TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR NURTEN ÖZÇALKAP BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/20702) Karar Tarihi: 3/12/2020 Başvuru Numaras ı: 2019/20702 Karar Tarihi : 3/12/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucu : Nurten ÖZÇALKAP Vekili : Av. Şeyho SAYA I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tazminat davas ının makul sürede sonuçlanmamas ı nedeniyle adi l yar
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR NURTEN ÖZÇALKAP BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/20702) Karar Tarihi: 3/12/2020 Başvuru Numaras ı: 2019/20702 Karar Tarihi : 3/12/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucu : Nurten ÖZÇALKAP Vekili : Av. Şeyho SAYA I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tazminat davas ının makul sürede sonuçlanmamas ı nedeniyle adi l yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 12/6/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu, Kâhta Devlet Hastanesinde sözle şmeli ebe olarak görev yapmaktayken 2/6/2010 tarihinde kanamal ı bir hastaya yap ılan müdahale s ıras ında doktor C.M. (doktor) ile aras ında tart ışma ç ıkm ıştır. Bu tart ışma s ıras ında doktor taraf ından Başvuru Numaras ı: 2019/20702 Karar Tarihi : 3/12/2020 3başvurucunun tehdit edildi ği ve başvurucuya hakaret edildi ği iddias ı ile 1/9/2010 tarihinde ceza davas ı aç ılm ıştır. 9. Kâhta Sulh Ceza Mahkemesi 18/10/2011 tarihinde doktorun kamu görevlisine görevinden dolay ı hakaret ve tehdit suçlar ından ayr ı ayr ı cezaland ırılmas ına karar vermi ştir. Kararda; savunma, ifade ve tan ık beyanlar ına yer verildikten sonra söz konusu hususlar ın değerlendirilmesi neticesinde cezaland ırılma sonucuna ula şıldığı belirtilmi ştir. Karar temyiz edilmeyerek 25/11/2011 tarihinde kesinle şmiştir. 10. Başvurucu ya şanılan olay nedeniyle 18/10/2011 tarihinde doktora kar şı manevi tazminat davas ı açm ıştır. Dava dilekçesinde doktor taraf ından 2/6/2010 tarihinde aşağıland ığını, küçük dü şürüldüğünü, tehdit edildi ğini, ayr ıca kendisine hakaret edildi ğini belirtmiştir. Söz konusu durum nedeniyle doktora kar şı ceza davas ı aç ıldığı ifade edilmi ştir. Yaşanan olay nedeniyle 5.000 TL manevi tazminat ın olay tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte ödenmesi talep edilmi ştir. 11. Ad ıyaman 2. Asliye Hukuk Mahkemesi (Hukuk Mahkemesi) 7/6/2012 tarihinde davay ı kabul ederek doktorun ba şvurucuya 5.000 TL manevi tazminat ı, olay tarihi olan 2/6/2010 tarihinden itibaren i şleyecek yasal faizi ile birlikte ödemesine karar vermi ştir. Kararda daval ı doktorun dava dilekçesine savunma yapmad ığı gibi duru şmalara da kat ılmad ığı belirtilmi ştir. Yaşanılan olay nedeniyle aç ılan ceza dava dosyas ında yer alan bilgi ve belgeler ile dinlenilen tan ıklar ın beyanlar ı değerlendirildi ği ifade edilerek doktorun hakaret ve tehdit suçlar ından mahkûm oldu ğu gözönüne al ındığında başvurucunun şahsiye t hakk ının hukuka ayk ırı bir şekilde ihlal edildi ği ifade edilmi ştir. 12. Daval ı doktor taraf ından karar 27/7/2012 tarihinde temyiz edilmi ştir. 13. Yarg ıtay 4. Hukuk Dairesi 3/10/2013 tarihinde Hukuk Mahkemesinin karar ının husumet yönünden bozulmas ına karar vermi ştir. Kararda kamu görevlilerinin yetkilerini kullan ırken kusurlu eylemleri nedeniyle olu şan zararlardan do ğan tazminat davalar ının idar e aleyhine aç ılabileceği belirtilmi