TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR İSMAİL SARITA Ş BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/21889) Karar Tarihi: 28/1/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/21889 Karar Tarihi : 28/1/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPALM. Emin KUZRecai AKYEL Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucu : İsmail SARITA Ş Vekili : Av. Saime Gülden Ç İÇEK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, alaca ğın tahsili amac ıyla başvurucu aleyhine ba şlatılan icra takibinde taşı
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR İSMAİL SARITA Ş BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/21889) Karar Tarihi: 28/1/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/21889 Karar Tarihi : 28/1/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPALM. Emin KUZRecai AKYEL Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucu : İsmail SARITA Ş Vekili : Av. Saime Gülden Ç İÇEK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, alaca ğın tahsili amac ıyla başvurucu aleyhine ba şlatılan icra takibinde taşınmaz ın sat ışından elde edilen bedelin yakla şık dokuz y ıl süren s ıra cetvelinin kesinleşmesi sürecinde nemaland ırılmam ış olmas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının; s ıra cetveline ili şkin yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞ VURU SÜREC İ 2. Başvuru 18/4/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/21889 Karar Tarihi : 28/1/2020 3A. S ıra Cetvelinin Kesinle şmesi Süreci 8.İzmir'in Kar şıyaka ilçesinin Bayrakl ı Mahallesi'nde bulunan ve ba şvurucu ad ına kay ıtlı olan 25020 ada 3 parsel say ılı taşınmaz haczedilerek 8/7/2008 tarihinde 72.350 TL'ye sat ılm ıştır. 9. An ılan taşınmaz üzerinde ba şka hacizlerin de olmas ı ve tahsil edilen bedelin tüm alacakl ılar ın alacaklar ını karşılamamas ı nedeniyle 9/3/2009 tarihli s ıra cetveli düzenlenmi ştir. 10. Bu s ıra cetveline kar şı alacakl ılardan A.Z., di ğer alacakl ı Ege Vergi Dairesi Müdürlüğü aleyhine 23/6/2009 tarihinde İzmir 8. İcra Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) s ıra cetvelindeki s ıraya itiraz davas ı açm ıştır. 11. Bozma kararlar ı sonras ında Mahkemece 4/6/2015 tarihinde davan ın kabulüne karar verilmi ştir. Temyiz edilen karar 6/12/2016 tarihinde Yarg ıtay 23. Hukuk Dairesince onanarak kesinle şmiştir. 12. S ıra cetveline itiraz davas ının kesinleşmesinden sonra 3/2/2017 tarihli yeni s ıra cetveli düzenlenmi ş ve diğer alacakl ılar yan ında Ege Vergi Dairesi Müdürlü ğüne 20.040,64 TL'nin ödenmesine karar verilmi ştir. B. Ödeme Emrinin İptali Davas ı Süreci 13. Başvurucu taraf ından Ege Vergi Dairesi Müdürlü ğüne karşı 7/6/2016 tarihinde İzmir 4. Vergi Mahkemesinde ödeme emrinin iptali davas ı aç ılm ış ve 5/12/2016 tarihinde ödeme emirlerinin iptaline karar verilmi ştir. 14. Başvurucu, ba şvuru formundaki beyan ına göre, s ıra cetveline itiraz davas ının taraf ı olmamas ı nedeniyle Ege Vergi Dairesi Müdürlü ğüne yap ılan 20.040,64 TL ödemeden 20/3/2017 tarihinde haberdar olmu ştur. 15. Başvurucu 18/4/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 16. İlgili hukuk için bkz. Fatma Y ıldırım, B. No: B. No: 2014/6577, 16/2/2017 , 19-29. V.İNCELEME VE GEREKÇE 17. Mahkemenin 28/1/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 18. Başvurucu makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2017/21889 Karar Tarihi : 28/1/2020 42. Değerlendirme 19. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un Bireysel ba şvuru hakk ına sahip olanlar kenar ba şlıklı 46. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı uyar ınca bireysel ba şvuru, ancak ihlale yol açt ığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve ki şisel bir hakk ı doğrudan etkilenenler taraf ından yap ılabilir. 20. Buna göre bir ki şinin Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda bulunabilmesi için üç temel ön ko şulun birlikte bulunmas ı gerekmektedir. Bu ön ko şullar; başvuruya konu edilen ve ihlale yol açt ığı ileri sürülen kamu gücü eylem veya i şleminden ya da ihmalinden dolay ı başvurucunun güncel bir hakk ının ihlal edilmesi , bu ihlalden dolay ı kişisel olarak ve doğrudan etkilenmi ş olmas ı ve bunlar ın sonucunda kendisinin mağdur olduğunu ileri sürmesidir ( Onur Doğanay, B. No: 2013/1977, 9/1/2014, 42). 21. Somut olayda ba şvurucu s ıra cetveline itiraz davas ının uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. Ancak uzun sürdü ğü belirtilen yarg ılaman ın taraflar ı başvurucunun borçlu oldu ğu alacakl ılardan A.Z. ile di ğer bir alacakl ı Ege Vergi Dairesi Müdürlü ğüdür. Ba şvurucu ise bu davan ın taraf ı değildir. Dolay ısıyla makul sürede yarg ılanma hakk ı yönünden ba şvurucunun ma ğdur oldu ğu söylenemez. 22. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının, diğer kabul edilebilirlik şartlar ı yönünden incelenmeksizin kişi bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 23. Başvurucu, aleyhine ba şlatılan icra takibi s ıras ında taşınmaz ının sat ışından elde edilen bedelin, yakla şık dokuz y ıl süren s ıra cetvelinin kesinle şmesi sürecinde nemaland ırılmam ış olmas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. 24. Başvurucu; 8/7/2008 tarihinde sat ılan taşınmaz bedelinin 3/2/2017 tarihli s ıra cetveliyle alacakl ılara ödendi ğini, bu s ıra cetvelinde Ege Vergi Dairesi Müdürlü ğüne 20.040,64 TL ödenmesine karar verildi ğini, ancak bu alacakl ı aleyhine açt ığı dava üzerine ödeme emirlerinin iptal edildi ğini belirterek Ege Vergi Dairesi Müdürlü ğüne yap ılan ödemenin yersiz oldu ğunu, paran ın kendisine ödenmesi gerekti ğini ileri sürmü ştür. 25. Başvurucu ta şınmaz ın ihaleyle sat ışının yap ıldığı tarih ile s ıra cetveline göre yap ıldığı tarih aras ında geçen yakla şık dokuz y ıllık süre zarf ında ihale bedelinin nemaland ırılmas ını öngören bir yasal hükmün bulunmamas ının, paran ın değer kayb ına neden olduğunu, dolay ısıyla mülkiyet hakk ının ihlaline yol açan ciddi bir eksiklik oldu ğunu belirtmiştir. Başvurucu, somut olayda ta şınmaz bedelinin nemaland ırılmamas ı nedeniyle oluşan zarar ın engellenmesinin faiz kurumuyla sa ğlanabilece ğine işaret etmiştir. 2. Değerlendirme 26. Anayasa n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/21889 Karar Tarihi : 28/1/2020 5 Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz. 27. Başvuruya konu olayda uygulanacak ilkeler Anayasa Mahkemesinin Fatma Yıldırım ( 44-52) karar ında belirtilmi ştir. 28. Somut olayda birçok alacakl ı taraf ından başvurucu aleyhine 2005, 2006 ve 2007 yıllar ında başlatılan icra takipleri sonucunda bahsi geçen ta şınmaz haczedilmi ştir. Yap ılan ihale sonucu ta şınmaz 8/7/2008 tarihinde 72.350 TL'ye sat ılm ış ve sat ış bedeli tahsil edilmiştir. An ılan taşınmaz üzerinde ba şka hacizlerin de olmas ı ve tahsil edilen bedelin tü m alacakl ılar ın alacaklar ını karşılamamas ı nedeniyle 9/3/2009 tarihli s ıra cetveli düzenlenmi ştir. Bu s ıra cetveline kar şı alacakl ılardan A.Z., di ğer alacakl ı Ege Vergi Dairesi Müdürlü ğü aleyhine s ıra cetvelindeki s ıraya itiraz davas ı aç ımıştır. Davan ın kabulüne dair karar, 6/12/2016 tarihinde kesinle şmiştir ( 8-11). 