TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ERHAN ÇAHA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/2332) Karar Tarihi: 22/11/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/2332 Karar Tarihi : 22/11/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELSelahaddin MENTE Ş Muhterem İNCE Raportör : Fatma Burcu NACAR YÜCE Başvurucu : Erhan ÇAHA I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, başvurucu duru şmada haz ır bulunmas ını talep etti ği hâlde infaz hâkimliğince başvurucunun yoklu ğ
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ERHAN ÇAHA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/2332) Karar Tarihi: 22/11/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/2332 Karar Tarihi : 22/11/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELSelahaddin MENTE Ş Muhterem İNCE Raportör : Fatma Burcu NACAR YÜCE Başvurucu : Erhan ÇAHA I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, başvurucu duru şmada haz ır bulunmas ını talep etti ği hâlde infaz hâkimliğince başvurucunun yoklu ğunda yarg ılama yap ılmas ı nedeniyle duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 9/1/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 9. 1967 do ğumlu olan ba şvurucu, silahl ı terör örgütüne üye olma suçu ile ba şka suçlardan ald ığı cezalar ın infaz ı kapsam ında Sincan 2 No.lu F Tipi Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumunda ( İnfaz Kurumu) hükümözlü olarak bulunmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2019/2332 Karar Tarihi : 22/11/2022 310.İnfaz Kurumunda 19/7/2018 tarihinde bilgisayar atölyesinde ba şvurucunun kendisine ait flash belle ği A.B.K. isimli tutukluya vererek kulland ırttığının kamera görüntülerinden tespit edildi ği iddia edilmi ştir. 11. Başvurucunun flash bellek vererek bilgisayar ortam ında haberle şme sağlad ığına, bu eylemiyle suç örgütünün faaliyetlerini gerçekle ştirdiğine dair iddialar nedeniyle hakk ında disiplin soru şturmas ı başlatılm ıştır. 12. 19/7/2018 tarihli Olay Tutana ğı'na göre an ılan tarihte ba şvurucu, kendisine ait bir adet flash belle ği sol tarafta bulunan A.B.K.ya yerden atm ış; A.B.K.n ın da kendi flash belleğini söküp yerdeki flash belle ği alarak bilgisayar ına takt ığını görevli memur görmü ş, flash belle ğin kime ait oldu ğunu sordu ğunda A.B.K. ba şvurucuya ait oldu ğunu teyit etmi ş, iki tutuklu da eylemleri inkâr etmi ştir. 13. 19/7/2018 tarihli Görüntü İzleme Tutana ğı'nda; an ılan tarihte ba şvurucunun A.B.K.n ın sağ taraf ında oturdu ğu, aralar ında alçak sesle bir şeyler konu ştuklar ı, flash belleğini bilgisayar ından söktü ğü, başvurucuya flash belle ği b ırakt ığı, görevli memurlar ı kontrol ettikleri, A.B.K.n ın yaz ıcıdan gidip ç ıktılar ı ald ıktan sonra yerine oturdu ğu belirtilmiştir. Başvurucu ve A.B.K.n ın kendi aralar ında tekrar konu ştuklar ı, başvurucunun masas ından kalkarak yaz ıcının bulundu ğu yere yürüdü ğü, A.B.K.n ın da ba şvurucuyu seyrettiği, başvurucunun bölmenin alt ından elini uzatarak flash belle ği A.B.K.ya geri vermeye çal ıştığı, saat 14.10.39'da flash belle ği yere att ığı, A.B.K.n ın da eğilerek flash belleği yerden ald ığı ve bilgisayar ına takt ığı ifade edilmi ştir. Memurlar yakla şınca A.B.K.n ın bilgisayarla u ğraşmaya başlad ığı ve görevli memurun bilgisayarda bulunan flash belle ği söktüğü, A.B.K.n ın el kol hareketi ile flash belle ği başvurucunun gönderdi ğini ima etti ği ve görevli memurun di ğer görevlileri ça ğırdığı belirtilmi ştir. 14. Başvurucu 23/7/2018 tarihli yaz ılı savunmas ında ve 24/7/2018 tarihli ifadesinde; olay ın olduğu gün flash belle ğini kimseye vermedi ğini, görevli memurlar ın yan ındaki bilgisayarda çal ışan kişiyi de d ışarı çıkartt ıklar ını, ç ıkartmadan önce de he m kendisinin flash belle ğini hem de yan ındaki kişinin flash belle ğini kontrol ettiklerini, atölyenin A.B.K. ile irtibat kuramayacak şekilde dizayn edildi ğini, diğer çal ışanlar ın ifadelerinden ve kamera kay ıtlar ından da söylediklerinin do ğru olduğunun tespit edilebilece ğini, suçlamalar ı kabul etmedi ğini ileri sürmü ştür. 15. 