiz edilen karar Dairenin 12/11/2013 tarihli hükmüyle onanm ış, sadece daval ı Belediye taraf ından yap ılan karar ın düzeltilmesi istemi yine Dairenin 3/11/2014 tarihli karar ı ile reddedilmi ştir. 17. Başvurucu, yukar ıda an ılan karar ın kesinleşmesi üzerine 29/1/2015 tarihli harç iadesi talepli dilekçe ile Mahkemeye yeniden müracaat etmi ştir. Dilekçesinin sonuç k ısm ında önceye ve fazlaya ili şkin talep ve dava haklar ı sakl ı kalmak kayd ıyla ödemi ş olduğu 131.803,20 TL bakiye harc ın taraf ına iadesi hususunda ilgili vergi dairesine müzekkere yazılmas ı ve sair ödedi ği harçlar ile masraflar ın taraf ına ödenmesine karar verilmesi talebinde bulunmuştur. 18. Mahkeme 12/2/2015 tarihli ek karar ında; Mahkemenin 29/11/2002 tarihli karar ının onanmas ına dair Dairenin 8/4/2003 tarihli ilam ının tebliğe ç ıkar ılabilmesi için Belediyece ödenmesi gereken 131.803,20 TL bakiye onama harc ının 28/4/2003 tarihinde başvurucu taraf ından ödendi ğinin ileri sürüldü ğü belirtmi ştir. Söz konusu harc ın Mahkemenin 17/12/2012 tarihli karar ına ilişkin dosyada görülen mahsupla şmaya ilişkin dav a ve karşı davadaki alacak taleplerinin konusu aras ında olduğu, an ılan davada ba şvurucu ile Belediyenin alacaklar ının karşılıklı olarak takas ve mahsubuna karar verildi ği ve karar ın kesinleştiği vurgulanarak bakiye harç iadesinin mümkün olmad ığı sonucuna var ıldığı ifade edilmiştir. 19. Temyiz edilen ek karar Dairenin 29/6/2015 tarihli karar ıyla onanm ış, kara r düzeltme istemi de Dairenin 16/10/2017 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. 20. Nihai karar 23/2/2018 tarihinde tebli ğ edilmiş, başvurucu 2/3/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2018/5809 Karar Tarihi : 24/2/202 5IV.İNCELEME VE GEREKÇE 21. Mahkemenin 24/2/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 22. Başvurucu; Belediyenin 2000 y ılında alm ış olduğu kamula ştırma karar ından üç sene sonra tek tarafl ı karar ı ile vazgeçti ğini ve bu vazgeçme nedeniyle taraf ına ödediği kamulaştırma bedelini faiziyle birlikte geri ald ığını, buna kar şın kendisinin ise taraf ından ödenen temyiz onama harc ının hem anaparas ını hem de faizini hâlen alamad ığını, idarenin sonradan vazgeçece ği bir kamula ştırma karar ı sonucunda yapmak zorunda kald ığı mahkeme masraflar ının ve faizlerinin kar şılanmamas ı ile sonuçlanan yarg ılama sürecinde adaletten bahsedilemeyece ğini ifade etmi ştir. Başvurucu ayr ıca Mahkemenin ek karar ında gerekçe olarak ileri sürülen takas ve mahsup definin hatal ı olduğunu, Mahkemenin 12/10/2009 ve 17/12/2012 tarihli karar ının incelenmesinden temyiz onama harc ına yönelik herhangi bir takas veya mahsup durumunun bulunmad ığını, bakiye onama harc ının Maliyeden talep edilebilece ği şeklinde hüküm kuruldu ğunu, mahkeme karar ının adil olmad ığını belirterek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 23. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un geçici 1. maddesinin (8) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Mahkeme, 23/9/2012 tarihinden sonra kesinle şen nihai i şlem ve kararlar aleyhine yap ılacak bireysel ba şvurular ı inceler." 24. An ılan hüküm gere ğince Anayasa Mahkemesi 23/9/2012 tarihinden sonra kesinleşen nihai i şlem ve kararlar aleyhine yap ılacak bireysel ba şvurular ı inceler. Dolay ısıyla Anayasa Mahkemesinin zaman bak ımından yetkisi ancak bu tarihten sonra kesinle şen nihai işlem ve kararlar aleyhine yap ılan bireysel ba şvurularla s ınırlıdır. Kamu düzenine ili şkin bu düzenleme kar şısında an ılan tarihten önce kesinle şmiş nihai işlem ve kararlar ı da içerece k şekilde yetki kapsam ının genişletilmesi mümkün de ğildir ( G.S., B. No: 2012/832, 12/2/2013, 14). 25. Anayasa Mahkemesinin zaman bak ımından yetkisi için kesin bir tarihin belirlenmesi ve yetkisinin geriye yürür şekilde uygulanmamas ı hukuk güvenli ği ilkesinin bir gereğidir ( Zafer Öztürk, B. No: 2012/51, 25/12/2012, 18). 