TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ŞEKİP KARKUR BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/7458) Karar Tarihi: 2/6/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 9/7/2020-31180 Başvuru Numaras ı: 2020/7458 Karar Tarihi : 2/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Şekip KARKUR Vekili : Av. İbrahim Halil İNCE I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; hayati tehlike ya da kötü muamele görme olas ıl
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ŞEKİP KARKUR BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/7458) Karar Tarihi: 2/6/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 9/7/2020-31180 Başvuru Numaras ı: 2020/7458 Karar Tarihi : 2/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Şekip KARKUR Vekili : Av. İbrahim Halil İNCE I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; hayati tehlike ya da kötü muamele görme olas ılığı yüksek olan ülkeye sınır d ışı edilme nedeniyle kötü muamele yasa ğının, haks ız şekilde idari gözetim alt ınd a tutma nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 27/2/2020 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına ve başvurucunun adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: 6. Suriye uyruklu ba şvurucunun ayn ı parmak iziyle farkl ı kimlik bilgilerini beyan ettiğinin anla şılmas ı üzerine hakk ında resmî belgenin düzenlenmesinde yalan beyan suçundan 4/2/2020 tarihinde soru şturma başlatılm ıştır. 7. Adli i şlemlerin tamamlanmas ını müteakip idari i şlemlerin tesisi amac ıyla başvurucu, Hatay Geri Gönderme Merkezine teslim edilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2020/7458 Karar Tarihi : 2/6/2020 38. Hatay Valili ği İl Göç İdaresi Müdürlü ğünce 7/2/2020 tarihinde ba şvurucu hakk ında kamu düzeni aç ısından tehdit olu şturduğu gerekçesiyle s ınır d ışı etme ve alt ı ay süreyle idari gözetim karar ı al ınm ıştır. S ınır d ışı etme karar ının gerekçesi olarak Reyhanl ı İlçe Emniyet Müdürlü ğünün 4/2/2020 tarihli yaz ısına istinaden resmî belgenin düzenlenmesinde yalan beyanda bulunmas ı ve askerî yasak bölgeye girmesi gösterilmi ştir. 9. Göç idaresince verilen s ınır d ışı etme ve idari gözetim kararlar ında 4/4/2013 tarihli ve 6458 say ılı Yabanc ılar ve Uluslararas ı Koruma Kanunu'nun 54. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (d) bendine ve 57. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına dayan ılm ıştır. 10. Göç idaresince haz ırlanan 7/2/2020 tarihli Sınır D ışı İşlemi Uygulanaca k Ülkenin Belirlenmesi Hususunda Mülakat ve De ğerlendirme Formu başlıklı belgede, başvurucunun s ınır d ışı edilebilece ği ülkeler Ekvador, Malezya ve Sudan olarak belirlenmiştir. A. S ınır D ışı Karar ına Karşı Aç ılan İptal Davas ı Süreci 11. Başvurucu, s ınır d ışı işlemine kar şı 10/2/2020 tarihinde Hatay 1. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) iptal davas ı açm ıştır. Başvurucu, dava dilekçesinde yürütmenin durdurulmas ına karar verilmesini de talep etmi ştir. 12. Mahkeme 12/2/2020 tarihinde, s ınır d ışı işlemine kar şı dava aç ılmas ıyla dava konusu i şlemin icras ının -6458 say ılı Kanun'un 53. maddesi gere ğince- duraca ğından yürütmenin durdurulmas ı istemi hakk ında karar verilmesine yer olmad ığına karar vermi ştir. 13. Davan ın devam ında Mahkeme 3/3/2020 tarihinde; Ekvador, Malezya ve Sudan'a sınır d ışı edilmesi hâlinde ölüm cezas ına, işkenceye, insanl ık d ışı ya da onur k ırıcı ceza ve muameleye maruz kalaca ğı konusunda ciddi emare bulunup bulunmad ığı hususlar ının sorularak böyle bir iddia varsa bu hususun detayl ı olarak gerekçeleriyle aç ıklan ıp iddialara ilişkin tevsik edici bilgi ve belgelerin örne ğinin sunulmas ının başvurucudan istenmesine, bunun için ba şvurucuya on (10) gün süre verilmesine, ara karar ı gereğinin yerine getirilmemesi hâlinde ba şvurucunun Ekvador, Malezya ve Sudan ülkelerine yönelik itiraz ının bulunmad ığının kabulüyle karar verilece ğinin başvurucuya ihtar ına karar vermi ştir. B.İdari Gözetim Karar ına İtiraz Süreci 14. Başvurucu 12/2/2020 tarihinde, idari gözetim karar ına itiraz etmi ştir. Başvurucu; itiraz dilekçesinde, idari gözetim karar ının usul ve yasaya ayk ırı olduğunu, içinde bulunduğu durum nedeniyle s ınır d ışı edilemeyecekler aras ında bulundu ğunu, bu nedenle hakk ındaki idari gözetimin sona erdirilmesi gerekti ğini belirtmi ştir. 15. Hatay 2. Sulh Ceza Hâkimli ği 19/2/2020 tarihinde ba şvurucunun itiraz ının reddine kesin olarak karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Tüm dosya kapsam ına bir bütün olarak ele al ındığında hakk ı bir daha getirme s ınırı sınır d ışı edilme karar ı bulunan yabanc ı uyruklu Şekip Karkur hakk ında iftira atmak suretiyle kolluk kuvvetlerine yalan beyanda bulunmas ı ve askeri yasak bölgeye girmesi nedeniyle hakk ında işlem yap ılmış 6458 say ılı Kanun un 54/1 maddesinde '54/1-d kamu düzeni veya kamu güvenli ği ya da kamu sa ğlığı aç ısından tehdit olu şturanlar' bendi gere ği ve YUKK 57/2 maddesi 'kaçma ve kaybolma riski bulunanlar kamu düzeni ve kamu güvenliği aç ısından tehdit olu şturanlar' hükmü uyar ınca süresi içerisinde Hatay Valili ği Başvuru Numaras ı: 2020/7458 Karar Tarihi : 2/6/2020 4taraf ından 6458 say ılı Yasa n ın 54/1-d maddesi kapsam ında s ınırdışı edilmesine ve 6458 say ılı Yasa n ın 57. maddesi kapsam ında 6 ay süre idari gözetim karar ı verildiği ilişkin verilen karar ın gerekçesinde ve de usulünde eksiklik bulunmad ığı, şahs ın s ınır d ışı edilmesine yönelik idari i şlemin halihaz ırda devam etti ği, hakk ında s ınır d ışı edilme karar ı bulunan ki şilerin her zaman bu karar ı etkisiz k ılmak için kaçma ve ortadan kaybolma durumlar ının bulundu ğu, bu nedenle itiraz ın yerinde olmad ığı anlaşılmakla itiraz ın reddine ... [karar verilmi ştir.]" 16. Başvurucu 27/2/2020 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 17. Öte yandan Reyhanl ı Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca 4/3/2020 tarihinde resmî belgenin düzenlenmesinde yalan beyan suçundan ba şvurucu hakk ında kovu şturmaya yer olmad ığına karar verilmi ştir. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 18. 6458 say ılı Kanun'un "Sınır d ışı etme" kenar başlıklı 52. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Yabanc ılar, s ınır d ışı etme karar ıyla, menşe ülkesine veya transit gidece ği ülkeye ya da üçüncü bir ülkeye s ınır d ışı edilebilir." 19. 6458 say ılı Kanun'un "Sınır d ışı etme karar ı" kenar ba şlıklı 53. maddesi şöyledir: " (1) S ınır d ışı etme karar ı, Genel Müdürlü ğün talimat ı üzerine veya resen valiliklerce alınır. (2) Karar, gerekçeleriyle birlikte hakk ında s ınır d ışı etme karar ı al ınan yabanc ıya veya yasal temsilcisine ya da avukat ına tebliğ edilir. Hakk ında s ınır d ışı etme karar ı al ınan yabanc ı, bir avukat taraf ından temsil edilmiyorsa kendisi veya yasal temsilcisi, karar ın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakk ında bilgilendirilir. (3) Yabanc ı veya yasal temsilcisi ya da avukat ı, s ınır d ışı etme karar ına karşı, karar ın tebliğinden itibaren on be ş gün içinde idare mahkemesine ba şvurabilir. Mahkemeye başvuran kişi, s ınır d ışı etme karar ını veren makama da ba şvurusunu bildirir. Mahkemey e yap ılan başvurular on be ş gün içinde sonuçland ırılır. Mahkemenin bu konuda vermi ş olduğu karar kesindir. Yabanc ının r ızas ı sakl ı kalmak kayd ıyla, dava açma süresi içind e veya yarg ı yoluna ba şvurulmas ı hâlinde yarg ılama sonuçlan ıncaya kadar yabanc ı sınır d ışı edilmez." 20. 6458 say ılı Kanun'un "Sınır d ışı etme karar ı al ınacaklar" kenar başlıklı 54. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısımlar ı şöyledir: "Aşağıda say ılan yabanc ılar hakk ında s ınır d ışı etme karar ı al ınır: d) Kamu düzeni veya kamu güvenli ği ya da kamu sa ğlığı aç ısından tehdit olu şturanlar " Başvuru Numaras ı: 2020/7458 Karar Tarihi : 2/6/2020 521. 6458 say ılı Kanun'un "Sınır d ışı etmek üzere idari gözetim ve süresi" kenar başlıklı 57. maddesi şöyledir: "(1) 54 üncü madde kapsam ındaki yabanc ılar, kolluk taraf ından yakalanmalar ı hâlinde, haklar ında karar verilmek üzere derhâl valili ğe bildirilir. Bu ki şilerden, s ınır d ışı etme karar ı al ınmas ı gerektiği değerlendirilenler hakk ında, s ınır d ışı etme karar ı valili k taraf ından al ınır. Değerlendirme ve karar süresi k ırk sekiz saati geçemez. (2) Hakk ında s ınır d ışı etme karar ı al ınanlardan; kaçma ve kaybolma riski bulunan, Türkiye ye giri ş veya ç ıkış kurallar ını ihlal eden, sahte ya da as ılsız belge kullanan, kabul edilebilir bir mazereti olmaks ızın Türkiye den ç ıkmalar ı için tan ınan sürede ç ıkmayan, kamu düzeni, kamu güvenli ği veya kamu sa ğlığı aç ısından tehdit olu şturanlar hakk ında valilik taraf ından idari gözetim karar ı al ınır. Hakk ında idari gözetim karar ı al ınan yabanc ılar, yakalamay ı yapan kolluk birimince geri gönderme merkezlerine k ırk sekiz saat içinde götürülür. (3) Geri gönderme merkezlerindeki idari gözetim süresi alt ı ay ı geçemez. Ancak b u süre, s ınır d ışı etme işlemlerinin yabanc ının iş birliği yapmamas ı veya ülkesiyle ilgili do ğru bilgi ya da belgeleri vermemesi nedeniyle tamamlanamamas ı hâlinde, en fazla alt ı ay dah a uzat ılabilir. (4) İdari gözetimin devam ında zaruret olup olmad ığı, valilik taraf ından her ay düzenl i olarak de ğerlendirilir. Gerek görüldü ğünde, otuz günlük süre beklenilmez. İdari gözetimi n devam ında zaruret görülmeyen yabanc ılar için idari gözetim derhâl sonland ırılır. Bu yabanc ılara, belli bir adreste ikamet etme, belirlenecek şekil ve sürelerde bildirimde bulunma gibi idari yükümlülükler getirilebilir. (5) İdari gözetim karar ı, idari gözetim süresinin uzat ılmas ı ve her ay düzenli olara k yap ılan değerlendirmelerin sonuçlar ı, gerekçesiyle birlikte yabanc ıya veya yasal temsilcisine ya da avukat ına tebliğ edilir. Ayn ı zamanda, idari gözetim alt ına al ınan kişi bir avukat taraf ından temsil edilmiyorsa, kendisi veya yasal temsilcisi karar ın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakk ında bilgilendirilir. (6) İdari gözetim alt ına al ınan kişi veya yasal temsilcisi ya da avukat ı, idari gözeti m karar ına karşı sulh ceza hâkimine ba şvurabilir. Ba şvuru idari gözetimi durdurmaz. Dilekçenin idareye verilmesi hâlinde, dilekçe yetkili sulh ceza hâkimine derhâl ula ştırılır. Sulh ceza hâkimi incelemeyi be ş gün içinde sonuçland ırır. Sulh ceza hâkiminin karar ı kesindir. İdari gözetim alt ına al ınan kişi veya yasal temsilcisi ya da avukat ı, idari gözetim şartlar ının ortadan kalkt ığı veya de ğiştiği iddias ıyla yeniden sulh ceza hâkimine başvurabilir. (7) İdari gözetim i şlemine kar şı yarg ı yoluna ba şvuranlardan, avukatl ık ücretlerin i karşılama imkân ı bulunmayanlara, talepleri hâlinde 19/3/1969 tarihli ve 1136 sayılı Avukatl ık Kanunu hükümlerine göre avukatl ık hizmeti sa ğlan ır." 22. 