TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR M.L. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/15539) Karar Tarihi: 22/11/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/15539 Karar Tarihi : 22/11/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR G İZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELSelahaddin MENTE Ş Muhterem İNCE Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : M.L. Vekili : Av. Murat EKEN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; iade tutuklamas ının hukuka ayk ırı olmas ı, iade sürecindeki tutuklulu
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR M.L. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/15539) Karar Tarihi: 22/11/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/15539 Karar Tarihi : 22/11/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR G İZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELSelahaddin MENTE Ş Muhterem İNCE Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : M.L. Vekili : Av. Murat EKEN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; iade tutuklamas ının hukuka ayk ırı olmas ı, iade sürecindeki tutukluluk incelemelerinin duru şmas ız yap ılmas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının, iade yarg ılamas ı sürecindeki uygulamalar nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının, kötü muameleye maruz kalma riski bulunan ülkeye iade karar ı verilmesi nedeniyle kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurular 2/6/2020 ve 11/6/2020 tarihlerinde yap ılm ıştır. Komisyon, başvurucunun adli yard ım talebinin kabulüne ve ba şvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. 3. 2020/16203 ve 2020/16204 numaral ı başvurular incelenen ba şvuruyla birleştirilmiştir. 4. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve ilgili kurumlardan temin edilen bilgilere göre olaylar özetle şöyledir: 6. Emniyet Genel Müdürlü ğünün 24/10/2018 tarihli yaz ısı ile organize suç örgütü liderliği, yolsuzluk ve gazetecilere mukavemet suçlar ından Gürcistan adli makamlar ınca Başvuru Numaras ı: 2020/15539 Karar Tarihi : 22/11/2022 3anılan ülkeye iadesi amac ıyla k ırm ızı bültene istinaden uluslararas ı seviyede aranan başvurucunun 26/7/2018 tarihinde Edirne üzerinden Türkiye'ye giri ş yapt ığının anlaşıldığı, Trabzon İl Emniyet Müdürlü ğü birimlerince yap ılan ortak çal ışma sonucunda, önceki tarihlerde Türkiye'ye iadesi gerçekle şen ve tutuklanan Ş.D. isimli şahıs ile irtibatl ı olduğu ve Trabzon'da bir hastanede üzerinde silahla yakaland ığı Bakanl ığa bildirmi ştir. 7. K ırm ızı bültende; ba şvurucunun Gürcistan da faaliyet gösteren suç örgütü kapsam ında lider vasf ını haiz oldu ğu, örgüt yöneticisi iken hakk ında haber yapan gazeteciyi bu haber nedeniyle tehdit etti ği, "H ırsızlar Dünyas ı" isimli bir organize grup olu şturduğu, bu suç örgütü vas ıtas ıyla kişileri kendi mal varl ıklar ı aleyhine i şlem yapmaya zorlad ığı ve ortak fon oluşturduğu, kişiler aras ındaki problemleri çözerek gelir elde etti ği, suç örgütü faaliyeti kapsam ında yasa d ışı faaliyetlerde bulundu ğu iddialar ı yer alm ıştır. 8. Akçaabat Sulh Ceza Hâkimli ği, 25/10/2018 tarihinde ba şvurucunun 10/7/1953 tarihli ve 6136 say ılı Ateşli Silahlar ve B ıçaklar ile Di ğer Aletler Hakk ında Kanun'a muhalefet suçundan tutuklanmas ına ve ayr ıca k ırm ızı bülten ile arand ığından Suçlular ın İadesine Dair Avrupa Sözle şmesi'nin (S İDAS) 16. maddesinin (4) ve (5) numaral ı fıkralar ı gereğince iade edilmesine yönelik olmak üzere 18 gün süreyle geçici tutuklanmas ına karar vermiştir. 9. Geçici tutuklama karar ı üzerine Bakanl ık taraf ından 26/10/2018 tarihinde 23/4/2016 tarihli ve 6706 say ılı Cezai Konularda Uluslararas ı Adli İşbirliği Kanunu'nun 14. maddesi ile S İDAS' ın 16. maddesine göre ba şvurucu hakk ında usulüne uygun olarak düzenlenmi ş iade talepnamesi istenmi ştir. 10. Akçaabat Cumhuriyet Ba şsavc ılığının istemi üzerine Akçaabat Sulh Ceza Hâkimliği taraf ından 10/11/2018 tarihinde S İDAS' ın 16. maddesinin (4) ve (5) numaral ı fıkralar ı gereğince üzerine at ılı suçlar ın niteliği ve kaçma şüphesinin varl ığı dikkate al ınarak başvurucunun geçici tutukluluk süresinin 22 gün süreyle uzat ılmas ına karar verilmi ştir. 11. 29/11/2018 tarihinde D ışişleri Bakanl ığı ve İçişleri Bakanl ığı taraf ından Bakanl ığa iletilen Gürcistan makamlar ından al ınan iade talebi evraklar ı Akçaabat Cumhuriyet Ba şsavc ılığına gönderilmi ştir. Bunun yan ında diplomatik kanaldan Gürcista n taraf ından gönderilen iade talepnamesi de D ışişleri Bakanl ığı taraf ından Bakanl ığa gönderilmi ş bu talepname de Akçaabat Cumhuriyet Ba şsavc ılığına ayn ı tarihte iletilmi ştir. 12. Başvurucunun iade edilip edilmeyece ğine ilişkin yarg ılama Trabzon 1. A ğır Ceza Mahkemesi önünde 3/12/2018 tarihinde yap ılm ıştır. Söz konusu duru şmaya başvurucu bulunduğu ceza infaz kurumu Ses ve Görüntü Bili şim Sistemi (SEGB İS) arac ılığıyla kat ılm ıştır. Ayr ıca başvurucunun avukat ı da duruşma salonunda haz ır olmuştur. Mahkeme taraf ından haz ır edilen tercüman vas ıtas ıyla başvurucuya iade talebine ili şkin dosya kapsam ındaki belgeler okunmu ş ve suçlaman ın hukuki nitelendirilmesi anlat ılm ıştır. Ayr ıca başvurucuya 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'ndan kaynakl ı haklar okunarak anlat ılm ıştır. Başvurucu tercüman ı vas ıtas ıyla iade talebine ili şkin aç ıklamas ını sunmuştur. Başvurucudan sonra söz alan müdafii de ba şvurucunun iade edilmesine ili şkin talebe ve tutuklanmas ına karşı beyanlar ını Mahkemeye sunmu ştur. 13. Trabzon 1. A ğır Ceza Mahkemesi ayn ı tarihte geçici tutuklama karar ını kald ırarak başvurucu hakk ında yurt d ışına ç ıkış yasağı, konutu terk etmeme ve Trabzon şehrini terk etmeme şeklinde adli kontrol tedbirlerinin uygulanmas ına karar vermi ştir. Ağır Başvuru Numaras ı: 2020/15539 Karar Tarihi : 22/11/2022 4Ceza Mahkemesi ayn ı karar ında 6706 say ılı Kanun'un 18. maddesi gere ği iade talebinin kabul edilebilir oldu ğuna da karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "M.L.nin at ılı suçlar ı kabul etmedi ği, gelen evraklar ın iade evrak ı olarak dü şünmediği, dolay ısı ile r ızaya dayal ı iade olmad ığı, fakat dosya kapsam ında yap ılan incelemede Adalet Bakanl ığının M.L. ile ilgili interpol yaz ısının ve iade hususu ile ilgili diyeceklerini yetkili Gürcistan yerlerinden sordu ğu, oradan gelen cevabi yaz ının dosyada oldu ğu, dosyad a ayr ıntılı olarak hangi suçlardan arand ığı ve ayr ıca 2018 y ılının 23 Temmuzunda aramas ının olduğu, 2018 y ılının 16 Ekiminde interpol ile k ırm ızı alarm ile arama çıkar ıldığı, yine cevap yaz ısının son k ısm ında iade hakk ında Avrupa kongresinin 13. maddesine uygun olarak Gürcistan kurumlar ının iade dosyas ının incelenmesi için gereken ek bilgileri varsa göndermeye haz ır olduğu şeklinde belirtildi ği, gelen resmi yaz ı incelendiğinde, özetle iadesi talep edilen suçlar ın Gürcistandaki h ırsızlık alan ı diye tabir edilen organize suç ve gasp ile ilgili suçlar oldu ğu, bunlar ın örneklerinin verildi ği, gasp organize etme i şini yapt ığı, yine 24/2/2015 tarihinde gazetecinin i şini yapmas ını engellemek suçundan hukuk h ırsızı olarak dile getirilen suçu i şlediği, ayr ıca mağdurlara yönelik zorbal ık ve tehdit eylemlerinde bulundu ğu, 2018 y ılının 20 Temmuzunda ceza hukuku kodunun 154. maddesi 2. bölümü ile 25.181 maddesinin 2. bölümünün (a) alt bölümüne göre ve 223/1 maddesinin 2. bölümüne göre suç i şlemesinden dolay ı 12 y ıl vade ile tutuklanma cezas ı verildiği, anlaşıldığından, 6706 say ılı yasan ın 18. maddesi gere ği iade talebinin kabul edilebilir oldu ğuna... [karar verildi.] " 14. Başvurucunun hakk ında tayin edilen adli kontrol tedbirlerine riayet etmedi ğinin tespit edilmesi üzerine Trabzon Cumhuriyet Ba şsavc ılığının talebine istinaden Trabzon 1. Ağır Ceza Mahkemesi taraf ından 4/12/2018 tarihinde ba şvurucunun tutuklanmas ına kara r verilmiştir. 15. Yine ayn ı tarihte ba şvurucu müdafiinin itiraz ı üzerine Trabzon 2. A ğır Ceza Mahkemesi taraf ından başvurucunun tahliyesine ve s ınır d ışı edilecek olmas ı nedeniyle konan yurt d ışı çıkış yasağına ilişkin adli kontrol tedbirinin kald ırılmas ına kesin olarak karar verilmiştir. Tahliye gerekçesinde ba şvurucunun 18/1/2018 ile 18/1/2021 tarihleri aras ında verilen ikamet izninin Trabzon Valili ğinin 8/10/2018 tarihli karar ı ile iptal edildi ği, dolay ısıyla başvurucunun Türkiye'de yasal olarak kalma hakk ının bulunmad ığı, yetkili makamlarca do ğrudan s ınır d ışı edilme yolu ile Gürcistan'a teslim edilecek şekilde muameleye tabi tutulaca ğı ve bu şekilde Gürcistan adli ve idari makamlar ının iade talebinin de yasal yollardan kar şılanm ış olacağının anlaşıldığı, tutuklama tedbirinin gayesinin sebep olarak da kalmad ığı belirtilmi ştir. 16. Sal ıverilmesinden sonra Trabzon Valili ği İl Göç İdaresi Müdürlü ğünün 5/12/2018 tarihli karar ıyla başvurucunun s ınır d ışı edilmesine ve idari gözetim alt ına alınmas ına karar verilmi ştir. 17. Kayseri 2. Sulh Ceza Hâkimli ği 28/5/2019 tarihinde idari gözetimin sona erdirilmesine karar vermi ştir. Başvurucu, sal ıverilmesinden 14 gün sonra 11/6/2019 tarihinde yakalanm ış ve hakk ında 13/6/2019 tarihinde tekrar idari gözetim karar ı verilmiştir. 18.