26. Nihai i şlem veya kararlar ın an ılan tarihten önce kesinle ştiğinin tespiti hâlinde ilgili şikâyetler bak ımından başvurunun kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Anayasa Mahkemesinin yarg ı yetkisine ili şkin bu tespitinin bireysel ba şvuru incelemesinin her aşamas ında yap ılabilmesi mümkündür ( Korcan Pulatsü , B. No: 2012/726, 2/7/2013, 32). 27. Somut olayda, ba şvurucuya ait ta şınmazlar ın Belediyece kamula ştırılmas ı üzerine ba şvurucunun açt ığı kamulaştırma bedelinin art ırılmas ı davas ının konusuz kalmas ı nedeniyle reddedilmesi üzerine Belediye ve ba şvurucu ödedikleri kamula ştırma bedellerine, harç ücretlerine ve di ğer bedellere yönelik kar şılıklı olarak alacak davas ı açm ıştır. Başvurucu, Başvuru Numaras ı: 2018/5809 Karar Tarihi : 24/2/202 6kamulaştırma bedelinin art ırılmas ı davas ında Mahkemece verilen k ısmen kabul karar ının onanmas ına yönelik 8/4/2003 tarihli Daire karar ının tebliğe ç ıkar ılabilmesi için Belediyece ödenmesi gereken 131.803,20 TL bakiye onama harc ının ödendiğini belirterek 4/3/2005 tarihinde açt ığı karşı alacak davas ında 131.803,20 TL bakiye onama harc ının iadesi talebinde de bulunmu ştur. 28. Söz konusu alacak davas ında Mahkeme 12/10/2009 tarihli karar ıyla, sorumlu olmamas ına karşın yat ırdığı onama harc ı ile ilgili olarak ba şvurucunun Belediyeden faiz talebinde bulunamayaca ğını, diğer harçlar ı Maliyeden talep etmi ş olup iade alm ış olmas ına karşın onama harc ını ise Belediyeden iade talep etti ğini ve bu durumun kanun koyucunun amac ına uygun olmad ığını belirtmiş; bununla birlikte "söz konusu onama harc ının Maliyeden talep edilmesi gerekti ği" vurgulayarak 131.803,20 TL bakiye onama harc ına yönelik gerekçesini olu şturmuştur (bkz. 12). 29. Mahkemenin 12/10/2009 tarihli karar ının karşılıklı olarak temyiz edilmesi üzerine Daire 11/5/2010 tarihli karar ıyla dört madde hâlinde ifade etti ği eksiklikler d ışındaki 131.803,20 TL bakiye onama harc ını da kapsayan " sair temyiz itirazlar ının yerinde olmad ığına" karar vermi ş ve hakk ında karar düzeltme yoluna gidilmeyen sair temyiz itirazlar ı yönünden karar ın kesinleştiği anlaşılm ıştır. 30. Bahsi geçen bakiye onama harc ının Mahkemenin 12/10/2009 tarihli karar ına ilişkin dosyan ın konusunu olu şturduğu, Mahkemenin 12/10/2009 tarihli karar ının bakiye onama harc ına ilişkin k ısm ına yönelik temyiz itirazlar ının Dairenin 11/5/2010 tarihli karar ıyla yerinde görülmedi ği ve karar düzeltme yoluna da gidilmemesi nedeniyle bakiye onama harc ına yönelik hükmün kesinle ştiği belirlenmi ştir. 31. Mahkemenin kesinle şen karar ı üzerine ba şvurucu 29/1/2015 tarihli dilekçesiyle, anılan 131.803,20 TL bakiye onama harc ını ödediğini belirterek Mahkemeden bu kez söz konusu bedelin iadesi hususunda ilgili vergi dairesine müzekkere yaz ılmas ı ve sair ödedi ği harçlar ile masraflar ın taraf ına ödenmesine karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. 32. Başvurucunun söz konusu talebi üzerine Mahkemece ek bir karar al ınarak onama harc ını da kapsayan alacak davas ının mahkeme karar ıyla kesin hükme ba ğland ığı ve bu meselenin kesinle ştiği belirtilerek ayr ıca bir de ğerlendirme yap ılmaks ızın bahsi geçen harc ın iadesinin mümkün olmad ığı ifade edilmi ştir. 33. Buna göre uyu şmazl ık konusu bakiye onama harc ına yönelik hususun Dairenin 11/5/2010 tarihli karar ıyla hükme ba ğland ığı ve bu k ısm ın kesinleştiği aç ıktır. Bu itibarla başvurucunun kesin hüküm üzerine Mahkemeye yapt ığı başvurunun ve Mahkemenin herhangi bir de ğerlendirme yapmaks ızın mevcut durumu belirten ek karar ının etkili bir yol olarak değerlendirilmesi mümkün de ğildir. 