TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR FATMA BA ŞOL BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/6855) Karar Tarihi: 15/3/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/6855 Karar Tarihi : 15/3/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Hasan SARAÇ Başvurucu : Fatma BA ŞOL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, 3600 ek göstergeden yararlanma talebinin reddedilmesi nedeniyle hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ve mül
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR FATMA BA ŞOL BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/6855) Karar Tarihi: 15/3/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/6855 Karar Tarihi : 15/3/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Hasan SARAÇ Başvurucu : Fatma BA ŞOL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, 3600 ek göstergeden yararlanma talebinin reddedilmesi nedeniyle hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ve mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 24/2/2020 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyon, ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağ ı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden ula şılan bilgi ve belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir: 5. Başvurucu Ankara Devlet Tiyatrosu Genel Müdürlü ğü emrinde sahne amiri olarak görev yapmaktad ır. Başvurucu, 14/7/1965 tarihli ve 657 say ılı Devlet Memurlar ı Kanunu'na 18/5/1994 tarihli 527 say ılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 12. maddesiyle eklenen ek geçici 16. madde hükümleri uyar ınca mühendislere uygulanan ek göstergeden yararland ırılmas ı isteği ile idareye ba şvuru yapm ışsa da ba şvurusu 3/2/2014 tarihinde reddedilmi ştir. 6. Başvurucu ad ına başvurucunun üyesi oldu ğu sendika ret i şleminin iptali için Ankara 16. İdare Mahkemesinde ( İdare Mahkemesi) 13/2/2014 tarihinde dava açm ıştır. Dava dilekçesinde özetle; 10/6/1949 tarihli ve 5441 say ılı Devlet Tiyatrolar ı Personeli Hakk ında Kanun'da sözle şme ile çal ıştırılanlar ın tamam ının sanatkâr unvan ı ile çerçevelendirildi ğini, Başvuru Numaras ı: 2020/6855 Karar Tarihi : 15/3/2023 3ayr ıca 8/6/1949 tarihli ve 5434 say ılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sand ığı Kanunu'nda yap ılan değişiklikle sanatkâr olarak i ştirakçi kabul edildi ğini, 5441 say ılı Kanun'da yap ılan değişikle başvurucu gibi teknik personel say ılan sözleşmeli uzman s ınıfındaki elemanlar ın emekli kesene ğine esas intibaklar ında sanatkârlar gibi i şleme tabi tutulaca ğının düzenlendi ğini, 657 say ılı Kanun'nda yap ılan değişiklikle sanatkâr, sanatç ı, sanatç ı öğretmenler ile devlet sanatç ılar ının emeklilik kesenekleri için ekli ek gösterge cetvelinde kadrolar ı teknik hizmetler s ınıfında yer alan mühendisler için öngörülen ek göstergelerin esas alınacağının düzenlendi ğini, kendisinin de sanatkâr unvan ı olduğu için mühendisler için öngörülen ek göstergeden yararlanmas ı gerekmesine ra ğmen taleplerinin reddedildi ğini öne sürmüştür. 7.İdare Mahkemesi davan ın reddine 30/12/2014 tarihinde karar vermi ştir. Gerekçenin ilgili k ısm ı şöyledir: ''..Dava dosyas ının incelenmesinden, davac ının Ankara Devlet Tiyatrosu Müdürlü ğü emrinde sahne amiri olarak görev yapt ığı, dolay ısıyla 1309 say ılı Kanun'a tabi uzman memur olarak çal ıştığı anlaşılmaktad ır. Yukar ıya al ınan Yasa hükümleri uyar ınca, 527 say ılı Kanun Hükmünde Kararname'ni n 12 nci maddesi ile getirilen düzenlemeden yararlanabilmesi için, sanatç ı, sanatkar, sanatç ı öğretmen ile devlet sanatç ısı statüsünde görev yapmak gerekmektedir. Bak ılan uyuşmazl ıkta, davac ının Devlet Tiyatrolar ı Genel Müdürlü ğü bünyesinde sanatkar statüsünde de ğil, uzman memur olarak görev yapt ığı göz önüne al ındığında, 657 say ılı Yasaya 527 say ılı KHK ile eklenen