TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR G .A. BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2018/17138) Karar Tarihi: 15/3/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/17138 Karar Tarihi : 15/3/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR G İZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : G.A. Vekili : Av. Vedat ÖZKAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; gözalt ı tedbiri dolay ısıyla ödenen tazminat ın yetersiz olmas ı
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR G .A. BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2018/17138) Karar Tarihi: 15/3/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/17138 Karar Tarihi : 15/3/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR G İZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : G.A. Vekili : Av. Vedat ÖZKAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; gözalt ı tedbiri dolay ısıyla ödenen tazminat ın yetersiz olmas ı nedeniyle adil yarg ılanma ile ki şi hürriyeti ve güvenli ği haklar ının, vekâlet ücretinin yap ılan düzenlemeyle azalt ılmas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 5/6/2018 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyonca ba şvurucunun adli yard ım talebinin kabulüne, ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: 5. Başvurucu, hakk ında yürütülen bir soru şturma kapsam ında 20/5/2016 tarihinde gözalt ına al ınm ış ve 23/5/2016 tarihinde serbest b ırak ılm ıştır. Soruşturma sonucunda başvurucu hakk ında 7/11/2017 tarihinde kovu şturmaya yer olmad ığı karar ı verilmiştir. 6. Kovu şturmaya yer olmad ığı karar ının kesinleşmesi üzerine ba şvurucu dört gün haks ız yere gözalt ında kald ığını, gözalt ı karar ı nedeniyle çal ışamay ıp kazanç kayb ına uğrad ığını, üzüntü ve s ıkıntı çektiğini, çevresinde itibar ının zedelendi ğini, terörist muamelesi Başvuru Numaras ı: 2018/17138 Karar Tarihi : 15/3/2022 2gördüğünü, soru şturma sürecinde avukatla temsil edildi ğinden bu avukatl ık giderinin maddi tazminata dahil edilmesi gerekti ğini belirterek 12.000 TL maddi ve 13.000 TL manevi tazminat ın ödenmesi talebiyle dava açm ıştır. Başvurucu dava dilekçesinde gözalt ının haks ız olduğu iddias ını 4/12/2004 tarihli 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesinin (1) numaral ı f ıkras ının (e) bendini aç ıkça belirtmek suretiyle hakk ında kovuşturmaya yer olmad ığı karar ı verilmiş olmas ına dayand ırm ıştır. Başvurucu dava dilekçesinde gözalt ının hukuka ayk ırı olup olmad ığına ilişkin bir aç ıklamada bulunmam ıştır. 7. Adana 1. A ğır Ceza Mahkemesi 26/2/2018 tarihli karar ıyla başvurucuya 130,09 TL maddi, 400 TL manevi tazminat ile 845 TL vekâlet ücretinin ödenmesine karar vermi ştir. Mahkeme ba şvurucunun takipsizlik karar ından sonra kendisini vekille temsil ettirdi ğinden 600 TL vekâlet ücretini maddi tazminat ın hesaplanmas ında dikkate almam ıştır. 8. Başvurucu, hükmedilen tazminatlar ın ve vekâlet ücretinin dü şük olduğunu belirterek istinaf yoluna ba şvurmuştur. 9. Bölge Adliye Mahkemesi 14/5/2018 tarihinde istinaf ba şvurusunun esastan reddine kesin olarak karar vermi ştir. IV.İLGİLİ HUKUK 10.İlgili hukuk için bkz. A.A. [GK], B.No: 2017/34502, 21/10/2021, 22-46. V.İNCELEME VE GEREKÇE 11. Anayasa Mahkemesinin 15/3/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Kişi Hürriyeti ve Güvenli ği Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 12. Başvurucu, haks ız gözalt ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. Başvurucu, isminin kamuya aç ık belgelerde gizlenmesi talebinde bulunmuştur. 13. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesiyle ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun şikâyetinin Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü ve dokuzuncu f ıkralar ı kapsam ında kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı yönünden incelenmesi gerekir. 14. Anayasa Mahkemesi A.A. karar ında Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ı bağlam ındaki şikâyetler yönünden ba şvuru yollar ının tüketilmi ş say ılabilmesi için başvurucular ın ilk derece mahkemelerinde yakalama, gözalt ı veya tutuklama tedbirlerinin hukukiliğine ilişkin iddialar ını 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi kapsam ında -aç ıkça ileri sürerek- dava açmalar ı gerektiğini belirtmi ştir. An ılan tedbirlerin hukuka uygun olmad ığına dair iddialar dile getirilmeden -Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ı kapsam ında olmad ığı değerlendirilen- 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (e) bendi uyar ınca kovuşturmaya yer olmad ığı ya da beraat karar ına dayal ı olarak dava aç ılmas ının başvuru yollar ının tüketilmesi anlam ına gelmediğine karar vermi ştir (A.A., 70-90). Başvuru Numarası : 2018/17138 Karar Tarihi : 15/3/2022 315. Gözaltının hukuka ayk ırı olduğu iddiasıyla 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkrasının (a) bendi uyarınca bir tazminat davas ı açılmad ığı anlaşılan somut olay yönünden an ılan karardan ayr ılmay ı gerektiren bir durum söz konusu de ğildir. 16. Açıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu kısmının başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Hasan Tahsin GÖKCAN bu görü şe kat ılmam ıştır. B. Adil Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 17. Başvurucu, gözalt ına alma nedeniyle hükmedilen tazminatlar ın yetersiz olduğ unu belirterek kişi hürriyeti ve güvenliği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. 18. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesiyle bağlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifin i kendisi takdir eder ( Tahir Canan , 16). Anayasa Mah kemesi A.A. karar ında 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkrasın ın (e) bendi uyar ınca aç ılan davalarda hükmedilen tazminat ın yetersiz olduğ u yönündeki iddialar ın adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında incelenmesi gerektiğini belirtmiştir (A.A., 87). Bu itibarla b aşvurucunun bu kısımdaki şikâyetlerinin adil yarg ılanma hakkı kapsam ında incelenmesi gerekir. 19. Temel hak ve özgürlüklere müdahale teşkil eden ve bariz takdir hatas ı veya aç ık keyfîlik içeren durumlar d ışında kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara dair şikâyetler bireysel başvurunun incelemesi kapsamında de ğildir (Ş.K., B. No: 2018/753 12/1/2022, 19). 20. Somut olayda başvurucu tarafından ileri sürülen ihlal iddialar ının yukarıda belirtilen içtihat kapsamında kanun yolu şikâyeti niteli ğinde olduğu ve bariz takdir hatası veya açık keyfîlik oluşturan bir durumun da bulunmad ığı anlaşılan başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 21. Diğer taraftan başvurucu; tazminat davasında adli kontrol tedbiri konusunda herhangi bir değerlendirme yapılmadığın ı, kendisine herhangi bir tazminat ödenmediğini, adli kontrol nedeniyle u ğradığı mağduriyetin karşılanmad ığın ı ileri sürmüş ise de adli kontrol tedbirine tabi tutuldu ğuna ilişkin bir belg e sunmad ığı, tazminat davası sürecinde adli kontrol tedbiriyle ilgili bir talebinin bulunmadığı anla şıldığ ından bu iddian ın ayrıca incelenmesi mümkün görülmemi ştir. C. Mülkiyet Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 22. Başvurucu; koruma tedbirleri nedeniyle açt ığı tazminat davas ında ağır cezal ık işler için öngörülen miktar üzerinden vekâlet sözle şmesi yapmas ına rağmen yap ılan düzenlemeyle sulh ceza hâkimli ği için öngörülen vekâlet ücretine hükmedilmesi nedeniyle mülkiyet, mahkemeye eri şim ve etkili ba şvuru haklarının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 23. Başvurucunun iddialar ı mülkiyet hakk ı kapsamında incelenmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/17138 Karar Tarihi : 15/3/2022 424. Anayasa Mahkemesi M.E. (B. No: 2018/696, 9/5/2019) karar ında ayn ı mahiyetteki şikâyete ili şkin olarak ba şvurucunun mevcut bir mülkü veya mülkü edinmeye yönelik me şru bir beklentisi oldu ğunu ortaya koyamad ığını, dolay ısıyla mülkiyet hakk ına ilişkin korumadan yararland ırılmas ının mümkün olmad ığını belirterek konu bak ımından yetkisizlik karar ı vermiştir (M.E. , 36-38). Somut ba şvuru yönünden an ılan kararda var ılan sonuçtan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 25. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının konu bak ımından yetkisizli k nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Kamuya aç ık belgelerde ba şvurucunun kimli ğinin gizli tutulmas ı talebinin KABULÜNE, B. 1. Ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA Hasan Tahsin GÖKCAN' ın karşıoyu ve OYÇOKLU ĞUYLA, 2. Adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA OYB İRLİĞİYLE, 3. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA OYB İRLİĞİYLE, C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 15/3/2022 tarihinde karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Başvuru Numaras ı: 2018/17138 Karar Tarihi : 15/3/2022 5KARŞIOY GEREKÇES İ Anayasan ın 19. maddesinin 9. f ıkras ında kural olarak, ayn ı maddedeki güvencelere ayk ırı biçimde yap ılan özgürlü ğe müdahalelere kar şı bir telafi güvencesi öngörülmektedir. Bu şekilde hak ihlalinden do ğan mağduriyetin tazminat boyutuyla giderilmesi de amaçlanmaktad ır. Fakat 9. f ıkradaki güvence yaln ızca önceki f ıkralarda yer alan esaslara (güvencelere) ayk ırı işlemleri kapsamaktad ır. Diğer bir ifadeyle hukuka uygun koruma tedbiri işlemleri kural olarak anayasal güvence kapsam ına girmemektedir. Fakat iç hukukumuzda yer alan 5271 say ılı CMK n ın 141/1-e madde ve bendinde Kanuna uygun olarak yakaland ıktan veya tutukland ıktan sonra haklar ında kovu şturmaya yer olmad ığına veya beraatlerine karar verilen ki şilerin de Devletten maddi ve manevi zararlar ını isteyebilecekleri kabul edilmi ştir. Hukukumuzda böyle bir hakk ın kabul edilmesi ve Mahkememizin 2017/34502 Ba şvuru numaral ı karar ında aç ıklad ığım gerekçelerle bu başvurunun esas ının da incelenmesi gerekti ği görüşüyle karşıoy kulland ım. Ba şkan Hasan Tahsin GÖKCAN