6458 say ılı Kanun'un "İdari gözetime alternatif yükümlülükler " kenar başlıklı 57/A maddesi şöyledir: "(1) 57 nci maddenin ikinci f ıkras ında say ılan yabanc ılara ya da idari gözetim i sonland ırılan yabanc ılara aşağıdaki idari gözetime alternatif yükümlülükler getirilebilir: a) Belirli adreste ikamet etme Başvuru Numaras ı: 2020/7458 Karar Tarihi : 2/6/2020 6b) Bildirimde bulunma c) Aile temelli geri dönü ş ç) Geri dönü ş dan ışmanl ığı d) Kamu yarar ına hizmetlerde gönüllülük esas ıyla görev alma e) Teminatf) Elektronik izleme (2) Yabanc ıya birinci f ıkradaki yükümlülüklerden bir ya da birkaç ının getirilmes i durumunda, bu süre yirmi dört ay ı geçemez. (3) 57 nci maddenin ikinci f ıkras ı kapsam ında olup da idari gözetim alt ına al ınmayan yabanc ılara bu maddenin birinci f ıkras ında say ılan yükümlülüklerden birinin ya da birkaç ının getirilmesi zorunludur. (4) İdari gözetime alternatif yükümlülüklere tabi tutuldu ğu, yabanc ıya veya yasa l temsilcisine ya da avukat ına gerekçeleri ile birlikte tebli ğ edilir. Hakk ında idari gözetime alternatif yükümlülükler getirilen yabanc ı, bir avukat taraf ından temsil edilmiyorsa kendis i veya yasal temsilcisi, karar ın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakk ında bilgilendirilir. (5) Elektronik izleme yükümlülü ğüne tabi tutulan yabanc ı veya yasal temsilcisi ya da avukat ı bu karara kar şı sulh ceza hâkimine ba şvurabilir. Ba şvuru yabanc ının tabi tutuldu ğu idari yükümlülü ğü durdurmaz. Sulh ceza hâkimi incelemeyi be ş gün içinde sonuçland ırır. Sulh ceza hâkiminin karar ı kesindir. (6) İdari gözetime alternatif yükümlülüklere uymayan yabanc ılar idari gözetim alt ına alınabilir. (7) Yabanc ıya teminat yükümlülü ğü getirilmesi ve yabanc ının teminat süresi içerisinde mücbir sebepler ve mahkeme sürecinin sona ermemesi halleri sakl ı kalmak kayd ıyla Türkiye den ç ıkmamas ı durumunda teminat Hazineye irat kaydedilir. (8) Bu maddenin uygulanmas ına ilişkin usul ve esaslar Bakanl ıkça düzenlenir." 23. 6458 say ılı Kanun'un "Geri gönderme merkezleri" kenar başlıklı 58. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "İdari gözetime al ınan yabanc ılar, geri gönderme merkezlerinde tutulurlar." B. Uluslararas ı Hukuk 1. Sözle şme Hükümleri 24. Birle şmiş Milletler Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararas ı Sözleşme'nin (MSHUS) " Özgürlük ve güvenlik hakk ı" kenar ba şlıklı 9. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Herkes ki şi özgürlü ğü ve kişi güvenli ği hakk ına sahiptir. Hiç kimse keyfi olara k gözalt ına al ınamaz veya tutulamaz. Hiç kimse hukukun öngördü ğü sebepler ve usuller dışında özgürlü ğünden yoksun b ırak ılamaz." Başvuru Numaras ı: 2020/7458 Karar Tarihi : 2/6/2020 725. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme/AİHS) 5. maddesinin ilgili kısımlar ı şöyledir: ''1. Herkes özgürlük ve güvenlik hakk ına sahiptir. A şağıda belirtilen haller d ışında v e yasan ın öngördü ğü usule uygun olmadan hiç kimse özgürlü ğünden yoksun b ırak ılamaz: f) Kişinin, usulüne ayk ırı surette ülke topraklar ına girmekten al ıkonmas ı veya hakk ında derdest bir s ınır d ışı ya da iade i şleminin olmas ı nedeniyle yasaya uygun olarak yakalanmas ı veya tutulmas ı; ... ..." 2. Birle şmiş Milletler İnsan Haklar ı Komitesinin Genel Yorumlar ı 26. Birleşmiş Milletler İnsan Haklar ı Komitesinin 1982 tarihli 16. Oturumundaki MSHUS'un 9. Maddesinde Düzenlenen Ki şi Hürriyeti ve Güvenli ği Hakk ına ilişkin 8 No.lu Genel Yorumu'nun ilgili k ısm ı şöyledir: "Kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ını düzenleyen 9. madde, taraf Devlet raporlar ında genellikle dar biçimde anlamland ırılmaktad ır ve bu nedenle raporlarda bu konuya ili şkin eksik bilgi verilmektedir. Birinci paragraf ın tüm özgürlükten yoksun b ırakma halleri, cezai haller veya hastal ık, serserilik, uyu şturucu ba ğımlılığı, eğitim sebebiyle özgürlükten yoksun kalma halleri, göç kontrolünden kaynaklanan k ısıtlamalar ve benzeri haller aç ısından d a uygulanabilir oldu ğu söylenebilir." 27. Birle şmiş Milletler İnsan Haklar ı Komitesinin 1986 tarihli 27. Oturumundaki 15 No.lu "Sözle şme (MSHUS) Çerçevesinde Yabanc ılar ın Durumu"na İlişkin Gene l Yorumu'nun ilgili k ısm ı şöyledir: "Sözleşme yabanc ılar ın taraf Devlet'in ülkesine girebilmeleri veya ülkesine yerleşmeleri hakk ını tan ımamaktad ır. Ülkesine kimi kabul edip, kimi kabul etmeyece ğine prensipte taraf Devlet'in kendisi karar verir. Ancak, baz ı durumlarda bir yabanc ı, ülkeye giriş veya ülkede ya şama konular ında dahi, özellikle ayr ımc ılık yasağı, insanl ık d ışı muamele ve aile hayat ına sayg ı gibi hallerde, Sözle şme'nin korumas ından faydalanabilir." 3. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi İçtihatlar ı 28. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesine (A İHM) göre Sözle şme'nin 5. maddesi, temel bir insan hakk ı olan bireyin özgürlü ğünün devletin keyfî sald ırılar ından korunmas ını güvenceye almaktad ır (Aksoy/Türkiye, B. No: 21987/93, 18/12/1996, 76). Ayr ıca Sözleşme'nin 5. maddesinin (1) numaral ı fıkras ında geçen özgürlük kavram ı, kişinin fiziksel özgürlüğünü kapsamaktad ır (Engel ve di ğerleri/Hollanda [GK], B. No: 5100/71, ..., 8/6/1976, 58). A İHM, özgürlükten yoksun b ırakman ın nesnel ve öznel iki unsurunun bulunduğunu belirtmektedir. Buna göre nesnel unsur ki şinin gözard ı edilemeyecek uzunlukta bir süre boyunca s ınırlar ı belli bir yere kapat ılmas ı, öznel unsur ise bu kapat ılman ın geçerli bir r ızaya dayanmamas ıdır (Storck/Almanya, B. No: 61603/00, 16/6/2005, 74). Başvuru Numaras ı: 2020/7458 Karar Tarihi : 2/6/2020 829. Sözle şme'nin 5. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (f) bendi; bir ki şinin s ınır dışı edilmek amac ıyla tutuklanmas ının makul bir şekilde gerekli görülmesini, örne ğin suç işlemesini ya da kaçmas ını engellemeyi şart koşmamaktad ır (Conka/Belçika, B. No: 51564/99, 5/2/2002, 38). Bununla birlikte bir ki şinin bu hükme dayan ılarak özgürlü ğünden mahrum b ırak ılmas ı da sadece hakk ında derdest bir s ınır d ışı edilme i şlemi ya da iade prosedürü olmas ıyla hakl ı çıkar ılabilir. Di ğer bir deyi şle bu bende göre özgürlükten yoksu n bırakma tedbiri, ancak s ınır d ışı veya iade i şlemleri devam etti ği sürece hakl ı çıkar ılabilir. Bu prosedür, gereken özenle sürdürülmezse tutma Sözle şme'nin 5. maddesinin ( 1) numaral ı fıkras ının (f) bendine uygun olmaktan ç ıkar ( A. ve diğerleri/Birle şik Krall ık [BD], B. No: 3455/05, 19/2/2009, 164). 30. AİHM'e göre bu madde hükümlerine göre gereken tek şey s ınır d ışı etme işlemlerinin yürütülmesidir. Dolay ısıyla Sözle şme'nin 5. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (f) bendi çerçevesinde ki şinin s ınır d ışı edilmesine ili şkin karar ın ulusal hukuka ya da Sözleşme hukukuna göre hakl ı bir gerekçeye dayanmas ı bu itibarla önemli olmayacakt ır (Chahal/Birle şik Krall ık, B. No: 22414/93, 15/11/1996, 112). 31. AİHM yerel makamlar ın iadenin gerçekçi bir ihtimal olup olmad ığını ve iadeye yönelik tutuklulu ğun başından itibaren hakl ı olup olmad ığını değerlendirme yükümlülü ğünün bulunduğunu belirtmi ştir (Al Husin/Bosna Hersek, B. No:10112/16, 25/6/2019, 98). İade edilmek üzere gerçekle ştirilen tutma i şlemi s ıras ında keyfî tutma riskini önleyebilecek usule ilişkin güvencelerin de varl ığı gereklidir ( Kim/Rusya, B. No: 44260/13, 17/7/2014, 53). 32. AİHM, Sözle şme'nin 5. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (f) bendi uyar ınca özgürlükten yoksun b ırakma tedbirinin iç hukuktaki usul ve esasa ili şkin hükümlere uygun olmas ı gerektiğini yinelemi ştir. Bununla birlikte ulusal hukuka uygunluk yeterli de ğildir. Sözleşme'nin 5. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı, özgürlükten yoksun b ırakmada ayr ıca bireylerin keyfîli ğe karşı korunmas ı amac ının da gözönünde bulundurulmas ını gerektirir. Sözleşme'nin 5. maddesinin (1) numaral ı fıkras ında yer alan keyfîlik kavram ı, iç hukukla bağdaşmaman ın ötesinde bir nitelik ta şımaktad ır. Zira bir ki şinin özgürlü ğünden yoksun bırak ılmas ı, ulusal hukuk uyar ınca kanuna uygun olsa da keyfî ve bu nedenle Sözle şme'ye ayk ırı olabilir. Sözle şme'nin 5. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (f) bendi kapsam ındaki alıkoyma tedbirinin keyfî olarak nitelendirilmemesi için söz konusu al ıkoyma tedbirinin iyi niyetle yap ılmas ı, hükûmetin dayand ığı al ıkoyma gerekçeleriyle yak ından ilgili olmas ı, alıkoyma ko şullar ının ve tedbirinin gerçekle ştirildiği yerin uygun olmas ı ve al ıkoyman ın -amac ın gerektirdi ğinin ötesinde- makul süreyi a şmamas ı gerekmektedir ( L.M. v e diğerleri/Rusya, B. No: 40081/14 ..., 15/10/2015, 146). 33.İç hukukun keyfîli ğe karşı yeterli usul güvenceleri sa ğlay ıp sağlamad ığına ilişkin değerlendirmesinde A İHM, tutulma süresine ili şkin bir zaman s ınırının olup olmad ığını ve tutma i şlemine kar şı bir hukuk yolunun mevcut olup olmad ığını dikkate almaktad ır. Bununla birlikte Sözle şme'nin 5. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (f) bendi devletlere bu madde hükümlerine göre gerçekle ştirilen bir tutma hâline ili şkin azami bir süre belirleme ve tutma hâlinin otomatik olarak yarg ısal denetimden geçirilmesini sa ğlama yükümlülü ğü yüklemez. A İHM içtihad ına göre iç hukuktaki zaman s ınırlar ına uyman ın veya otomatik yarg ı denetiminin varl ığı tek başına göçmenlerin tutulmas ına ilişkin sistemin Sözleşme'nin 5. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (f) bendine uygun olmas ını garanti etmeyecektir ( J.N./Birle şik Krall ık, B. No: 37289/12, 19/5/2016, 83-96). Başvuru Numaras ı: 2020/7458 Karar Tarihi : 2/6/2020 9V.İNCELEME VE GEREKÇE 34. Mahkemenin 2/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Kişi Hürriyeti ve Güvenli ği Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 35. Başvurucu; Suriye'den geldi ği için s ınır d ışı edilemeyecek ki şilerden oldu ğunu, hakk ında kesinle şmiş bir mahkûmiyet karar ı olmaks ızın idari gözetim alt ına al ınmas ının masumiyet karinesine ayk ırı olduğunu ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 36. Anayasa'n ın 16. maddesi şöyledir: ''Temel hak ve hürriyetler, yabanc ılar için, milletleraras ı hukuka uygun olarak kanunl a sınırlanabilir." 37. Anayasa'n ın 19. maddesinin birinci f ıkras ı ile ikinci f ıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Herkes, kişi hürriyeti ve güvenli ğine sahiptir. Şekil ve şartlar ı kanunda gösterilen: usulüne ayk ırı şekilde ülkeye girmek isteyen veya giren, ya da hakk ında s ınır d ışı etme yahut geri verme karar ı verilen bir ki şinin yakalanmas ı veya tutuklanmas ı; halleri dışında kimse hürriyetinden yoksun b ırak ılamaz." 38. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ı kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı çerçevesinde, tutman ın hukukili ği kapsam ında ele al ınacakt ır. 39. Anayasa'n ın 19. maddesinin sekizinci f ıkras ı uyar ınca hürriyeti k ısıtlanan kişi kısa sürede durumu hakk ında karar verilmesini ve bu k ısıtlaman ın kanuna ayk ırılığı hâlinde hemen serbest b ırak ılmas ını sağlamak amac ıyla yetkili bir yarg ı merciine ba şvurma hakk ına sahiptir ( Mehmet Haberal, B. No: 2012/849, 4/12/2013, 122). 