25/7/2018 tarihli muhakkik raporunda özetle kamera görüntülerinden ba şvurucu ve A.B.K.n ın kendilerine ait flash bellekleri birbirlerine vererek bilgisayar ortam ında haberleşme sağlad ıklar ı belirtilmi ş, böylelikle 13/12/2004 tarihli ve 5275 say ılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Kanun'un 44. maddesinin (3) numaral ı fıkras ının (l) numaral ı bendi uyar ınca suç örgütlerinin e ğitim ve propaganda faaliyetlerini yapmak veya yapt ırma eylemi nedeniyle 11 günden 20 güne kadar hücreye koyma disiplin cezas ı ile cezaland ırılmalar ının uygun olaca ğı bildirilmi ştir. 16. 26/7/2018 tarihli ve 2018/280 karar say ılı İnfaz Kurumu Müdürlü ğü Disiplin Kurulu Ba şkanl ığı (Disiplin Kurulu) karar ında, başvurucunun bilgisayar dershanesinde bulunan di ğer hükümlü/tutuklulara kötü örnek te şkil ettiği ve ceza infaz kurumunun huzur ve güvenliğini tehlikeye dü şürebilecek davran ışta bulundu ğu belirtilerek suç örgütlerinin e ğitim ve propaganda faaliyetlerini yapma veya yapt ırma eylemi gere ğince 12 gün süre ile hücreye koyma disiplin cezas ı ile cezaland ırılmas ına karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/2332 Karar Tarihi : 22/11/2022 417. Başvurucu, an ılan karara kar şı Ankara Bat ı İnfaz Hâkimli ğine (Hâkimlik) şikâyet ba şvurusunda bulunmu ştur. Şikâyet dilekçesinde ba şvurucu; isnat edilen suçun söz konusu olmad ığını, kamera kay ıtlar ı ile olay ı tespit etmenin mümkün oldu ğunu, ceza infaz kurumu görevlilerinin tuttu ğu tutanak ile Kamera İnceleme Tutana ğı'ndaki olaya ili şkin hususlar ın birbiriyle çeli ştiğini, olay ın kendi anlatt ığı şekilde gerçekle ştiğinin A.B.K.n ın beyanlar ıyla da örtü ştüğünü belirterek cezaland ırma karar ının kald ırılmas ını talep etmi ştir. 18. Hâkimlikçe 9/8/2018 tarihli Tensip Tutana ğı'na göre ba şvurucunun 2/10/2018 tarihinde duru şma salonunda bulundurulmas ı için İnfaz Kurumuna müzekkere yaz ıldığı anlaşılm ıştır. Hâkimlik 2/10/2018 tarihli celsede, İnfaz Kurumu Müdürlü ğünün 18/9/2018 tarihli yaz ısı ve başvurucunun dilekçesini de ğerlendirerek ba şvurucunun ba şka bir mahkemede duru şmas ının bulunmas ı nedeniyle 13/11/2018 tarihine yeni duru şma günü vermiştir. 19. Hâkimlik yeni duru şma gününde ba şvurucunun haz ır edilmesi için İnfaz Kurumuna müzekkere yazm ıştır. Başvurucu; Mahkemeye hitaben yazd ığı 17/10/2018 tarihli dilekçesinde, san ığı olduğu ceza dosyas ında 6/11/2018-30/11/2018 tarihleri aras ında 17. A ğır Ceza Mahkemesinde duru şmas ının olduğunu belirtmi ştir. Ayr ıca başka bir dosyada 19. A ğır Ceza Mahkemesinde de yarg ılamas ının olduğunu ifade etmi ş, bu nedenle İnfaz Hâkimli ğinde yap ılacak duru şman ın sonraki bir tarihe ertelenmesini talep etmi ştir. 20. Hâkimlik 13/11/2018 tarihli duru şmada başvurucunun Ankara 17. A ğır Ceza Mahkemesinde duru şmada oldu ğunu, Ankara 17. A ğır Ceza Mahkemesinden duru şmada haz ır edilmesinin istendi ğini ancak ba şvurucunun duru şmaya kat ılmak istemedi ğini belirttiği ifade edilerek yarg ılamaya son vermi ştir. 21. Hâkimlik 22/11/2018 tarihli gerekçeli