ek geçici 16 nc ı maddesinde sanatç ı, sanatkar, sanatç ı öğretmen ile devlet sanatç ısı statüsünde görev yapanlar için öngörülen düzenlemeden yararland ırılmas ının hukuken mümkün olmad ığı sonucuna var ılmış olup, b u yönde tesis edilen dava konusu i şlemde hukuka ayk ırılık görülmemi ştir. Nitekim, Dan ıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 18.02.2013 günlü, E:2010/658, K:2013/528 say ılı karar ı da bu yöndedir. Aç ıklanan nedenlerle, davan ın reddine... '' 8. Başvurucu; kanuni bir gerekçe olmaks ızın içtihatlara ayk ırı karar verildi ğini, Dan ıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun ( İDDK) 8/6/2005 tarihli ve E.2005/2968, K.2006/508 say ılı karar ı başta olmak üzere on y ıldan uzun süredir verilen içtihatlara ayk ırı karar verildi ğini, içtihat de ğişikliği yap ılmas ına sebep olacak şekilde bir yasal dayanak değişikliği bulunmamas ına rağmen hukuksal güvenli ğin ortadan kald ırıldığını, ilgili yasal atıflar ın yanl ış değerlendirildi ğini, yerel mahkemenin içtihatlara ve kendi kararlar ına dahi ayk ırı düşecek şekilde görü ş değişikliğine gittiğini, eşitler aras ında ayr ımc ılık yap ıldığını öne sürerek temyiz ba şvurusunda bulunmu ştur. 9. Dan ıştay Onbirinci Dairesi, 11/9/2015 tarihinde İdare Mahkemesinin karar ını bozmuştur. Gerekçenin ilgili k ısm ı şöyledir: ''...5441 say ılı Yasan ın an ılan 5. maddesi, 23.7.1970 gün ve 12557 say ılı Resmi Gazetede yay ımlanarak yürürlü ğe giren 1310 say ılı Yasa ile de ğiştirilerek; Devlet Tiyatrolar ında sözle şmeli olarak görev yapan personel; Devlet Tiyatrolar ı sanatkar memurlar ı, Devlet Tiyatrolar ı uygulat ıcı uzman memurlar ı, Devlet Tiyatrolar ı uzman memurlar ı şeklinde üçlü bir s ınıflamaya tabi tutulmu ştur, Başvuru Numaras ı: 2020/6855 Karar Tarihi : 15/3/2023 4Bu s ınıflama sonucu Devlet Tiyatrolar ı Genel Müdürlü ğü uygulat ıcı uzman memurlar ı ile kondüvit ve suflörlerin 6388 say ılı Yasan ın Devlet Tiyatrolar ı sanatkarlar ına şamil olan hükümlerinden, di ğer uzman memurlar ın da 6388 say ılı Yasa ile 5434 say ılı Yasan ın fiili hizmet süresi zamm ından yararlanacaklar ı belirleyen 32. maddesine eklenen (f) bendi hari ç Devlet Tiyatrosu Sanatkarlar ı için geçerli di ğer hükümlerinden yararlanacaklar ı vurgulanm ıştır. 657 say ılı Yasan ın Ek Geçici 12. maddesinde Devlet Tiyatro, Opera ve Balesinin öze l kanunlar ına göre, stajyer, uzman memurlar, uygulat ıcı uzman memurlar, sanatkar olarak çal ışan personeli hakk ında, bu Kanun esaslar ı çerçevesinde haz ırlanacak kendi özel kanunlar ı yürürlüğe girinceye kadar, 10/6/1949 tarihli ve 5441 say ılı Kanun, 14/7/197 0 tarihli ve 1309 Say ılı Kanun, 14/7/1970 tarihli ve 1310 Say ılı Kanun ile bu kanunlarda at ıf yap ılan kanun hükümlerinin uygulanmas ına devam olunaca ğı; an ılan maddenin (D) bendinde ise Devlet Tiyatro, Opera ve Balesinin (A) bendinde stajyerler, sahne uygulat ıcılar ı (uzman memurlar), sanat uygulat ıcılar ı (uzman memurlar) ve sanatka r memurlar olarak tespit edilen personeli d ışında kalan personeli hakk ında Devlet Memurlar ı Kanununun bütün hükümlerinin uygulanaca ğı belirtilmi ş; Ek Geçici 16. maddesinin 52 7 say ılı KHK'nin 12. maddesi ile de ğişik f ıkras ında da, teknik bünyeye dahil olmayan v e haklar ında Devlet Memurlar ı Kanunu hükümlerinin uygulanmas ı gerekenler hariç, b u Kanunun Ek Geçici 12, 13 ve 14. maddeleri kapsam ına giren personel ile Kültür ve Turizm Bakanl ığının sanatla ilgili merkez ve ta şra birimlerine ba ğlı olarak çal ışan orkestra, koro ve topluluk sanatç ılar ı, sanatkarlar ı ve sanatç ı öğretmenleri ile Devlet sanatç ılar ının söz konusu maddelerin mali hükümlerine ba ğlı kal ınmaks ızın sözle şmeli olarak çal ıştırılabilecekleri, sözle şmeli olarak çal ıştırılacaklar ın sözleşme esaslar ı, bunlara ödenebilecek ücretin üst s ınırlar ı ve sağlanacak sosyal yard ımlar ile di ğer