TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR HASAN DENG İZ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/4091) Karar Tarihi: 26/2/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/4091 Karar Tarihi : 26/2/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPALM. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Volkan ÇAKMAK Başvurucu : Hasan DENG İZ Vekili : Av. Levent ÖZÇEL İK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, özlük haklar ına ilişkin olarak aç ılan davada aç ık takdir hatas ı ile karar ve
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR HASAN DENG İZ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/4091) Karar Tarihi: 26/2/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/4091 Karar Tarihi : 26/2/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPALM. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Volkan ÇAKMAK Başvurucu : Hasan DENG İZ Vekili : Av. Levent ÖZÇEL İK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, özlük haklar ına ilişkin olarak aç ılan davada aç ık takdir hatas ı ile karar verilmesi nedeniyle adil yarg ılanma ve mülkiyet haklar ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 1/3/2016 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 6. Başvurucu, tu ğgeneral rütbesiyle Askerî Yarg ıtay üyesi olarak görev yapmakta iken kendi iste ği ile 2013 y ılında emekli olmu ştur. 7. Başvurucu, emekli maa şının hesaplanmas ında kadrosuzluk tazminat ının dikkate alınmad ığını ve bu nedenle eksik ödeme yap ıldığını belirterek an ılan tazminat ın ödenmesi istemiyle Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) ba şvuruda bulunmu ştur. 8. SGK 22/1/2014 tarihinde talebi reddetmi ştir. 9. Başvurucu, söz konusu i şlemin iptali istemiyle Ankara 2. İdare Mahkemesi (Mahkeme) nezdinde iptal davas ı açm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2016/4091 Karar Tarihi : 26/2/2020 310. Mahkeme 16/1/2015 tarihli karar ıyla davay ı reddetmi ştir. Ret gerekçesinde öncelikle 27/7/1967 tarihli ve 926 say ılı Türk Silâhl ı Kuvvetleri Personel Kanunu'nun konuya ilişkin hükümlerine yer verilerek ba şvurucunun tu ğgeneral rütbesinde Askerî Yarg ıtay üyesi olarak görev yapmakta iken dört y ıllık bekleme süresini doldurmadan kendi iste ğiyle emekli olduğu hat ırlat ılm ıştır. 926 say ılı Kanun hükümlerine göre albay rütbesinde görev yapmakta iken bekleme süresini doldurup doldurmad ığına bak ılmaks ızın kendi iste ği veya kadrosuzlu k nedeniyle emekli olan TSK mensuplar ına albay rütbesi kar şılığı kadrosuzluk tazminat ının ödenebilece ği vurgulanan kararda ba şvurucunun an ılan tazminat için kanunda öngörülen koşulu taşımad ığı ifade edilmi ştir. 11. Ret hükmü Dan ıştay Onbirinci Dairesinin 24/6/2015 tarihli karar ı onanm ış ve karar düzeltme istemi ayn ı Dairenin 24/12/2015 tarihli hükmü ile reddedilmi ştir. 12. Başvurucu nihai hükmü 9/2/2016 tarihinde tebellü ğ etmesinin ard ından 1/3/2016 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 13. 926 say ılı Kanun'un "General ve amiral miktarlar ı" kenar ba şlıklı 49. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "f) (Değişik: 9/8/1993 - KHK - 499/9 md.) Bekleme süreleri sonunda terfi ettirilemeyen general ve amiraller emekliye sevk edilirler. Bunlardan:I Bekleme ve görev süresi sonunda emekliye sevk edilen veya bu süreler içerisinde kendi iste ği üzerine emekliye ayr ılan orgeneral-oramiraller, II Bekleme süresi sonunda, kadrosuzluk sebebiyle terfi ettirilemeyerek emekliye sevk edilen general ve amiraller, III Bu maddenin (d) bendi gere ğince ayn ı rütbede hizmete devam ettirilerek kadrosuzluk nedeniyle, bir üst rütbeye terfi ettirilmeyip emekliye sevk edilen general ve amiraller, IV 47 nci maddenin (f) bendine göre korgeneral-koramiralli ğe yükselemeyen v e bekleme süresi sonunda emekliye sevk edilen tümgeneral-tümamiraller, V Yaş haddinden emekliye ayr ılan general-amiral ve albaylar ile, VI Kadrosuzluk nedeniyle ya ş haddinden önce emekliye sevk edilen albay, yarbay, binbaşı ve yüzba şılara, emekliye sevk edildikleri tarihi takip eden ayba şından itibaren, orgeneral ayl ığının (ek gösterge dahil); yüzba şılara % 30'u, binba şılara % 50'si, yarbaylara % 55'i, albaylara % 70'i, tu ğgeneral-tu ğamirallere %75'i, tümgeneral-tümamirallere %80'i, korgeneral-koramirallere % 90' ı, orgeneral-oramirallere % 100'ü oran ında kadrosuzluk tazminat ı rütbelerinin ve makam ının yaş haddinden az olmamak üzere 65 ya şına kadar olan sürede Emekli Sand ığınca ödenir. Ancak bu suretle verilecek emekli ayl ığı ve kadrosuzluk tazminat ının toplam ı, Silahl ı Kuvvetlerde görevli ayn ı rütbedeki bütün emsalinden en az istihkak, tazminat ve ayl ık alan ın eline geçenden fazla olamaz. Başvuru Numaras ı: 2016/4091 Karar Tarihi : 26/2/2020 414. 926 say ılı Kanun'un geçici 30. maddesi şöyledir: Bu Kanunun ek 5 inci maddesi kapsam ında kadrosuzluk tazminat ı almaya hak kazanm ış olanlar hariç olmak üzere, 5434 say ılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sand ığı Kanunu hükümlerine göre emeklilik hakk ını elde etmi ş olan k ıdemli albaylardan kendi iste ği ile emekli olanlara da yeni bir düzenleme yap ılıncaya kadar, 49 uncu maddenin (f) bendi esaslar ına göre kadrosuzluk tazminat ı ödenir.'' V.İNCELEME VE GEREKÇE 15. Mahkemenin 26/2/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Adil Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 16. Başvurucu; 926 say ılı Kanun hükümlerinin aç ıkça hatal ı yorumland ığını, tazminat ı albay rütbesinde görev yapm ış subaylar ın da hak etti ğini, hukuka ayk ırı kara r verildiğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 17. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ı dikkate al ındığında şikâyetin karar sonucuna yönelik oldu ğu anlaşıldığından incelemenin bu kapsamda yap ılmas ı uygun görülmü ştür. 18. Anayasa n ın 148. maddesinin dördüncü f ıkras ında kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ili şkin şikâyetlerin bireysel ba şvuruda incelenemeyece ği belirtilmi ştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava konusu yap ılm ış maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ı, delillerin de ğerlendirilmesi, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı, uygulanmas ı ile uyuşmazl ıkla ilgili var ılan sonucun adil olup olmamas ı bireysel ba şvuru konusu olamaz. Ancak bireysel ba şvuru kapsam ındaki hak ve özgürlüklere müdahale te şkil eden, bariz takdir hatas ı veya aç ık bir keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda de ğildir ( Ahmet Sa ğlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013, 42). 19. Somut olayda iddia, savunma ve tüm dosya kapsam ı incelenerek yukar ıda belirtilen (bkz. 10) gerekçe ile hüküm kurulmu ştur. 20. Mevzuat ın, somut olay ın ve delillerin yorumlanmas ı, yukar ıda an ılan ilkeler (bkz. 18) uyar ınca uyuşmazl ığı çözmekle görevli mahkemenin takdirinde olup bireysel başvuruda de ğerlendirmeye konu edilemez. 21. Buna göre ba şvurucu taraf ından ileri sürülen iddialar, delillerin değerlendirilmesine ve hukuk kurallar ının yorumlanmas ına ilişkin olup kararda bariz takdir hatas ı veya aç ık bir keyfîlik olu şturan bir durumun da bulunmad ığı dikkate al ındığında ihlal iddialar ının kanun yolu şikâyeti niteli ğinde oldu ğu anlaşılmaktad ır. 22. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının, diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabu l edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2016/4091 Karar Tarihi : 26/2/2020 5B. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 23. Başvurucu; hak etti ği tazminat ı alamamas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 24. Bir anayasal hak ihlali iddias ının Anayasa Mahkemesinin konu bakımından yetkisi dâhilinde olabilmesi için ba şvurucu taraf ından dayan ılan hakk ın Anayasa'da güvence altına al ınm ış temel hak ve özgürlüklerden olmas ı ve Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi (Sözleşme) ve buna ek Türkiye nin taraf oldu ğu protokoller kapsam ında yer almas ı, ayr ıca başvurucunun ihlal iddias ına temel al ınan hakk ın kapsam ına giren korunmaya de ğer bir menfaatinin bulunmas ı gerekir ( Ahmet Sa ğlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013, 31). 25. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğinden şikâyet eden bir kimse, önce böyle bir hakk ının var oldu ğunu kan ıtlamak zorundad ır (Mustafa Ate şoğlu ve diğerleri , B. No: 2013/1178, 5/11/2015, 54). Bu nedenle öncelikle ba şvurucunun Anayasa'n ın 35. maddesi uyar ınca korunmay ı gerektiren mülkiyete ili şkin bir menfaate sahip olup olmad ığı noktas ındaki hukuki durumunun de ğerlendirilmesi gerekir ( Cemile Ünlü , B. No: 2013/382, 16/4/2013, 26; İhsan Vurucuo ğlu, B. No: 2013/539, 16/5/2013, 31). 26. Anayasa'n ın 35. maddesinde düzenlenen mülkiyet hakk ı mevcut mal, mülk ve varl ıklar ı koruyan bir güvencedir. Bir ki şinin hâlihaz ırda sahibi olmad ığı bir mülkün mülkiyetini kazanma beklentisi -ki şinin bu konudaki menfaati ne kadar güçlü olursa olsun- Anayasa'yla korunan mülkiyet kavram ı içinde de ğildir. Bu ba ğlamda belirtmek gerekir ki Anayasa'n ın 35. maddesi soyut bir temele dayal ı olarak mülkiyete eri şmeyi ve mülkiyeti edinmeyi de ğil mülkiyet hakk ını güvence alt ına almaktad ır. Bu hususun istisnas ı olarak belli durumlarda bir ekonomik de ğer veya icras ı mümkün bir alacağı elde etmeye yönelik meşru bir beklenti Anayasa'da yer alan mülkiyet hakk ı güvencesinden yararlanabilir ( Kemal Yele r ve Ali Arslan Çelebi , B. No: 2012/636, 15/4/2014, 36, 37; Mehmet Şentürk [GK], B. No: 2014/13478, 25/7/2017, 41, 53; Mustafa Ate şoğlu ve diğerleri , 52-54). 27. Meşru beklenti objektif temelden uzak bir beklenti olmay ıp belirli bir kanun hükmüne veya ba şarılı olma ihtimalinin yüksek oldu ğunu gösteren yerle şik bir yarg ı içtihad ına ya da ayni menfaatle ilgili hukuki bir i şleme dayanan yeterli derecede somut nitelikteki bir beklentidir ( Selçuk Emiro ğlu, B. No: 2013/5660, 20/3/2014, 28; Mehmet Şentürk, 42). Dolay ısıyla Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma kapsam ında olan me şru beklentiye dayal ı mülkiyet hakk ının tespiti mevcut hukuk sisteminde iddia edilen mülkiyet iddias ının tan ınmas ına bağlı olup bu tespit, mevzuat hükümleri ve yarg ı kararlar ı ile yap ılmaktad ır (Üçgen Nakliyat Ticaret Ltd. Şti., B. No: 2013/845, 20/11/2014, 37). Temelsiz bir hak kazanma beklentisi veya sadece mülkiyet hakk ı kapsam ında ileri sürülebili r bir iddian ın varl ığı meşru beklentinin kabulü için yeterli de ğildir ( Kemal Yeler ve Ali Arslan Çelebi , 37). 28. Başvurucu, kadrosuzluk tazminat ı ödenmedi ğinden yak ınmaktad ır. İdare makamlar ı ve derece mahkemeleri ba şvurucuya tu ğgeneral rütbesindeyken kendi iste ğiyle emekliye ayr ıldığı gerekçesiyle an ılan kanun hükümlerine göre kadrosuzluk tazminat ı verilemeyece ğini belirtmi şlerdir. Ba şvurucu kendisine kadrosuzluk tazminat ı ödenmesine Başvuru Numaras ı: 2016/4091 Karar Tarihi : 26/2/2020 6imkân tan ıyan bir kanun hükmü, yerle şik bir yarg ısal içtihat veya idari bir uygulama da gösterememi ştir. 29. Buna göre yarg ı makamlar ı önünde özlük haklar ına ilişkin iddias ını ispa t edemeyen ve belirli bir kanun hükmüne ya da istikrarl ı bir içtihada dayanmaya n başvurucunun Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ı kapsam ına giren bir ekonomik de ğeri veya en az ından böyle bir de ğeri elde etme yönünde me şru beklentisinin bulunmad ığı anlaşılmaktad ır. 30. Benzer nitelikteki ba şka bir başvuruda da, sehven yap ılan kadrosuzluk tazminat ı ödemesinin geri al ınmas ına dair i şlemin iptali istemiyle aç ılan davan ın reddi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edilmedi ğine karar verilmi ştir ( Cem Tayfun , B. No: 2016/99, 17/4/2019). An ılan kararda general-amiral s ınıfına mensup olup bekleme süresini doldurmadan kendi iste ğiyle emekli olan ba şvurucuya kadrosuzluk tazminat ı ad ı alt ında bir ödeme yap ılmas ının kanuni bir dayana ğının mevcut olmad ığı ifade edilmi ştir. 31. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa n ın 35. maddesi kapsam ına giren korunmaya de ğer bir menfaati bulunmad ığı anlaşıldığından başvurunun bu k ısm ının konu bak ımından yetkisizlik nedeni ile kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 26/2/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Recep KÖMÜRCÜ Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL Üye Üye M.Emin KUZ Y ıldız SEFERİNOĞLU