34. Dolay ısıyla başvuruya konu bakiye onama harc ına yönelik karar ın ilgili kısm ının, Anayasa Mahkemesinin zaman bak ımından yetkisinin ba şlad ığı 23/9/2012 tarihinden önce kesinle ştiği anlaşılm ıştır. 35. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin zaman bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna kara r verilmesi gerekir. Celal Mümtaz AKINCI bu görü şe kat ılmam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/5809 Karar Tarihi : 24/2/202 7V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Kamuya aç ık belgelerde ba şvurucunun kimli ğinin gizli tutulmas ı talebinin KABULÜNE, B. Başvurunun zaman bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDUĞUNA Celal Mümtaz AKINCI'n ın karşıoyu ve OYÇOKLU ĞUYLA, C. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 24/2/2021 tarihinde karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Celal Mümtaz AKINCI M.Emin KUZ Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Basri BA ĞCI Başvuru Numaras ı: 2018/5809 Karar Tarihi : 24/2/202 8KARŞIOY GEREKÇES İ 1. Başvurucu, Belediyenin kamula ştırmadan vazgeçmesi nedeniyle, kamula ştırma bedelinin artt ırılmas ı davas ı sonucunda karar ı icraya koyabilmek için yat ırmak zorunda kal ınan temyiz onama harc ının kendilerine iade edilmesi gerekti ğini, mahkemece söz konusu harc ın Maliye den talep edilmesi gerekti ğinin belirtildi ğini. Karar ın kesinle şmesi üzerine daha önceki harç iadelerinde oldu ğu gibi harc ın iadesini sa ğlayabilmek için ilgili mahkemeye başvurduklar ını ancak harc ın takas ve mahsuba konu edildi ğinden bahisle taleplerinin reddine karar verildi ğini, ölçülülük ilkesine ayk ırı bu durumun hakkaniyete uygun yarg ılanma ilkesine ayk ırı olduğunu ve müvekkilinin zarar görmesi sonucu do ğurduğunu ileri sürmü ştür. 2. Dosya incelendi ğinde yerel mahkemenin 12/10/2009 tarihli karar ında an ılan onama harc ının başvurucu ile belediyenin alacaklar ının takas ve mahsubuna dahi l edilmeyerek Maliyeden talep edilmesine karar verilmesi üzerine, davac ı (başvurucu) taraf ından harç iadesini sa ğlamak için Maliyeye müzekkere yaz ılmas ının istenilmesi üzerine, mahkemenin 12/2/2015 tarihli ek karar ı ile; davac ı (başvurucu) ile belediye aras ındaki alacaklar yönünden takas mahsuba konu edildi ği gerekçesiyle talebin reddedildi ği görülmüştür. 3. Uyuşmazl ık konusu temyiz onama harc ının karar ın icraya konulabilmesini sağlamak amac ıyla dosyan ın davac ısı (başvurucu) taraf ından yat ırıldığı çekişmesizdir. Söz konusu harc ın belediye ile davac ı alacaklar ının takas mahsubuna dahil edilmedi ği yönünde kesinleşmiş mahkeme karar ı da bulunmaktad ır. Öte yandan maliyeye yat ırılan bir harc ın taraflar aras ındaki alacak-borç ili şkisinde takas ve mahsuba konu edilmesi de zaten hukuken ve fiilen imkans ızdır. Çünkü maliye, belediye ile davac ı-başvurucu aras ındaki ihtilafta tara f değildir. Onama harc ı, davac ının kazand ığı dava sonucunda ilam ın icraya konulabilmesini temin için davac ı taraf ından maliyeye yat ırılm ıştır. Dolay ısıyla harç maliyenin kasas ına girmiştir. Yersiz ödendi ğinin anlaşılmas ı halinde de iade ile mükellef olan harc ı tahsil etmi ş olan maliyedir. Bu yüzden yat ırılan onama harc ının taraflar aras ındaki ihtilafta takas ve mahsuba tabi tutulmas ı mümkün de ğildir. 4. Aç ıklanmaya çal ışılan nedenlerle, kamula ştırmadan vazgeçilmesi nedeniyle ödenmesi yersiz hale gelmi ş olan onama harc ının davac ı-başvurucuya ödenmemesi hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ı bağlam ında adil yarg ılanma ve mülkiyet hakk ının ihlali sonucunu do ğurur. 5. Bu ihlale Bursa 5. Asliye Hukuk Mahkemesinin 12/2/2015 tarihli ek karar ı neden oldu ğundan ve ba şvurucu da mahkememize bu karar nedeniyle u ğrad ığı hak ihlalini şikayet etmi ş olduğundan say ın çoğunluğun zaman bak ımından yetkisizlik yönündeki gerekçe ve karar ına kat ılm ıyorum. Üye Celal Mümtaz AKINCI