mali haklar ın ilgili bakanl ığın önerisi ve Maliye Bakanl ığının görüşü üzerine Bakanlar Kurulunc a kararlaştırılacağı, bu şekilde sözle şme ile çal ıştırılanlar ın, kesenekleri kendilerince ve kesenek kar şılıklar ı da kurumlar ınca karşılanmak üzere, T.C. Emekli Sand ığı ile ilgilendirilecekleri, sanatç ı, sanatkar, sanatç ı öğretmenler ile Devlet sanatç ılar ının emeklilik kesenekleri için bu Kanuna ekli (I) say ılı Ek Gösterge Cetvelinde kadrolar ı teknik hizmetler s ınıfında yer alan mühendisler için öngörülen ek göstergeler esas al ınacağı, anca k yönetici kadrolar kar şılık gösterilerek sözle şme ile çal ıştırılanlar ın emekli keseneklerinin bu kadrolar için saptanm ış bulunan ek göstergelerden dü şük olamayaca ğı kurallar ı yer alm ıştır. An ılan yasa kurallar ının birlikte de ğerlendirilmesinden, 657 say ılı Yasa'n ın yukar ıda yer verilen Ek Geçici 12 ve 16. maddeleri uyar ınca Devlet Memurlar ı Kanunu'nun genel hükümlerinin uygulamas ı dışında b ırak ılan ve 5441 say ılı Kanunun 5. maddesinde 1310 say ılı Yasa ile yap ılan değişiklik sonucu 'uzman memur' unvan ı ile sözleşmeli statüde görev yapan davac ının, emeklilik yönünden Devlet Tiyatrosu sanatkarlar ının sahip oldu ğu haklardan yararland ırılmas ı gerektiği dikkate al ındığında, emeklili ğe esas ek göstergesinin 657 say ılı Devlet Memurlar ı Kanunu'nun ek geçici 16. maddesi dikkate al ınarak belirlenmesi yolundaki ba şvurusunun reddine ili şkin işlemde ve bu i şlemin iptali istemiyle açılan davan ın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi karar ında hukuka uygunlu k görülmemi ştir..'' 10.İdare Mahkemesi 19/2/2016 tarihinde ilk karar ında ısrar edilmesine ve davan ın reddine karar vermi ştir. 11. Israr karar ı verilmesi üzerine İDDK, 14/3/2018 tarihinde ısrar karar ının onanmas ına ve ba şvurucunun temyiz isteminin reddine İdare Mahkemesinde belirtilen gerekçelere atfen karar vermi ştir. Karar düzeltme ba şvurusunun reddine dair karar 27/1/2020 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. Başvuru Numaras ı: 2020/6855 Karar Tarihi : 15/3/2023 5IV.İLGİLİ HUKUK 12. 5434 say ılı Kanun'un mülga 12. maddesinin birinci ve ikinci f ıkras ının ilgili kısm ı şöyledir: ''Bu kanunla tan ınan haklardan a şağıda (I) i şaretli f ıkrada yaz ılı yerlerde çal ışanlardan, Türk uyru ğunda olmak ve 18 ya şını bitirmiş bulunmak şart ıyla, (II) işaretli fıkrada gösterilenler faydalan ırlar... m) 5441 say ılı Kanun hükümlerine istinaden Devlet Tiyatrosunda mukavele ile çal ışan sanatkarlar... " 13. 14/7/1970 tarihli ve 1309 say ılı Devlet Opera ve Balesi Personeli Hakk ında Kanun'un 4. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "a) Genel Müzik Yöneticisi (Ba şorkestra Şefi niteliğinde), orkestra şefleri ve yard ımc ılar ı, başrejisör, rejisörler ve yard ımc ılar ı, koro sanatç ılar ı, opera solistleri, orkestra sanatç ılar ı, koro şefi ve yard ımc ılar ı, başkoreograf, bale ba şöğretmen i koreograflar, kordöbale şefi ve yard ımc ılar ı, bale öğretmenleri, bale sanatkarlar ı, kostüm kraatörleri, Sanat Teknik Müdürü, bale- notatörleri, dekoratörler, ba şdekoratör, şan pedagoglar ı, başkorrepetitör Devlet Opera ve Balesi sanatkar memurlar ıdır. b) Repetitörler, korrepetitörler, ba şdromaturg ve dramaturglar, teknik müdür, başrealizatör, ba şışık uzman ı, başperukac ı Orkestra Müdürü (Müzisyen), suflörler, lutiyeler, kondüvitler, bale piyanistleri Devlet Opera ve Balesi uygulat ıcı uzman memurlar ıdır. c ) Işık uzmanlar ı, perukac ılar, realizatörler, sahne uzmanlar ı, atelye şefleri, butaforlar, ka şörler, kostümcüler, sahne marangozlar ı, sahne demircileri, sahne makinistleri, kopistler, sahne müdürü ve yard ımc ılar ı, akortçular, desinatörler, makyajc ılar, aksesuvarc ılar, sahne kundurac ılar ı, saz tamir atelyesi şefi ve yard ımc ılar ı, opera yard ımc ı s ınıf elemanlar ı ile Teknik Kurul taraf ından görevlerinin özelli ği belirtilecek ihtisas ı bulunan elemanlar da Devlet Opera ve Balesi uzman memurlar ı ad ını alırlar." 