TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR BAYRAM ÖZ BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2016/41781) Karar Tarihi: 23/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/41781 Karar Tarihi : 23/6/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUNMuammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Elif ÇELİKDEMİR ANKITCI Başvurucu : Bayram ÖZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, gözalt ında kötü muamele şikayetleriyle ilgili dilekçe verilmesine rağmen ceza soru şturmas ı başlatı
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR BAYRAM ÖZ BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2016/41781) Karar Tarihi: 23/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/41781 Karar Tarihi : 23/6/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUNMuammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Elif ÇELİKDEMİR ANKITCI Başvurucu : Bayram ÖZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, gözalt ında kötü muamele şikayetleriyle ilgili dilekçe verilmesine rağmen ceza soru şturmas ı başlatılmamas ı nedeniyle kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 20/12/2016 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurucunun adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmi ştir. 5. Komisyonca 30/10/2019 tarihinde ba şvurunun mülkiyet hakk ı, adil yarg ılanma hakk ı, özel hayata sayg ı hakk ı, kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı ile kötü muamele yasa ğının gözalt ında ve ceza infaz kurumundaki tutma ko şullar ına yönelik şikâyete ili şkin k ısm ının kabul edilemez oldu ğuna, gözalt ında kötü muamele ve hakarete maruz kalma nedeniyle kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine yönelik şikâyete ili şkin k ısm ının kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 7. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2016/41781 Karar Tarihi : 23/6/2020 38. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 9. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 10. 1977 do ğumlu olan ba şvurucu, hâkim olarak görev yapmakta iken 15 Temmuz darbe teşebbüsü ertesinde Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ı (FETÖ/PDY) üyesi olmas ı şüphesiyle 21/7/2016 tarihinde tutuklanarak ceza infaz kurumuna konulmu ştur. 11. Başvurucu 8/8/2016 tarihli " tutukluluğumun kald ırılarak tahliyemin sağlanmas ı" konulu, nöbetçi Ankara Sulh Ceza Mahkemesine hitaben yazd ığı, sekiz sayfadan ibaret dilekçesiyle, hayati tehlike olu şturan sağlık sorunu ve di ğer tüm nedenlerle soru şturma işlemleri s ıras ında birçok temel hak ve özgürlü ğünün ihlal edildi ğini belirterek hakk ındaki tutukluluk karar ının kald ırılmas ını, mümkün olmad ığı takdirde hakk ında adli kontrol uygulamas ını talep etmi ştir. 12. 8/8/2016 tarihli bu dilekçenin inceleme konusu şikâyete ili şkin " Gözalt ı Sürecinde Ya şanan Hukuka Ayk ırılıklar" başlıklı kısm ında başvurucu, gözalt ına al ındıktan sonra sabaha kadar polis arac ında tutuldu ğunu, Ankara Adliyesinde iki gün boyunca elleri kelepçeli olarak, duvara yaslanm ış şekilde bekletildi ğini, 36 saat beklemenin ard ından yorgun ve uykusuz biçimde sorguya ç ıkart ıldığı için bu durumunun psikolojisini ve dolay ısıyla savunma yapmas ını olumsuz etkiledi ğini ifade etmi ştir. 13. Başvurucu 21/9/2016 tarihli " tutukluluğumun kald ırılmas ı talebidir " konulu, Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığına (Savc ılık) hitaben yazd ığı, iki sayfadan ibaret dilekçesiyle, ölüm riski yüksek olan rahats ızlığı nedeniyle serbest b ırak ılmas ını, bu durumun mümkün olmamas ı halinde adli kontrolle serbest b ırak ılmas ına karar verilmek üzere dosyas ının ilgili hâkimli ğe sevk edilmesini talep etmi ştir. 14. 