40. Serbest b ırak ılmak amac ıyla yetkili yarg ı merciine yap ılmas ı gereken başvurudan söz edildi ğinden an ılan hakk ın uygulanmas ı ancak talep hâlinde söz konusu olabilecektir. Dolay ısıyla burada belirtilen bir yarg ı merciine ba şvurma hakk ı, s ınır d ışı edilmek amac ıyla hürriyetinden yoksun b ırak ılan kimseler bak ımından da uygulanmas ı gereken bir güvencedir. Başvuru Numaras ı: 2020/7458 Karar Tarihi : 2/6/2020 1041. Bu ba ğlamda ilgili yarg ı merciinin taraflardan ve yürütmeden ba ğıms ız, tarafs ız olmas ının yan ı sıra kişinin serbest b ırak ılmas ına karar vermeye yetkili olmas ı gerekir. Bu çerçevede s ınır d ışı edilmek üzere gözetim alt ına al ınanlar ın 6458 say ılı Kanun'un 57. maddesinin (6) numaral ı fıkras ına göre idari gözetim karar ına karşı sulh ceza hâkimliklerine itirazda bulunulabilmeleri mümkündür ve hâkimlik bu ki şilerin serbest b ırak ılmalar ına karar verme yetkisine sahiptir. Dolay ısıyla sulh ceza hâkimli ğine serbest b ırak ılmak amac ıyla başvurman ın bireysel ba şvuru öncesinde tüketilmesi gereken etkili bir ba şvuru yolu olduğunda şüphe bulunmamaktad ır. 42. Öte yandan sulh ceza hâkiminin idari gözetim karar ının hukuka uygun oldu ğuna hükmetmesi durumunda -idari yarg ı merciinin idari gözetim karar ının hukukili ğini denetleme yetkisinin bulunmad ığı gözetildi ğinde- 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usul ü Kanunu'nun 2. maddesinde öngörülen tam yarg ı davas ının idari gözetim karar ının hukuka ayk ırı olduğu şikâyetlerine ba ğlı tazminat istemi yönünden etkisiz hâle gelece ği anlaşılmaktad ır. Bu gibi hâllerde sulh ceza hâkiminin idari gözetim karar ının hukuka uygun olduğuna dair karar ının kesinle şmesinden itibaren süresi içinde do ğrudan Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda bulunulabilir ( B.T. [GK], B. No: 2014/15769, 30/11/2017, 72). 43. Ayr ıca herhangi bir idari gözetim karar ı olmaks ızın özgürlü ğünden yoksun bırak ılanlar ın idari gözetim alt ına al ınm ış olmas ından doğan zararlar için do ğrudan idari yarg ı mercilerinde tam yarg ı davas ı açabilece ği konusunda tereddüt bulunmamaktad ır (B.T., 74). Ancak bu durum idari gözetimin sona erdi ği hâller için geçerlidir. 2577 say ılı Kanun'un 2. maddesinde öngörülen tam yarg ı davas ı kişilerin serbest b ırak ılmalar ını sağlayan bir niteliğe sahip de ğildir. Elbette s ınır d ışı edilme idari i şlemi söz konusu oldu ğunda buna bağlı olarak gözetim alt ına alman ın da hukuki dayana ğı ortadan kalkacakt ır. Ancak idar e mahkemesinin hukuki denetim yapaca ğı as ıl işlem gözlem alt ına alma karar ı değil s ınır d ışı etme karar ı olacakt ır. Böyle bir ba şvuru yolu, serbest b ırak ılan kişiler bak ımından -tazminat suretiyle- yeterli bir giderim sa ğlayabilir ve bu nedenle ancak tutulma hâli sona eren kimseler bak ımından etkili bir ba şvuru yolu olarak kabul edilebilir. 44. Somut olayda ba şvurucunun idari gözetim karar ına yapt ığı itiraz, Hatay 2. Sulh Ceza Hâkimli ğince reddedilmi ştir. Başvurucu, bu karardan sonra da idari gözetimde tutulmaya devam edildi ğinden idari yarg ıda tam yarg ı davas ı açma yolunu tüketme zorunlulu ğunun bulunmad ığı değerlendirilmi ştir. Zira idare mahkemelerine aç ılacak tam yarg ı davas ı sonucunda verilecek karar, ba şvurucunun -tazminat elde etmekten öte- serbest kalmas ını sağlayacak bir i şleve sahip de ğildir. Dolay ısıyla başvurunun di ğer kabul edilebilirlik kriterleri yönünden de ğerlendirilmesi gerekir. a. Genel İlkeler 45. Kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı, devletin bireylerin özgürlü ğüne keyfî olarak müdahale etmemesini güvence alt ına alan temel bir hakt ır (Erdem Gül ve Can Dündar [GK], B. No: 2015/18567, 25/2/2016, 62). 46. Anayasa Mahkemesi, Anayasa'n ın 19. maddesi kapsam ında hürriyetten yoksun bırakma kavram ını tan ımlam ıştır. Buna göre hürriyetten yoksun b ırakma, bir kimsenin k ısıtlı bir alanda gözard ı edilemeyecek bir süre boyunca tutulmas ı ve bu ki şinin söz konusu tutulmaya r ıza göstermemi ş olmas ı şeklinde ifade edilebilecek iki unsuru içermektedi r (Cüneyt Kartal, B. No: 2013/6572, 20/3/2014, 17). Başvuru Numaras ı: 2020/7458 Karar Tarihi : 2/6/2020 1147. An ılan maddenin birinci f ıkras ında geçen hürriyet sözcüğü, özgürlük ve bağıms ızlığın yan ı sıra serbestlik anlam ına da gelmektedir. Bu anlamda ki şi hürriyetine yönelik bir müdahalenin bulundu ğunun söylenebilmesi için ki şinin hareket serbestisinin maddi olarak s ınırland ırılm ış olmas ı gerekir. Buradaki hareket serbestisine yönelik k ısıtlama, Anayasa'n ın 23. maddesinde güvence alt ına al ınan seyahat hürriyetine yönelik bir müdahaleye göre çok daha yo ğundur. Ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ına yönelik bir müdahale için ki şi, r ızas ı olmaks ızın en az ından rahats ızlık verecek uzunlukta bir süre boyunca belirli bir yerde fiziki olarak tutulmal ıdır (Galip Öğüt [GK], B. No: 2014/5863, 1/3/2017, 34). 48. Anayasa'n ın 19. maddesinin metni bir bütün olarak de ğerlendirildi ğinde maddenin ikinci ve üçüncü f ıkralar ındaki s ınırlama sebeplerinin ki şilerin fiziksel özgürlüklerine ili şkin olduğu, ayr ıca devam eden f ıkralardaki güvencelerin de fiziki olarak hürriyetinden yoksun b ırak ılm ış kişiler bak ımından getirildi ği görülmektedir. Dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının güvence alt ına ald ığı şey, bireylerin yaln ızca fiziksel özgürlüğüdür ( Galip Öğüt, 35). 49. Anayasa'n ın 19. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ına sahip oldu ğu ilke olarak ortaya konduktan sonra ikinci ve üçüncü fıkralar ında, şekil ve şartlar ı kanunda gösterilmek şart ıyla kişilerin özgürlü ğünden mahrum bırak ılabileceği durumlar s ınırlı olarak say ılm ıştır. Dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının k ısıtlanmas ı ancak Anayasa'n ın an ılan maddesi kapsam ında belirlenen durumlardan herhangi birinin varl ığı hâlinde söz konusu olabilir ( Murat Narman, B. No: 2012/1137, 2/7/2013, 42). 50. Kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ına yönelik müdahale -Anayasa'n ın temel hak ve özgürlüklerin s ınırland ırılmas ına ilişkin ölçütlerin belirlendi ği 13. maddesinde belirtilen koşullara uygun olmad ığı müddetçe- Anayasa'n ın 19. maddesinin ihlalini te şkil edecektir (Halas Aslan, B. No: 2014/4994, 16/2/2017, 53, 54). 51. Anayasa'n ın 13. maddesinde temel hak ve hürriyetlerin ancak kanunla sınırlanabilece ği hükme ba ğlanm ıştır. Yine Anayasa'n ın 16. maddesinde temel hak ve hürriyetlerin yabanc ılar için milletleraras ı hukuka uygun olarak kanunla s ınırlanabilece ği belirtilmiştir. Öte yandan Anayasa'n ın 19. maddesinde ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının sınırlanabilece ği durumlar ın şekil ve şartlar ının kanunda gösterilmesi kural ına yer verilmi ştir. Anayasa'n ın 13. maddesiyle tüm temel hak ve özgürlüklerin s ınırlanmas ına ilişkin getirilen kanunilik şart ının kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı yönünden 19. maddede ayr ıca belirtildiği görülmektedir. Bu ba ğlamda birbirleriyle uyumlu olan Anayasa'n ın 13. ve 19. maddeleri uyar ınca kişi hürriyetine ili şkin müdahale olarak tutuklaman ın kanuni bir dayana ğının bulunmas ı zorunludur ( Murat Narman, 43). 52. Öte yandan Anayasa'n ın 16. maddesine göre yabanc ılar ın temel hak ve hürriyetleri milletleraras ı hukuka uygun olarak kanunla s ınırlanabilir. O hâlde ki şiyi özgürlüğünden yoksun b ırakma sonucunu do ğuran idari gözetimin kanunla düzenlenmesi, kanunla getirilen usul ve esaslar ın da milletleraras ı hukuka uygun olmas ı gerekmektedir (Rıda Boudra, B. No: 2013/9673, 21/1/2015, 76). Başvuru Numaras ı: 2020/7458 Karar Tarihi : 2/6/2020 1253. Anayasa'da yabanc ılar ın ülkeye giri şleri, ülkede ikamet edi şleri ve ülkeden çıkar ılmalar ına ilişkin konularda herhangi bir düzenlemeye yer verilmemi ştir. Uluslararas ı hukukta da kabul edildi ği üzere bu husus, devletin egemenlik yetkisi kapsam ında kalmaktad ır. Dolay ısıyla devletin yabanc ılar ı ülkeye kabul etmekte veya s ınır d ışı etmekte takdir yetkisinin bulundu ğu kuşkusuzdur ( A.A. ve A.A. [GK], B. No: 2015/3941, 1/3/2017, 54). 54.İdari gözetim alt ına alma yetkisi Anayasa'n ın 19. maddesi ile kabul edilmi ş istisnai bir yetkidir. Buna göre bir yabanc ının s ınır d ışı edilmesi veya geri verilmesi karar ının yürütülmesi sürecinde şekil ve şartlar ı kanunla gösterilen usule uygun olarak ki şinin yakalanmas ı veya tutulu durumda bulundurulmas ı mümkündür ( Rıda Boudraa, 73). Bu gibi durumlarda bir ki şinin suç i şlemesinin veya kaçmas ının önlenmesi gibi gerekçelere ihtiyaç bulunmamaktad ır. 55. Anayasa'n ın 19. maddesi kapsam ında hakk ında s ınır d ışı etme karar ı verilen bir kişinin yakalanmas ı veya tutuklanmas ı aç ısından gerekli olan şey s ınır d ışı etme işlemlerinin yürütülmesidir. Dolay ısıyla Anayasa'n ın 19. maddesi kapsam ında kişinin s ınır d ışı edilmesine ilişkin karar ın ulusal hukuka ya da Sözle şme hukukuna göre hakl ı bir gerekçeye dayan ıp dayanmad ığı önemli olmayacakt ır. 56. Anayasa n ın 19. maddesi uyar ınca s ınır d ışı etme veya iade i şlemleri gerekli özen içinde yürütülmezse ki şi özgürlü ğünden ve mahrumiyetin me şruiyetinden art ık söz edilemez ( K.A. [GK], B. No: 2014/13044, 11/11/2015, 123). 57. İdari gözetim istisnai bir yol oldu ğu ve kişiyi özgürlü ğünden yoksun b ırakma sonucunu do ğurduğu için hukuka uygun olmas ı ve keyfî muamele te şkil etmemesi gerekmektedir. Bu tedbirin demokratik hukuk devletinin gerekli ve makul k ıldığı ölçüde denetlenebilmesi, idari gözetim alt ında tutulanlara temel, usule ili şkin haklar ın ve güvencelerin sa ğlanmas ı gerekir ( K.A., 124). 58. Diğer taraftan Anayasa'n ın 13. maddesinde temel hak ve özgürlüklere yönelik sınırlamalar ın ölçülülük ilkesine ayk ırı olamayaca ğı belirtilmi ştir. Ölçülülük ilkesi, elverişlilik, gereklilik ve orant ılılık olmak üzere üç alt ilkeden olu şmaktad ır. Elverişlilik, öngörülen müdahalenin ula şılmak istenen amac ı gerçekle ştirmeye elveri şli olmas ını; gereklilik, ula şılmak istenen amaç bak ımından müdahalenin zorunlu olmas ını yani ayn ı amaca daha hafif bir müdahale ile ula şılmas ının mümkün olmamas ını; orant ılılık ise bireyin hakk ına yap ılan müdahale ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul bir dengenin gözetilmesi gereklili ğini ifade etmektedir (AYM, E.2016/13, K.2016/127, 22/6/2016, 18; Mehmet Akdo ğan ve diğerleri, B. No: 2013/817, 19/12/2013, 38). Bu kapsamda yetkili makamlarca idari gözetimin ula şılmak istenen hedefle orant ılı olup olmad ığının veya gözetim altına alman ın alternatifi olacak daha az k ısıtlay ıcı tedbirlerin uygulanmas ı ile s ınır d ışı edilmenin ba şarıyla uygulan ıp uygulanamayaca ğının gözönünde bulundurulmas ı gerekir. b.