14. 5441 say ılı Kanun'un de ğişik 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: ''A) Başrejisör, rejisörler, aktör ve aktrisler, reji asistanlar ı, müzik işleri yöneticisi il e başkorrepetitör, tiyatro orkestras ı, korosu ve balesi ile müzikli tiyatro icrac ılar ı, sanat teknik müdürü ve dekoratörler, kostüm kreatörleri Devlet Tiyatrolar ı sanatka r memurlar ıdırlar. B) Başdramaturg ve dramaturglar, teknik müdür, ba şrealizatör, ba şışık uzman ı, başperukac ı, korrepetitör, bale piyanisti de Devlet Tiyatrolar ı uygulat ıcı uzman, memurlar ıdırlar. C) Kondüvitler, suflörler, atelye şefleri, sahne makyajc ılar ı ve perukac ılar ı, atelye ressamlar ı, butaforlar, sahne ışıkçılar ı, sahne şef makinist ve makinistleri, sahne marangozlar ı, sahne demircileri, sahne terzileri, sahne kundurac ılar ı, kaşörler, sahne amirleri ve yard ımc ılar ı, sahne kostümcüleri, aksesuvarc ılar, sahne uzmanlar ı ile sanat ve yönetim kurulu taraf ından görevlerinin özelli ği belirtilecek ihtisas ı bulunan, elemanlar da Devlet Tiyatrolar ı uzman memurlar ı ad ını al ırlar. Başvuru Numaras ı: 2020/6855 Karar Tarihi : 15/3/2023 66388 say ılı Kanun hükümleri Devlet Tiyatrosu Genel Müdürlü ğü uygulat ıcı uzman memurlar ı hakk ında da uygulan ır. Uzman memurlardan kondüvit ve süflörler 6388 sayılı Kanunun Devlet Tiyatrolar ı sanatkarlar ına şamil olan hükümlerinden di ğer uzman memurlar da ayn ı kanunun 3 üncü maddesi hariç di ğer hükümlerinden faydalan ırlar. Devlet tiyatrolar ı sanatkar memurlar ı, uygulat ıcı uzman memurlar ı ve uzma n memurlar ı sanat ve yönetim kurulu karar ı üzerine Genel Müdürle aralar ında yap ılacak bi r yıl süreli idarî sözle şmelerle göreve al ınırlar. Yap ılacak idari sözle şmelere bu maddede belirtilen hizmet özellikleri de yaz ılır. Bunlar ın sözleşmelerinin sonunda hizmete devamlar ı da ayn ı usule tabidir. Malî haklar ı ve özellikleri bu kanun içinde kalmak ve Devlet memuru niteliklerine hale l gelmemek üzere sanatkar memurlar, uygulat ıcı uzman memurlar ve uzman memurlar ın hizmete al ınma, hizmete devam ı şekilleri ile sair özellik ve yükümlülükleri idar i sözleşmelerinde belirtilir .'' 15. 657 say ılı Kanun'un ek geçici 12. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: ''Devlet Tiyatro, Opera ve Balesinin özel kanunlar ına göre, stajyer, uzman memurlar, uygulat ıcı uzman memurlar, sanatkar olarak çal ışan personeli hakk ında, bu Kanun esaslar ı çerçevesinde haz ırlanacak kendi özel kanunlar ı yürürlüğe girinceye kadar, 10/6/194 9 tarihli ve 5441 say ılı Kanun, 14/7/1970 tarihli ve 1309 Say ılı Kanun, 14/7/1970 tarihli ve 1310 Say ılı Kanun ile bu kanunlarda at ıf yap ılan kanun hükümlerinin uygulanmas ına devam olunur. ... D) Devlet Tiyatro, Opera ve Balesinin (A) bendinde tespit edilen personelin d ışında kalan personeli hakk ında Devlet Memurlar ı Kanununun (1327 Say ılı Kanunun 90 ıncı maddesiyle eklenen ek geçici 20 nci maddesi hükümleri hariç) bütün hükümleri uygulan ır...'' 16. 657 say ılı Kanun'un 2/7/2018 tarihli ve 703 say ılı KHK ile de ğişik ek geçici 16. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: ''Teknik bünyeye dahil olmayan ve haklar ında Devlet Memurlar ı Kanunu hükümlerinin uygulanmas ı gerekenler hariç, bu Kanunun Ek Geçici 12, l3 ve 14 üncü maddeler i kapsam ına dahil personel ile Kültür ve Turizm Bakanl ığının sanatla ilgili merkez ve ta şra birimlerine ba ğlı olarak çal ışan orkestra, koro ve topluluk sanatç ılar ı, sanatkarlar ı ve sanatç ı öğretmenleri ile Devlet sanatç ılar ı söz konusu maddelerin mali hükümlerine ba ğlı kal ınmaks ızın sözleşmeli olarak çal ıştırılabilirler. Sanatç ı sıfat ını kazananlardan yönetici kadrolara atananlar da, bu kadrolar kar şılık gösterilmek suretiyle sözle