TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR FATİH YARIMBA Ş BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/39172) Karar Tarihi: 4/10/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/39172 Karar Tarihi : 4/10/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Ferhat YILDIZ Başvurucu : Fatih YARIMBA Ş Vekili : Av. Ayten İZMİRLİ I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, tutuklu olan ba şvurucuya avukat ı taraf ından gönderilen posta içeriğini
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR FATİH YARIMBA Ş BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/39172) Karar Tarihi: 4/10/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/39172 Karar Tarihi : 4/10/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Ferhat YILDIZ Başvurucu : Fatih YARIMBA Ş Vekili : Av. Ayten İZMİRLİ I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, tutuklu olan ba şvurucuya avukat ı taraf ından gönderilen posta içeriğinin savunma kapsam ında kal ıp kalmad ığı konusunda karar verilmek üzere ceza infa z kurumu taraf ından infaz hâkimli ğine yap ılan müracaat konusunda karar verilmesine yer olmad ığına karar verilmesinin haberle şme hürriyeti ile ba ğlant ılı olarak etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. 2. Anayasal düzeni ortadan kald ırmaya teşebbüs ve silahl ı terör örgütüne üye olma suçlar ından tutuklu bulunan ba şvurucuya avukat ı A.İ. taraf ından posta yoluyla baz ı evraklar gönderilmi ştir. Ceza infaz kurumu idaresi; PKK terör örgütü lideri ve üyelerinin foto ğraflar ı, Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ı (FETÖ/PDY) mensuplar ının kaynağı belirsiz sosyal medya haber ç ıktılar ı ile baz ı internet sitelerinde 15 Temmuz darbe giri şimiyle ilgili haber ç ıktılar ı bulunan gönderiyi ba şvurucuya teslim etmeyerek, bu evraklar ın tutuklunun savunmas ına ilişkin olup olmad ığı konusunda karar verilmesi için infaz hâkimliğine müracaat etmi ştir. 3.İnfaz hâkimli ği 16/10/2019 tarihinde tutukluya posta yoluyla gönderilen evrak ın savunma kapsam ında kal ıp kalmad ığı konusunda soru şturma aşamas ında savc ılık, kovuşturma aşamas ında ise mahkemece karar verilmesi gerekti ğinden bahisle karar verilmesine yer olmad ığına karar vermi ştir. Başvurucunun bu karara kar şı yapt ığı itiraz ağır ceza mahkemesi taraf ından 25/10/2019 tarihinde reddedilmi ştir. 4. Başvurucu, nihai hükmü 4/11/2019 tarihinde ö ğrendikten sonra 28/11/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2019/39172 Karar Tarihi : 4/10/2023 35. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME 6. Ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. 7. Başvurucu; savunmada kullan ılmak üzere avukat ının posta yoluyla gönderdi ği belgelerin somut ve hakl ı bir nedene dayanmaks ızın kendisine verilmemesinin savunm a hakk ını, etkili soru şturma yükümlülü ğünü, hak arama hürriyeti ile e şitlik ilkesini ihlal etti ğini öne sürmü ştür. Adalet Bakanl ığı (Bakanl ık) görüşünde, süreçte verilen kararlar ın gerekçelerine ve ilgili mevzuat ile içtihada yer verilmi ştir. Bakanl ık, başvurucunun infaz hâkimliği karar ında işaret edilen ilgili soru şturma/yarg ılama merciine müracaat etmeden bireysel ba şvuruda bulundu ğu gerekçesiyle ba şvuru yollar ının tüketilmedi ğini ifade etmi ştir. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında başvuru formundaki bilgileri yinelemi ştir. 8. Başvuru, haberle şme hürriyeti ile ba ğlant ılı olarak etkili ba şvuru hakk ı yönünden incelenmi ştir. 9. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 10. Anayasa Mahkemesi daha önceki kararlar ında hükümlü ve tutuklular ın gönderdiği veya kendilerine gönderilen mektuplar ın denetlenmesine dayanak olu şturan mevzuata yer vermi ştir (Ahmet Temiz , B. No: 2013/1822, 20/5/2015, 16-20; Mehmet Fatih Göksan (2) , B. No: 2017/38886, 8/9/2020, 15-25). Mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildi ğinde hükümlü ya da tutuklunun savunma için avukat ına gönderdi ği mektubun incelenmesi şartlar ının düzenledi ğini ancak mahpus ile avukat ın yüz yüze görü şmesi d ışında avukattan gelen mektubun denetlenmesiyle ilgili aç ık bir düzenlemenin bulunmad ığı anlaşılmaktad ır. Öncelikle mevzuatta mahpusun avukat ıyla haberle şmesinin savunma hakk ı ve bu hakla ba ğlant ılı olarak avukat-müvekkil ili şkisinin gizlili ği ilkesi kapsam ında ayr ıcal ıklı olduğunun kabul edildi ği vurgulanmal ıdır. Bu nedenle mahpuslar ın avukatlar ıyla yaz ışmalar ının an ılan hak ve ilkeyi koruyacak güvenceler kapsam ında gerek avukata gönderilen gerekse avukattan gelen mektubun ayn ı denetleme yöntemine tabi olmas ı gerektiği kabul edilmelidir ( İrfan Kaplan , B. No: 2017/34518, 23/6/2020, 63, 64). 