ştir. Bu nedenle daval ı doktorun husumet s ıfat ının bulunmad ığı ifade edilmi ştir. 14. Başvurucunun 26/11/2013 tarihli karar düzeltme talebi ayn ı Dairenin 29/1/2014 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. Kararda dava konusunun de ğerinin 11.100 TL'den az olmas ı nedeniyle karar ın düzeltilmeye konu olamayaca ğı belirtilmi ştir. 15. Hukuk Mahkemesi bozma karar ına uyarak 18/3/2014 tarihinde davay ı husumet yönünden reddetmi ştir. Kararda yukar ıda yer verilen bozma karar ının gerekçesine yer verilmiştir. An ılan karar temyiz edilmeyerek 12/11/2014 tarihinde kesinle şmiştir. 16. Başvurucu 5/1/2015 tarihinde Sa ğlık Bakanl ığına (İdare) başvurarak 5.000 T L tazminat ın olay tarihinden itibaren i şleyecek yasal faizi ile birlikte kendisine ödenmesini talep etmi ştir. İdare cevap vermemek suretiyle ba şvuruyu z ımnen reddetmi ştir. 17. Başvurucu 19/3/2015 tarihinde z ımnen ret i şleminin iptali ve 5.000 TL tazminat ın olay tarihinden itibaren i şleyecek yasal faizi ile birlikte kendisine ödenmesi talebiyle dava açm ıştır. Dava dilekçesinde yukar ıda aktar ılan olaylar ı anlatarak İdarenin a ğır hizmet kusurunun bulundu ğunu belirtmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/20702 Karar Tarihi : 3/12/2020 418.İdare 21/5/2015 tarihinde dava dilekçesine kar şı savunma dilekçesini vermi ştir. Dilekçede öncelikle süre a şımı itiraz ında bulunulmu ş ve olay ın yaşanıldığı tarihten itibaren 1 yıl içinde tam yarg ı davas ı aç ılmad ığından davan ın reddedilmesi gerekti ği belirtilmi ştir. Esasa ilişkin olarak ise ya şanılan olayda kamu görevlisinin ki şisel kusurunun bulundu ğu, İdareye atfedilebilecek herhangi bir kusur bulunmad ığı ifade edilerek tazmin edilmesi gereken bir zarar ın bulunmad ığı savunulmu ştur. 19.Şanl ıurfa 2. İdare Mahkemesi ( İdare Mahkemesi) 18/11/2015 tarihinde davay ı reddetmiştir. Kararda ba şvurucuya hakaret edilmesine ili şkin olayda İdareye yüklenebilece k herhangi bir kusurun bulunmad ığı belirtilmi ştir. 20. Başvurucu 29/1/2016 tarihinde mahkeme karar ına itiraz etmi ştir. Dilekçede doktorun kendisine hakaret etti ği ve kendisini tehdit etti ğinin mahkeme karar ı ile sabit oldu ğu belirtilmiştir. Yarg ıtay ın yukar ıda bahsi geçen karar ı uyar ınca olayda hizmet kusurunu n bulunduğunun tespit edildi ği ifade edilmi ştir. İdare Mahkemesinin olayda hizmet kusur u bulunmad ığını tespit etmesi hâlinde davan ın görev yönünden reddedilmesi gerekti ği vurgulanm ıştır. 21. Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi (Bölge İdare Mahkemesi) 17/5/2016 tarihinde mahkeme karar ını kald ırarak davan ın görev yönünden reddine karar vermi ştir. Kararda suç te şkil eden eylemler kamu görevi s ıras ında gerçekle şmiş olsa bile kamu hizmetinin bir gere ği olarak de ğerlendirilmesinin mümkün olmad ığı belirtilmi ştir. Ağır kişisel kusura dayal ı eylem sonucu idarenin hizmet kusuru ile dava konusu olay aras ındaki illiyet ba ğının kesildi ği ve bu nedenle bak ılan davan ın haks ız fiillere özgü özel hukuk hükümleri çerçevesinde adli yarg ı yerinde görülmesi gerekti ği ifade edilmi ştir. 22. Başvurucu 22/6/2016 tarihinde Bölge İdare Mahkemesinin karar ının düzeltilmesini talep etmi ştir. Dilekçede Bölge İdare Mahkemesi taraf ından doğrudan Uyuşmazl ık Mahkemesine ba şvurulmas ı gerektiği ifade edilmi ştir. 23. Bölge İdare Mahkemesi 17/11/2016 tarihinde karar düzeltme talebini kabul etmiş ve 17/5/2016 tarihli karar ının görev yönünden reddine ili şkin k ısm ını kald ırarak dosyan ın ait oldu ğu mahkemesine iadesine karar vermi ştir. 24.