29. Başvurucunun yak ındığı husus, borç ili şkisinin taraflara yükledi ği edimlerin ifas ına ilişkin olmay ıp borçluya ait ta şınmaz ın sat ışından elde edilen bedelin yakla şık dokuz yıl süren s ıra cetvelinin kesinle şmesi sürecinde icra müdürlü ğünce nemaland ırılmamas ıdır. İcra müdürlükleri, mülkiyet hakk ının devlete yükledi ği pozitif yükümlülükler gere ğince oluşturulan ve ödenmeyen borçlar ı kanunda öngörülen usullere göre gerekti ğinde zor kullanmak suretiyle tahsil ederek alacakl ılara ödeyen kamu kurulu şlar ıdır. İcra müdürlüklerinin bu görevlerinin ifas ı sıras ında tesis etti ği işlem ve eylemler kamu gücü i şlem ve eylemleri niteli ğinde olup bu i şlem ve eylemler veya eylemsizlikler nedeniyle hak ve özgürlüklerin ihlal edildi ği iddialar ının, icra takibinin temelindeki borç ili şkisinden ba ğıms ız olarak de ğerlendirilmesi gerekmektedir. Bu durumda, borçlunun ta şınmaz ının sat ışı sonucu tahsil edilen ihale bedelinin nemaland ırılmas ı veya nemaland ırılmamas ı icra müdürlüklerinin bu görevlerinin ifas ı kapsam ında kald ığından somut olayda nemaland ırmama şeklinde tezahür eden uygulaman ın devlete yüklenen pozitif yükümlülüklerle ili şkili olduğu sonucuna ulaşılmaktad ır (benzer de ğerlendirme için bkz. Fatma Y ıldırım, 55). 30. Devletin, cebri icra sürecini makul bir sürede sonuçland ırma yükümlülü ğü altında bulundu ğu gözetildi ğinde cebri icran ın uzamas ı hâlinde, gerek borçlunun gerekse alacakl ının hak ve menfaatlerinin korunmas ı amac ıyla somut olay ın gerektirdi ği her türlü tedbirin al ınmas ının devletin sorumlulu ğunda bulundu ğu söylenebilir. Özellikle icra sürecinde devletin hâkimiyeti ve kontrolü alt ında bulunan borçlu veya alacakl ıya ait mal ve haklar ın ekonomik de ğerini koruyucu ve idareye, normal idari i şleyişin d ışında bir külfet yüklemeyecek tedbirlerin al ınmamas ı somut olay ın koşullar ı çerçevesinde koruma yükümünün ihlali olarak yorumlanabilir ( Fatma Y ıldırım, 59). 31. Olayda icra müdürlü ğünce taşınmaz ın ihaleyle sat ışının yap ıldığı tarih ile s ıra cetvelinin kesinle ştiği tarih aras ında yakla şık dokuz y ıllık bir süre geçmi ştir. Cebri icran ın bir parças ı olan s ıra cetvelinin kesinle şmesi sürecinde geçen dokuz y ıllık makul olmayan sürede borçlu ve alacakl ının hak ve menfaatlerini koruyucu ve durumun gerektirdi ği olağan tedbirlerin idare taraf ından al ınmas ı beklenmektedir (benzer de ğerlendirme için bkz. Fatma Yıldırım, 60). Başvuru Numaras ı: 2017/21889 Karar Tarihi : 28/1/2020 632. Borçluya ait ta şınmazlar ın sat ışından tahsil edilen bedelin alacakl ılara ödenmesine kadar taraflar ın para üzerinde tasarrufta bulunma, paray ı kullanma veya paran ın değerinin enflasyon kar şısında aşınmas ını önleyici tedbirler alma imkân ı bulunmamaktad ır. Tahsil edilen bedel bu süreçte henüz icra müdürlü ğünün yed ve kontrolü alt ındad