karar ında, başvurucu hakk ında yap ılan uygulaman ın İnfaz Kurumu kurallar ına ve mevzuata uygun oldu ğunu belirterek başvurucunun itiraz ını reddetmi ştir. 22. Başvurucu, karara kar şı yapm ış olduğu itiraz ında, 17/10/2018 tarihinde Bat ı İnfaz Hâkimli ğine verdi ği dilekçede duru şman ın tehirini talep etti ğini, ancak duru şma yap ılmas ını istemediğinin Duru şma Tutana ğı'nda belirtilerek savunma hakk ının k ısıtlad ığını belirtmiştir. Başvurucu ayr ıca flash bellek al ışverişinin söz konusu olmad ığını ve kanunda böyle bir suç olmad ığını, ceza infaz kurumu personelinin tuttu ğu tutanağın diğer delil ve tutanaklar ile çeli ştiğini, Hâkimlikçe teknik olarak bir inceleme yap ılmadan delilsiz ve duruşmas ız olarak suç örgütlerinin e ğitim ve propagandas ını yapmak suçundan kendisine hücre cezas ı verildiğini belirtmi ş; bu nedenle hükmün kald ırılmas ını talep etmi ştir. 23. Ankara Bat ı 1. Ağır Ceza Mahkemesi 17/12/2018 tarihli karar ında, Hâkimli ğin karar ının usul ve yasaya uygun oldu ğunu belirterek itiraz ı oyçoklu ğu ile reddetmi ştir. Karşıoy aç ıklamas ında, hükümlülerin birbirlerine verdikleri iddia edilen flash bellekte ne olduğunun ara ştırılıp denetime imkân verecek şekilde tutana ğa bağland ıktan sonra suç örgütlerinin e ğitim ve propaganda faaliyetlerini yap ıp yapmad ıklar ının değerlendirilmesi gerektiğinden çoğunluğun görüşüne iştirak edilmedi ği belirtilmi ştir. 24. Nihai karar 24/12/2018 tarihinde tebli ğ edilmiştir. Başvurucu 7/1/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2019/2332 Karar Tarihi : 22/11/2022 5IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 25. 16/5/2001 tarihli ve 4675 say ılı İnfaz Hâkimli ği Kanunu'nun "İnfaz hâkimliklerinin görevleri" kenar ba şlıklı 4. maddesinin birinci f ıkras ının (3) numaral ı bendi şöyledir: "Hükümlü ve tutuklular hakk ında al ınan disiplin tedbirleri ve verilen disipli n cezalar ının kanun, veya di ğer mevzuat hükümlerine ayk ırı olduğu iddias ıyla yap ılan şikâyetleri incelemek ve karara ba ğlamak." 26. 4675 say ılı Kanun'un "İnfaz hâkimli ğince şikâyet üzerine verilen kararlar" kenar başlıklı 6. maddesi şöyledir: "Şikayet ba şvurusu, 5 inci maddede yaz ılı sürenin geçmesinden sonra veya infaz hâkimliğinin görev ve yetki alan ı dışında kalan bir i şlem veya faaliyete kar şı ya da başvuru hakk ı olmayan kimselerce yap ılmışsa infaz hâkimi, ba şvuru dilekçesini esasa girmeden reddeder; şikayet ba şvurusu ba şka bir yarg ı merciinin görevi içerisinde ise o merci e gönderir. Şikâyet ba şvurusu üzerine infaz hâkimi, duru şma yapmaks ızın dosya üzerinden bir hafta içinde karar verir; ancak, gerek gördü ğünde karar vermeden önce şikâyet konusu işlem veya faaliyet hakk ında resen ara ştırma yapabilir ve ilgililerden bilgi ve belge isteyebilir; ayr ıca ceza infaz kurumu ve tutukevi ile ilgili Cumhuriyet savc ısının da yaz ılı görüşünü al ır. (Ek cümle: 22/7/2010-6008 S.K/5.md.) Disiplin cezas ına karşı yap ılan şikâyet üzerine infaz hâkimi, hükümlü veya tutuklunun savunmas ını ald ıktan ve talep edilen diğer delilleri toplay ıp değerlendirdikten sonra karar ını verir. (Ek cümle: 22/7/2010-6008 S.K/5.md.) Hükümlü veya tutuklu, savunmas ını, haz ır bulunmak ve vekaletnamesini ibra z etmek ko şuluyla avukat ıyla birlikte veya avukat ı arac ılığıyla yapabilir. (Ek cüml e 22/7/2010-6008 S.K/5.md.) İnfaz hâkimi gerekli görmesi durumunda hükümlü vey a tutuklunun savunmas ını ceza infaz kurumunda da alabilir. İnfaz hâkimi, inceleme sonunda şikâyeti yerinde görmezse reddine; yerinde görürse, yap ılan işlemin iptaline