şmeli olarak çal ıştırılabilirler. Yukar ıdaki f ıkralara göre sözle şmeli olarak çal ıştırılacaklar ın sözleşme esaslar ı, bunlara ödenebilecek ücretin üst s ınırlar ı ve sağlanacak sosyal yard ımlar ile di ğer mali haklar; Cumhurba şkan ınca kararla ştırılır. Bu şekilde sözle şme ile çal ıştırılanlar, kesenekleri kendilerince ve kesenek kar şılıklar ı da kurumlar ınca karşılanmak üzere, T.C. Emekli Sand ığı ile ilgilendirilirler. Sanatç ı, Sanatkar, Sanatç ı Öğretmenler ile Devlet sanatç ılar ının emeklilik kesenekleri bu Kanuna ekli (I) say ılı Ek gösterge cetvelinde kadrolar ı teknik hizmetler s ınıfında yer ala n mühendisler için öngörülen ek göstergeler esas al ınır. Ancak yönetici kadrolar kar şılık Başvuru Numaras ı: 2020/6855 Karar Tarihi : 15/3/2023 7gösterilerek sözle şme ile çal ıştırılanlar ın emeklilik kesenekleri bu kadrolar için saptanm ış bulunan ek göstergelerden dü şük olamaz .'' V.İNCELEME VE GEREKÇE 17. Anayasa Mahkemesinin 15/3/2023 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Hakkaniyete Uygun Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ği İddias ı Yönünden 1. Başvurucunun İddialar ı 18. Başvurucu, kendisi ile ayn ı durumda olan baz ı kişilerin ayn ı talep ile açt ıklar ı davalar ın bu kişiler lehine sonuçland ığını, kendisinin davas ının ise reddedildi ğini beyan ederek mülkiyet ve adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini öne sürmü ştür. Başvurucu ayr ıca mahkeme kararlar ının gerekçeli olmas ının yan ında tutarl ı olmas ı gerektiğini, yarg ısal mercilerin kararlar ının tutarl ı olmad ığını öne sürmü ştür. 19. Başvurucu, kendisine uygulanmas ı gereken Kanun'un 5441 say ılı Kanun olduğunu, yarg ısal mercilerin ise 1309 say ılı Kanun'u uygulayarak kanun maddelerinde hata yapt ıklar ını öne sürmü ştür. 2. Değerlendirme 20. Anayasa n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. 21. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucular taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvuru formu ve ekleri incelendi ğinde başvurucunun şikâyetlerinin özünün aç ılan davan ın emsal kararlara ayk ırı şekilde reddedilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. 22. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı maddi adaleti de ğil şeklî adaleti temin etmeye yönelik güvenceler içermektedir. Bu bak ımdan adil yarg ılanma hakk ı davan ın taraflardan biri lehine sonuçlanmas ını garanti etmemektedir. Adil yarg ılanma hakk ı temel olarak yarg ılama sürecinin ve usulünün hakkaniyete uygun olarak yürütülmesini teminat alt ına almaktad ır (M.B. [GK], B. No: 2018/37392, 23/7/2020, 80). 23. Anayasa'n ın 148. maddesinin dördüncü f ıkras ında kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ili şkin şikâyetlerin bireysel ba şvuruda incelenemeyece ği belirtilmi ştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava konusu yap ılm ış maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ı, delillerin de ğerlendirilmesi, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ı ile uyuşmazl ık konusunda var ılan sonucun adil olup olmamas ı bireysel ba şvuru konus u olamaz. Ancak bireysel ba şvuru kapsam ındaki hak ve özgürlüklere müdahale te şkil eden, bariz takdir hatas ı veya aç ık bir keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda de ğildir (konuya ili şkin birçok karar aras ından bkz. Ahmet Sa ğlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013). Başvuru Numaras ı: 2020/6855 Karar Tarihi : 15/3/2023 824. Ancak temel hak ve özgürlüklere müdahalenin söz konusu oldu ğu durumlarda derece mahkemelerinin takdir ve de ğerlendirmelerinin Anayasa'daki güvencelere etkisini nihai olarak de ğerlendirecek merci Anayasa Mahkemesidir. Bu itibarla Anayasa'da öngörülen güvenceler dikkate al ınarak bireysel ba şvuru kapsam ındaki temel hak ve özgürlüklerin ihlal edilip edilmedi ğine ilişkin herhangi bir inceleme kanun yolunda gözetilmesi gereken hususun incelenmesi olarak nitelendirilemez ( Şahin Alpay (2) [GK] , B. No: 2018/3007, 15/3/2018, 53). 