TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Y.Ş. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/37742) Karar Tarihi: 18/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/37742 Karar Tarihi : 18/6/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR G İZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUNMuammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Volkan SEVTEK İN Başvurucu : Y.Ş. I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklunun ba şka bir ceza infaz kurumuna resen nakil i şlemi nedeniyle aile hayat ına sayg ı
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Y.Ş. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/37742) Karar Tarihi: 18/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/37742 Karar Tarihi : 18/6/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR G İZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUNMuammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Volkan SEVTEK İN Başvurucu : Y.Ş. I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklunun ba şka bir ceza infaz kurumuna resen nakil i şlemi nedeniyle aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 15/11/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinden sonra beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: 9. Başvurucu, 15 Temmuz 2016 tarihli darbe te şebbüsü sonras ında silahl ı terör örgütüne [Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ı (FETÖ/PDY)] üye olma ve Başvuru Numaras ı: 2017/37742 Karar Tarihi : 18/6/2020 3anayasal düzeni ortadan kald ırmaya teşebbüs etme suçlar ı kapsam ında yürütülen soru şturma sürecinde Ankara Bat ı 1. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 21/7/2016 tarihli karar ıyla tutuklanm ış ve Sincan T Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumuna (Ceza İnfaz Kurumu) konulmu ştur. A. Başvurucunun Ba şka Ceza İnfaz Kurumuna Naklinden Önceki Süreç 10. Ceza İnfaz Kurumu İdare ve Gözlem Kurulunun (Kurul) 28/7/2016 tarihli karar ı ile 22/7/2016 tarihli ve 667 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Al ınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (e) bendi uyar ınca FETÖ/PDY'ye üye olma ve darbeye kalk ışma suçlar ından tutuklu olarak bar ındırılan kişilerin eşi, ikinci dereceye kadar kan ve birinci derecede kay ın h ısımlar ı, vasisi veya kayyumu ile ceza infaz kurumlar ındaki yoğunluk ve güvenlik nedeniyle iki haftada bir kapal ı görüş ve telefonla on be ş günde bir on dakikay ı geçmemek üzere görü şme yapabilecekleri kararla ştırılm ıştır. 11. Başvurucu 2/3/2017 tarihli dilekçesinde; 17/6/2005 tarihli ve 25848 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan Hükümlü ve Tutuklular ın Ziyaret Edilmeleri Hakk ında Yönetmelik'in (Ziyaret Yönetmeli ği) 5. maddesinin (1) numaral ı f ıkras ına eklenen, 18/8/2016 tarihli ve 29805 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe giren (e) bendi uyar ınca idare ve gözlem kurulu karar ıyla iki ayda bir yapt ırılmas ı gereken aç ık görüş hakk ından yararland ırılmad ığını belirterek aç ık görüş yapma imkân ının sağlanmas ı ve yapt ırılmayan aç ık görüşlerinin telafi edilmesi, ayr ıca kapal ı görüş hakk ından haftada bir yararland ırılmas ı taleplerinde bulunmu ştur. 12. Başvurucunun şikâyetine konu talepleri Ankara Bat ı İnfaz Hâkimli ğinin (İnfaz Hâkimliği) 15/3/2017 tarihli karar ı ile reddedilmi ştir. Kararda, ceza infaz kurumlar ındaki yoğunluklar dikkate al ındığında uygulaman ın mevzuata ve infaz kurumu kurallar ına uygun olduğu belirtilmi ştir. 13.İnfaz Hâkimli ğinin 16/3/2017 tarihli ek karar ında ise 28/7/2016 tarihli Kurul karar ı hakk ında karar verilmesine yer olmad ığına ve başvurucunun iki ayda bir aç ık görüş yapt ırılmas ı yönündeki talebinin kabulüne karar verilmi ştir. Karar gerekçesinde, aç ık görüşlerin iki ayda bir yapt ırılmas ının gerektiği ancak bu hususta Kurul taraf ından bir kara r verilmedi ğinden bu a şamada karar verilmesine yer olmad ığına karar verilmesi gerekti ği açıklanm ıştır. 14. Başvurucunun an ılan karara itiraz ı Ankara Bat ı 2. Ağır Ceza Mahkemesinin (Ağır Ceza Mahkemesi) 13/4/2017 tarihli karar ı ile k ısmen kabul edilmi ş ve İnfaz Hâkimliğinin karar ının k ısmen kald ırılmas ına, 28/7/2016 tarihli Kurul karar ının iptaline, başvurucunun en geç iki ayda bir aç ık olmak üzere haftada bir kapal ı görüş imkân ından faydaland ırılmas ına oyçoklu ğuyla kesin olarak hükmedilmi ştir. An ılan karar 5/5/2017 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. 15. UYAP arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgelerden; Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün (Genel Müdürlük) 13/9/2017 tarihli (gizli ibareli) Ankara ve Tarsus Cumhuriyet Ba şsavc ılıklar ına gönderdi ği yaz ıda, Ceza İnfaz Kurumunda silahl ı terö r örgütüne (FETÖ/PDY) üye olma suçundan tutuklu bulunan ve aralar ında başvurucunun isminin de yer ald ığı toplam yüz ki şinin 13/12/2004 tarihli ve 5275 say ılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Kanun un " Zorunlu nedenlerle nakil " kenar ba şlıklı 56. maddesi ile 5/6/2015 tarihli ve 167 No.lu Genelge'nin 17. maddesinin birinci f ıkras ı uyar ınca Başvuru Numaras ı: 2017/37742 Karar Tarihi : 18/6/2020 4Tarsus 3 No.lu T Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumuna nakillerinin uygun görüldü ğünün bildirildiği anlaşılmaktad ır. Söz konusu yaz ının ard ından başvurucu 16/9/2017 tarihinde Tarsus 3 No.lu T Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumuna nakledilmi ştir. B. Başvurucunun Ceza İnfaz Kurumundan Naklinden Sonraki Süreç 16. Başvurucu; İnfaz Hâkimli ği ile Genel Müdürlü ğe hitaben yazd ığı 18/9/2017 tarihli dilekçelerinde, hakk ındaki ceza soru şturmas ının Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca yürütülmekte olmas ı ve ailesinin de Ankara'da ya şıyor olmas ı sebepleriyle nakil i şleminin iptal edilerek yeniden Ankara'da bulunan bir ceza infaz kurumuna sevkinin sa ğlanmas ı talebinde bulunmu ştur. 17.İnfaz Hâkimli ğinin 22/9/2017 tarihli yaz ısı ile ceza infaz kurumlar ında tutuklu olarak bulunan ki şilere ait sevk ve nakil taleplerine ili şkin olarak hâkimliklerce yap ılacak bir işlem olmad ığı belirtilerek ba şvurucunun dilekçesi i şlemsiz şekilde iade edilmi ştir. İlgili yaz ı 28/9/2017 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. 18. Ayr ıca başvurucu 29/9/2017 tarihinde İnfaz Hâkimli ğine yazd ığı yaz ı ile 18/9/2017 tarihli dilekçesini i şleme koymayan personel hakk ında suç duyurusunda bulunmuştur. 19. Başvurucu daha sonra A ğır Ceza Mahkemesine hitaben yazd ığı 4/10/2017 tarihli dilekçesiyle, nakil i şleminin iptaline ili şkin şikâyetinin İnfaz Hâkimli ği taraf ından işleme konulmamas ı nedeniyle itiraz ba şvurusunda bulunmu ştur. Başvurucu itiraz dilekçesinde, İnfaz Hâkimli ğinin talebi hakk ında olumlu ya da olumsuz bir karar vermesi gerekirken şikâyetinin i şleme konulmamas ı suretiyle etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. 20.İnfaz Hâkimli ğinin 6/10/2017 tarihli yaz ısında bu defa ba şvurucunun itiraz ve suç duyurusu talepli dilekçeleri de ğerlendirilmi ştir. Gereksiz yere gönderilen dilekçelerle Hâkimliğin meşgul edilmemesi uyar ısında bulunulan ve ba şvurucuya 18/10/2017 tarihinde tebliğ edilen İnfaz Hâkimli ğinin ilgili yaz ısı şöyledir: "T.C. Adalet Bakanl ığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlü ğünün 18/6/2012 tarihli ve Ceza İnfaz Kurumlar ının Tahsisi ve Nakil İşlemleri ba şlıklı 151 No'lu Genelgesi gereğince; hükümlü veya tutuklular ın başka ceza infaz kurumlar ına sevklerinde yetki ceza infaz kurumunun ba ğlı bulundu ğu yer Cumhuriyet Ba şsavc ılığı veya T.C. Adalet Bakanl ığı yetkili oldu ğundan, bu konuda Hâkimli ğimize ait yetki bulunmad ığı, şikâyet ve suç duyurusu merciinin Cumhuriyet savc ılığı olduğundan şikâyetini Cumhuriyet savc ılığına yapmas ının gerekti ği nedenleri ile tutuklular ın dilekçeleri yaz ımız ekinde i şlemsiz olara k gönderilmi ştir." 21. Diğer yandan Ankara'da bulunan ceza infaz kurumlar ına başvurucunun nakil talebi, ceza infaz kurumlar ının kapasitelerinin dolu olmas ı gerekçe gösterilerek Gene l Müdürlüğün 16/10/2017 tarihli yaz ısıyla reddedilmi ştir. An ılan yaz ı 24/10/2017 tarihinde başvurucuya tebli ğ edilmiştir. 22. Başvurucu 15/11/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 23. Anayasa Mahkemesinin 22/11/2019 tarihli yaz ısı ile Ağır Ceza Mahkemesinin 13/4/2017 tarihli karar ından başvurucunun yararlan ıp yararlanmad ığı ve nakil öncesinde Başvuru Numaras ı: 2017/37742 Karar Tarihi : 18/6/2020 5yapt ığı aç ık ve kapal ı görüşlere ilişkin bilgi ve belgeler Ceza İnfaz Kurumundan talep edilmiştir. 25/11/2019 tarihli cevap yaz ısında; başvurucunun iki haftada bir yapt ırılan kapal ı görüşlerden söz konusu mahkeme karar ı sonras ında haftada bir kez kapal ı görüş, ayda bir ke z açık görüş -ve bayram aç ık görüşü- şeklinde yararland ığı belirtilmi ştir. Başvurucunun bu süre zarf ında aile fertleriyle (e şi, çocuklar ı, annesi, babas ı, kardeşi ve kay ınbabas ı) 18/5/2017, 6/6/2017, 29/6/2017, 15/8/2017 ve 3/9/2017 tarihlerinde aç ık görüş; 25/4/2017, 9/5/2017, 23/5/2017, 30/5/2017, 13/6/2017, 4/7/2017, 11/7/2017, 18/7/2017, 25/7/2017, 1/8/2017, 8/8/2017, 22/8/2017, 29/8/2017 ve 12/9/2017 tarihlerinde kapal ı görüş yapt ığı anlaşılmaktad ır. 24. UYAP arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgelerden ba şvurucunun 1/8/2018 tarihinde Tarsus 3 No.lu T Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumundan tahliye edildi ği anlaşılmaktad ır. IV.İLGİLİ HUKUK A.İlgili Mevzuat 25. 16/5/2001 tarihli ve 4675 say ılı İnfaz Hâkimli ği Kanunu'nun " İnfaz hâkimliklerinin kurulu ş u" kenar ba şlıklı 2. maddesinin olay tarihinde yürürlükte olan (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "İnfaz hâkimlikleri, Adalet Bakanl ığınca Hâkimler ve Savc ılar Yüksek Kurulunun olumlu görü şü al ınarak, yarg ı çevresinde ceza infaz kurumu ve tutukevi bulunan a ğır cez a mahkemeleri ile co ğrafî durum ve i ş yoğunluğu göz önünde tutularak ilçe asliye cez a mahkemeleri nezdinde kurulur. İnfaz hâkimli ğinin yetki alan ı, kurulduğu yer ağır ceza veya asliye ceza mahkemesinin yarg ı çevresi ile s ınırlıdır." 26. 4675 say ılı Kanun'un " İnfaz hâkimlerinin görevi " kenar ba şlıklı olay tarihinde yürürlükte olan 4. maddesinin ilgili k ısımlar ı şöyledir: "İnfaz hakimliklerinin görevleri şunlard ır: 1. Hükümlü ve tutuklular ın ceza infaz kurumlar ı ve tutukevlerine kabul edilmeleri, yerleştirilmeleri, bar ındırılmalar ı, ısıtılmalar ı ve giydirilmeleri, beslenmeleri, temizliklerinin sa ğlanmas ı, bedensel ve ruhsal sa ğlıklar ının korunmas ı amac ıyla muayene ve tedavilerinin yapt ırılmas ı, d ışarıyla ilişkileri, çal ıştırılmalar ı gibi işlem veya faaliyetler e ilişkin şikayetleri incelemek ve karara ba ğlamak. 2. Hükümlülerin cezalar ının infaz ı, müşahadeye tabi tutulmalar ı, aç ık cezaevlerine ayr ılmalar ı, izin, sevk, nakil ve tahliyeleri; tutuklular ın sevk ve tahliyeleri gibi i şlem veya faaliyetlere ili şkin şikayetleri incelemek ve karara ba ğlamak. ..." 27. 4675 say ılı Kanun un " İnfaz hâkimli ğine şikâyet ve usulü " kenar ba şlıklı olay tarihinde yürürlükte olan 5. maddesinin ilgili bölümleri şu şekildedir: "Ceza infaz kurumlar ı ve tutukevlerinde hükümlü ve tutuklular hakk ında yap ılan işlemler veya bunlarla ilgili faaliyetlerin kanun, tüzük ve yönetmelik hükümleri ile genelgelere ayk ırı olduğu gerekçesiyle bu i şlem veya faaliyetlerin ö ğrenildiği tarihten Başvuru Numaras ı: 2017/37742 Karar Tarihi : 18/6/2020 6itibaren onbe ş gün, herhalde yap ıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde şikâyet yoluyla infaz hâkimliğine başvurulabilir. ..." 28. 4675 say ılı Kanun'un " İnfaz hakimli ğince şikayet üzerine verilen kararlar " kenar başlıklı 6. maddesinin olay tarihinde yürürlükte olan (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Şikâyet ba şvurusu, 5 inci maddede yaz ılı sürenin geçmesinden sonra veya infaz hâkimliğinin görev ve yetki alan ı dışında kalan bir i şlem veya faaliyete kar şı ya da ba şvuru hakk ı olmayan kimselerce yap ılmışsa infaz hâkimi, ba şvuru dilekçesini esasa girmeden reddeder; şikâyet ba şvurusu ba şka bir yarg ı merciinin görevi içerisinde ise o merci e gönderir. " 29. 5275 say ılı Kanun un " Zorunlu nedenlerle nakil " kenar ba şlıklı 56. maddesi şu şekildedir: "Kurumlar ın elverişsiz ve yetersiz kalmas ı, kapsama gücünün a şılmas ı, kullan ılama z hâle gelmesi, asayi ş, güvenlik, do ğal afet, yang ın ve büyük onar ım gibi zorunlu nedenlerle başka kurumlara nakledilmeleri gerekli görülen hükümlüler, yarg ı çevresi d ışında Adalet Bakanl ığınca belirlenen ve konumlar ına uygun olan di ğer kurumlara nakledilebilirler. " 30. 5275 say ılı Kanun'un " Tutuklular ın yükümlülükleri " kenar ba şlıklı 116. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şu şekildedir: "Bu Kanunun;... nakiller, disiplin nedeniyle nakil, zorunlu nedenlerle nakil, hastal ık nedeniyle nakil, nakillerde al ınacak tedbirler,... konular ında 9, 16, 21, 22, 26 ilâ 28, 34 ilâ 53, 55 ilâ 62, 66 ilâ 76 ve 78 ila 88 inci maddelerinde düzenlenmi ş hükümlerin tutukluluk hâliyle uzla şır nitelikte olanlar ı tutuklular hakk ında da uygulanabilir. " 31. 5275 say ılı Kanun gere ğince Genel Müdürlük taraf ından haz ırlanan 5/6/2015 tarihli ve 167 No.lu Ceza İnfaz Kurumlar ının Tahsisi, Nakil İşlemleri ve Di ğer Hükümle r konulu Genelge'nin " Zorunlu nedenlerle nakil " kenar ba şlıklı 17. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "(1) Kurumlar ın elverişsiz ve yetersiz kalmas ı, kapsama gücünün a şılmas ı, kullan ılamaz hâle gelmesi, asayi ş, güvenlik, do ğal afet, yang ın ve büyük onar ım gibi zorunlu nedenlerle başka kurumlara nakledilmeleri gerekli görülen hükümlü ve tutuklular, yarg ı çevresi d ışında Bakanl ıkça belirlenen ve konumlar ına uygun olan di ğer kurumlara nakledilebilecektir. " 32. 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun " İdari dava türleri ve idari yarg ı yetkisinin s ınırı" kenar ba şlıklı 2. maddesinin ilgili k ısımlar ı şöyledir: "1. İdari dava türleri şunlard ır: a) İdarî işlemler hakk ında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka ayk ırı olduklar ından dolay ı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler taraf ından açılan iptal davalar ı, b) İdari eylem ve i şlemlerden dolay ı kişisel haklar ı doğrudan muhtel olanlar taraf ından açılan tam yarg ı davalar ı, [...]" Başvuru Numaras ı: 2017/37742 Karar Tarihi : 18/6/2020 733. 10/7/2018 tarihli ve 30474 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan 1 No.lu Cumhurba şkanl ığı Teşkilat ı Hakk ında Cumhurba şkanl ığı Kararnamesi'nin " Ceza v e Tevkifleri Genel Müdürlü ğü" başlıklı 43. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (h) bendi şu şekildedir: "(1) Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlü ğünün görev ve yetkileri şunlard ır: ... Hükümlü ve tutuklular ın sevk ve nakil i şlerini yürütmek, ... " B. Yarg ı İçtihatlar ı 34. Uyuşmazl ık Mahkemesi Hukuk Bölümünün 22/10/2018 tarihli ve E.2018/595, K.2018/593 say ılı karar ının ilgili k ısımlar ı şöyledir: ''5275 say ılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Kanun un 53. ve devam ı maddelerinde Hükümlülerin Nakilleri nin nas ıl olacağı ve uygulanacak kurallara yer verilmiş; hükümlülerin, kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, asayi ş ve güvenlik, hastal ık, eğitim, öğretim, suç ve yarg ılama yeri nedenleriyle ba şka bir kuruma nakledilebilecekleri; hükümlülerin kendi istekleri ile bulunduklar ı kurumdan ba şka kurumlara nakledilebilmeler i için aranan ko şullar ın ve prosedürün ne oldu ğu; kurumlar ın elverişsiz ve yetersiz kalmas ı, kapsama gücünün a şılmas ı, kullan ılamaz hâle gelmesi, asayi ş, güvenlik, do ğal afet, yang ın ve büyük onar ım gibi zorunlu nedenlerle ba şka kurumlara nakledilmeleri gerekli görüle n hükümlülerin, yarg ı çevresi d ışında Adalet Bakanl ığınca belirlenen ve konumlar ına uygun olan diğer kurumlara nakledilebilecekleri hükümlerine yer verilmi ş; Ceza infaz kurumlar ının yönetimine, ceza ve güvenlik tedbirlerinin ne şekilde yerine getirilece ğine ilişkin usul ve esaslar ı düzenlemek amac ıyla ve 1721 say ılı Hapishane ve Tevkifhanelerin İdaresi Hakk ında Kanun, 2992 say ılı Adalet Bakanl ığının Teşkilât ve Görevleri Hakk ında Kanun Hükmünde Kararnamenin De ğiştirilerek Kabulü Hakk ında Kanun, 4301 say ılı Ceza İnfaz Kurumlar ı ile Tutukevleri İşyurtlar ı Kurumunun Kurulu ş ve İdaresine İlişkin Kanun, 5237 say ılı Türk Ceza Kanunu, 5271 say ılı Ceza Muhakemes i Kanunu ve 5275 say ılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Kanunun 121 inci maddesi hükümlerine dayan ılarak haz ırlanm ış olan Ceza İnfaz Kurumlar ının Yönetimi İle Ceza Ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Tüzük ün 163. madde ile ba şlayan Sekizinci K ısm ında Hükümlülerin Nakilleri hususlar ına yer verilmi ş; 164. maddenin 3. Fıkras ında; hükümlülerin nakil i şlemleriyle ilgili esas ve usullerin Bakanl ık taraf ından belirlenece ği ifade edilmi ş; Adalet Bakanl ığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlü ğünce haz ırlanan Genelgelerde de, hükümlü ve tutuklular ın nakil i şlemleriyle ilgili usul v e esaslar ın nas ıl olacağı gösterilmi ştir. ... Konuya ili şkin mevzuat hükümleri ile somut olay birlikte irdelendi ğinde, hükümlülerin yerleştirileceği ceza infaz kurumlar ını belirleme görevinin Adalet Bakanl ığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlü ğüne ait bulundu ğu; bu bağlamda hükümlülerin, farkl ı gerekçeli nakil taleplerinin de ayn ı birim taraf ından değerlendirildi ği; daval ı idarenin bu görevini bi r yarg ı faaliyeti olarak de ğil idari işlem veya eylem olarak yürüttü ğü; dolay ısıyla davac ının kalacağı ceza infaz kurumunun belirlenmesi, bu nedenle yap ılan nakil i şlemleri ile idarenin uygulamalar ından kaynakland ığı iddia edilen uyu şmazl ığın idari yarg ı yerince çözümlenmesi gerekti ği aç ıktır. Başvuru Numaras ı: 2017/37742 Karar Tarihi : 18/6/2020 8Bu itibarla, kamu hizmetini yürütmekle görevli k ılınm ış kamu kurumunun, an ılan hizmetin yürütülmesi s ıras ında tesis etti ği işlemin iptali istemiyle aç ılan davan ın görülmesi ve kamu hizmetinin yöntemince yap ılıp yap ılmad ığının tespitinin, idari yarg ı yerinin görevine girdi ği sonucuna var ılmıştır..." 35. Uyuşmazl ık Mahkemesi Hukuk Bölümünün 28/1/2019 tarihli ve E.2018/886, K.2019/52 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: ''...Konuya ili şkin mevzuat hükümleri ile somut olay birlikte irdelendi ğinde, hükümlülerin (olay ımızda tutuklunun) yerle ştirileceği ceza infaz kurumlar ını belirleme görevinin Adalet Bakanl ığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlü ğüne ait bulundu ğu; bu bağlamda farkl ı gerekçeli nakil taleplerinin de ayn ı birim taraf ından değerlendirildi ği; daval ı idarenin bu görevini bir yarg ı faaliyeti olarak de ğil idari işlem veya eylem olarak yürüttüğü; Bakanl ık işleminin iptali istemiyle aç ılan davan ın görüm ve çözümünün 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanununun 2 nci maddesinin 1 inci f ıkras ının (a) bendi hükmü uyar ınca idari yarg ı yerinin görev alan ına girdiği aç ıktır..." V.İNCELEME VE GEREKÇE 36. Mahkemenin 18/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 37. Başvurucu, bireysel ba şvuru harç ve giderlerini ödeme gücünden yoksun olduğunu belirterek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. 38. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun açıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Aile Hayat ına Sayg ı Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 39. Başvurucu, hakk ında uygulanan nakil i şlemine kar şı İnfaz Hâkimli ğine yapm ış olduğu şikâyetin i şleme konulmamas ı ve buna yönelik itiraz dilekçesinin de hükümlü ve tutuklular ın başka infaz kurumlar ına sevklerinde yetkinin ceza infaz kurumunun ba ğlı bulunduğu yer Cumhuriyet ba şsavc ılığı veya Bakanl ıkta oldu ğundan bahisle ilgili mahkemeye ula ştırılmayarak hukuka ayk ırı bir şekilde işlemsiz iadesine karar verilmesi nedenleriyle hak arama hürriyetinin ve etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. Başvurucu ayr ıca ailesinin ya şadığı Ankara'ya yakla şık 450 km mesafede bulunan bir ceza infaz kurumuna nakledilmesi suretiyle ailesiyle görü ş yapma imkân ının fiilen engellenmesi, en geç iki ayda bir aç ık olmak üzere haftada bir kapal ı görüş imkân ı sağlayan Ağır Cez a Mahkemesi karar ının uygulanmamas ı ve talebinin Genel Müdürlük taraf ından gerekçesiz olarak reddedilmesi nedenleriyle manevi varl ığını koruma ve aile hayat ına sayg ı haklar ı ile kötü muamele ve ayr ımc ılık yasağının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2017/37742 Karar Tarihi : 18/6/2020 940. Bakanl ık görüşünde, hükümlü ve tutuklular ın sevk ve nakil i şlemlerine ili şkin ilgili mevzuat ve Uyu şmazl ık Mahkemesi kararlar ına yer verilerek farkl ı illerdeki ceza infaz kurumlar ı aras ındaki nakil konusunda karar verme yetkisinin Genel Müdürlü ğe ait oldu ğu vurgulanm ıştır. Bu nedenle ba şvurucunun İnfaz Hâkimli ğine sundu ğu 18/9/2017 ve 29/9/2017 tarihli dilekçelerine konu olan Ceza İnfaz Kurumundan nakline ili şkin taleplerinde yetkili ve görevli makam ın İnfaz Hâkimli ği olmad ığı, bu kapsamda İnfaz Hâkimli ğinin başvurucunun talepleri hakk ında yetkili ve görevli olmad ığı yönündeki tespitinin kanun a uygun oldu ğunun değerlendirildi ği aç ıklanm ıştır. Diğer yandan ba şvurucunun 18/9/2017 tarihinde nakil i şleminin iptali ve Ankara'da bulunan bir ceza infaz kurumuna sevkinin sağlanmas ı talebiyle Genel Müdürlü ğe yapt ığı başvurusunun 16/10/2017 tarihinde Genel Müdürlük taraf ından reddedildi ği hat ırlat ılm ıştır. Bireysel ba şvuru dilekçesi ve eklerinde başvurucunun an ılan bu idari karara kar şı idari yarg ı merciinde iptal ve/veya tam yarg ı davas ı açt ığına ilişkin bir bilgi veya belge olmad ığının tespit edildi ği belirtilerek mevzuat hükümleri ve Uyuşmazl ık Mahkemesi kararlar ı doğrultusunda idari ve yarg ısal başvuru yollar ının tamam ı tüketilmeden bireysel ba şvuruda bulunuldu ğu ifade edilmi ştir. 2. Değerlendirme 41. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun şikâyetinin özü, tutuklu olarak bulunduğu Ceza İnfaz Kurumundan nakil suretiyle ailesinin ya şadığı yerden uzakla şmas ı ve bu kapsamda ailesiyle yap ılabilecek aç ık/kapal ı görüş imkân ının zorlaştığı -k ısıtland ığı- iddias ıyla ilgili oldu ğundan buna göre bir inceleme yap ılm ıştır. Başvurucunun görü şme hakk ını ortadan kald ırmayan ve yak ınlar ıyla olan ili şkisini sürdürmeyi engellemeyen söz konusu nakil uygulamas ına yönelik tüm iddialar ının aile hayat ına sayg ı hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 42. Diğer yandan ba şvurucu, A ğır Ceza Mahkemesinin karar ının uygulanmamas ı amac ıyla nakil i şleminin gerçekle ştirildiğini ve bu şekilde ayr ımc ılık yasağının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. Başvurucunun bu iddias ının ele al ınabilmesi için ba şvurucu ile benzer durumdaki ki şilere farkl ı uygulama yap ıldığının ortaya konulmas ı gerekir. Ancak aralar ında başvurucunun da bulundu ğu ayn ı suçtan tutuklu toplam yüz ki şinin naklinin gerçekleştirildiği, ayr ıca başvurucunun ba şka bir ceza infaz kurumuna nakledildi ği tarihe kadar yak ınlar ıyla beş kez aç ık görüş ve on dört kez kapal ı görüş yapt ığı, bu süre zarf ında Ağır Ceza Mahkemesinin karar ından yararland ırıldığı -söz konusu karar ın uyguland ığı- anlaşılmaktad ır (bkz. 23). Di ğer bir ifade ile e ş değer ya da benzer konumdaki mahpuslara imtiyazl ı muamele yap ıldığının kan ıtlanamad ığı dikkate al ındığında eşitlik ilkesi yönünden herhangi bir inceleme yap ılmas ına gerek görülmemi ştir. 43. Anayasa n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Başvuruda bulunabilmek için ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı şartt ır." 44. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un "Bireysel ba şvuru hakk ı" kenar ba şlıklı 45. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/37742 Karar Tarihi : 18/6/2020 10"İhlale neden oldu ğu ileri sürülen i şlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmü ş idari ve yarg ısal başvuru yollar ının tamam ının bireysel ba şvuru yap ılmadan önce tüketilmi ş olmas ı gerekir. " 45. An ılan Anayasa ve Kanun hükümlerine göre bireysel ba şvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine ba şvurabilmek için ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı gerekir. Temel hak ve özgürlüklere sayg ı, devletin tüm organlar ının anayasal ödevi olup bu ödevin ihmal edilmesi nedeniyle ortaya ç ıkan hak ihlallerinin düzeltilmesi idari ve yarg ısal makamlar ın görevidir. Bu nedenle temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildi ği iddialar ının öncelikle derece mahkemeleri önünde ileri sürülmesi, bu makamlar taraf ından değerlendirilmesi ve bir çözüme kavu şturulmas ı esast ır (Ayşe Z ıraman ve Cennet Ye şilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, 16). 46. Bu nedenle Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde ba şvurulabilecek ikincil nitelikte bir hak arama yoludur. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur. Bu ilke uyar ınca başvurucunun Anayasa Mahkemesi önüne getirdi ği şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yarg ısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip oldu ğu bilgi ve kan ıtlar ı zaman ında bu makamlara sunmas ı ve ayn ı zamanda bu süreçte dava ve ba şvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermi ş olmas ı gerekir ( Ayşe Z ıraman ve Cennet Ye şilyurt, 17). 47. Somut olayda ba şvurucu farkl ı ildeki bir ceza infaz kurumuna nakledilmesi işlemine kar şı şikâyeti hakk ında yetkili ve görevli makam ın her ne kadar İnfaz Hâkimli ği olduğunu iddia etmi ş ise de mevzuat uyar ınca İnfaz Hâkimli ğinin yetki alan ının kuruldu ğu yer ağır ceza veya asliye ceza mahkemesinin yarg ı çevresi ile s ınırlı olduğu anlaşılmaktad ır (bkz. 25). Öte yandan ilgili mevzuat ve Uyu şmazl ık Mahkemesi kararlar ı birlikte değerlendirildi ğinde yarg ı çevresi d ışında bir ba şka ceza infaz kurumuna nakil i şleminde Bakanl ığın yetkili oldu ğu ve Genel Müdürlük taraf ından yerine getirilen bu görevin bir yarg ı faaliyeti olarak de ğil idari i şlem veya eylem olarak yürütüldü ğü tespit edilmi ştir. Bu kapsamda idari yarg ının görev alan ına giren nakil i şleminin iptali isteminin idari yarg ı yerinde dava edilebilece ği sonucuna ula şılmaktad ır (bkz. 26-35). 48. Başvurucunun nakil i şleminin iptal edilerek yeniden Ankara'da bulunan bir ceza infaz kurumuna sevkinin sa ğlanmas ına ilişkin dilekçelerinin i şleme konularak 4675 say ılı Kanun'un 6. maddesine göre taleple ilgili bir karar verilmemi ş olmas ı eleştirilecek bir durum olsa da somut olay ba ğlam ında İnfaz Hâkimli ğinin uygulamas ının adaleti ve sa ğduyuyu hiçe sayan tarzda aç ık bir keyfîlik içerdi ği söylenemez. Nitekim İnfaz Hâkimli ğinin başvurucunun dilekçelerinin i şleme konulmamas ına dair yaz ısında, nakil konusunda Hâkimli ğin yetkili bulunmad ığı belirtilerek yetkili ve görevli makam ba şvurucuya bildirilmi ştir (bkz. 20). 49. Diğer yandan ba şvurucunun nakil talebi Genel Müdürlükçe 16/10/2017 tarihinde reddedilmi ş ve bu ret yaz ısı 24/10/2017 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmişse de başvuru yollar ı tüketilmeden 15/11/2017 tarihinde do ğrudan bireysel ba şvuruda bulunulmu ştur. Bununla birlikte İnfaz Hâkimli ğince dilekçelerin i şleme konulmamas ı durumunun ba şvurucunun şikâyetlerinin de ğerlendirilece ği ve nakil i şleminin iptaline yönelik olarak aç ılacak idari bir davan ın süresi ile ilgili ya da ba şvurucu aç ısından başka bir hak kayb ına sebep olabilecek olumsuz etkisinin olmad ığı anlaşılmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2017/37742 Karar Tarihi : 18/6/2020 1150. Somut olay ın koşullar ı bir bütün olarak de ğerlendirildi ğinde ileri sürülen aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ın 2577 say ılı Kanun'un 2. maddesi kapsam ında aç ılacak iptal davas ında incelenmesi mümkündür. Ancak Genel Müdürlü ğün -ceza infaz kurumlar ının kapasitelerinin dolu olmas ı gerekçesiyle- nakil talebini reddetmesi üzerine etkili kabul edilebilecek ola ğan bir ba şvuru yolu olan iptal davas ının başvurucu taraf ından aç ılmad ığı anlaşılmaktad ır. Bu durumda ba şvurucunun şikâyetlerini yetkili idari ve yarg ısal mercilere süresinde iletip iddialar ının öncelikle bu makamlar taraf ından değerlendirilmesi ve çözüme kavu şturulmas ı bak ımından üzerine dü şen gerekli özeni göstermedi ği sonucuna var ılm ıştır. Öte yandan ola ğan başvuru yolu tüketilmeden yap ılan bireysel ba şvurunun incelenmesi bireysel ba şvurunun ikincillik niteli ği ile de bağdaşmamaktad ır. 51. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Kamuya aç ık belgelerde ba şvurucunun kimli ğinin gizli tutulmas ı talebinin KABULÜNE, B. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, C. Aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, D. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 18/6/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Üye Üye Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