İstanbul 2. Sulh Ceza Hâkimli ği 29/7/2019 tarihinde geri gönderme merkezinde tutman ın alt ı ay ı geçemeyece ğini, bu sürenin, s ınır d ışı etme işlemlerinin yabanc ının iş birliği yapmamas ı veya ülkesiyle ilgili do ğru bilgi ya da belgeleri vermemesi nedeniyle tamamlanamamas ı hâlinde en fazla alt ı ay daha uzat ılabileceğini, idareden gelen cevapta idari gözetimin hangi sebeplerle zorunluluk nedeniyle uzat ıldığının gerekçelendirilemedi ğini, Başvuru Numaras ı: 2020/15539 Karar Tarihi : 22/11/2022 5Anayasa Mahkemesinin 2019/16765 say ılı başvuruda 29/6/2019 tarihine kadar s ınır d ışı işleminin yürütmesinin durdurulmas ına karar verdi ğini ancak bu tarih geçmesine ra ğmen sınır d ışı etme işleminin gerçekle ştirilmediğini, bu nedenlerle idari gözetimin devam ının hak kayb ına neden olabilece ğini, alternatif tedbirle de idari gözetimden beklenen faydan ın sağlanabilece ğini belirterek idari gözetimin sona erdirilmesine karar vermi ştir. 19. Başvurucunun iade talebinin kabul edilebilir oldu ğuna yönelik karara kar şı temyiz yasa yoluna ba şvurmas ı üzerine Yarg ıtay 6. Ceza Dairesi taraf ından yap ılan temyiz incelemesi sonucu 28/2/2019 tarihinde A ğır Ceza Mahkemesi karar ı onanm ış ve bu tarih itibar ıyla an ılan karar kesinle şmiştir. 20. Bakanl ığın 10/5/2019 tarihli yaz ısı ile D ışişleri ve İçişleri Bakanl ıklar ından 6706 say ılı Kanun'un 19. maddesi hükmü gere ği başvurucunun iadesiyle ilgili görü şlerinin iletilmesi istenmi ştir. 21. Başvurucu, 20/5/2019 tarihinde Anayasa Mahkemesine yapt ığı 2019/16765 say ılı başka bir bireysel ba şvuruda (idari gözetim ile ilgili) ülkesine iade edilmesi hâlinde yaşam ına, maddi ve manevi varl ığına yönelik telafisi güç zararlar ın doğacağı iddias ıyla hakk ında verilen iade karar ının durdurulmas ı için tedbir talebinde bulunmu ştur. Anayasa Mahkemesi bilgi ve belgeler topland ıktan sonra yeniden de ğerlendirilmek üzere bu a şamada başvurucunun ülkesine s ınır d ışı edilmesine dair i şlemin 29/6/2019 tarihine kadar geçici olarak durdurulmas ına karar vermi ştir. Anayasa Mahkemesi 28/6/2019 tarihli karar ıyla da başvurucunun ülkesine iadesi hâlinde ya şam ına, maddi ve manevi bütünlü ğüne yönelik ciddi bir tehlike bulundu ğuna dair dosya kapsam ında herhangi bir bilgi veya belge olmad ığı gerekçesiyle tedbir talebini reddetmi ştir. 22. D ışişleri Bakanl ığının, Bakanl ığa gönderdi ği 25/6/2019 tarihli yaz ı ile başvurucunun Gürcistan'a iadesinde bir sak ınca bulunmad ığı ifade edilmi ştir. İçişleri Bakanl ığının da Bakanl ığa gönderdi ği 25/6/2019 tarihli yaz ı ile başvurucunun Gürcistan'a iadesinde bir sak ınca bulunmad ığı ifade edilmi ştir. 23.İçişleri ve D ışişleri Bakanl ıklar ının görüşleri ikmal edildikten sonra başvurucunun an ılan ülkeye iadesi amac ıyla Göç İdaresi Genel Müdürlü ğünün 2/8/2019 tarihli ve İçişleri Bakanl ığının 16/8/2019 tarihli görü ş yaz ısında belirtildi ği üzere tutuklanmas ı hususunda gere ğinin takdiri Trabzon Cumhuriyet Ba şsavc ılığından istenmi ştir. 24. Trabzon Cumhuriyet Ba şsavc ılığının talebi üzerine Trabzon 1. A ğır Ceza Mahkemesi taraf ından 17/8/2019 tarihinde ba şvurucunun üzerine at ılı organize suç örgütü liderliği suçu kapsam ında Gürcistan'a iadesi amac ıyla 6706 say ılı Kanun'un 16. maddesi kapsam ında tutuklanmas ına karar verilmi ştir. 25. Bu suretle tutuklanmas ına karar verilen ba şvurucunun tutukluluk durumu 6706 say ılı Kanun'un 16. maddesinin ikinci f ıkras ı uyar ınca iade sürecinde ki şinin tutuklanmas ı ile teslime kadar geçen süre içindeki tutukluluk durumu 13/9/2019, 9/10/2019, 7/11/2019, 5/12/2019, 2/1/2020 ile 30/1/2020 tarihlerinde olmak üzere otuzar günlük periyotlarla dosya üzerinden ele al ınarak incelenmi ştir. Bu tutuklulu ğun devam ı kararlar ında at ılı suça ilişkin aleyhine kuvvetli şüphe sebeplerini gösterir somut olgular ın bulunmas ı, serbest b ırak ılma hâlinde kaçma şüphesinin bulunmas ı, at ılı suç için yasada öngörülen ceza miktar ı itibar ıyla tutuklulukta geçirilen sürede orant ısızlık bulunmad ığı, at ılı suçun katalog suçlardan olmas ı Başvuru Numaras ı: 2020/15539 Karar Tarihi : 22/11/2022 6dikkate al ındığında bu a şamada adli kontrol hükümlerinin yetersiz kalaca ğı, tutukluluk hâlinin kald ırılmas ını gerektirir yasal bir neden bulunmad ığı gerekçelerine dayan ılm ıştır. 26. Tutuklulu ğun devam ına ilişkin yap ılan itirazlar da itiraz mercii taraf ından sıras ıyla 20/9/2019, 22/10/2019, 20/11/2019, 11/12/2019, 10/1/2020 ile 3/2/2020 tarihlerinde reddedilmi ştir. 27. Bakanl ığın 16/12/2019 tarihli yaz ısı ile 6706 say ılı Kanun'un 19. maddesi uyar ınca başvurucunun Gürcistan'a iadesine onay verilmesi hususu Cumhurba şkanl ığına arz edilmiştir. 28. 28/2/2020 tarihli yaz ı ile başvurucunun Gürcistan'a iadesinin Cumhurba şkan ı taraf ından uygun bulundu ğu bildirilmi ştir. Böylece ba şvurucunun ülkesine iadesine ili şkin hukuki süreç tamamlanm ış ve başvurucunun Gürcistan görevlilerine teslim edilmesi aşamas ına gelinmi ştir. 29. Trabzon 1. A ğır Ceza Mahkemesi 28/2/2020 tarihinde ba şvurucu hakk ında verilen iade talebinin kabul edilebilir oldu ğuna dair karar ının Yarg ıtay 6. Ceza Dairesinin 28/2/2019 tarihli ilam ı ile onanarak kesinle ştiğini, 6706 say ılı Kanun'un 16. maddesinin 3. fıkras ına göre iade karar ının kesinle şmesinden itibaren 1 y ıl içinde iadenin yap ılamamas ı hâlinde ki şi hakk ında uygulanan tüm koruma tedbirlerinin kald ırılacağına dair amir hüküm bulunduğunu belirterek koruma tedbirinin yasal engel sebebiyle devam ettirilemeyece ğini değerlendirerek ba şvurucunun tahliyesine karar vermi ştir. 30. Bakanl ığın itiraz ı üzerine Trabzon 1. A ğır Ceza Mahkemesi ayn ı gün tahliye gerekçesinin iade karar ının Kanun'un 19. maddesi uyar ınca Cumhurba şkanl ığınca henü z onaylanmad ığı ve 28/2/2020 tarihi itibar ıyla kesinle şmeden itibaren 1 y ıllık sürenin doldu ğu gerekçesine dayand ığını ancak tahliye karar ı sonras ı ayn ı gün mahkemeye ula şan resmî yaz ı içeriklerinden iade karar ının Cumhurba şkanl ığı makam ınca iade karar ının kesinleşmesinden itibaren 1 y ıllık süre dolmadan 28/2/2020 tarihinde uygun bulundu ğunun anla şıldığını, evrak ın Mahkemeye geç iletildi ğini, başvurucunun tutuklanmamas ı hâlinde kaçma, gizlenme ihtimalinin bulundu ğunu, adli kontrol tedbirlerinin yetersiz olaca ğını belirterek ba şvurucu hakk ında tutuklanmas ına yönelik yakalama emri ç ıkart ılmas ına karar vermi ştir. 31. Başvurucu 29/2/2020 tarihinde yakalanm ıştır. Başvurucu SEGB İS arac ılığıyla ve müdafii kat ılımıyla Trabzon 1. A ğır Ceza Mahkemesi önünde yap ılan sorgusunda öncelikle Gürcistan a, bunun mümkün olmamas ı durumunda Ukrayna ya s ınır d ışı edilmesini talep etmi ştir. Başvurucu, Trabzon 1. A ğır Ceza Mahkemesinin ayn ı tarihli karar ı ile tekrar tutuklanm ıştır. 32. Trabzon 1. A ğır Ceza Mahkemesinin 29/2/2020 tarihli tutuklama karar ına yap ılan itiraz, Trabzon 2. A ğır Ceza Mahkemesince 6/3/2020 tarihinde reddedilmi ş ve başvurucunun tutukluluk hâlinin devam ına karar verilmi ştir. 33. Bu şekilde tutuklanmas ına karar verilen ba şvurucunun tutukluluk durumu 6706 say ılı Kanun'un 16. maddesinin ikinci f ıkras ı uyar ınca 13/3/2020, 10/4/2020 ve 7/5/2020 tarihlerinde olmak üzere otuzar günlük periyotlarla ele al ınarak incelenmi ştir. Bu tutukluluğun devam ı kararlar ında at ılı suça ili şkin aleyhine kuvvetli şüphe sebeplerini gösterir somut olgular ın bulunmas ı, serbest b ırak ılma hâlinde kaçma şüphesinin ve iade karar ının sonuçsuz kalma ihtimalinin bulunmas ı, iadeye konu Gürcistan Adli Kurumlar ınca Başvuru Numaras ı: 2020/15539 Karar Tarihi : 22/11/2022 7verilen mahkûmiyet hükmünün miktar ı itibar ıyla tutuklulukta geçirilen sürede orant ısızlık bulunmamas ı, bu aşamada adli kontrol hükümlerinin yetersiz kalmas ı, tutukluluk hâlinin kald ırılmas ını gerektirir yasal bir neden bulunmamas ı gerekçelerine dayan ılm ıştır. 34. Tutukluluk durumuna yap ılan itirazlar da itiraz mercii taraf ından s ıras ıyla 18/3/2020, 17/4/2020 ve 21/5/2020 tarihlerinde reddedilmi ştir. 35.İçişleri Bakanl ığının 28/2/2020 tarihli yaz ısı ile seyahat program ı için Gürcista n İnterpol birimi ile irtibata geçildi ği, gerekli bilgilerin iade tarihinden 2 hafta önce iletilmesinin istendi ği, iadenin İstanbul Havaliman ı'ndan gerçekle ştirileceği belirtilmi ştir. 36. Bakanl ık 12/3/2020 tarihli yaz ısı ile seyahat program ına istinaden yap ılan işlemlerin güncel durumu hakk ında bilgi verilmesi amac ıyla İçişleri ve D ışişleri Bakanl ıklar ından talepte bulunmu ştur. 37. Trabzon 1. A ğır Ceza Mahkemesi 13/3/2020 tarihinde Bakanl ığa yazd ığı müzekkerede; 6706 say ılı Kanun'un 20. maddesi ve S İDAS' ın 18. maddesi uyar ınca kararlaştırılan teslim tarihinden itibaren koruma tedbirinin otuz günlük sürenin hitam ında kald ırılacağından bahisle iadesine karar verilen ba şvurucuyla ilgili olarak Gürcistan makamlar ıyla kararla ştırılan teslim tarihinin ivedilikle bildirilmesini istemi ştir. 38. Bakanl ığın 19/3/2020 tarihinde Trabzon Cumhuriyet Ba şsavc ılığına gönderdi ği yaz ıda, 28/2/2020 ve 6/3/2020 tarihlerinde Gürcistan İnterpol birimi ile temasa geçilerek teslim için seyahat program ı istenmesine ra ğmen Gürcistan makamlar ından bir cevap alınamad ığı belirtilmi ş; bu aşamada konuyla ilgili olarak bir kez de diplomatik kanaldan iletişime geçildi ğinin bildirildi ği ifade edilmi ştir. 39. Bakanl ık 6/4/2020 tarihinde İçişleri ve D ışişleri Bakanl ıklar ına gönderdi ği yaz ıda başvurucu hakk ında Gürcistan yetkili makamlar ının iade talebinin devam edip etmediği hususunda kesin bilgi edinilmesini ve e ğer iade talepleri devam ediyor ise mevcut Koronavirüs tehdidi nedeniyle Gürcistan yetkili makamlar ının seyahat program ına dair görüşlerinin bildirilmesini istemi ştir. 40. Trabzon 1. A ğır Ceza Mahkemesi 10/4/2020 tarihinde Bakanl ığa müzekkere yazarak teslim tarihi kararla ştırılıp kararlaştırılmad ığının, kararla ştırılm ış ise kararla ştırılan teslim tarihinin ivedilikle bildirilmesini istemi ştir. 41. Bakanl ık 6/5/2020 tarihinde Gürcistan İnterpolü ile tekrar ileti şime geçilerek başvurucu hakk ında Gürcistan yetkili makamlar ının iade talebinin devam edip etmedi ği hususunda kesin bilgi edinilmesini İçişleri ve D ışişleri Bakanl ıklar ından talep etmi ştir. 42. Trabzon 1. A ğır Ceza Mahkemesi 7/5/2020 tarihinde bir kez daha teslime ili şkin tarihin kararla ştırılıp kararlaştırılmad ığına dair bilgi talebiyle Bakanl ığa müzekkere yazm ıştır. 