11. 13/12/2004 tarihli ve 5275 say ılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Kanun'da aç ıkça düzenlenerek mahpus ile avukat ı aras ındaki yaz ışmaya ayr ı bir önem verildi ği görülmü ştür. Bu ba ğlamda 5275 say ılı Kanun'da belirtilen suçlardan hükümlü ya da tutuklu olanlar ın avukat ına gönderdi ği veya avukat ından gelen mektup, faks ve telgraf ın savunmaya ili şkin olup olmad ığı değerlendirilmeden infaz kurumunca fiziki olarak denetlenmesi, ileti şimin kötüye kullan ıldığı düşünülüyorsa ve bu yönde makul gerekçelerin varl ığı hâlinde söz konusu belgelerin incelenmek üzere infaz hâkimli ğine yollanmas ı gerekmektedir. İnfaz hâkimli ği avukattan gelen mektubun savunmaya yönelik olup olmad ığı yönünde inceleme yaparak karar vermelidir. Savunmaya ili şkin olmad ığının tespiti hâlinde ise mevzuat ın diğer hükümleri kapsam ında gösterilecek makul gerekçeyle mektubun sak ıncal ı olup olmad ığına dair karar verilebilece ği anlaşılmaktad ır (İrfan Kaplan , 65). Başvuru Numaras ı: 2019/39172 Karar Tarihi : 4/10/2023 412.İnfaz hâkimliklerinin görev alan ına giren şikâyetlerin esasa girilmeden reddedilmesi üzerine etkili ba şvuru hakk ına ayk ırılık iddias ıyla Anayasa Mahkemesine birçok ba şvuru yap ılm ıştır. Anayasa Mahkemesi bu ba şvurularda özel hayata sayg ı hakk ı ile bağlant ılı olarak etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ğine karar vermi ştir (Meral Dan ış Beştaş (3), B. No: 2017/34087, 13/10/2020; Uğur Eldemir (2) , B. No: 2018/26139, 15/3/2022; Hüseyin Sinan , B. No: 2019/34480, 4/7/2022; Mesut Geçer , B. No: 2019/40371, 19/10/2022). 13. Somut olayda avukat ının gönderdi ği posta içeri ğinin savunma hakk ı kapsam ında kal ıp kalmad ığına yönelik olarak ceza infaz kurumu müdürlü ğünde posta içeriğinin başvurucuya verilip verilmeyece ği konusunda tereddüt olu şmuştur. Bu tereddüdün giderilmesi amac ıyla posta içeri ği infaz hâkimli ğine gönderilerek bu konuda karar verilmesi talep edilmi ştir. Ancak infaz hâkimli ğince bu hususun kendi görev alan ına girmedi ği, başvurucu hakk ında soruşturma ya da yarg ılama yapan adli makam taraf ından karar verilmesi gerektiğinden bahisle karar verilmesine yer olmad ığına karar verilmi ştir. Bu karara yap ılan itiraz da a ğır ceza mahkemesince reddedilmi ştir. İnfaz hâkimli ğinin bu yakla şımı başvurucunun savunulabilir nitelikteki iddialar ının incelenmesine ve etkili bir hukuk yolunun işletilmesine engel olmu ştur. Verilen karar ın bu yönüyle ilgili ve yeterli gerekçeler içermediği, başvurucunun iddialar ının incelenmesine ve uygun bir telafi şans ı sunmaya elverişli olmad ığı anlaşılmaktad ır. Neticede somut olaydaki müdahalenin ortadan kald ırılmas ı için başvurabilece ği ve asgari güvenceleri içeren, pratikte de i şleyen etkili bir hukuk yolunun sunulmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 14. Aç ıklanan gerekçelerle haberle şme hürriyeti ile ba ğlant ılı olarak etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. III. GİDERİM 15. Başvurucu; ihlalin tespiti, yeniden yarg ılama yap ılmas ı ve 100.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 16. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir ( Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 17. Eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlalin sonuçlar ının bütünüyle ortadan kald ırılabilmesi için ba şvurucuya manevi zararlar ı karşılığında net 18.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. IV. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, Başvuru Numaras ı: 2019/39172 Karar Tarihi : 4/10/2023 5B. Haberle şme hürriyeti ile ba ğlant ılı olarak etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Anayasa n ın 22. maddesinde güvence alt ına al ınan haberle şme hürriyeti ile bağlant ılı olarak Anayasa'n ın 40. maddesinde düzenlenen etkili ba şvuru hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, D. Karar ın bir örne ğinin haberle şme hürriyeti ile ba ğlant ılı olarak etkili ba şvuru hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ankara Bat ı 1. İnfaz Hâkimli ğine (E.2019/3022, K.2019/3027) GÖNDER İLMESİNE, E. Başvurucuya net 18.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerinin REDD İNE, F. 18.800 TL vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderinin başvurucuy a ÖDENMES İNE, G. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 4/10/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.