İdare Mahkemesi 25/9/2017 tarihinde davan ın yetki yönünden reddine karar vermiş ve dava dosyas ının yetkili Ad ıyaman İdare Mahkemesine (Mahkeme) gönderilmesine karar vermi ştir. 25. Mahkeme 23/11/2017 tarihli ara karar ı ile görevli mercinin belirlenmesi için dosyan ın Uyuşmazl ık Mahkemesine gönderilmesine karar vermi ştir. Kararda Bölge İdare Mahkemesinin yukar ıda aktar ılan karar ında geçen gerekçeye yer verilmi ştir (bkz. 21). 26. Uyuşmazl ık Mahkemesi 26/2/2018 tarihinde Mahkemenin başvurusunu n reddine karar vermi ştir. Kararda Hukuk Mahkemesinin 18/3/2014 tarihli karar ının davan ın idareye kar şı aç ılmas ı gerektiğine ilişkin olduğu belirtilmi ştir. An ılan karar ın yarg ı yolunu değiştiren ve idari yarg ının görevli oldu ğu gerekçesiyle verilmi ş bir görevsizlik karar ı niteliğinde olmad ığı ifade edilmi ştir. Adli ve idari yarg ı yerleri aras ında 12/6/1979 tarihli ve 2247 say ılı Uyuşmazl ık Mahkemesinin Kurulu ş ve İşleyişi Hakk ında Kanun'un arad ığı biçimde görev uyu şmazl ığının bulunmad ığı vurgulanm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/20702 Karar Tarihi : 3/12/2020 527. Mahkeme 27/3/2018 tarihinde davay ı görev yönünden reddetmi ştir. Kararda Bölge İdare Mahkemesinin yukar ıda aktar ılan karar ında geçen gerekçeye yer verilmi ştir (bkz. 21). 28. Başvurucu 31/5/2018 tarihinde karar ı istinaf etmi ştir. Dilekçesinde Yarg ıtay taraf ından verilen görevsizlik karar ına rağmen Mahkemece verilen karar ın hukuka ayk ırı olduğunu belirtmi ştir. Mağduriyetinin görevli mahkemenin belirlenmemesi nedeniyle daha da artt ığından yak ınm ıştır. Adil yarg ılanma hakk ının ve etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ğini ifade etmi ştir. 29. Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi 3. İdare Dava Dairesi 14/1/2019 tarihinde istinaf ba şvurusunu kabul ederek Mahkemenin görevsizlik karar ını kald ırm ıştır. Kararda; doktorun kendisine tan ınan yetkileri a şarak ve resmî görev ve yetkilerini kullanarak sarf etti ği sözlerin kamu görevlilerinin suçu niteli ğinde oldu ğu, idarece yürütülen hizmetten soyutlanamaz ve ayr ılamaz nitelikte oldu ğu belirtilmi ştir. İdarenin olayda görev kusuru niteliğinde hizmet kusurunun bulundu ğu ifade edilmi ştir. Hizmet kusuru nedeniyle aç ılan davan ın görev ve çözüm yerinin idare mahkemesi oldu ğu vurgulanm ıştır. 30. Mahkeme 30/4/2019 tarihinde davay ı kısmen kabul etmi ş ve başvurucuya 3.000 TL manevi tazminat ın faizi ile birlikte ba şvurucuya ödenmesine kesin olarak karar vermi ştir. Kararda, kamu görevlilerinin görevlerini yaparken ve yetkilerini kullan ırken kişilere verdi ği zarar ın kamu kurumunun hizmet kusurunu olu şturduğu belirtilmi ştir. Doktorun idarenin görevlisi oldu ğu ve gerçekle ştirilen eylemin üstlenilen ödevin ve yürütülen hizmetin kural, usul ve gereklerine ayk ırı olduğu ve resmi yetki, görev ve olanaklardan yararlanarak gerçekleştirildiği ve bu nedenle olayda hizmet kusuru bulundu ğu ifade edilmi ştir. Burada n hareketle hizmet kusurundan kaynaklanan hukuksal sorumluluk bulunmas ı nedeniyle İdarenin ba şvurucuya manevi tazminat ödemesi gerekti ği sonucuna var ılm ıştır. 