İlkelerin Somut Olaya Uygulanmas ı 59. Somut olayda ba şvurucunun s ınır d ışı edilmek üzere geri gönderme merkezinde idari gözetim alt ına al ındığı anlaşılmaktad ır. Bu nedenle ba şvurucunun tutulmas ının Anayasa'n ın 19. maddesinin ikinci f ıkras ı kapsam ına girdiği sonucuna var ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2020/7458 Karar Tarihi : 2/6/2020 1360. Başvurucu hakk ında verilen s ınır d ışı etme işlemine ba ğlı idari gözetim karar ından başvurucunun 6458 say ılı Kanun'un 54. maddesinde yer verilen "kamu düzeni veya kamu güvenli ği ya da kamu sa ğlığı aç ısından tehdit olu şturan" bir kişi olarak değerlendirildi ği anlaşılmaktad ır. Başvurucunun idari gözetim alt ına al ınmas ı ise 6458 say ılı Kanun'un 57. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına dayand ırılm ıştır. Bu hükme göre s ınır d ışı etme karar ı al ınanlardan "kaçma ve kaybolma riski bulunan, Türkiye'ye giri ş veya ç ıkış kurallar ını ihlal eden, sahte ya da as ılsız belge kullanan, kabul edilebilir bir mazereti olmaks ızın Türkiye'den ç ıkmalar ı için tan ınan sürede ç ıkmayan, kamu düzeni, kamu güvenli ği veya kamu sa ğlığı aç ısından tehdit olu şturanlar" hakk ında valilik taraf ından idari gözetim karar ı al ınabilir. Dolay ısıyla başvurucunun idari gözetim alt ına al ınmas ının kanuni dayanağının bulundu ğu anlaşılmaktad ır. 61. Kanuni dayana ğı bulunduğu anlaşılan tutma hâlinin Anayasa'n ın 16. maddesi uyar ınca milletleraras ı hukuka uygun olarak gerçekle şip gerçekle şmediğinin belirlenmesi gerekir. Bu konuda Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerin ba şında MSHUS ve AİHS gelmektedir. MSHUS'nin 9. maddesine göre '' Herkes ki şi özgürlüğü ve kişi güvenliği hakk ına sahiptir ve hiç kimse keyfi olarak gözalt ına al ınamaz veya tutulamaz. Hiç kimse hukukun öngördü ğü sebepler ve usuller d ışında özgürlü ğünden yoksun b ırak ılamaz. '' Birleşmiş Milletler İnsan Haklar ı Komitesinin 9. Maddeye İlişkin 8 No.lu Genel Yorumu'na göre 9. maddenin birinci f ıkras ı tüm özgürlükten yoksun b ırakma hâlleri, cezai hâller veya hastal ık, serserilik, uyu şturucu ba ğıml ılığı, eğitim sebebiyle özgürlükten yoksun kalma hâlleri, göç kontrolünden kaynaklanan k ısıtlamalar ve benzeri hâller aç ısından da uygulanabilir. S ınır d ışı etme amac ıyla tutma hâli de bu hüküm kapsam ına girmektedir. MSHUS nin 9. maddesi " hukukun öngördü ğü sebepler ve usuller d ışında" ibaresinden anlaşılacağı üzere ulusal hukuka at ıf yapmaktad ır. AİHS'in 5. maddesi de hakk ında derdest bir s ınır d ışı ya da iade i şleminin olmas ı nedeniyle ki şinin yasaya uygun olarak yakalanmas ı veya tutulmas ına cevaz vermektedir ve A İHS de ulusal hukuka at ıf yapmaktad ır. AİHM'in bu tutma hâline ili şkin inceleme yöntemi ile Anayasa Mahkemesinin inceleme yöntemi benzer olduğundan bu konuda ayr ıca bir de ğerlendirmeye gerek görülmemi ştir. Dolay ısıyla başvurucunun tutulmas ının milletleraras ı hukuka uygun olmad ığı yönünde bir tespite var ılmam ıştır. Ayr ıca başvurucunun bu yönde bir iddias ı da bulunmamaktad ır. 62. Anayasa'n ın 19. maddesinin ikinci f ıkras ına göre hakk ında s ınır d ışı etme ya da geri verme karar ı verilen bir ki şinin yakalanmas ı veya tutulmas ı mümkündür. Öte yandan 6458 say ılı Kanun'un 54. maddesinde haklar ında s ınır d ışı edilme karar ı al ınacak yabanc ılar say ılırken "Kamu düzeni veya kamu güvenli ği ya da kamu sa ğlığı aç ısından tehdi t oluşturanlar" a da yer verilmi ştir. Ayn ı Kanun'un 57. maddesinde ise s ınır d ışı edilmeleri kararlaştırılanlardan hangileri hakk ında valilikler taraf ından idari gözetim karar ı verileceği düzenlenmi ştir. Bu ba ğlamda s ınır d ışı edilmelerine karar verilen ki şilerden güvenliği veya kamu sağlığı aç ısından tehdit olu şturanlar valilik karar ıyla idari gözetim alt ına al ınacak kişilerdendir. Somut olayda Suriye uyruklu olan ba şvurucunun ayn ı parmak iziyle farkl ı kimlik bilgilerini beyan etti ğinin anlaşılmas ı üzerine resmî belgenin düzenlenmesinde yalan beyan suçundan hakk ında soruşturma ba şlatılm ış ve bunun üzerine s ınır d ışı etme karar ı alınm ıştır. Hatay Valili ği resmî belgenin düzenlenmesinde yalan beyanda bulundu ğu ve askerî yasak bölgeye girdi ği yönündeki bulgulardan hareketle ba şvurucunun s ınır d ışı edilmesine karar vermi ş, ayr ıca kamu düzeni aç ısından tehdit olu şturduğunu değerlendirerek idari gözetim alt ına al ınmas ını kararlaştırm ıştır. Buna göre ba şvurucu hakk ındaki idari gözetim karar ının s ınır d ışı etmeye yönelik oldu ğu görülmektedir. Bu çerçevede başvurucunun s ınır d ışı edilebilece ği ülkeler -Ekvador, Malezya ve Sudan olarak- belirlenmi ştir. Dolay ısıyla başvurucunun ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ına idari gözeti m Başvuru Numaras ı: 2020/7458 Karar Tarihi : 2/6/2020 14altına alma yoluyla yap ılan müdahalenin me şru bir amac ının bulunmad ığını söylemek mümkün de ğildir. 63. Diğer taraftan ba şvurucu hakk ındaki idari gözetim tedbirinin ölçülü olup olmad ığının da belirlenmesi gerekir. Bir idari gözetim tedbirinin Anayasa'n ın 13. ve 19. maddeleri kapsam ında ölçülülü ğünün belirlenmesinde somut olay ın tüm özellikleri dikkate alınmal ıdır. 64. Başvurucu, Suriye'den geldi ği için s ınır d ışı edilemeyecek ki şilerden oldu ğunu ileri sürmü ş ise de ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı bağlam ında s ınır d ışı işlemine ili şkin karar ın hakl ı bir gerekçeye dayan ıp dayanmad ığı bireysel ba şvurunun inceleme kapsam ında bulunmamaktad ır. Zira devletin yabanc ılar ı ülkeye kabul etmekte veya s ınır d ışı etmekte oldukça geni ş bir takdir yetkisinin bulundu ğu kuşkusuzdur. Burada önemli olan s ınır d ışı etme işlemlerinin yürütülmesidir. Bu aç ıdan s ınır d ışı etme işleminin özenle yürütülüp yürütülmedi ğinin incelenmesi gerekir. 