25. Diğer taraftan Anayasa Mahkemesi çok istisnai durumlarda temel hak ve özgürlüklerden biri ile do ğrudan ilgili olmayan bir şikâyeti kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ili şkin yasak kapsam ına girmeden inceleyebilir. Aç ık bir keyfîlik nedeniyle yarg ılaman ın hakkaniyetinin temelden sars ıldığı ve adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki usule ilişkin güvencelerin anlams ız hâle geldi ği çok istisnai durumlarda asl ında yarg ılaman ın sonucuna ili şkin olan bu durumun bizatihi kendisi usule ili şkin bir güvenceye dönü şmüş olur. Dolay ısıyla Anayasa Mahkemesinin derece mahkemelerinin de ğerlendirmelerinin usule ilişkin güvenceleri anlams ız hâle getirip getirmedi ğini ve aç ık bir keyfîlik nedeniyle yarg ılaman ın hakkaniyetinin temelden sars ılıp sars ılmad ığını incelemesi, yarg ılaman ın sonucunu de ğerlendirdi ği anlam ına gelmez. Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi derece mahkemelerinin delillerle ilgili de ğerlendirmelerine ancak aç ık bir keyfîlik ve adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki usule ili şkin güvenceleri anlams ız hâle getiren bir uygulama varsa müdahale edebilecektir ( Ferhat Kara [GK], B. No: 2018/15231, 4/6/2020, 149; M.B. , 83). 26. Başvurucunun medeni haklar ıyla ilgili uyu şmazl ıklarda uygulanan hukuk kurallar ının aç ıkça keyfî veya hakk ın tesliminden kaç ınacak (adaleti hiçe sayacak) biçimde yorumlanmas ı usule ili şkin güvenceleri anlams ız hâle getirece ğinden adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğinden söz edilebilir. Zira bu durumda derece mahkemesinin yorumunun başvurucu taraf ından öngörülmesi mümkün olmay ıp hukuk kurallar ının öngörülemez biçimde yorumlanmas ı hukuk devleti ilkesini örseler ( M.B. , 86). 27. Öte yandan hukuk kurallar ının ne şekilde yorumlanaca ğı veya birden fazla yorumunun mümkün oldu ğu durumlarda bu yorumlardan hangisinin benimsenece ği derece mahkemelerinin yetkisinde olan bir husustur. Anayasa Mahkemesinin bireysel ba şvuruda derece mahkemelerince benimsenen yorumlardan birine üstünlük tan ımas ı veya derece mahkemelerinin yerine geçerek hukuk kurallar ını yorumlamas ı bireysel ba şvurunun amac ıyla bağdaşmaz. Anayasa Mahkemesinin kanunilik ilkesi ba ğlam ındaki görevi, hukuk kurallar ının birden fazla yorumunun varl ığının hukuki belirlilik ve öngörülebilirli ği etkileyip etkilemedi ğini tespit etmektir ( Mehmet Arif Madenci, B. No: 2014/13916, 12/1/2017, 81). 28. Mahkemelerin münferit baz ı olaylarda farkl ı kararlar vermesi kural ın öngörülebilir olma niteli ğini yitirdi ğinin söylenebilmesi için yeterli olmay ıp içtihat farkl ılığının derinle şmiş ve müzmin hâle gelmi ş olmas ı gerekir. Ayr ıca spesifik baz ı olaylarda verilmi ş farkl ı kararlar ın bulundu ğundan hareketle içtihat farkl ılığının derinleştiği ve süregelen bir boyut kazand ığı da kabul edilemez. Anayasa Mahkemesinin bir konuyla ilgili olarak verilmi ş tüm mahkeme kararlar ını yeknesak hâle getirme gibi bir i şlevi bulunmad ığı gibi mahkeme kararlar ındaki hukuka ayk ırılıklar ı giderme ödevi de mevcut değildir ( Selahattin Bayri, B. No: 2018/32374, 15/9/2021, 42). 29. Adil yarg ılanma hakk ı, usul kurallar ının doğru uygulan ıp uygulanmad ığının tespitinden çok bir bütün olarak ba şvurucunun usule ili şkin olanaklar bak ımından zay ıf Başvuru Numaras ı: 2020/6855 Karar Tarihi : 15/3/2023 9duruma dü şürülüp dü şürülmediğinin ve böylece yarg ılaman ın bütünün adil olup olmad ığının denetlenmesine imkân tan ımaktad ır (Emre Bayram , B. No: 2019/40656, 22/2/2022, 43). 