ır. Dolay ısıyla bu paran ın enflasyon kar şısında k ıymet yitirmesini önleyebilecek olan da par a üzerinde tasarrufta bulunma kudretini elinde bulunduran icra müdürlü ğüdür. Tahsil edilen ihale bedelinin al ım gücünü kaybetmesini engellemenin yolu bunun nemaland ırılmas ıdır. Ayr ıca bu paran ın nemaland ırılmas ı, icra müdürlü ğüne olağan idari i şleyişin ötesinde bir külfet de yüklememektedir. İcra müdürlü ğünün yapmas ı gereken, ihale bedelinin vadesiz mevduat hesab ında bekletilmesi yerine vadeli bir hesapta tutulmas ıdır. Bu nedenle olay ın somut ko şullar ı gözetildi ğinde mülkiyet hakk ının korunmas ı ödevinin gerektirdi ği poziti f yükümlülüklerin, ihale bedelinin nemaland ırılmas ı tedbirinin al ınmas ını da içerdi ği sonucuna ulaşılm ıştır. 33. Bu itibarla icra müdürlü ğünün ihale bedelinin vadeli bir mevduat hesab ına yat ırılmas ı biçiminde alaca ğı basit bir tedbirle icra sürecinin h ızlı işlememesinin ba şvurucu üzerinde olu şturduğu olumsuz etkileri asgari seviyeye indirememi ş olmas ı, mülkiyet hakk ının devlete yükledi ği koruma pozitif yükümlülü ğün ihlali sonucunu do ğurmuştur. 34. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa n ın 35. maddesinde güvence altına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 35. 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı ve (2) numaral ı fıkras ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 36. Başvurucu, 51.018,68 TL maddi tazminat ve 20.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 37. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , B.No: 2016/12506, 7/11/2019). Başvuru Numaras ı: 2017/21889 Karar Tarihi : 28/1/2020 738. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin, yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 39.İncelenen ba şvuruda icra müdürlü ğünce tahsil edilen ihale bedelinin s ıra cetvelinin kesinle şmesi sürecinde nemaland ırılmamas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildiği sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin icra müdürlü ğünün fiilinden kaynakland ığı anlaşılm ıştır. 40. Ege Vergi Dairesi Müdürlü ğünün alaca ğına istinaden ba şvurucuya gönderilen 20.040,64 TL'lik ödeme emrinin iptaline karar verilmi ş olmas ı karşısında 2008 y ılının Temmuz ay ında icra dairesince sat ışı gerçekle şen taşınmaz bedelinin s ıra cetveline itiraz davas ının kesinleştiği 2017 y ılı Şubat ay ına kadar nemaland ırılmamas ı nedeniyle u ğran ılan yaklaşık zarar ın tespiti 20.040,64 TL üzerinden hesaplanm ıştır. Buna göre ba şvurucuya 18.000 TL maddi tazminat ödenmesi gerekir. 41. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257,50 TL harç ve 3000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.257,50 TL tutar ındaki yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kişi bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Başvurucuya 18.000 TL maddi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, D. 257,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.257,50 TL yarg ılama giderinin BA ŞVURUCUYA ÖDENMES İNE, E. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2017/21889 Karar Tarihi : 28/1/2020 8F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 28/1/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Recep KÖMÜRCÜ Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL Üye Üye M.Emin KUZ Recai AKYEL