31. Nihai karar ba şvurucuya 13/5/2019 tarihinde tebli ğ edilmiştir. Başvurucu 12/6/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 32. Mahkemenin 3/12/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 33. Başvurucu, yarg ılaman ın uzun sürmesi ve çeli şkili kararlar verilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 34. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun çeli şkili kararla verildi ğine ilişkin iddialar ının ilk bak ışta aç ıkça dayanaktan yoksun oldu ğunun anla şılmas ı nedeniyle an ılan iddialar için ayr ıca değerlendirme yap ılmas ına gerek bulunmad ığı sonucuna ula şılm ış ve başvuru bir bütün olarak Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/20702 Karar Tarihi : 3/12/2020 61. Kabul Edilebilirlik Yönünden 35. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden36. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin yarg ılaman ın süresi tespit edilirken sürenin ba şlang ıç tarihi olarak davan ın ikame edildi ği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -ço ğu zaman icra a şamas ını da kapsayacak şekilde- yarg ılaman ın sona erdiği tarih, yarg ılamas ı devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyetle ilgili karar ını verdiği tarih esas alın ır (Güher Ergun ve di ğerleri , B. No: 2012/13, 2/7/2013, 50-52). 37. Diğer taraftan medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin idari yarg ılama süresinin makul olup olmad ığı değerlendirilirken yarg ılaman ın karmaşıklığı ve kaç dereceli oldu ğu, taraflar ın ve ilgili makamlar ın yarg ılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun yarg ılaman ın süratle sonuçland ırılmas ındaki menfaatinin niteli ği gibi hususlar dikkate al ınır (Selahattin Aky ıl, B. No: 2012/1198, 7/11/2013, 41). 38. Başvuruya konu 18/10/2011 tarihinde ba şlayan tazminat davas ına ilişkin yarg ılamada yakla şık 3 y ıllık sürenin adli yarg ı mahkemelerinde geçti ği ve nihayetinde husumet yönünden davan ın reddedildi ği, idari yarg ı mahkemelerinde ise yakla şık olarak 4 y ıl 4 ay sürdü ğü ve 30/4/2019 tarihli kesin kararla sona erdi ği anlaşılmaktad ır. Yukar ıda an ılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer ba şvurularda verdi ği kararlar dikkate al ındığında başvuruya konu olan yakla şık 7,5 y ıllık yarg ılamaya süresinin makul olmad ığı sonucuna varmak gerekir. 39. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 40. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 41. Başvurucu ihlalin tespiti ile 50.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 42. Somut olayda makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/20702 Karar Tarihi : 3/12/2020 743.İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zarar ı karşılığında başvurucuya -dava değeri de dikkate al ındığında- net 5.000 TL manevi tazminat ın ödenmesine karar verilmesi gerekir. 44. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 364,60 TL harç tutar ının ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.964,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Başvurucuya 5.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, D. 364,60 TL harç tutar ının ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.964,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Ad ıyaman İdare Mahkemesine (E.2019/127, K.2019/201) GÖNDER İLMESİNE, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 3/12/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Üye Üye Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