ya da faaliyetin durdurulmas ına veya ertelenmesine karar verir. İnfaz hâkimi, bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde 4/4/1929 tarihli ve 1412 say ılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu hükümlerine göre inceleme ve i şlemlerini yürütür v e karar ını verir. İnfaz hâkiminin kararlar ına karşı şikayetçi veya ilgili Cumhuriyet savc ısı taraf ından, tebliğden itibaren bir hafta içinde Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu hükümlerine göre acele itiraz yoluna gidilebilir. İtiraz, infaz hâkimli ğinin kuruldu ğu yer ağır ceza mahkemesine ... yap ılır. İnfaz hâkimi ayn ı zamanda bu mahkemenin üyesi oldu ğu takdirde itirazla ilgili karara kat ılamaz." 27. 5275 say ılı Kanun'un 44. maddesinin (3) numaral ı fıkras ının (l) numaral ı bendi şöyledir: "Onbir günden yirmi güne kadar hücreye koyma cezas ını gerektiren eylemler şunlard ır: ... Başvuru Numaras ı: 2019/2332 Karar Tarihi : 22/11/2022 6l) Suç örgütlerinin e ğitim ve propaganda faaliyetlerini yapmak veya yapt ırmak." B. Uluslararas ı Hukuk 28. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi nin (Sözle şme) 6. maddesinin (3) numaral ı fıkras ının (d) bendi şöyledir: (3) Bir suç ile itham edilen herkes a şağıdaki asgari haklara sahiptir: d) İddia tan ıklar ını sorguya çekmek veya çektirmek, savunma tan ıklar ının da iddi a tan ıklar ıyla ayn ı koşullar alt ında davet edilmelerinin ve dinlenmelerinin sağlanmas ını istemek; 29. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesine (A İHM) göre duru şma yapmamay ı hakl ı gösteren istisnai durumlar olmad ığı sürece ilk derece mahkemesinin huzurundaki yarg ılamalarda, Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı uyar ınca açık duruşma hakk ı, beraberinde duruşma isteme hakk ını da getirir ( Hakansson ve Sturesson/ İsveç, B. No: 11855/85, 21/2/1990, 64). V.İNCELEME VE GEREKÇE 30. Anayasa Mahkemesinin 22/11/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 31. Başvurucu, bireysel ba şvuru harç ve masraflar ını karşılayacak geliri olmad ığını beyan ederek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. 32. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Duru şmada Haz ır Bulunma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 33. Başvurucu, meram ını daha iyi anlatmak için duru şma aç ılmas ını talep etti ği hâlde talebinin hukuka ayk ırı bir şekilde reddedildi ğini belirterek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 34. Bakanl ık görüşünde özetle ba şvurucu hakk ında uygulanan disiplin cezas ının kanuni dayana ğının bulundu ğu, İnfaz Kurumu Disiplin Kurulu ile derece mahkemelerinin verdiği kararlar ın kamu düzeninin korunmas ı ve suç i şlenmesinin önlenmesi için ihtiyaç duyulan demokratik toplum düzeninin gereklerine ayk ırı olmad ığı ve müdahalenin ula şılmak istenen amaçla orant ılı olduğu belirtilerek bu kapsamda İnfaz Hâkimli ğinin ve A ğır Ceza Mahkemesinin kararlar ının ilgili ve yeterli gerekçeler içerdi ği vurgulanm ıştır. 35. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı daha önceki beyanlar ını yinelemiştir. Başvuru Numaras ı: 2019/2332 Karar Tarihi : 22/11/2022 72. Değerlendirme 36. Anayasa'n ın Hak arama hürriyeti kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünd e davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. 37. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ı itiraz ve beyanlar ını duruşma s ıras ında dile getirme imkân ının kendisine tan ınmad ığına ilişkin olduğundan başvuru adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ı yönünden incelenmi ştir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 38. Anayasa Mahkemesi daha önce vermi ş olduğu birçok kararda, adil yarg ılanmaya ili şkin hak ve ilkelerin medeni hak ve yükümlülükler ile ilgili uyu şmazl ıklar ın ve bir suç isnad ının esas ının karara ba ğlanmas ı esnas ında geçerli oldu ğunu belirterek hakk ın kapsam ının bu konularla s ınırland ırıldığını kabul etmi ştir ( Onurhan Solmaz , B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 23; Nihat Akbulak [GK], B. No: 2015/10131, 7/6/2018, 35; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 44). Öte yandan Anayasa Mahkemesi; ceza infaz kurumunda bulunan tutuklu ya da hükümlüler hakk ında uygulanan disiplin cezalar ının infaz ının kişiler üzerinde yarataca ğı etkiyi de ğerlendirmek suretiyle baz ı disiplin cezalar ının kişisel hak ve bu ba ğlamda medeni hak niteli ğinde oldu ğunu, söz konusu disiplin cezalar ına karşı yap ılan şikâyetlerin infaz hâkimli ği taraf ından incelenmesinin de medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin uyuşmazl ık kapsam ında kald ığını ifade etmi ştir (örnek olarak bkz. Giyasettin Ayd ın, B. No: 2013/1852, 25/3/2015, 37; Cihan Ye şil, B. No: 2013/8635, 6/5/2015, 35; Metin Yamalak (2), B. No: 2013/9450, 13/4/2016, 59). 39. Somut olayda ba şvurucu, ald ığı disiplin cezas ının infaz ı sıras ında ve sonras ında ziyaretçi kabulü, aç ık görüş ve telefon görü şü gibi haklardan yoksun b ırak ılacağından an ılan içtihatlardan hareketle söz konusu cezan ın da medeni hak niteli ğinde oldu ğu kabul edilmelidir. Dolay ısıyla hakk ında uygulanan disiplin cezas ı nedeniyle ba şvurucunun yapt ığı şikâyetin infaz hâkimli ği taraf ından incelenmesinin medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin uyuşmazl ık kapsam ında kald ığının ve somut olayda Anayasa n ın 36. maddesinin uygulanmas ının mümkün oldu ğunun kabul edilmesi gerekir. 40. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığından ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de görülmedi ğinden duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden 41. Anayasa'n ın 36. maddesi uyar ınca herkes iddiada bulunma, savunma ve adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. Anayasa'n ın an ılan maddesinde adil yarg ılanma hakk ından ayr ı olarak iddia ve savunma hakk ına birlikte yer verilmesi, taraflara iddia ve savunmalar ını mahkeme önünde dile getirme f ırsat ı tan ınmas ı gerektiği anlam ını da içermektedir ( Mehmet Fidan, B. No: 2014/14673, 20/9/2017, 37). Başvuru Numaras ı: 2019/2332 Karar Tarihi : 22/11/2022 842. Anayasa'n ın 36. maddesine " ...ile adil yarg ılanma " ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına alınan adil yarg ılama hakk ının madde metnine dâhil edildi ği vurgulanm ıştır. AİHM, Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı f ıkras ındaki hakkaniyete uygun yarg ılama kavram ından hareket ederek adil yarg ılama hakk ının gereklerini saptam ıştır. AİHM, Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı kapsam ında adil yarg ılanma hakk ının gereklerinden birinin de duru şmada haz ır bulunma hakk ı olduğunu birçok karar ında vurgulam ıştır. Dolay ısıyla Anayasa n ın 36. maddesinde düzenlenen adil yarg ılanma hakk ının duruşmada haz ır bulunma hakk ını da kapsad ığının kabul edilmesi gerekir ( Emrah Yayla [GK], B. No: 2017/38732, 6/2/2020 , 59; Şehrivan Çoban [GK], B. No: 2017/22672, 6/2/2020, 73). 43. Taraflar ın duruşmada haz ır bulunma hakk ı hem savunma hakk ının etkin bir şekilde kullan ılmas ını sağlamakta hem de silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerine işlerlik kazand ırmaktad ır. An ılan hak, sadece duru şmada haz ır bulunmay ı değil duruşma sürecini dinlemeyi, takip etmeyi, iddia/savunmalar ı destekleyecek şeyleri ileri sürmeyi de içerir. Dolay ısıyla duru şmada haz ır bulunma hakk ının taraflar ın yarg ılamaya etkili kat ılmalar ı ile doğrudan ilişkisi vard ır. Medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin uyuşmazl ıklar da dâhil olmak üzere taraflar ın duruşmada haz ır bulunmas ının sağlanmas ı çelişki ortaya çıkarmaktad ır. Böylelikle taraflar gösterdikleri kan ıtlardan ve sunduklar ı görüşlerden bilgi sahibi olmakta ve bunlarla ilgili görü şlerini bildirebilme imkân ını elde etmektedir ( Emrah Yayla, 60; suç isnad ı alt ındaki kişiler yönünden benzer bir de ğerlendirme için bkz. Şehrivan Çoban , 77). 44. Diğer taraftan medeni hak ve yükümlüklere ili şkin uyuşmazl ıklar aç ısından taraflar ın duruşmada haz ır bulunmas ı, onlar ın iddia ve savunma imkânlar ını doğrudan kullanmalar ına ve uyu şmazl ıkla ilgili olan taleplerini huzurda aç ıklamalar ına olanak tan ımaktad ır. Taraflar duru şmada bizzat haz ır bulunmak suretiyle teknik ve fiziksel engelle r bulunmaks ızın delillerini ileri sürebilmekte ve di ğer tarafça gösterilen delillere itiraz etmek ve davas ını bizzat savunmak suretiyle karar ı etkileme imkân ını elde etmektedir ( Emrah Yayla, 61). 45. Yarg ılaman ın aç ıklığı ilkesinin amac ı, adli mekanizman ın işleyişini kamu denetimine açarak yarg ılama faaliyetinin saydaml ığını güvence alt ına almak ve yarg ılamada keyfîliği önlemektir. Yarg ılama ilkesi bu yönüyle hukuk devletinin en önemli gerçekle ştirme araçlar ından birini olu şturur. Özellikle ceza davalar ında yarg ılaman ın duruşmal ı ve aleni yap ılmas ı silahlar ın eşitliği ilkesinin ve savunma hakk ının güvencesini olu şturur. Ancak bu, her türlü yarg ılaman ın mutlaka duru şmal ı yap ılmas ının zorunlu oldu ğu anlam ına gelmez. Adil yarg ılama ilkelerine uyulmak şart ıyla usul ekonomisi ve i ş yükünün azalt ılmas ı gibi amaçlarla baz ı yarg ılamalar ın duruşmadan istisna tutulmas ı ve duruşma yap ılmaks ızın karara bağlanmas ı anayasal haklar ın ihlalini olu şturmaz ( Musa Y ılmaz Acar, B. No: 2013/664, 17/9/2013, 32). 46. Yarg ılamada, taraflar ın şüpheye yer vermeyecek şekilde bu haklar ından vazgeçmesi ve kamu yarar ının sözlü yarg ılama yap ılmas ını gerekli k ıldığı bir durumun bulunmamas ı hâlinde, duru şma yap ılmayabilir. Vazgeçmenin aç ıkça veya z ımnen yap ılmas ı mümkündür. Duru şma yap ılmas ına ilişkin talebin sürdürülmemesi ya da hiç ileri sürülmemesi, z ımnen vazgeçmeye örnek gösterilebilir. Bunun yan ında dava dosyas ı ve taraflar ın yaz ılı görüşleri temelinde yeterince çözülemeyen hukuki ve olgusal herhangi bir sorunla kar şılaşılmamas ı örneğinde oldu ğu gibi yarg ılaman ın istisnai ko şullar ı da duruşma yap ılmas ını gerektirmeyebilir (benzer yöndeki A İHM karar ı için bkz. Eksert Turizm Başvuru Numaras ı: 2019/2332 Karar Tarihi : 22/11/2022 9Taşımac ılık Tekstil G ıda San. ve Tic. Ltd. Şti ve diğer 7 başvuru/Türkiye [k.k.], B. No: 40988/06, 2/7/2013). 47. Yarg ılamaya taraf olan ki şilerin hakkaniyetli yarg ılama temelinde beyanlar ını sözlü vermesinin gerekti ği durumlarda sözlü yarg ılama yap ılmamas ı yarg ılaman ın bir bütün olarak adil olmas ını engelleyebilir ( Göç/Türkiye , B. No: 36590/97, 11/7/2002, 51). Dolay ısıyla sadece dosyaya dayan ılarak tatmin edici bir çözümün sa ğlanamayaca ğı olaylarda, sözlü yarg ılaman ın yap ılmas ı gerekir. Sözlü yarg ılamaya karar vermede, davaya konu meselelerin çoklu ğu değil niteliği önem kazanacakt ır (Durmaz Oto. Petrol Ürünleri İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. (3), B. No: 2014/929, 10/6/2015, 26). 48. Başvuru konusu somut olayda Mahkemenin disiplin cezas ına esas olay ın koşullar ını dikkate alarak şikâyet incelemesini duru şmal ı olarak yapmaya karar verdi ği anlaşılmaktad ır. Nitekim Mahkemenin ba şvurucunun duru şmada haz ır edilmesi için İnfaz Kurumuna müzekkere yazd ığı, İnfaz Kurumundan gelen yaz ı ve başvurucunun dilekçesi doğrultusunda savunmas ını almak üzere duru şmay ı başka bir güne erteledi ği görülmektedir. Yani Mahkemenin şikâyetin esas ının sadece dosyaya sunulan belgeler temelinde bir çözüme kavuşturulamayaca ğı kanaati ile hareket etti ği, bu yönüyle sözlü yarg ılama yapmaya ihtiyaç duyduğu anlaşılmaktad ır. Bu aşamada de ğerlendirilmesi gereken mesele Mahkemenin sözlü yarg ılamadan vazgeçerek dosya üzerinden de ğerlendirme yapmak suretiyle karar vermesini gerektiren olgular ın varl ığını objektif ve kabul edilebilir gerekçelerle ortaya koyup koymad ığıdır. 49. Somut olayda ba şvurucunun 13/11/2018 tarihli duru şmadan önce mahkemeye gönderdiği dilekçeden, duru şma tarihini kapsayacak şekilde ba şka bir dava nedeniyle duruşmaya kat ılamayaca ğını belirterek yarg ılaman ın başka bir güne b ırak ılmas ını istediği anlaşılm ıştır. Mahkeme ise ba şvurucudan kaynaklanan ve dosyaya yans ıyan herhangi bir bilgi ve beyan ortaya koymaks ızın başvurucunun belirtilen tarihte duru şmaya kat ılmak istemediğini ifade ederek yoklu ğunda yarg ılamay ı sona erdirmi ştir. 50. Hükümözlü olan ba şvurucunun şikâyetlerini sözlü olarak dile getirmeyi talep etmesine ra ğmen duru şmada haz ır edilmeden Mahkeme taraf ından şikâyetin esas ı hakk ında karar verilmesini gerektiren makul, objektif gerekçelerin ortaya konmad ığı anlaşılm ıştır. Buna göre yarg ılaman ın bütünü gözönüne al ındığında başvurucuya sözlü beyanda bulunma hakk ının kulland ırılmamas ı nedeniyle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. Diğer İhlal İddialar ı 51. Başvurucu, i şlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymad ığı bir eylemden dolay ı cezaland ırıldığını belirterek suç ve cezalar ın kanunili ği ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. Bunun yan ında başvurucu; hükümlü olarak tutuldu ğu İnfaz Kurumu idaresince verilen hücre disiplin cezas ının sonucu olarak telefon ve aç ık görüş hakk ının kulland ırılmayarak k ısıtland ığını, bu hususun haberle şme hürriyetini ihlal etti ğini ileri sürmü ştür. 52. Başvurucunun duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ğine karar verildiğinden disiplin cezalar ına karşı yapt ığı şikâyetin de ğerlendirilmesi sürecine ili şkin diğer şikâyetleri hakk ında kabul edilebilirlik ve esas yönünden ayr ıca bir inceleme yap ılmas ına gerek görülmemi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/2332 Karar Tarihi : 22/11/2022 10D. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 53. Başvurucu, ihlalin tespitine ve yeniden yarg ılama yap ılmas ına karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. 54. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir ( Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Diğer ihlal iddialar ının İNCELENMES İNE GEREK BULUNMADI ĞINA, E. Karar ın bir örne ğinin duruşmada haz ır bulunma hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ankara Bat ı İnfaz Hâkimli ğine (E.2018/4709, K.2018/6554) GÖNDER İLMESİNE, F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 22/11/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.