30. Somut olayda ba şvurucunun açt ığı davada İdare Mahkemesi, ba şvurucunun baştan itibaren ileri sürdü ğü hususlar ı incelemi ştir. İdare Mahkemesi, ba şvurucunun an ılan yasal statüsünün iddia edilenin aksine sanatkâr veya sanatç ı olmad ığını, uzman eleman statüsünde oldu ğunu, böylece ba şvurucunun unvan itibar ıyla 1309 say ılı Kanun hükümlerine tabi olduğuna hükmetmi ştir. An ılan yasal de ğişikliklerin getirmi ş olduğu haklardan istifade edilebilmesi için İdare Mahkemesine göre, ilgili kanuna tabi olarak ve orada tahdiden say ılan unvanlar kapsam ında bir görev ifa edilebilmesi şartt ır. İdare Mahkemesinin değerlendirmesine göre ba şvurucunun an ılan haklardan istifade edilebilmesine olanak sağlayan görev ba şvurucu taraf ından ifa edilmemektedir. 31. Dan ıştay Onbirinci Dairesinin bozma karar ı vermesinin üzerine İDDK da, ayr ıntılı olarak ba şvurucunun yasal hâline ili şkin değerlendirmeler yaparak ba şvurucunun iddia edildi ği gibi yasal haklardan istifade edebilmesi şartlar ının bulunmad ığını değerlendirmi ştir. 32. Başvurucu benzer iddialar ın yer ald ığı davalara ili şkin olarak istikrar kazanm ış içtihatlar ın olduğunu ileri sürmü şse de başvurucu buna dayanak olarak herhangi yarg ısal kararlardan bahsetmeksizin sadece baz ı isimlere yer vermek suretiyle baz ı genel iddialarda bulunmuştur. Bunun yan ında, başvurucunun ileri sürdü ğü şekliyle bu alanda müstakar hâle geldiğine ilişkin bir tespit de yap ılamam ıştır. Bu nedenle bu veya benzer iddialara ili şkin olarak yarg ısal merciler taraf ından verilen derin ve süregelen bir içtihad ın varl ığından vey a içtihat farkl ılığından bahsedilemeyecektir. 33.Selahattin Bayri karar ında da vurguland ığı üzere ba şvurucu taraf ından içtihat farkl ılığının derinleşmiş ve müzmin hâle geldi ğine dair ispatlanm ış bir olgunun varl ığından söz edilemeyece ği anlaşılm ıştır. Hukuksal olarak her olaya özgü baz ı davalarda verilen farkl ı kararlar ın bulunmas ı da bu kapsamda tek ba şına içtihat farkl ılığının derinle ştiğine ve süregelen bir boyut kazand ığına vücut vermeyece ği somut olay özelinde de vurgulanmal ıdır. 34. Ayr ıca bir kanunun yorumuna ili şkin olarak mahkemelerin de ğişen koşullar, toplumsal ihtiyaçlar, ba şvurucunun hukuksal durumlar ındaki farkl ılıklar, günün gereklerine uygun hareket edebilme yönünden mevcut olan yorumlar ını terk ederek yeni bir yakla şım benimsemesi her zaman mümkündür. Bunun yan ında adil yarg ılanma hakk ı, hukuk kural ının davan ın başvurucu lehine sonuçlanmas ını temin eden yorumunun esas al ınmas ını güvence altına almamaktad ır. Uyuşmazl ığa uygulanacak hukuk kurallar ının yorumlanmas ı -yukar ıda belirtildiği gibi- ba şta derece mahkemeleri olmak üzere yarg ısal mercilerin takdirindedir. Sonuç itibar ıyla İdare Mahkemesi ve İDDK taraf ından yap ılan tespit ve var ılan sonuç öngörülemez olmad ığı gibi bu hususun yarg ılaman ın hakkaniyetini zedelemedi ği sonucuna ulaşılm ıştır. 35. Bu aç ıklamalar sonras ında başvurucunun şikâyet etti ği hususlar ın delillerin değerlendirilmesi ve hukuk kurallar ının yorumlanmas ına ilişkin olduğu tespit edilmi ş, İdare Mahkemesinin karar ında bariz takdir hatas ı veya aç ık bir keyfîlik olu şturan bir durumun da bulunmad ığı dikkate al ındığında ihlal iddialar ının kanun yolu şikâyeti niteli ğinde oldu ğu sonucuna ula şılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2020/6855 Karar Tarihi : 15/3/2023 1036. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik şartlar ı yönünden incelenmeksizin aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ği İddias ı Yönünden 1. Başvurucunun İddialar ı 37. Başvurucu davas ının reddedilerek ek göstergesinin yükseltilmemesi nedeniyle ayr ıca mülkiyet hakk ının da ihlal edildi ğini öne sürmü ştür. 2. Değerlendirme 38. Anayasa n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz. 39. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğinden şikâyet eden bir kimse, önce böyle bir hakk ının var oldu ğunu kan ıtlamak zorundad ır (Mustafa Ate şoğlu ve diğerleri, B. No: 2013/1178, 5/11/2015, 54). Bu nedenle öncelikle ba şvurucunun Anayasa'n ın 35. maddesi uyar ınca korunmay ı gerektiren mülkiyete ili şkin bir menfaatinin olup olmad ığı noktas ındaki hukuki durumunun de ğerlendirilmesi gerekir ( Cemile Ünlü, B. No: 2013/382, 16/4/2013, 26; İhsan Vurucuo ğlu, B. No: 2013/539, 16/5/2013, 31). 40. Anayasa'n ın 35. maddesiyle güvenceye ba ğlanan mülkiyet hakk ı, ekonomik değer ifade eden ve parayla de ğerlendirilebilen her türlü mal varl ığı hakk ını kapsamaktad ır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, 20). Bu ba ğlamda mülk olarak de ğerlendirilmesi gerektiğinde kuşku bulunmayan menkul ve gayrimenkul mallar ile bunlar ın üzerinde tesis edilen s ınırlı ayni ve fikrî haklar ın yan ı sıra icras ı kabil olan her türlü alacak da mülkiyet hakk ının kapsam ına dâhildir ( Mahmut Duran ve di ğerleri, B. No: 2014/11441, 1/2/2017, 60). 41. Anayasa'n ın 35. maddesinde düzenlenen mülkiyet hakk ı mevcut mal, mülk ve varl ıklar ı koruyan bir güvencedir. Bir ki şinin hâlihaz ırda sahibi olmad ığı bir mülkün mülkiyetini kazanma beklentisi -ki şinin bu konudaki menfaati ne kadar güçlü olursa olsun- Anayasa'yla korunan mülkiyet kavram ı içinde de ğildir. Bu ba ğlamda belirtmek gerekir ki Anayasa'n ın 35. maddesi soyut bir temele dayal ı olarak mülkiyete eri şmeyi ve mülkiyeti edinmeyi de ğil mülkiyet hakk ını güvence alt ına almaktad ır. Bu hususun istisnas ı olarak belli durumlarda bir ekonomik de ğer veya icras ı mümkün bir alaca ğı elde etmeye yönelik meşru bir beklenti Anayasa'da yer alan mülkiyet hakk ı güvencesinden yararlanabilir ( Kemal Yele r ve Ali Arslan Çelebi, B. No: 2012/636, 15/4/2014, 36, 37; Mehmet Şentürk [GK], B. No: 2014/13478, 25/7/2017, 41, 53; Mustafa Ate şoğlu ve diğerleri, 52-54). 42. Meşru beklenti objektif temelden uzak bir beklenti olmay ıp belirli bir kanun hükmüne veya ba şarılı olma ihtimalinin yüksek oldu ğunu gösteren yerle şik bir yarg ı içtihad ına ya da ayni menfaatle ilgili hukuki bir i şleme dayanan yeterli derecede somut Başvuru Numaras ı: 2020/6855 Karar Tarihi : 15/3/2023 11nitelikteki bir beklentidir ( Selçuk Emiro ğlu, B. No: 2013/5660, 20/3/2014, 28; Mehmet Şentürk, 42). Dolay ısıyla Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma kapsam ında olan me şru beklentiye dayal ı mülkiyet hakk ının tespiti mevcut hukuk sisteminde iddia edilen mülkiyet iddias ının tan ınmas ına bağlı olup bu tespit, mevzuat hükümleri ve yarg ı kararlar ı ile yap ılmaktad ır (Üçgen Nakliyat Ticaret Ltd. Şti., B. No: 2013/845, 20/11/2014, 37). Temelsiz bir hak kazanma beklentisi veya sadece mülkiyet hakk ı kapsam ında ileri sürülebili r bir iddian ın varl ığı meşru beklentinin kabulü için yeterli de ğildir ( Kemal Yeler ve Ali Arslan Çelebi, 37). 43. Mülkiyet hakk ının konusunu mevcut bir mal varl ığı veya me şru bir beklenti kapsam ında ekonomik de ğerler oluşturmaktad ır. Bu durumda öncelikle ba şvurucu aç ısından mevcut bir mal varl ığının bulunup bulunmad ığı incelenmelidir. Somut olay ın özellikleri bak ımından ortada mevcut bir mülkün varl ığından söz edilemeyecektir. 44. Meşru beklenti yönünden ise ba şvurucu ek göstergesinin yükseltilmemesi nedeniyle maa şını kaybettiğine dair bir kanun hükmünü veya yerle şik bir yarg ı içtihad ını da ortaya koyamam ıştır. Bu durumda, ba şvurucunun Anayasa n ın 35. maddesinde güvence altına al ınan mülkiyet hakk ı kapsam ına giren bir ekonomik de ğeri veya en az ından böyle bir değeri elde etme yönünde me şru beklentisi bulunmad ığı anlaşılmaktad ır. 45. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının konu bak ımından yetkisizli k nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Hakkaniyete uygun yarg ılanma ilkesinin ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 15/3/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.