43. Bakanl ığın 28/5/2020 tarihinde Trabzon Cumhuriyet Ba şsavc ılığına gönderdi ği yaz ıda teslime ili şkin tarihle ilgili olarak D ışişleri Bakanl ığının 14/4/2020 tarihli ve İçişleri Bakanl ığının 30/4/2020 tarihli yaz ılar ıyla Gürcistan İnterpolü ve diplomatik kanaldan Gürcistan yetkili makamlar ı nezdinde temasa geçildi ği, teslim için seyahat program ı istenmesine ra ğmen henüz bir cevap al ınamad ığı bildirilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2020/15539 Karar Tarihi : 22/11/2022 844. Trabzon 1. A ğır Ceza Mahkemesi 1/6/2020 tarihinde ba şvurucunun tutuklulu k durumunu incelemi ştir. Başvurucu, bu tutukluluk incelemesinin duru şmal ı yap ılmas ını talep etmiştir. Mahkeme bu talebi, tutuklulu ğun gözden geçirilmesi esnas ında şüpheli veya müdafinin dinlenmesine yönelik 5271 say ılı Kanun'un 108. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının soruşturma aşamas ına ilişkin olduğunu, 108. maddesinin (3) numaral ı fıkras ına göre kovu şturma aşamas ında tutukluluk durumunun dosya üzerinden de ğerlendirilmesi gerektiğini belirterek reddetmi ş ve tutuklulu ğun devam ına karar vermi ştir. Mahkeme Bakanl ığa müzekkere yazarak teslime ili şkin tarihin bildirilmesini bir kez daha talep etmi ştir. 45. Başvurucu, bu tutuklulu ğun devam ı karar ı üzerine 2/6/2020 tarihinde 2020/15539 say ılı bireysel ba şvuruyu yapm ıştır. 46. Başvurucunun bu karara yapt ığı itiraz ilk önce Trabzon 1. A ğır Ceza Mahkemesince tekrar incelenmi ştir. Mahkeme tutukluluk de ğerlendirilmesinde müdafi veya ilgilinin haz ır bulundurulmas ının soruşturma evresindeki tutukluluk de ğerlendirmelerine münhas ır olduğunu, 5271 say ılı Kanun'un 108. maddesinin (3) numaral ı fıkras ının aç ık lafz ına göre kovu şturma aşamas ında tutukluluk de ğerlendirmelerinin dosya üzerinden ve taraflar haz ır edilmeksizin de ğerlendirilece ğini, dosyan ın suçlular ın iadesi dosyas ı olmas ı nedeniyle 108. maddenin (3) numaral ı fıkras ının bu dosyada da uygulama yeri oldu ğunu, tutukluluk incelemelerinin duru şmal ı yap ılacağına ilişkin 6706 say ılı Kanun'da bir hüküm bulunmad ığını belirterek itiraz ı reddetmi ştir. 47. Trabzon 2. A ğır Ceza Mahkemesi de bu karara yap ılan itiraz ı karar ın usul ve yasaya uygun oldu ğunu belirterek 9/6/2020 tarihinde reddetmi ştir. 48. Başvurucu bu karar üzerine 2020/16203 ve 2020/16204 say ılı bireysel başvurular ı yapm ıştır. 49. Bakanl ık 1/6/2020 ve 9/6/2020 tarihinde Gürcistan İnterpolü ile tekrar ileti şime geçilerek ba şvurucu hakk ında Gürcistan yetkili makamlar ının iade talebinin devam edip etmediği hususunda kesin bilgi edinilmesini, Gürcistan yetkili makamlar ının seyahat program ına dair görü şlerinin bildirilmesini İçişleri ve D ışişleri Bakanl ıklar ından talep etmiştir. 50.İçişleri Bakanl ığı 12/6/2020 tarihinde Bakanl ığa gönderdi ği yaz ıda 10/6/2020 tarihinde Gürcistan İnterpolu nezdinde giri şimde bulunuldu ğunu ve cevap al ındığında iletileceğini belirtmi ştir. Gürcistan makamlar ınca an ılan taleplere cevap verilmemi ştir. 51. Trabzon 1. A ğır Ceza Mahkemesi 19/6/2020 tarihinde ba şvurucunun tahliyesine karar vermi ştir. Tahliye karar ının gerekçesi şöyledir: "Hakk ında ülkesine iade karar ı verilen M.L.nin iade sürecinde tutuklulukta geçirdi ği yaklaşık 10 ayl ık süre dikkate al ındığında bu sürenin uzun süre mahiyetinde oldu ğu, gerek Anayasa mahkemesinin gerekse Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesinin kararlar ında vurguland ığı üzere tutuklaman ın istisnai bir tedbir oldu ğu, en son ba şvurulacak ki şi hürriyetini s ınırlayacak tedbir oldu ğu, iadesine karar verilen hakk ında Gürcistan Adli Makamlar ınca verilen 5 y ıllık hapis cezas ının ülkemiz kanunlar ına göre ülkemizde infaz edilmesi halinde ilgilinin Denetimli Serbestli ğe ayr ılacağı, Gürcistan adli makamlar ının iade yaz ısına uzun süredir cevap vermemesinin ilgilinin ma ğduriyetine sebep oldu ğu gözetilerek iadesine karar verilen M.L.nin tahliyesine... [karar verildi.] " Başvuru Numaras ı: 2020/15539 Karar Tarihi : 22/11/2022 952. Trabzon 1. A ğır Ceza Mahkemesi taraf ından 19/6/2020 tarihinde tahliye edilen başvurucu 20/6/2020 tarihinde Kocaeli Valili ğince İstanbul Havaliman ı'ndan Minsk (Belarus) aktarmal ı olarak Kiev'e (Ukrayna) s ınır d ışı edilmiştir. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk53. 6706 say ılı Kanun'un "Usul hükümlerinin uygulanmas ı" kenar ba şlıklı 5. maddesi şöyledir: "Adlî iş birliği talepleri yerine getirilirken, bu Kanunda ve di ğer kanunlarda hüküm bulunmayan hâllerde, 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri uygulan ır." 54. 6706 say ılı Kanun'un "Geçici tutuklama" kenar başlıklı 14. maddesi şöyledir: "(1) İade talebine konu olabilecek bir suçun i şlendiğinin kabulü için kuvvetli şüphe bulunmas ı hâlinde, iade talebinin Merkezî Makama ula şmas ından önce, Türkiye nin taraf olduğu milletleraras ı andlaşma hükümleri veya mütekabiliyet ilkesi çerçevesinde, ilgili devletin talebi ve Merkezî Makam ın uygun bulmas ı üzerine ki şi geçici olarak tutuklanabilir. (2) İade talebine konu olabilecek ve 26/9/2004 tarihli ve 5237 say ılı Türk Ceza Kanununun 12 nci maddesinin üçüncü f ıkras ının (a) bendi kapsam ına giren bir suç i şlediği yönünde kuvvetli şüphe bulunan ki şi, ilgili devletin talebi aranmaks ızın geçici olarak tutuklanabilir. (3) İlgili devletin geçici tutuklama talebi, Merkezî Makam taraf ından iade amac ıyla yakalanmas ı ve Cumhuriyet ba şsavc ılığına sevki için İçişleri Bakanl ığına gönderilir. Yakalanan ki şi, geçici tutuklama hususunda karar verilmek üzere en geç yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkimi önüne ç ıkar ılır. Sulh ceza hâkimi geçici tutuklanmas ı talep edilen kişiye, r ızaya dayal ı iade imkân ı ile bunun hukukî sonuçlar ı hakk ında bilgi verdikten sonra talep hakk ında karar verir. (4) Geçici tutuklama süresi ilgili milletleraras ı andlaşma hükümlerine göre belirlenir. Mütekabiliyet ilkesi çerçevesinde ki şi, en fazla k ırk gün geçici tutuklu kalabilir. (5) Geçici tutuklama yerine ki şinin kaçmas ına engel olacak şekilde Ceza Muhakemesi Kanununun 109 uncu maddesi uyar ınca adlî kontrol karar ı verilebilir. (6) İlgili devlet taraf ından dördüncü f ıkrada belirtilen süre içinde iade evrak ının gönderilmemesi hâlinde geçici tutuklama veya adlî kontrol karar ı kald ırılır. Bu durum, iad e talebinin al ınmas ından sonra iade amac ıyla koruma tedbirleri uygulanmas ına engel te şkil etmez." 55. Ayn ı Kanun'un "İade amac ıyla koruma tedbirlerinin uygulanmas ı" kenar başlıklı 16. maddesi ise şöyledir: "(1) Ağır ceza mahkemesi iade sürecinin her a şamas ında iadesi talep edilen ki şi hakk ında Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri uyar ınca koruma tedbirlerine karar verebilir. Başvuru Numaras ı: 2020/15539 Karar Tarihi : 22/11/2022 10(2) İade sürecinde ki şinin tutuklanmas ı durumunda teslime kadar geçen süre içindek i tutukluluk durumu, a ğır ceza mahkemesince en geç otuzar günlük sürelerle incelenir. (3) Ağır ceza mahkemesinin iade talebinin kabulüne ili şkin karar ının kesinleşmesinden itibaren bir y ıl içinde 19 uncu maddeye göre iade karar ı verilmemesi hâlinde ki şi hakk ındaki koruma tedbirleri kald ırılır. (4) Toplam tutukluluk süresi, ki şinin iade talebine konu suçtan dolay ı alabilece ği veya mahkûm oldu ğu cezan ın infaz süresini geçemez." 56. Ayn ı Kanun'un "İade yarg ılamas ı" kenar başlıklı 18. maddesi şöyledir: "(1) Kişinin r ızaya dayal ı iade usulünü kabul etmemesi hâlinde mahkeme, iade şartlar ını bu Kanun ve Türkiye nin taraf oldu ğu milletleraras ı andlaşma hükümlerine göre inceleyerek iade talebinin kabul edilebilir olup olmad ığına karar verir. (2) Talep eden devlet taraf ından gönderilen belgelerin yeterli görülmemesi hâlinde mahkeme, uygun bir süre içinde ek bilgi ve belgelerin gönderilmesini isteyebilir. (3) İade yarg ılamas ında kat ılma talebinde bulunulamaz. (4) Mahkemenin karar ına karşı temyiz yoluna ba şvurulabilir. Yarg ıtay bu ba şvurular ı üç ay içinde sonuçland ırır. Karar ın kesinle şmesi hâlinde iade evrak ı karar ile birlikt e Merkezî Makama gönderilir." 57. Ayn ı Kanun'un "İade karar ı" kenar başlıklı 19. maddesi şöyledir: "(1) Ağır ceza mahkemesince iade talebinin kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi hâlinde, bu karar ın yerine getirilmesi, D ışişleri ve İçişleri bakanl ıklar ının görüşü al ınara k Adalet Bakan ının teklifi ve Cumhurba şkan ının onay ına bağlıdır. (2) Merkezî Makam iade talebinin kabul veya ret edildi ğini, talep eden devlete ve iadesi talep edilen ki şiye bildirir." 58. Ayn ı Kanun'un "Teslim" kenar başlıklı 20. maddesi şöyledir: "(1) İadesine karar verilen ki şinin teslim i şlemleri, ilgili bakanl ıklarla iş birliği hâlind e yürütülür. (2) İadesine karar verilen ki şinin, talep eden devlet makamlar ı ile kararla ştırılan tarihte hakl ı bir neden olmaks ızın teslim al ınmamas ı hâlinde, bu tarihten itibaren otuz gün sonra mahkemece ki şi hakk ında verilen koruma tedbirleri kald ırılır. (3) İadesine karar verilen ki şi hakk ında, başka bir suç nedeniyle Türkiye de ceza soruşturmas ı veya kovu şturmas ı ya da infaz ı gerekli bir hapis cezas ı bulunmas ı veya kişinin seyahat edebilecek durumda olmamas ı hâlinde, Merkezî Makam taraf ından teslimin ertelenmesine karar verilebilir. Bu karar, ki şiye ve talep eden devlete bildirilir. (4) İade talebine konu suç bak ımından ispat arac ı olarak yararl ı görülen veya suçun işlenmesiyle elde edilen ve ki şi yakaland ığında üzerinde ele geçen ya da daha sonra ortaya çıkan eşya, talep eden devlete teslim edilebilir. İadesi talep edilen ki şinin ölümü, kaçmas ı veya benzer sebeplerle iade hakk ında bir karar verilememesi hâlinde de e şyan ın teslimi gerçekleştirilebilir. Başvuru Numaras ı: 2020/15539 Karar Tarihi : 22/11/2022 11(5) Türkiye de yürütülmekte olan bir soru şturma veya kovu şturma bak ımından zorunlu olduğu takdirde e şyan ın teslimi ertelenebilir. (6) İyiniyetli üçüncü ki şilere ait e şyan ın teslim talepleri yerine getirilmez." 59. 5271 say ılı Kanun'un " Şüpheli veya san ığın sal ıverilme istemleri " kenar ba şlıklı 104. maddesinin (1) ve (2) numaral ı fıkralar ı şöyledir: "(1) Soru şturma ve kovu şturma evrelerinin her a şamas ında şüpheli veya san ık sal ıverilmesini isteyebilir. (2) Şüpheli veya san ığın tutukluluk hâlinin devam ına veya sal ıverilmesine hâkim vey a mahkemece karar verilir. Ret karar ına itiraz edilebilir." 60. 5271 say ılı Kanun'un "Usul" kenar başlıklı 105. maddesi şöyledir: "103 ve 104 üncü maddeler uyar ınca yap ılan istem üzerine, merciince Cumhuriyet savc ısı, şüpheli, san ık veya müdafiin görü şü al ındıktan sonra, üç gün içinde istemin kabulüne, reddine veya adlî kontrol uygulanmas ına karar verilir. (Ek cümle: 24/11/2016-6763/23 md.) 103 üncü maddenin birinci f ıkras ının birinci cümlesi uyar ınca yap ılan istemler hariç olmak üzere örgüt faaliyeti çerçevesinde i şlenen suçlar bak ımından bu süre yedi gün olarak uygulan ır. Duruşma d ışında bu karar verilirken Cumhuriyet savc ısı, şüpheli, san ık veya müdafiinin görü şü al ınmaz. Bu kararlara itiraz edilebilir." 61. 5271 say ılı Kanun'un "Tutuklulu ğun incelenmesi" kenar ba şlıklı 108. maddesi şöyledir: "(1) Soru şturma evresinde şüphelinin tutukevinde bulundu ğu süre içinde ve en geç otuzar günlük süreler itibar ıyla tutukluluk hâlinin devam ının gerekip gerekmeyece ği hususunda, Cumhuriyet savc ısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi taraf ından 100 üncü madde hükümleri göz önünde bulundurularak, şüpheli veya müdafii dinlenilmek suretiyle karar verilir. (2) Tutukluluk durumunun incelenmesi, yukar ıdaki f ıkrada öngörülen süre içind e şüpheli taraf ından da istenebilir. (3) Hâkim veya mahkeme, tutukevinde bulunan san ığın tutukluluk hâlinin devam ının gerekip gerekmeyece ğine her oturumda veya ko şullar gerektirdi ğinde oturumlar aras ında ya da birinci f ıkrada öngörülen süre içinde de re'sen karar verir." 62. 5271 say ılı Kanun'un "İtiraz olunabilecek kararlar" kenar ba şlıklı 267. maddesi şöyledir: "Hâkim kararlar ı ile kanunun gösterdi ği hâllerde, mahkeme kararlar ına karşı itiraz yoluna gidilebilir." 63. 5271 say ılı Kanun'un "Karar" kenar ba şlıklı 271. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Kanunda yaz ılı olan hâller sakl ı kalmak üzere, itiraz hakk ında duruşma yap ılmaks ızın karar verilir. Ancak, gerekli görüldü ğünde Cumhuriyet savc ısı ve sonra müdafi veya vekil dinlenir." Başvuru Numaras ı: 2020/15539 Karar Tarihi : 22/11/2022 12B. Uluslararas ı Hukuk 1. Uluslararas ı Sözleşmeler 64. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: ''1. Herkes özgürlük ve güvenlik hakk ına sahiptir. A şağıda belirtilen haller d ışında v e yasan ın öngördü ğü usule uygun olmadan hiç kimse özgürlü ğünden yoksun b ırak ılamaz: f) Kişinin, usulüne ayk ırı surette ülke topraklar ına girmekten al ıkonmas ı veya hakk ında derdest bir s ınır d ışı ya da iade i şleminin olmas ı nedeniyle yasaya uygun olarak yakalanmas ı veya tutulmas ı; ... ..." 65. SİDAS' ın geçici tutuklamay ı düzenleyen "Muvakkat tevkif" kenar ba şlıklı 16. maddesi şöyledir: "1) Müstacel hallerde, iadeyi talep eden taraf ın salâhiyetli makamlar ı istenen şahs ın muvakkat tevkifini talep edebilirler; kendisinden iade talep edilen taraf ın salâhiyetli makamlar ı ise bu talep hakk ında işbu Taraf ın kanunlar ına tevfikan karar vereceklerdir. 2) Muvakkat tevkif talebinde 12 inci maddenin 2 inci f ıkras ının (a) bendinde mezkû r belgelerden birinin mevcudiyeti zikredilecek ve bir iade talebi yap ılmak hususundaki niyete işaret edilecektir. Bu talepte, yap ılacak iade talebine esas te şkil eden fiil, bu fiilin ika edildiği yer ve tarih ve istenen şahs ın eşkalî imkân nispetinde tarif edilecektir. 3) Muvakkat tevkif talebi, talep edilen taraf ın salâhiyetli makamlar ına diplomatik yoldan yap ılabileceği gibi doğrudan doğruya posta veya telgraf yoluyla veya Milletleraras ı Polis Teşkilât ı (İnterpol) vas ıtas ıyla yahut yaz ıya münkalip olacak veya istenen tarafça makbul görülecek herhangi bir vas ıta ile yap ılabilir. 4) Muvakkat tevkif, tevkifi takip eden 18 günlük müddet zarf ında talep edilen tarafa iade talebinin ve 12 inci maddede mezkûr belgelerin tevdi edilmemesi halinde sona erer; muvakkat tevkif hiçbir suretle tevkiften sonra 40 günü tecavüz edemez. Bununla beraber, muvakkaten serbest b ırakma her vakit mümkündür; ancak talep edilen taraf, istenen şahs ın kaçmas ına mâni olmak için lüzumlu addetti ği tedbirleri alacakt ır. 5) Serbest b ırakma, iade talebinin ahiren vürudu halinde yeni bir tevkife veya iadeye mâni teşkil etmez." 66. SİDAS' ın "İade edilen şahs ın teslimi" kenar başlıklı 18. maddesi şöyledir: "1) Kendisinden iade talep edilen Taraf, iade hakk ındaki karar ın 12 inci maddenin 1 inci paragraf ında derpi ş olunan yoldan talebeden Tarafa bildirir. 2) Tam veya k ısmi ret halinde mucip sebep gösterilecektir. 3) Talebin kabul edilmesi halinde talebeden Tarafa teslim mahal ve tarihi ile istenen şahs ın iade edilmek üzere ne kadar müddet mevkuf tutuldu ğu hakk ında malûmat verilecektir. Başvuru Numaras ı: 2020/15539 Karar Tarihi : 22/11/2022 134) Talep edilen şahıs, tespit olunan tarihte teslim al ınmad ığı takdirde, i şbu maddenin 5 inci paragraf ında derpi ş olunan mahfuz kalmak kayd ıyla, bu tarihten itibaren 15 günlük bir müddetin hitam ında serbest b ırak ılabilir; her halükârda 30 günlük bir müddetin geçmesinden sonra serbest b ırak ılacakt ır; kendisinden iade talep edilen Taraf bu şahs ı ayn ı suçtan dolay ı iade etmeyi reddedebilir. 5) Bir Taraf, iade edilecek şahs ı mücbir sebepten dolay ı teslim veya kabul edememesi halinde di ğer Taraf ı haberdar edecektir. İki Taraf yeni bir teslim tarihi üzerinde mutab ık kalacaklar ve i şbu maddenin 4 üncü paragraf ı hükümleri tatbik olunacakt ır." 67. SİDAS' ın "İşbu Sözleşme ile İki Tarafl ı Anlaşmalar Aras ındaki Münasebet" kenar başlıklı 28. maddesi şöyledir: "1) İşbu Sözleşme, tatbik olundu ğu ülkeler bak ımından, iki Akid Taraf aras ındaki iki tarafl ı muahede sözle şme veya anla şmalar ın suçlular ın iadesine mütedair hükümlerini ilg a eder. 2) Âkid Taraflar aralar ında sadece i şbu Sözleşmenin hükümlerini itmam veya bunun ihtiva eyledi ği prensiplerin tatbikat ını kolaylaştırmak üzere iki veya çok tarafl ı anlaşmalar akdedebilirler. 3) Suçlular ın iadesinin iki veya daha fazla Âkid Taraf aras ında yeknesak bir mevzuat esnas ına müsteniden cereyan etmekte olmas ı halinde, Taraflar suçlular ın iadesi mevzuundaki kar şılıklı münasebetlerini, i şbu Sözleşme hükümlerine ra ğmen, münhas ıran b u sisteme dayanarak tanzim etmekte serbest olacaklard ır. Ayn ı prensip, di ğer bir veya daha fazla Âkid Taraf ülkesinde verilen tevkif kararlar ını kendi ülkesinde infaz ını derpiş eden kanuna sahip bulunan her iki veya daha fazla Âkid Taraf aras ında dahi tatbik olunacakt ır. Bu Sözle şmenin tatbikinden, i şbu paragraf hükümlerine uygun olarak, aralar ındaki münasebetlerde sarf ınazar eden veya edecek olan Âkid Taraflar bu hususta Avrupa Konsey i Genel Sekreterine bir tebligatta bulunacaklard ır. Mumaileyh i şbu paragraf gereğince alacağı her tebligattan di ğer Âkid Taraflar ı haberdar edecektir." 2. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi İçtihad ı 68. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) içtihad ı için bkz. S.K. [GK], B. No: 2018/24280, 17/3/2021, 31-42. V.İNCELEME VE GEREKÇE 69. Anayasa Mahkemesinin 22/11/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Kişi Hürriyeti ve Güvenli ği Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddialar 1.İade Tutuklamas ının Hukuka Ayk ırı Olduğuna İlişkin İddia a. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 70. Başvurucu; teslim gününün kararla ştırılmamas ı nedeniyle bir y ılı aşkın süredir ceza infaz kurumunda oldu ğunu, iade karar ından önceki evrede de tutuklu kald ığını, Gürcistan makamlar ınca iade iradesini gösteren hiçbir unsurun dosyada bulunmad ığını, Başvuru Numaras ı: 2020/15539 Karar Tarihi : 22/11/2022 14yap ılan yaz ışmalardan Gürcistan makamlar ının cevap vermedi ğinin anla şıldığını, tutuklaman ın tedbir olmaktan ç ıkıp cezaya dönü ştüğünü, iade yarg ılamas ı için öngörülen bir yıllık süreden fazla bir süre tutuklu bulundu ğunu, tutukluluk süresinin kanunda ve uluslararas ı sözleşmelerde düzenlenen süreleri a ştığını, iade sürecinin özensiz yürütüldü ğünü belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvurucu ayr ıca, isminin kamuya aç ık belgelerde gizlenmesi talebinde bulunmu ştur. 71. Bakanl ık başvurucunun tutuklu kald ığı süreçte Gürcistan yetkili makamlar ı aras ında yap ılan iade yaz ışmalar ının yoğunluğunun, niteli ğinin ve iade sürecinin kanuna uygun yürütülmesi amac ıyla yap ılan işlemlerde muhatap Gürcistan makamlar ından kaynaklanan gecikmelerin gözönüne al ınmas ı gerektiğini, bu süre zarf ında başvurucunun tutuklu kalmas ının SİDAS' ın 18. maddesinin dördüncü f ıkras ının doğal sonucu oldu ğunu belirtmiştir. b. Değerlendirme 72. Anayasa'n ın "Temel hak ve hürriyetlerin s ınırlanmas ı" kenar ba şlıklı 13. maddesi şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgil i maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 73. Anayasa'n ın "Kişi hürriyeti ve güvenli ği" kenar başlıklı 19. maddesinin birinci ve ikinci f ıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Herkes, ki şi hürriyeti ve güvenli ğine sahiptir. Şekil ve şartlar ı kanunda gösterilen: ... usulüne ayk ırı şekilde ülkeye girmek isteyen veya giren, ya da hakk ında s ınır d ışı etme yahut geri verme karar ı verilen bir ki şinin yakalanmas ı veya tutuklanmas ı; halleri dışında kimse hürriyetinden yoksun b ırak ılamaz. ..." i. Kabul Edilebilirlik Yönünden 74. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. ii. Esas Yönünden(1) Genel İlkeler 75. Genel ilkeler için bkz. S.K. , 55-66. Başvuru Numaras ı: 2020/15539 Karar Tarihi : 22/11/2022 15(2)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 76. Somut olayda öncelikle ba şvurucunun tutuklanmas ının kanuni dayana ğının olup olmad ığının belirlenmesi gerekir. 77. Başvurucu iade amac ıyla 25/10/2018-4/12/2018 tarihleri ile 17/8/2019-19/6/2020 tarihlerinde tutuklu kalm ıştır. Tutuklulu ğun ilk periyoduna ili şkin k ısım tutuklaman ın sona erdi ği 4/12/2018 tarihinden itibaren otuz gün içinde ba şvuru yap ılmad ığından inceleme d ışı bırak ılm ıştır. Buna göre incelenecek tutukluluk periyodu (17/8/2019 tarihinden 19/6/2020 tarihine kadar) 10 ayd ır. 78.İncelemeye konu tutukluluk periyodu iade evrak ının gelmesinden sonraki aşamaya ili şkindir. İade evrak ının gelmesinden sonra ba şvurulabilecek koruma tedbirlerine ilişkin düzenlemeler ise 6706 say ılı Kanun un "İade amac ıyla koruma tedbirlerinin uygulanmas ı" kenar ba şlıklı 16. maddesiyle ve 16. maddenin atf ıyla 5271 say ılı Kanun'un koruma tedbirlerine ili şkin hükümlerinden olu şmaktad ır. Buna göre A ğır Ceza Mahkemesi iade sürecinin her a şamas ında iadesi talep edilen ki şi hakk ında 5271 say ılı Kanun hükümleri uyar ınca koruma tedbirlerine karar verebilir. Bu hükümden iade evrak ının ulaşmas ından kişinin yabanc ı devlet makamlar ına teslim edilmesine kadar koruma tedbirlerine karar verilebilece ği anlaşılmaktad ır. Kanun hükmüne göre iade evrak ının al ınmas ından sonraki bu aşamada uygulanacak koruma tedbirleri aç ısından 5271 say ılı Kanun hükümlerinin tatbik edileceği görülmektedir. Ba şvurucunun tutulmas ının kanuni olup olmad ığının tespit edilebilmesi için tutmaya dayanak olu şturan düzenlemenin (5271 say ılı Kanun'un 100. maddesi) esasa ve usule ili şkin kurallar ına riayet edilip edilmedi ğinin değerlendirilmesi gerekir. 79. Somut olayda ba şvurucu 17/8/2019 tarihinde bir suç i şlediği şüphesiyle yürütülen ceza soru şturmas ı veya yarg ılamas ı kapsam ında tutuklanmam ıştır. Başvurucunun tutuklanmas ı bir başka ülkede i şlediği iddia olunan suç dolay ısıyla ülkenin talebi üzerine iadesine karar verilip verilmeyece ğine dair yürütülen yarg ılama s ıras ında başvurulan bir tedbirdir. Burada suçlular ın iadesine dair sürecin s ıhhatli bir biçimde yürütülmesinin sağlanmas ına yönelik bir gaye söz konusudur. Dolay ısıyla suç isnad ına bağlı tutuklama ile iade yarg ılamas ı sıras ında uygulanan tutuklama tedbiri aras ında amaç ve nitelik bak ımından önemli farkl ılıklar mevcuttur. Zira Mahkemenin iade talebine ili şkin yapaca ğı inceleme, delillerin de ğerlendirilmesi ve suçun sübutunun tespitini konu edinen bir yarg ılama niteli ği taşımamaktad ır. 80. Öte yandan özellikle yabanc ı ülkede i şlenen bir suç bak ımından kuvvetli suç şüphesinin varl ığıyla ilgili tespit ve de ğerlendirmenin yap ılmas ının zorluklar ı ortadad ır ve bu nedenle derece mahkemelerinin bu husustaki takdir aral ıklar ının suç isnad ına bağlı tutmay a göre oldukça geni ş olduğunun kabulü gerekir. Bu itibarla Anayasa Mahkemesi taraf ından bireysel ba şvuru incelemesinde bu takdir alan ının denetimi ancak tutuklama şartlar ına ilişkin olarak yarg ı mercilerince yap ılan değerlendirmelerden farkl ı bir değerlendirme yap ılmas ını gerekli k ılan istisnai ko şullar ın varl ığı hâlinde söz konusu olabilir. Bu noktada kuvvetli suç şüphesi şart ı ve tutuklama sebepleri gönderilen iade evrak ı çerçevesinde de değerlendirilebilecektir ( S.K., 72). 81. 17/8/2019 tarihinden sonra verilen tutuklulu ğun devam ı kararlar ında at ılı suça ilişkin aleyhine kuvvetli şüphe sebeplerini gösterir somut olgular ın bulunmas ı, serbest bırak ılma hâlinde kaçma şüphesinin ve iade karar ının sonuçsuz kalma ihtimalinin bulunmas ı, Başvuru Numaras ı: 2020/15539 Karar Tarihi : 22/11/2022 16suç şüphesinin bulunmas ı, at ılı suç için kanunda öngörülen ceza miktar ı itibar ıyla tutuklulukta geçirilen sürede orant ısızlık bulunmad ığı, at ılı suçun katalog suçlardan olmas ı dikkate al ındığında adli kontrol hükümlerinin yetersiz kalaca ğı, tutukluluk hâlinin kald ırılmas ını gerektirir yasal bir neden bulunmad ığı gerekçelerine dayan ılm ıştır. 29/2/2020 tarihinde verilen tutuklama karar ında ve daha sonra verilen tutuklulu ğun devam ı kararlar ında da benzer gerekçelere dayan ılm ıştır. Bu itibarla ba şvurucunun kanunda öngörülen tutuklama şartlar ına riayet edilerek tutukland ığının ve tutuklulu ğunun devam ettirildi ğinin kabu l edilmesi gerekir. Bu yönüyle ba şvurucunun tutulmas ının kanuni dayana ğının olduğunun ve kanunda öngörülen usule uygun bir şekilde tutuldu ğunun söylenmesi mümkündür. 82. Öte yandan 6706 say ılı Kanun'un 16. maddesinin (3) numaral ı fıkras ına göre Ağır Ceza Mahkemesinin iade talebinin kabulüne ili şkin karar ının kesinleşmesinden itibaren bir y ıl içinde 19. maddeye göre iade karar ı verilmemesi hâlinde ki şi hakk ındaki koruma tedbirlerinin kald ırılmas ı gerektiği belirtilmektedir. Bu hükme göre iade talebinin kabulüne ilişkin karar ın kesinle şmesinden itibaren bir y ıl içinde Cumhurba şkan ı'nın onay ı ile kişinin iadesine karar verilmezse ki şi hakk ındaki koruma tedbiri kald ırılacakt ır. Bu ba ğlamda Trabzon 1. A ğır Ceza Mahkemesi 28/2/2020 tarihinde yapt ığı incelemede; iade talebinin kabul edilebilir oldu ğuna dair karar ın kesinle şmesinden itibaren 1 y ıl geçmiş olmas ına rağmen karar ın Cumhurba şkanl ığınca henüz onaylanmam ış olmas ı nedeniyle 6706 say ılı Kanun'un 19. maddesi uyar ınca başvurucunun tahliyesine karar vermi ştir. Ancak ayn ı Mahkeme iade karar ının Cumhurba şkanl ığı makam ınca kesinle şmeden itibaren 1 y ıllık süre dolmadan 28/2/2020 tarihinde uygun bulundu ğunun anla şıldığını ancak bu husustaki evrak ın geç iletildi ğini belirterek ba şvurucu hakk ında yakalama emri ç ıkarm ış ve başvurucu bu yakalama emri uyar ınca 29/2/2020 tarihinde tutuklanm ıştır. Bu yönüyle de ba şvurucunun tutuklanmas ının kanuna ayk ırı olmad ığı, kanunda öngörülen şartlara uygun oldu ğu görülmektedir. 83. SİDAS ın 18. maddesinin (4) numaral ı fıkras ına göre iadesi talep edilen ki şi tespit olunan tarihte teslim al ınmad ığı takdirde bu tarihten itibaren on be ş günlük bir müddetin sonunda serbest b ırak ılabilir, her halükârda otuz günlük bir müddetin geçmesinde n sonra kişi serbest b ırak ılacakt ır. Yine 6706 say ılı Kanun'un 20. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre iadesine karar verilen ki şinin talep eden devlet makamlar ı ile kararla ştırılan tarihte hakl ı bir neden olmaks ızın teslim al ınmamas ı hâlinde bu tarihten itibaren otuz gün sonra kişi hakk ında verilen koruma tedbirleri kald ırılacakt ır. Bu maddelerde önem arz eden ifade "talep eden devlet makamlar ı ile kararla ştırılan tarihte" ibaresidir. Bu maddelerde belirtilen otuz günlük sürelerin ba şlang ıç tarihi teslim için devletler aras ında kararla ştırılan tarihtir. Bir ba şka anlat ımla belirtilen sürelerin ba şlayabilmesi için teslim hususunda iki ülke yetkili makamlar ının tespit etti ği bir teslim tarihinin olmas ı ve bu tarihten itibaren on be ş günlük ve her halükârda otuz günlük sürenin geçmesi gerekmektedir. Ancak somut olayda bir teslim tarihi belirlenemedi ğinden bu hükümlere ayk ırı davran ıldığı söylenemeyecektir. Bu yönüyle de ba şvurucunun tutuklulu ğunun devam ettirilmesinin kanuna ayk ırı olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 84.İkinci olarak ba şvurucunun tutulmas ının meşru bir amac ının bulunup bulunmad ığının tespit edilmesi gerekir. Anayasa'n ın 19. maddesinde, hakk ında geri verme karar ı verilen bir ki şinin tutulmas ı kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının s ınırlanabilmesi bak ımından meşru bir sebep olarak öngörülmü ştür. Başvurucu da iade sürecinin sa ğlıklı bir şekilde yürümesinin sa ğlanmas ı amac ıyla tutulmu ştur. Dolay ısıyla başvurucunun tutulmas ının meşru bir amaç ta şıdığı sonucuna var ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2020/15539 Karar Tarihi : 22/11/2022 1785. Son olarak ba şvurucu hakk ındaki tutuklama tedbirinin ölçülü olup olmad ığının ve bu kapsamda iade sürecinin özenli yürütülüp yürütülmedi ğinin de belirlenmesi gerekir. Ayn ı zamanda prosedürün süresinden ba ğıms ız olarak tutukluluk süresinin takip edilen amaca ula şmak için gerekli olan makul süreyi geçip geçmedi ği de değerlendirilecektir. Bu kapsamda tutmaya dayanak olu şturan geri verme i şlemlerinin süresinin makul olup olmad ığının değerlendirilmesinde yetkililerin özen göstermeyerek hareketsiz kal ıp kalmad ığı ve başvurucunun tutum ve davran ışlar ının sürecin uzamas ına sebep olup olmad ığına bak ılacakt ır. 86. Somut olayda incelenecek tutukluluk süresi (17/8/2019 tarihinden 19/6/2020 tarihine kadar) 10 ayd ır. 3/12/2018 tarihinde iade talebinin kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmiş ve bu karar 28/2/2019 tarihinde Yarg ıtay taraf ından onanarak kesinle şmiştir. Ağır Ceza Mahkemesince iadeye engel bir durumun olmad ığı tespit edilerek iade talebinin kabul edilebilir oldu ğuna karar verildikten sonra bu karar ın yerine getirilip getirilmeyece ği Cumhurba şkan ı'nın onay ına bağlıdır. Ayr ıca 6706 say ılı Kanun'un 19. maddesine göre bu süreçte D ışişleri ve İçişleri Bakanl ıklar ının görüşünün al ınmas ı ve adalet bakan ının teklifi gereklidir. Sürecin özgürlük hakk ının gerektirdi ği özene uygun yürütülmesi beklenmekle birlikte bu bürokratik i şlemlerin gerçekle ştirilmesinin belirli bir zaman alaca ğı kuşkusuzdur. Bu çerçevede somut olayda a ğır ceza mahkemesinin karar ının kesinle şmesinden sonraki süreçte Adalet Bakanl ığınca 10/5/2019 tarihli yaz ı ile İçişleri ve D ışişleri bakanl ıklar ından görüş sorulduğu, ilgili Bakanl ıklar taraf ından 25/6/2019 tarihinde bu yaz ıya cevap verildi ği, Adalet Bakanl ığınca 16/12/2019 tarihinde ba şvurucunun iadesinin Cumhurba şkanl ığının onay ına sunuldu ğu ve Cumhurba şkanl ığının 28/2/2020 tarihinde iadeyi uygun bulduğu/onaylad ığı anlaşılmaktad ır. Öte yandan ba şvurucu bu süreçte 17/8/2019 tarihinde tutuklanm ıştır. Dolay ısıyla başvurucunun a ğır ceza mahkemesinin karar ının kesinleşmesinden sonraki sürecin önemli bir k ısm ında tutuklu olmad ığı görülmektedir. Başvurucu bu süreçte 6 ay tutuklu kalm ıştır. Başvurucunun üzerine at ılı iadeye konu suçlar ın niteliği ve iade sürecinin karma şıklığı dikkate al ındığında bu 6 ayl ık sürenin makul oldu ğu değerlendirilmi ştir. Ayr ıca bu süre zarf ında başvurucunun tutukluluk durumu a ğır ceza mahkemesince otuzar günlük aral ıklarla değerlendirilmi ştir. 87. Başvurucunun teslime haz ır hâle geldi ği 28/2/2020 tarihinden tahliye edildi ği 19/6/2020 tarihine kadar geçen 4 ayl ık sürede ise İçişleri ve D ışişleri Bakanl ıklar ı Gürcistan makamlar ından teslim konusunda seyahat program ı düzenlenmesini ve iade talebinin geçerliliğini koruyup korumad ığının bildirilmesini birçok kez talep etmi ştir. Ancak bu talepler Gürcistan makamlar ınca cevaps ız b ırak ılm ıştır. Yetkili makamlar ın sürecin i şlemesi için defalarca ilgililerle yaz ışma yapt ığı, nihayetinde iadenin gerçekle şmeyeceği anlaşılınca ağır ceza mahkemesince ba şvurucunun tutukluluk durumunun sona erdirildi ği ve bu süreç içerisinde de ba şvurucunun tutukluluk durumunun otuzar günlük aral ıklarla değerlendirildi ği görülmektedir. Dolay ısıyla somut olay ın özellikleri dikkate al ındığında bu süreçte de yetkili makamlar ın özensiz davrand ığını söylemenin mümkün olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 88. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 19. maddesinin ikinci f ıkras ının ihlal edilmediğine karar verilmesi gerekir. 2. Tutukluluk İncelemelerinin Duru şmas ız Yap ıldığına İlişkin İddia a. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 89. Başvurucu; uzun süredir tutuklu bulundu ğunu, tutuklulukta geçen sürenin uzamas ı ve mağduriyetine sebep olmas ı nedeniyle duru şma aç ılarak tutuklulu ğa yönelik Başvuru Numaras ı: 2020/15539 Karar Tarihi : 22/11/2022 18sözlü savunmada bulunmas ının önem arz etti ğini ancak duru şmal ı inceleme talebinin reddedildi ğini, bu konudaki gerekçenin yanl ış olduğunu zira iade yarg ılamas ında kovuşturma olmad ığını, dolay ısıyla duru şma aç ılmas ının mümkün oldu ğunu, duru şma talebinin reddedilmesi nedeniyle savunma hakk ının k ısıtland ığını ileri sürmü ştür. 90. Bakanl ık, söz konusu tutuklama koruma tedbirinin herhangi bir ceza soru şturma ve kovuşturmas ı nedeniyle al ınmad ığını, bu yönüyle iade prosedürü süreçleri dikkate alındığında 29/2/2020 tarihinde müdafii e şliğinde savunmas ı al ınarak tutuklanmas ına kara r verilen ba şvurucunun tutukluluk incelemesinin 4 ay boyunca dosya üzerinden yap ılmas ının makul oldu ğunu belirtmi ştir. b. Değerlendirme i. Genel İlkeler 91. Anayasa'n ın 19. maddesinin sekizinci f ıkras ı uyar ınca hürriyeti k ısıtlanan kişi kısa sürede durumu hakk ında karar verilmesini ve bu k ısıtlaman ın kanuna ayk ırılığı hâlinde hemen serbest b ırak ılmas ını sağlamak amac ıyla yetkili bir yarg ı merciine ba şvurma hakk ına sahiptir ( Mehmet Haberal , B. No: 2012/849, 4/12/2013, 122). 92. Anayasa'n ın 19. maddesinin sekizinci f ıkras ında " Her ne sebeple olursa olsun, hürriyeti k ısıtlanan kişi" ibaresine yer verildi ğinden bu hak Anayasa'n ın 19. maddesindeki tüm tutma hâllerinde geçerlidir. 93. Serbest b ırak ılmak amac ıyla yetkili yarg ı merciine yap ılmas ı gereken başvurudan söz edildi ğinden an ılan hakk ın uygulanmas ı ancak talep hâlinde söz konusu olabilecektir. Dolay ısıyla burada belirtilen bir yarg ı merciine ba şvurma hakk ı, tahliye talebinin yan ı sıra tutuklama, tutuklulu ğun devam ı ve tahliye talebinin reddi kararlar ına karşı yap ılan itirazlar ın incelenmesi s ıras ında da uygulanmas ı gereken bir güvencedir. 94. Anayasa'n ın 19. maddesinin sekizinci f ıkras ında, serbest b ırak ılmay ı sağlamak amac ıyla başvurulacak yerin bir yarg ı mercii olmas ı öngörülmü ş olduğundan işin doğası gereği burada yap ılacak incelemenin yarg ısal bir niteli ği bulunmaktad ır. Yarg ısal nitelikteki bu inceleme s ıras ında adil yarg ılanma hakk ının tutman ın niteliğine ve ko şullar ına uygun güvencelerinin sa ğlanmas ı gerekir. Bu ba ğlamda tutukluluk hâlinin devam ının veya serbest bırak ılma taleplerinin incelenmesinde silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerine riayet edilmelidir ( Hikmet Yay ğın, B. No: 2013/1279, 30/12/2014, 29, 30). 95. Silahlar ın eşitliği ilkesi, davan ın taraflar ının usul haklar ı bak ımından ayn ı koşullara tabi tutulmas ı ve taraflardan birinin di ğerine göre daha zay ıf bir durum a düşürülmeksizin iddia ve savunmalar ını makul bir şekilde mahkeme önünde dile getirme fırsat ına sahip olmas ı anlam ına gelmektedir. Çeli şmeli yarg ılama ilkesi ise taraflara dava dosyas ı hakk ında bilgi sahibi olma ve yorum yapma hakk ının tan ınmas ını, bu nedenle taraflar ın yarg ılaman ın bütününe aktif olarak kat ılmas ını gerektirmektedir ( Bülent Karata ş, B. No: 2013/6428, 26/6/2014, 70, 71). 96. Anayasa'n ın 19. maddesinin sekizinci f ıkras ından kaynaklanan temel güvencelerden biri de tutuklulu ğa karşı itiraz ın hâkim önünde yap ılan duruşmalarda etkin olarak incelenmesi hakk ıdır. Zira hürriyetinden yoksun b ırak ılan kimsenin bu duruma ili şkin şikâyetlerini, tutuklanmas ına dayanak olan delillerin içeri ğine veya nitelendirilmesine yönelik Başvuru Numaras ı: 2020/15539 Karar Tarihi : 22/11/2022 19iddialar ını, lehine ve aleyhine olan görü ş ve değerlendirmelere kar şı beyanlar ını hâkim/mahkeme önünde sözlü olarak dile getirebilme imkân ına sahip olmas ı, tutuklulu ğa itiraz ını çok daha etkili bir şekilde yapmas ını sağlayacakt ır. Bu nedenle ki şi, bu haktan düzenli bir şekilde yararlanarak makul aral ıklarla dinlenilmeyi talep edebilmelidir. Bir tutuklunun bizzat veya müdafisi yoluyla dinlenmesi, hürriyetten yoksun b ırakma durumlar ında uygulanan temel usul güvenceleri aras ında yer almaktad ır. 97. Ancak tutuklulu ğa ilişkin verilen her karar ın itiraz ının incelenmesinde veya her tahliye talebinin de ğerlendirilmesinde duru şma yap ılmas ı iade yarg ılamas ını işlemez hâle getirebilecektir. Bu nedenle Anayasa'da öngörülen inceleme usulüne ili şkin güvenceler, duruşma yapmay ı gerektirecek özel bir durum olmad ığı sürece tutuklulu ğa karşı yap ılacak itirazlar için her durumda duru şma yap ılmas ını gerektirmez. ii.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 98. Başvurucu 29/2/2020 tarihinde SEGB İS arac ılığıyla ve müdafiinin kat ılımıyla Trabzon 1. A ğır Ceza Mahkemesi önünde yap ılan sorgusundan sonra Trabzon 1. A ğır Ceza Mahkemesince tutuklanm ıştır. Başvurucunun tutukluluk incelemeleri ve bu kararlara yapt ığı itirazlar 19/6/2020 tarihine kadar duru şmas ız olarak dosya üzerinden de ğerlendirilmi ştir. Başvurucu 19/6/2020 tarihinde tahliye edilmi ştir. Dolay ısıyla tutuklulu ğun duruşma açılmaks ızın dosya üzerinden incelendi ği süre 4 ayd ır. 99. 6706 say ılı Kanun'un 16. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında iade sürecinde kişinin tutuklanmas ı durumunda teslime kadar geçen süre içindeki tutukluluk durumunun, ağır ceza mahkemesince en geç otuzar günlük sürelerle incelenece ği belirtilmi ştir. Öte yandan 6706 say ılı Kanun'da bu kanunun 5. maddesi ve 16. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı dikkate al ındığında koruma tedbirleri yönünden 5271 say ılı Kanun'a bütüncül bir at ıf yap ıldığı görülmektedir. Bu nedenle iade tutuklulu ğuna itiraz hakk ı bağlam ında ilgili hükümlerin iade yarg ılamas ının niteliğine uygun oldu ğu ölçüde dikkate de al ınmas ı gerekmektedir. 100. 5271 say ılı Kanun'un 108. maddesinde soru şturma evresinde şüphelinin tutukluluk hâlinin devam ının gerekip gerekmeyece ği hususunda karar verilirken şüpheli vey a müdafinin dinlenilmesi gerekti ği düzenlenmi ştir. Öte yandan Kanun'un 101. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı ile 267. maddesine göre resen ya da talep üzerine tutukluluk hakk ında verilmiş tüm kararlar, mahkeme önünde itiraza konu olabilmektedir. Tutuklulu ğa ilişkin kararlar ın itiraz incelemesi bak ımından ayn ı Kanun'un 271. maddesinde itiraz ın kural olarak duruşma yap ılmaks ızın karara ba ğlanacağı ancak gerekli görüldü ğünde Cumhuriyet savc ısı ve sonra müdafi veya vekilin dinlenebilece ği düzenlemesine yer verilmi ştir. Ancak iade yarg ılamas ı sürecinde soru şturma ve kovu şturma evreleri olmad ığından 5271 say ılı Kanun'da soruşturma ve kovu şturma evresi dikkate al ınarak yap ılan düzenlemeler dikkate alınamayacakt ır. Bu kapsamda 5271 say ılı Kanun'un 108. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı soruşturma evresi nazara al ınarak düzenlendi ğinden iade tutuklanmas ında dikkate alınamayacakt ır. Ancak 271. maddede soru şturma ve kovu şturma evresi ayr ımı yap ılmad ığından bu hüküm dikkate al ınabilecektir. Dolay ısıyla iade amac ıyla gerçekle ştirilen tutukluluğa itiraz ın müdafi dinlenmek suretiyle yap ılabilmesi mümkündür. 101. Anayasa'n ın 19. maddesinin sekizinci f ıkras ının gerekliliklerini kar şılayan yarg ısal denetim biçimleri özgürlükten mahrum b ırakman ın türüne ba ğlı olarak de ğişebilir. Makul aral ıklarla mahkeme huzurunda dinlenilmek suretiyle yap ılacak bu denetim, özellikle Başvuru Numaras ı: 2020/15539 Karar Tarihi : 22/11/2022 20suç isnad ı alt ında tutulanlar ın durumlar ında değişiklik oluşabileceği için daha k ısa aral ıklar gerektirir. Ayn ı şekilde Anayasa'n ın 19. maddesinin ikinci f ıkras ı kapsam ında gerçekle şen iade tutuklamas ının hukuka uygunlu ğunu etkileyen faktörlerin de -örne ğin iade işlemlerinin ilerleyişine ilişkin faktörler ve yetkililerin bu i şlemleri yürütürken gösterdikleri özen gibi- zaman içerisinde de ğişebileceğini belirtmek gerekir. Özgürlükten yoksun b ırakman ın hukuka uygunluğunu etkileyen faktörler, yarg ılaman ın devam etti ği durumlarda daha h ızlı gelişecektir. Bu nedenle iade amaçl ı tutuklamalarda da daha k ısa aral ıklar ın gerekli oldu ğu söylenebilir. Ancak kural olarak iade davalar ında Anayasa'n ın 19. maddesinin sekizinci fıkras ı uyar ınca mahkemelerce tutuklulu ğun hukuka uygunlu ğuna ilişkin yapacaklar ı incelemenin kapsam ının s ınırlı olmas ı -örneğin, tutuklulu ğun delilerin karart ılmas ı ve kaçman ın önlenmesi için gerekli olup olmad ığı sorular ını kapsamamas ı- göz önüne alındığında, mahkeme huzurunda yap ılacak incelemenin suç isnad ına bağlı özgürlükten yoksun b ırakma durumlar ında olduğu kadar s ık olmas ı gerekmemektedir. Durum böyle olmakla birlikte iade tutuklamas ı ile ilgili olarak 6706 say ılı Kanun, 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanuna at ıf yapt ığından suç isnad ına bağlı tutukluluktakine benzer şekilde bir denetim aral ığının gerekli oldu ğu sonucuna var ılm ıştır. 102. Öte yandan 6706 say ılı Kanun'un 16. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tutukluluk durumu a ğır ceza mahkemesince en geç otuzar günlük sürelerle incelenmektedir. Ayr ıca tutuklu, her zaman serbest b ırak ılma talebinde bulunabilmekte ve bu talebi, belirli bir zaman beklemeye gerek duymadan tekrarlayabilmektedir. Buna ek olarak tutuklunun talebi üzerine veya tutuklulu ğa ilişkin kendili ğinden al ınm ış olan tüm kararlara itirazda bulunulabilmektedir. Böyle bir sistemde her zaman duru şma yap ılmas ının iade yarg ılamas ını kesintiye u ğratabilece ğini de kabul etmek gerekir. 103. Somut olay özelinde ba şvurucunun tutukluluk durumu, tekrar tutuklanmas ına karar verildi ği 29/2/2020 tarihinden itibaren duru şma yap ılmaks ızın dosya üzerinden yap ılan incelemeler sonucunda verilen kararlar ile devam ettirilmi ştir. Başvurucunun bu süreçteki tutukluluğun devam ı kararlar ına yapt ığı itirazlar da kanunda böyle bir imkân olmas ına rağmen duru şma yap ılmaks ızın reddedilmi ştir. Başvurucunun 4 ayl ık süreçte tutuklulu ğa yönelik itirazlar ını, lehine ve aleyhine olan görü ş ve değerlendirmelere kar şı beyanlar ını, tahliye taleplerini hâkim/mahkeme önünde sözlü olarak dile getirmesi mümkün olmam ıştır. Bu 4 ayl ık sürenin Anayasa'n ın 19. maddesinin sekizinci f ıkras ıyla uyumlu, makul bir aral ık olduğu söylenemeyecektir. 104. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 19. maddesinin sekizinci f ıkras ının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir. B. Adil Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 105. Başvurucu; usulüne uygun bir iade talepnamesi bulunmad ığını, diplomatik yollardan iadenin talep edildi ğine dair bir belgenin olmad ığını, k ırm ızı bültene istinaden iade karar ı verilemeyece ğini, k ırm ızı bültenin sadece geçici tutuklamaya esas al ınacağını, tüm bu usul eksikliklerine ra ğmen iade yarg ılamas ı yap ılarak iadesine karar verildi ğini, iade karar ının Cumhurba şkan ınca onaylanmas ına dair karar ın kanuna ayk ırı olarak kendisine tebliğ edilmedi ğini, bu konuda yap ılacak itirazlar ının engellendi ğini belirterek adil yarg ılanma hakk ının hak arama özgürlü ğünün, etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. Başvuru Numaras ı: 2020/15539 Karar Tarihi : 22/11/2022 21106. Bakanl ık, AİHM içtihatlar ına at ıf yaparak iade yarg ılamas ına ilişkin şikâyetlerin konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğunu belirtmi ştir. 2. Değerlendirme 107. Anayasa n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı ile 6216 say ılı Kanun un 45. maddesinin (1) numaral ı fıkras ına göre bireysel ba şvurunun incelenebilmesi için kamu gücü taraf ından ihlal edildi ği iddia edilen hakk ın Anayasa da güvence alt ına al ınm ış olmas ının yan ı sıra Sözleşme ve Türkiye nin taraf oldu ğu Sözleşme'ye ek protokoller kapsam ına da girmesi gerekir. Anayasa ve Sözle şme nin ortak koruma alan ı dışında kalan hak ihlali iddias ını içeren ba şvurular bireysel ba şvurunun kapsam ında değildir ( Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 18). 108. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddiada bulunma ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ş ancak hakk ın kapsam ı düzenlenmemi ştir. 3/10/2001 tarihli ve 4709 say ılı Kanun'un Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ına "ile adil yarg ılanma" ibaresinin eklenmesine ili şkin 14. maddesinin gerekçesine göre " değişiklikle Türkiye Cumhuriyeti'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınm ış olan adil yarg ılama hakk ı metne dahil" edilmiştir. Dolay ısıyla Anayasa'n ın 36. maddesinde herkesin adil yarg ılanma hakk ına sahip oldu ğu ibaresinin eklenmesinin amac ının Sözleşme'de düzenlenen adil yarg ılanma hakk ını anayasal güvence alt ına almak oldu ğu anlaşılmaktad ır (Yaşar Çoban [GK], B. No: 2014/6673, 25/7/2017, 53). Bu itibarla Anayasa'da güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının kapsam ve içeri ği belirlenirken Sözle şme'nin "Adil yarg ılanma hakk ı" kenar başlıklı 6. maddesinin ve buna ili şkin AİHM içtihad ının da gözönünde bulundurulmas ı gerekir (Onurhan Solmaz, 22). 109. Sözle şme, bir ki şinin sahip oldu ğunu ileri sürebilece ği tüm hak ve yükümlülükler bak ımından adil yarg ılanma hakk ını güvenceye almamaktad ır. Sözleşme'nin adil yarg ılanma hakk ını düzenleyen 6. maddesinde adil yarg ılanmaya ili şkin hak ve ilkelerin medeni hak ve yükümlülükler ile ilgili uyu şmazl ıklar ın ve bir suç isnad ının esas ının karara bağlanmas ı esnas ında geçerli oldu ğu belirtilerek hakk ın kapsam ı bu konularla sınırland ırılm ıştır. Hak arama hürriyetinin ihlal edildi ği gerekçesiyle bireysel ba şvuruda bulunabilmek için ya ba şvurucunun medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili bir uyu şmazl ığın taraf ı olmas ı ya da ba şvurucuya yönelik bir suç isnad ının esas ı hakk ında karar verilmi ş olmas ı gerektiği anlaşılmaktad ır. Dolay ısıyla bahsedilen hâller d ışında kalan adil yarg ılanma hakk ının ihlali iddias ına dayanan ba şvurular Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma alan ı kapsam ı dışında kalaca ğından bireysel ba şvuruya konu olamaz ( Onurhan Solmaz, 23). 110. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı suç isnad ına bağlı yarg ılamalar ın yan ında bir kimsenin medeni hak ve yükümlülükleri nin karara bağlanmas ıyla ilgili yarg ılamalarda da uygulan ır. Anayasa'n ın 36. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının medeni meselelerde uygulanabilmesi için ortada hukuk düzeni taraf ından kişiye tan ınm ış veya en az ından savunulabilir temeli bulunan bir hakk ın bulunmas ı gerekir. Bu hakk ın Anayasa'da do ğrudan veya dolayl ı olarak tan ımlanan ve güvence alt ına al ınan bir hakka ilişkin olmas ı zorunlu de ğildir. Bu bak ımdan kanunla ki şilere tan ınan ve savunulabilir bir temeli bulunan hak ve ayr ıcal ıklar da -mahkemelerde ileri sürülebilmesi ko şuluyla- Anayasa'n ın 36. maddesi ba ğlam ında hak kavram ına dâhildir (baz ı farklarla birlikte bkz. Başvuru Numaras ı: 2020/15539 Karar Tarihi : 22/11/2022 22Mehmet Güçlü ve Ramazan Erdem, B. No: 2015/7942, 28/5/2019, 28; M.B., [GK], B. No: 2018/37392, 23/7/2020, 67). 111. Anayasa Mahkemesi birçok karar ında, s ınır d ışı edilme i şlemlerine ili şkin uyuşmazl ıklar ı konu alan yarg ılama süreçlerini adil yarg ılanma hakk ının koruma alan ı kapsam ında görmemi ştir (Z.M. ve I.M. , B. No: 2015/2037, 6/1/2016, 63). A İHM'e göre de suçlular ın iadesi i şlemlerine ili şkin uyuşmazl ıklar ı konu alan yarg ılama süreçleri adil yarg ılanma hakk ının koruma alan ı dışında kalmaktad ır. Anayasa Mahkemesi ve A İHM'i n anılan kararlar ında; yabanc ılar ın ülkeye giri şleri, ülkede ikamet edi şleri ve ülkeden s ınır d ışı edilmeleri, iade edilmeleri ilgili i şlem ve yarg ılama süreçlerinin, adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında bir medeni hak ve yükümlülük veya bir suç isnad ının esas ının karara ba ğlanmas ı ile ilgili olmad ığı kabul edilerek adil yarg ılanma hakk ının belirtilen yarg ılama süreçleri bak ımından uygulanabilir olmad ığına hükmedilmi ştir. 112. Tüm bu de ğerlendirmelere göre medeni hak ve yükümlülük veya suç isnad ı kapsam ında yer almayan uyu şmazl ığın Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma alan ı dışında kald ığı sonucuna var ılmaktad ır. 113. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının konu bak ımından yetkisizli k nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. C. Kötü Muamele Yasa ğının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 114. Başvurucu; Gürcistan a iadesi durumunda ya şam hakk ının ihlal edildi ği yönünde endi şelerinin bulundu ğunu, Gürcistan devletinin suçlu vatanda şlara yönelik geçmişteki hak ihlallerinin bu durumu somutla ştırdığını belirterek kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 115. Bakanl ık; başvurucunun ülkesine iadesi hâlinde ya şam ına, maddi ve manevi bütünlüğüne yönelik ciddi bir tehlike bulundu ğuna dair dosya kapsam ında herhangi bir bilgi veya belge olmad ığını, başvurucunun Trabzon 1. A ğır Ceza Mahkemesinde yap ılan 29/2/2020 tarihli sorgusunda ülkesine gönderilmeyi istedi ğini, kald ı ki başvurucunun iade süreci sonras ında ülkesine de ğil Minsk (Belarus) aktarmal ı olarak Kiev'e (Ukrayna) s ınır d ışı edildiğini, dolay ısıyla başvurucunun ülkesine iade edilecek olmas ı durumunda kötü muameleye, insanl ık d ışı ya da onur k ırıcı cezaya maruz kalaca ğı konusundaki şikâyetlerinin açıkça dayanaktan yoksun oldu ğunu değerlendirmi ştir. 2. Değerlendirme 116. Anayasa'da yabanc ılar ın ülkeye giri şleri, ülkede ikamet edi şleri ve ülkeden çıkar ılmalar ına ilişkin konularda herhangi bir düzenlemeye yer verilmemi ştir. Uluslararas ı hukukta da kabul edildi ği üzere bu husus, devletin egemenlik yetkisi kapsam ında kalmaktad ır. Dolay ısıyla devletin yabanc ılar ı ülkeye kabul etmekte veya ülkeden s ınır d ışı etmekte takdir yetkisinin bulundu ğu kuşkusuzdur. Ancak an ılan işlemlerin Anayasa'da güvence alt ına al ınan temel hak ve özgürlüklere müdahale olu şturmas ı hâlinde bireysel başvuruya konu edilebilmesi mümkündür ( A.A. ve A.A. [GK], B. No: 2015/3941, 1/3/2017, 54). Başvuru Numaras ı: 2020/15539 Karar Tarihi : 22/11/2022 23117. Anayasa'n ın 17. maddesinin birinci f ıkras ında yaşama hakk ının yan ında maddi ve manevi varl ığı koruma ve geli ştirme hakk ı da güvence alt ına al ınm ıştır. Ayn ı maddenin üçüncü f ıkras ında ise kimseye i şkence ve eziyet yap ılamayaca ğı, kimsenin insan haysiyetiyle bağdaşmayan cezaya veya muameleye tabi tutulamayaca ğı hükmüne yer verilmi ştir. Maddenin sistemati ğinden de anla şılacağı üzere birinci f ıkrada genel olarak güvence alt ına alınan bireyin maddi ve manevi varl ığı, üçüncü f ıkrada kötü muamelelere kar şı özel olara k korunmuştur (A.A. ve A.A. , 55). 118. An ılan maddede, devlete getirilen kötü muamelede bulunmama (negatif) yükümlülü ğünün herhangi bir istisnas ına yer verilmemi ştir. Temel hak ve özgürlükleri n savaş, seferberlik durumlar ında veya ola ğanüstü hâllerde kullan ılmas ının durdurulmas ına imkân veren Anayasa'n ın 15. maddesinde de maddi ve manevi varl ığın bütünlü ğüne dokunulamayaca ğı belirtilmi ştir. Bu durum, kötü muamele yasa ğının mutlak nitelikte olduğunun aç ık göstergesidir ( A.A. ve A.A. , 56). 119. Ancak bu yasakla korunan haklar ın gerçek anlamda güvence alt ına al ındığından bahsedilebilmesi için devletin kötü muamelede bulunmamas ı yeterli de ğildir. Devletin ayn ı zamanda bireyleri kendi görevlilerinin ve üçüncü ki şilerin kötü muamele olu şturabilecek eylemlerine kar şı da korumas ı gerekir ( A.A. ve A.A. , 57). 120. Nitekim Anayasa'n ın 5. maddesinde "i nsan ın maddi ve manevi varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamaya çal ışmak" devletin temel amaç ve görevleri aras ında say ılm ıştır. Anayasa'n ın 5. ve 17. maddeleri birlikte de ğerlendirildi ğinde devleti n bireyi işkence ve kötü muamele yasa ğına karşı koruma (pozitif) yükümlülü ğünün de bulunduğu anlaşılmaktad ır (A.A. ve A.A. , 58). 121. Anayasa'n ın 5., 16. ve 17. maddeleri uluslararas ı hukuk ve özellikle de Türkiye'nin taraf oldu ğu Cenevre Sözle şmesi'nin ilgili hükümleri ile birlikte yorumland ığında devletin egemenlik yetkisi alan ında olup gönderildikleri ülkede kötü muameleye maruz kalabilecek yabanc ılar ın da maddi ve manevi varl ıklar ına yönelik risklere kar şı korunmalar ının devletin pozitif yükümlülükleri aras ında yer ald ığının kabulü gerekir ( A.A. ve A.A., 59). 122. An ılan pozitif yükümlülük kapsam ında s ınır d ışı edilecek ki şiye ülkesinde karşılaşabileceği risklere kar şı gerçek anlamda bir koruma sa ğlanabilmesi için bu ki şiye s ınır dışı karar ına karşı etkili bir kar şı çıkma imkân ı tan ınmas ı gerekir. Aksi hâlde s ınır d ışı edildiğinde kötü muameleye maruz kalma riski alt ında olduğunu iddia eden ve bu iddias ını delillendirme konusunda devlete göre daha k ısıtlı imkânlara sahip olan yabanc ıya gerçek anlamda bir koruma sa ğlanabildiğinden bahsetmek mümkün olmayacakt ır (A.A. ve A.A. , 60). 123. Dolay ısıyla kötü muameleye kar şı koruma pozitif yükümlülü ğünün -an ılan yasağın korudu ğu haklar ın doğası gereği- hakk ında s ınır d ışı karar ı verilen bir yabanc ıya iddialar ını araştırtma ve bu karar ı adil bir şekilde inceletme imkân ı sağlayan usul güvencelerini de içerdi ği kuşkusuzdur ( A.A. ve A.A. , 61). 124. Bu çerçevede s ınır d ışı etme işlemi sonucunda yabanc ının gönderilece ği ülkede kötü muamele yasa ğının ihlal edilece ğinin iddia edilmesi hâlinde idari ve yarg ısal makamlar taraf ından söz konusu ülkede gerçek bir ihlal riskinin bulunup bulunmad ığı ayr ıntılı şekilde araştırılmal ıdır. An ılan usul güvencelerinin bir gere ği olarak idari makamlar taraf ından al ınan Başvuru Numaras ı: 2020/15539 Karar Tarihi : 22/11/2022 24sınır d ışı kararlar ının bağıms ız bir yarg ı organ ı taraf ından denetlenmesi, bu denetim süresince sınır d ışı kararlar ının icra edilmemesi ve yarg ılama sürecine taraflar ın etkili kat ılımının sağlanmas ı gerekir ( A.A. ve A.A. , 62). 125. Kötü muameleye kar şı koruma yükümlülü ğü, her s ınır d ışı işleminde yukar ıda belirtilen şekilde bir ara ştırma yap ılmas ını gerektirmez. Bu yükümlülü ğün ortaya ç ıkabilmesi için öncelikli olarak ba şvurucu taraf ından savunulabilir (ara ştırılabilir/tart ışılabilir / araştırmaya de ğer/makul şüphe uyand ıran) bir iddia ortaya konmal ıdır. Bu do ğrultuda başvurucu; geri gönderilece ği ülkede var oldu ğunu iddia etti ği kötü muamele riskinin ne olduğunu makul şekilde aç ıklamal ı, (varsa) bu iddiay ı destekleyen bilgi ve belgeleri sunmal ı, bu iddialar belirli bir ciddilik seviyesinde olmal ıdır. Ancak savunulabilir iddian ın ortaya konmas ı somut olay ın özelliğine göre farkl ılık gösterebilece ğinden her olayda ayr ıca değerlendirme yap ılmal ıdır (A.A. ve A.A. , 63). 126. Geri gönderilen ülkenin ko şullar ının kamu makamlar ı taraf ından resen araştırılmas ı gerektiğine ilişkin kural, ba şvurucunun bu konuda aç ıklamada bulunma yükümlülü ğünü ortadan kald ırmamaktad ır (Yryskul Beishenaliev , B. No: 2016/7458, 20/4/2017, 51). 127. Somut olayda ba şvurucunun ayn ı şikâyetlerle yapt ığı ve yukar ıda ayr ıntısına yer verilen 2019/16765 say ılı başvurusu kapsam ında sundu ğu tedbir talebi, ba şvurucunun ülkesine iadesi hâlinde ya şam ına, maddi ve manevi bütünlü ğüne yönelik ciddi bir tehlike bulunduğuna dair dosya kapsam ında herhangi bir bilgi veya belge olmad ığı gerekçesiyle reddedilmi ştir. 3/6/2020 tarihinde de somut ba şvurudaki tedbir talebi benzer gerekçeyle reddedilmi ştir. Tedbir talebine ili şkin yap ılan değerlendirmelerden sonra ba şvuru dosyalar ının esas ını etkileyip farkl ı bir karar vermeyi gerektirecek nitelikte yeni bilgi vey a belgeler ba şvurucu taraf ından sunulmu ş değildir. Başvurucunun iade edilece ği ülkede var olduğunu iddia etti ği riski makul şekilde aç ıklayamad ığı, bu iddiay ı destekleyen bilgi ve belgeler sunmad ığı görülmektedir. Dolay ısıyla s ınır d ışı karar ının uygulanmas ı hâlinde başvurucunun ülkesinde kötü muameleye maruz kalaca ğına dair savunulabilir bir iddias ının bulunmad ığı anlaşılm ıştır. Kald ı ki başvurucu iade yarg ılamas ı süreci sonunda ülkesine de ğil başka bir ülkeye s ınır d ışı edilmiştir. 128. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa'n ın 17. maddesinin üçüncü fıkras ında güvence alt ına al ınan kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddias ının savunulabilir nitelikte olmad ığı anlaşıldığından başvurunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. D. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 129. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir. (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e Başvuru Numaras ı: 2020/15539 Karar Tarihi : 22/11/2022 25tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 130. Başvurucu 1.000.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 131. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri, B.No: 2016/12506, 7/11/2019). 132. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin, yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 133. Başvuruda, tutukluluk incelemelerinin duru şmas ız yap ılmas ı nedeniyle Anayasa n ın 19. maddesinin sekizinci f ıkras ının ihlal edildi ğine karar verilmi ştir. Başvurucunun iade sürecindeki tutuklulu ğu 19/6/2020 tarihinde sona erdi ğinden ihlali n sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için tazminat ödenmesi d ışında yap ılmas ı gereken bir hususun bulunmad ığı anlaşılmaktad ır. 134. Başvurucunun ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ına yönelik müdahale nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya ne t 22.500 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. 135. 9.900 TL vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderinin başvurucuy a ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Kamuya aç ık belgelerde ba şvurucunun kimlik bilgilerinin gizli tutulmas ı talebinin KABULÜNE, B. 1. İade tutuklamas ının hukuka ayk ırı olmas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. İade tutuklamas ının incelenmesinin duru şmas ız yap ılmas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2020/15539 Karar Tarihi : 22/11/2022 263. Adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ın konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 4. Kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, C. 1.İade tutuklamas ının hukuka ayk ırı olmas ı nedeniyle Anayasa'n ın 19. maddesinin ikinci f ıkras ında güvence alt ına al ınan kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının İHLAL ED İLMEDİĞİNE, 2. İade tutuklamas ının incelenmesinin duru şmas ız yap ılmas ı nedeniyle Anayasa'n ın 19. maddesinin sekizinci f ıkras ında güvence alt ına al ınan kişi hürriyeti ve güvenliği hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Başvurucuya net 22.500 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, E. 9.900 TL vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderinin başvurucuy a ÖDENMES İNE, F. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 22/11/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.