21/9/2016 tarihli bu dilekçenin " İnceleme Konusu " k ısm ında başvurucu, gözalt ında siyah tak ım elbiseli birinin küfürlerine maruz kald ığını, Ankara Emniye t Müdürlüğünden kamera görüntüleri celbedilmesi hâlinde bu eylemin anla şılacağını, 36 saa t boyunca kelepçeli olarak kald ığını ve uzun süre boyunca yüzü duvara dönük şekilde ayakta beklediğini, bu muamelenin ard ından sorguya ç ıkar ıldığını, sağlık sorunlar ı nedeniyle hastaneye dört be ş jandarma görevlisi e şliğinde kelepçeli bir biçimde sevkinin sa ğland ığını ifade etmi ştir. 15. Başvurucu 20/12/2016 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 16. Başvurucunun di ğer şikâyetlerinin yan ı sıra gözalt ında kötü muameleye maruz kald ığına ilişkin 21/9/2016 tarihli dilekçesine ra ğmen Savc ılıkça soru şturma başlatılmad ığından şikâyet etmesi nedeniyle Savc ılıktan bu hususta bilgi talep edilmi ştir. 17. Savc ılığın 15/10/2018 tarihli cevab ında 21/9/2016 tarihli dilekçeye ili şkin herhangi bir soru şturma kayd ı bulunmad ığı bildirilmi ştir. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 18. Mahkemenin 23/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: Başvuru Numarası : 2016/41781 Karar Tarihi : 23/6/2020 4A. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü 19. Başvurucu, gözalt ında ve adliyede insanl ık d ışı ve aşağılayıcı muameleye tabi tutulduğunu iddia ederek 8/8/2016 ve 21/9/2016 tarihli dilekçelerinde bu hususu şikâyet etmesine ra ğmen soruşturma yap ılmamas ı nedeniyle kötü muamele yasa ğının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. 20. Bakanl ık görüşünde, ba şvurucunun gözalt ına al ınmasından sonra Ankara Cumhuriyet Ba şsavcılığında al ınan savunmasında gözaltında kendisine uyguland ığını iddia ettiği kötü muameleye ili şkin herhangi bir şikâyet dile getirmedi ği, iddialar ını tutuklamaya itiraz dilekçelerinde belirtti ği, soruşturma a şamasında başvurucunun bir avukat ın hukuki yardımından faydaland ığı hususu gözönüne alındığında soruşturmac ı makamlara başvurmadığı ifade edilerek ba şvurucunun iddialar ını adli ve/veya idari bir merci önünde dile getirme hususunda gereken özeni göstermedi ği yönünde görüş bildirilmi ştir. 21. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne kar şı başvuru formundaki iddialarını yinelemi ş, ek olarak Savc ılıktaki ifadesinde kötü muameleden bahsetmemesinin aleyhe değerlendirilemeyece ğini, sanık olarak yarg ılandığı Ankara 14. Ağır Ceza Mahkemesinde 24/10/2017 tarihli dilekçesiyle kötü muamele hususunu dile getirdi ğini beyan etmi ştir. B. Değerlendirme 22. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteli ği gereği Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunulabilmesi için öncelikle ola ğan kanun yolların ın tüketilmesi zorunludur. Başv urucunun bireysel başvuru konusu şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yargısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu k onuda sah ip olduğu bilgi ve delilleri zaman ında bu makamlara sunmas ı, bu süreçte dav a ve başvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermi ş olmas ı gerekir (İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2 013, 17). 23. Bireyin bir devlet görevlisi taraf ından hukuka ayk ırı olarak ve Anay asa'n ın 17. maddesini ihlal eder biçimde bir muameleye tabi tutuldu ğuna ilişkin savunulabilir bir iddias ının bulunmas ı hâlinde etkili bir soru şturma yap ılmas ı gerekir. Bu soruşturma, sorumlular ın belirlenmesini ve cezaland ırılmas ını sağlamaya elveri şli olmal ıdır (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 2 5). 24. Usul yükümlülü ğünün bir olayda gerektirdi ği soruşturma türünün bireyin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ının esasına ilişkin yükümlülü klerin cezai bir yapt ırım gerektirip gerektirmedi ğine bağlı olarak tespiti gerekmektedir. Kasten ya da sald ırı veya kötü muameleler sonucu meydana gelen ölüm ve yaralama olaylar ına ilişkin davalarda Anayasa nın 17. madd esi g ereğince devletin ölümcül ya da yaralamal ı saldırı durumunda sorumlular ın tespitine ve cezaland ırılmalar ına imkân verebilecek nitelikte cezai soruşturmalar yürütme yükümlülüğü bulunmaktad ır. (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, B. No: 2012/752, 17/9/2013, 55). Ancak etk ili bir soruşturman ın başlat ılabilmesi için öncelikle kötü muamele iddialar ının uygun d elillerle d esteklenmesi gerekir (C.D., B. No: 2013/394, 6/3/2014, 28). 25. Öte yandan bir şikâyet yap ılmad ığında bile kötü muameleyi gösteren yeterli belirtiler olduğunda soruşturma açılması sağlanmal ıdır (Cezmi Demir ve diğerleri, B. No: 2013/293, 17/7/2014, 116). Başvuru Numaras ı: 2016/41781 Karar Tarihi : 23/6/2020 526. Somut olayda ba şvurucu; gözalt ında bulundu ğu esnada hakarete u ğrad ığını ve kas ıtlı olarak elleri kelepçeli bir vaziyette uzun süre ayakta bekletildi ğini, buna kar şın Savc ılıkça iddialar ının araştırılmad ığını ifade ederek kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 27. Başvurucunun iddialar ı aç ısından etkili hak arama yolunun ceza soru şturmas ı olduğu anlaşılmakla birlikte ba şvuru konusu olaya yönelik resen ya da ba şvurucunun şikâyeti üzerine ba şlatılm ış bir ceza soru şturmas ı bulunmad ığı tespit edilmi ştir. 28. Başvurucunun kolluk görevlileri hakk ında usulüne uygun şekilde Savc ılığa şikâyette bulunmad ığı anlaşılmaktad ır. Başvurucu, tutukluluk hâlinin sona ermesi talebiyle Hâkimliğe ve Savc ılığa hitaben yazd ığı dilekçelerde uzun süreli kelepçeli kald ığından ve hakarete u ğrad ığından bahsetmi ş ise de söz konusu ifade ba şvurucunun tutukluluk hâlinin sona ermesini gerektiren nedenlerinden biri olarak aç ıklam ıştır. Dolay ısıyla başvurucunun dilekçelerinden kötü muameleye ili şkin bir şikâyetinin oldu ğu aç ıkça anlaşılamamaktad ır. 29. Öte yandan kamu görevlilerince gerçekle ştirildiği iddia edilen kötü muamele iddialar ına ilişkin olarak devletin resen soru şturma yükümlü ğünün bulunmas ıyla birlikte soruşturma yükümlülü ğünün başlamas ı için öncelikle savunulabilir bir iddian ın varl ığı gerekmektedir. İddian ın savunulabilir olmas ı da makul kan ıtlarla desteklenmesine ba ğlı olup soruşturma makamlar ınca kötü muameleyi gösteren yeterli veri oldu ğu takdirde resen soruşturma yükümlülü ğünün doğduğu varsay ılmaktad ır. 30. Bu ba ğlamda ba şvuru konusu olayda tutuklu ğunun kald ırılmas ı amac ıyla başvurucu taraf ından haz ırlanan her iki dilekçede de ba şvurucunun kötü muameleye maruz kald ığına ilişkin birtak ım ifadeler bulunmakta ise de bu ifadelerin soru şturmaya elveri şli şekilde yeterince somutla ştırılmam ış olduğu ve başvurucunun kötü muameleye u ğrad ığına ilişkin iddialar ını destekleyen bir verinin ba şvuru dosyas ına yans ımad ığı nazara al ındığında Savc ılıkça resen soru şturma ba şlatılmamas ının Anayasa'n ın 17. maddesi yönünden sorun teşkil etmedi ği sonucuna ula şılm ıştır. 31. Bu durumda ba şvurucunun bireysel ba şvurudan önce şikâyetlerini usulüne uygun şekilde yetkili mercilere iletmemi ş ve hukuk düzeninde var olan yarg ısal yollar ı tüketmemi ş olduğu değerlendirilmi ştir. 32. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜMAç ı klanan gerekçelerle; A. Kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2016/41781 Karar Tarihi : 23/6/2020 6B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 23/6/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Üye Üye Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