65. Somut olayda ba şvurucu s ınır d ışı etme işlemine kar şı iptal davas ı açm ış, iptal davas ı açmas ıyla birlikte i şlemin yürürlü ğü durdurulmu ştur. İlgili idarece ba şvurucunun s ınır dışı edilebilece ği ülkeler olarak Ekvador, Malezya ve Sudan' ın belirlendi ği görülmü ştür. İptal davas ını inceleyen Mahkeme 3/3/2020 tarihinde Ekvador, Malezya ve Sudan'a s ınır d ışı edilmesi hâlinde ölüm cezas ına, işkenceye, insanl ık d ışı ya da onur k ırıcı ceza ve muameleye maruz kalaca ğı konusunda ciddi emare bulunup bulunmad ığı hususlar ının sorularak şayet böyle bir iddia varsa bu hususun detayl ı olarak gerekçeleriyle aç ıklan ıp iddialara ili şkin tevsik edici bilgi ve belgelerin örne ğinin sunulmas ının başvurucudan istenmesine, bunun için başvurucuya on (10) gün süre verilmesine karar vermi ştir. Bu aç ıklamalar çerçevesinde başvurucunun s ınır d ışı edilmesi sürecinde bir özensizlik tespit edilememi ştir. 66. Diğer taraftan tutulman ın ölçülüğünün değerlendirilmesinde ba şvurucuya idari gözetime kar şı usule ili şkin güvencelerin sa ğlan ıp sağlanmad ığının da belirlenmesi gerekir. Bu bağlamda idari gözetim alt ında tutulma bak ımından 6 ayl ık azami bir süre belirlenmi ştir. Bu sürenin uzat ılmas ı da mümkün de ğildir. Dolay ısıyla s ınır d ışı işlemleri bitmese de 6 ay ın sonunda ki şinin serbest b ırak ılmas ı gerekecektir. Böylelikle s ınır d ışı etme sürecinin uzamas ı dolay ısıyla kişilerin aşırı bir şekilde/sürede hürriyetlerinden yoksun b ırak ılmalar ının önüne geçilmek istenmi ştir. Ay ıca idari gözetimin devam ında bir zaruretin olup olmad ığının valilikler taraf ından her ay düzenli olarak de ğerlendirilmesi ko şulu getirilmi ştir. Bu değerlendirme için ayl ık (otuz günlük) sürenin beklenmesine de gerek yoktur. Buna göre idari gözetimin devam ında zaruret görülmeyen yabanc ılar için idari gözetim derhâl sonland ırılır. Yine idari gözetime alternatif olarak temel hak ve özgürlükleri daha s ınırlı şekilde etkileyen tedbirlerin (belli bir adreste ikamet etme, belirlenecek şekil ve sürelerde bildirimde bulunma, teminat, elektronik izleme gibi) uygulanmas ı mümkün k ılınm ıştır. Öte yandan idari gözetim karar ı, idari gözetim süresinin uzat ılmas ı ve her ay düzenli olarak yap ılan değerlendirme sonuçlar ı gerekçesiyle birlikte yabanc ıya, yasal temsilcisine ya da avukat ına tebliğ edilmektedir. Son olarak idari gözetim alt ına al ınan kişi, yasal temsilcisi ya da avukat ı idari gözetim karar ına karşı sulh ceza hâkimine ba şvurabilir; sulh ceza hâkimi incelemeyi be ş gün içinde sonuçland ırmak zorundad ır. Sulh ceza hâkiminin bu karar ı kesindir. İdari gözetim alt ında tutulan ki şi, idari gözetim şartlar ının ortadan kalkt ığı veya değiştiği iddias ıyla yeniden sulh ceza hâkimine ba şvurabilir. İdari gözetim i şlemine kar şı yarg ı yoluna ba şvuranlardan, avukatl ık ücretlerini kar şılama imkân ı bulunmayanlara, talepleri hâlinde avukatl ık hizmeti de sa ğlanmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2020/7458 Karar Tarihi : 2/6/2020 1567. Dolay ısıyla idari gözetim alt ına alma süreci için öngörülen usule dai r güvenceler aç ısından değerlendirildi ğinde başvurucuya hangi nedenle idari gözetim alt ında tutulduğuna ilişkin bir bildirim yap ıldığı, başvurucunun idari gözetim karar ına karşı Sulh Ceza Hâkimli ğine başvurduğu, Hâkimli ğin de yeterli bir gerekçeyle ba şvurucunun talebini reddettiği görülmektedir. 68. Başvurucu, idari gözetim karar ına yapt ığı itiraz ın reddedilmesi üzerine bireysel başvuruda bulunmu ş; bireysel ba şvuruda bulunduktan sonraki süreçte idari gözetimin devam ında zaruret olup olmad ığının denetlenip denetlenmedi ği, idari gözetim şartlar ının ortadan kalkt ığı veya değiştiği hususunda herhangi bir iddia ileri sürmemi ştir. Dolay ısıyla bu usul güvenceleri yönünden bir de ğerlendirme yap ılmam ıştır. 69. Aç ıklanan gerekçelerle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ına ilişkin bir ihlali n bulunmad ığı aç ık olduğundan başvurunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabu l edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Kötü Muamele Yasa ğının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 70. Başvurucu; kesinle şmiş bir mahkûmiyet karar ı olmaks ızın s ınır d ışı edilmesine karar verilmesinin hukuka ayk ırı olduğunu, Suriye'deki iç kar ışıklıklar ın devam etmesi nedeniyle s ınır d ışı edilmesi durumunda i şkenceye, insanl ık d ışı ya da onur k ırıcı ceza vey a muameleye maruz kalaca ğı konusunda ciddi emarelerin bulundu ğunu, yaşam hakk ının tehlikeye dü şeceğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 71. Bireysel ba şvuru yolunun ikinci niteli ği gereği Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun bireysel ba şvuru konusu şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yarg ısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip oldu ğu bilgi ve delilleri zaman ında bu makamlara sunmas ı, bu süreçte dava ve ba şvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermi ş olmas ı gerekir (İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, 17). 72. Somut olayda ba şvurucunun s ınır d ışı işlemine kar şı açt ığı dava idare mahkemesinde derdesttir. Dolay ısıyla başvurucunun hukuk sisteminde mevcut idari ve yarg ısal yollar ı tüketmeksizin bireysel ba şvuruda bulundu ğu anlaşılmaktad ır. 73. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; Başvuru Numaras ı: 2020/7458 Karar Tarihi : 2/6/2020 16A. 1. Kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 2/6/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL