TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ABDULHALIK CAN VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2019/331) Karar Tarihi: 16/12/2020 Başvuru Numarası : 2019/331 Karar Tarihi : 16/12/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇYıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Tuğba TUNA IŞIK Başvurucular : Abdulhalık CAN ve diğerleri (bkz. ekli tablo) Vekili : bkz. ekli tablonun (F) sütunu I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, hukuk davasında delil
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ABDULHALIK CAN VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2019/331) Karar Tarihi: 16/12/2020 Başvuru Numarası : 2019/331 Karar Tarihi : 16/12/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇYıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Tuğba TUNA IŞIK Başvurucular : Abdulhalık CAN ve diğerleri (bkz. ekli tablo) Vekili : bkz. ekli tablonun (F) sütunu I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, hukuk davasında delillerin değerlendirilmesi ve huku k kurallarının uygulanmasında hata yapılarak adil olmayan karar verilmesi ve u zun yargılama nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜRECİ2. Ekli tabloda sıralanan başvurulara ait başvuru formu ve ekler inin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra başvurular Komisyonlara sunulmu ştur. 3. Komisyonca başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin Böl üm tarafında n yapılmasına karar verilmiştir. 4. Konularının aynı olması nedeniyle ekli tablonun (B) sütununda numaraları belirtilen başvuru dosyalarının aynı tablonun (1) numaralı satı rında yer alan 2019/331 numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine ve ince lemenin bu dosya üzerinden yapılmasına karar verilmiştir. 5. Bölüm Başkanı tarafından başvuruların kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 71. maddesinin ( 2) numaralı fıkrası uyarınca başvurunun içtihadın oluştuğu alana ilişkin olduğu değ erlendirilerek Bakanlık cevabı beklenmeden incelenmesine karar verilmiştir. Başvuru Numarası : 2019/331 Karar Tarihi : 16/12/2020 3III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili ola ylar özetle şöyledir: 8. Başvurucular, delillerin değerlendirilmesi ve hukuk kuralları nın uygulanmasında hata yapılarak adil olmayan karar verilmesi ile yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ve diğer anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyl a bireysel başvuruda bulunmuştur. IV. İNCELEME VE GEREKÇE9. Mahkemenin 16/12/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başv uru incelenip gereği düşünüldü: A. Adli Yardım Talebi Yönünden 10. Başvurucuların bir kısmı, bireysel başvuru harç ve masraflar ını karşılayacak gelirleri olmadığını beyan ederek adli yardım talebinde bulunmu ştur. 11. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) kararında belirtilen ilkeler dikkate alınarak geçimini önemli ö lçüde güçleştirmeksizi n yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan ba şvurucuların açıkç a dayanaktan yoksun olmayan adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Başvurucular Müfit Yıldırım, Metin Uslu ve Behçet Uslu Yönünd en 1. Başvurucuların İddiaları 12. Başvurucular işçilik alacaklarına ilişkin davalarda deliller in değerlendirilmesi ve hukuk kurallarının uygulanmasında hata yapılarak adil olmaya n karar verilmesi ve uzun yargılama nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini i leri sürmüştür. 2. Değerlendirme 13. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un " Bireysel ba şvuru usulü " kenar başlıklı 47. maddesinin (5) numaralı fıkrası şöyledir: "Bireysel ba şvurunun, ba şvuru yollar ının tüketildi ği tarihten; ba şvuru yolu öngörülmemi şse ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekir. Hakl ı bir mazereti nedeniyle süresi içinde ba şvuramayanlar, mazeretin kalkt ığı tarihten itibaren onbe ş gün içinde ve mazeretlerini belgeleyen delillerle birlikte ba şvurabilirler ... " 14. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün " Başvuru süresi ve mazeret " kenar başlıklı 64. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir: "Bireysel ba şvurunun, ba şvuru yollar ının tüketildi ği tarihten, ba şvuru yolu öngörülmemi şse ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekir. " Başvuru Numarası : 2019/331 Karar Tarihi : 16/12/2020 415. Anayasa Mahkemesi Hüseyin A şkan (B. No: 2017/15649, 21/7/2020) kararında otuz günlük süre kuralının bireysel başvurunun ön şartlarından biri olduğunu ve bu sürenin başlangıç tarihinin tespitinde kanun hükmü gereği öğrenme tarihinin esas alınacağını belirtmiştir ( Hüseyin A şkan, 20). Anılan kararda bireysel başvuru süresinin işlemeye başlaması yönünden nihai kararın gerekçesinin tebliğinin öğrenm e şekillerden biri olduğu, bununla birlikte başka şekillerde de öğrenmenin söz konusu olab ileceği ifade edilmiştir (Hüseyin A şkan, 23). 16. Bu doğrultuda Hüseyin A şkan kararında; kullanıcıların UYAP üzerinden yaptıkları işlemlerin (doküman oluşturma, düzenleme, imzalama, açma, okuma ve yazdırm a gibi) kayıt altına alındığı evrak işlem kütüğünün Anayasa Mahke mesi tarafından incelenmesi sonucunda nihai kararın açılarak okunduğuna ilişkin bir işlemin tespiti hâlinde bu işlemi yapan ilgililerin işlem sırasında nihai kararın sonucunu öğrend iklerinin kabul edileceği, böyle bir durumda bireysel başvuru süresinin de bu tarihten itibaren başlatılması gerektiği belirtilmiştir ( Hüseyin A şkan, 26-29). 17. Başvuru konusu olayda nihai kararlar olan Yargıtay 22. Hukuk Dairesinin 19/6/2019 tarihli ilamlarına ilişkin olarak UYAP evrak işlem kü tüğü üzerinde yapılan incelemede de ilgili kararların başvurucuların avukatı Mehmet H amdi Özşarlak tarafından 10/7/2019 günü saat 13.50, 13.51 ve 13.52 de açılarak okunduğu tespit edilmiştir. 18. Buna göre, Yargıtay 22. Hukuk Dairesinin 19/6/2019 tarihli i lamlarını n başvurucuların avukatı tarafından 10/7/2019 tarihinde UYAP üzer inden okunduğu, bu kapsamda en geç 10/7/2019 tarihinde bireysel başvuruya ilişkin nihai karardan haberdar olunduğunun ve bu doğrultuda bireysel başvuru süresinin 10/7/20 19 tarihinden itibaren işlemeye başladığının kabul edilmesi gerekir. Nitekim ilgili us ul kuralları uyarınca sürenin münhasıran tebliğden itibaren işlemeye başlayacağının kabul edi ldiği uygulamaların aksine bireysel başvuru yolunda başvuru süresi, ihlalin öğrenilmesi es asına bağlanmıştır (benzer yöndeki karar için bkz. Mehmet Özcan, B. No: 2019/6266, 15/1/2020, 27). 19. Sonuç olarak bireysel başvuru konusu yargılama sürecine iliş kin nihai karardan 10/7/2019 tarihinde haberdar olduğu anlaşılan başvurucuların ot uz günlük bireysel başvuru süresinden sonra, 9/9/2019, 12/9/2019 ve 10/10/2019 tarihlerind e gerçekleştirdikleri bireysel başvuruların süre aşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir. C. Makul Sürede Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İdd ia 1. Başvurucuların İddiaları 20. Başvurucular, bireysel başvuru konusu yargılamaların uzun sü rmesi nedeniyle makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmü ş; ihlalin ortadan kaldırılması ve tazminat taleplerinde bulunmuştur. 2. Değerlendirme a. Kabul Edilebilirlik Yönünden21. Diğer başvurucuların açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve ka bu l edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden d e bulunmadığı anlaşılan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddia nın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numarası : 2019/331 Karar Tarihi : 16/12/2020 5b. Esas Yönünden 22. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin yargılamanın süresi tespit edilirken sürenin başlangıç tarihi olarak davanın ikame edildiği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -çoğu zaman icra aşamasını da kapsayacak şe kilde- yargılamanın sona erdiği tarih, yargılaması devam eden davalar yönünden ise Anaya sa Mahkemesinin makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin şikâyetle i lgili kararını verdiği tarih esas alınır ( Güher Ergun ve di ğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, 50-52). 23. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin yargılama süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanın karmaşıklığ ı ve kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanın süratle sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususl ar dikkate alınır ( Güher Ergun ve diğerleri , 41-45). 24. İşe iade davalarında yargılamanın uzaması her iki taraf için de hukuki belirsizliğin devamına sebep olduğundan bu davaların ivedilikle sonuçlandırılması ayrı bir öneme sahiptir. Bu durum iş sözleşmesi feshedilen fakat bir an önce eski işine dönme beklentisi taşıyan ve bu yüzden yeni bir işe başlamakta tereddü t eden işçi açısından önemli olduğu gibi sözleşmesini feshettiği işçi yerine yeni bir işçi i stihdam ederek iş organizasyonunu tamamlamak isteyen işveren açısından da önemlid ir. Dolayısıyla iş sözleşmesinin feshine ilişkin uyuşmazlıkların kısa sürede sonuç landırılması hem çalışan hem de işverenin yararınadır ( Nesrin K ılıç, B. No: 2013/772, 7/11/2013, 60). 25. 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu nun 20. maddesind eki sürelerin düzenleyici nitelikte süreler olduğu, yapılması gereken duruşma lar ve duruşma aralıkları, bilirkişi raporlarının beklenmesi, şahitlerin dinlenmesiyle teb ligat işlemleri gözönünde bulundurulduğunda bu sürelerin aşılabileceği görülmektedir. Bu nedenle öngörülen süreyi aşan her yargılamanın süresinin makul olmadığı ve adil yargılan ma hakkını ihlal ettiği söylenemez. Bununla birlikte işe iade davalarının başvurucu açı sından taşıdığı değer ile davanın kısa sürede bitirilmesindeki başvurucunun kişisel yarar ı gözönüne alındığında bu davaların süre yönünden diğer davalarla aynı nitelikte olduğu d a söylenemez ( Nesrin K ılıç, 67). 26. Anılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer başvurularda v erdiği kararlar dikkate alındığında ekli tablonun (G) sütununda belirtilen 3 yı l 10 ay ila 23 yıl 8 ayı bulan yargılama sürelerinin makul olmadığı sonucuna varmak gerekir. 27. Açıklanan gerekçelerle Anayasa nın 36. maddesinde güvence al tına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilme si gerekir. D. Diğer İhlal İddiaları28. Başvurucular, delillerin değerlendirilmesi ve hukuk kurallar ının uygulanmasında hata yapılarak adil olmayan karar verilmesi nede niyle adil yargılanma hakkının ve diğer anayasal haklarının ihlal edildiğini ileri sü rmüştür. Başvurucuların belirtilen şikâyetleri yönünden açık bir ihlalin bulunmadığı de ğerlendirildiğinden başvurunun diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekmektedi r. Başvuru Numarası : 2019/331 Karar Tarihi : 16/12/2020 6E. 6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 29. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun un 50. maddesinin ilgili kısmı şöyledir : "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 30. Başvurucular, ihlalin tespiti ile maddi ve manevi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmuştur. 31. Somut olayda makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği sonucuna varılmıştır. 32. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşı lığında başvuruya konu her bir davanın özel koşulları dikkate alınarak hesaplanan ekli tablonun (H) sütununda belirtilen net tutarlarda manevi tazminatın başvuruculara ödenm esine, tazminata ilişkin diğer taleplerin reddine karar verilmesi gerekir. 33. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için başvurucuların uğradıklarını iddia ettikleri maddi zarar ile tespit edilen ihl al arasında illiyet bağı bulunmalıdır. Tespit edilen ihlalle maddi zarar arasında illiy et bağı bulunmadığından maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 34. Dosyadaki belgelerden tespit edilen ekli tabloda belirtilen harç ve vekâlet ücretinden oluşan yargılama giderlerinin başvuruculara ödenmesi ne karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Açıklanan gerekçelerle; A. Adli yardım talebinde bulunan başvurucuların adli yardım tale binin KABULÜNE, B. 1. Başvurucular Müfit Yıldırım, Metin Uslu ve Behçet Uslu tar afından yapılan başvuruların süre aşımı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA, 2. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin i ddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, Başvuru Numarası : 2019/331 Karar Tarihi : 16/12/2020 73. Diğer ihlal iddialarının aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA, C. Anayasa nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE, D. Başvuruculara ekli tablonun (H) sütununda belirtilen tutarlar da manevi tazminatın ÖDENMESİNE, tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDİ NE, E. Başvurucular Müfit Yıldırım, Metin Uslu ve Behçet Uslu tarafı ndan yapılan yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA, F. Dosyadaki belgelerden tespit edilen ekli tabloda gösterilen h arç ve vekâlet ücretinden oluşan yargılama giderlerinin başvuruculara ÖDENMESİ NE, G. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Hazine v e Maliye Bakanlığına başvuru tarihlerinden itibaren dört ay içinde yapıl masına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine k adar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA, H. Kararın bir örneğinin bilgi için ekli tablonun (D) sütunundak i ilgili mahkemelere GÖNDERİLMESİNE, I. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 16/12 /2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIR IM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU