TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR GARO PAYLAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/19699) Karar Tarihi: 13/10/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/19699 Karar Tarihi : 13/10/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M.Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Denizhan HOROZG İL Başvurucu : Garo PAYLAN Vekili : Av. Levent P İŞKİN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; milletvekili olan ba şvurucuya yapt ığı bir aç ıklama dolay ısıyla disiplin cezas ı
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR GARO PAYLAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/19699) Karar Tarihi: 13/10/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/19699 Karar Tarihi : 13/10/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M.Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Denizhan HOROZG İL Başvurucu : Garo PAYLAN Vekili : Av. Levent P İŞKİN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; milletvekili olan ba şvurucuya yapt ığı bir aç ıklama dolay ısıyla disiplin cezas ı verilmesi nedeniyle ifade özgürlü ğünün, disiplin cezas ına karşı etkili bir ba şvuru yolu bulunmamas ı nedeniyle de etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 5/4/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 6. Başvurucu, ba şvuruya konu olaylar ın yaşand ığı dönemde Halklar ın Demokratik Partisi (HDP) İstanbul milletvekilidir. Ba şvurucu hâlen ayn ı siyasi partinin Diyarbak ır milletvekilli ğini yapmaktad ır. 7. Başvurucu, Türkiye Büyük Millet Meclisinin (TBMM) 13/1/2017 tarihli 57. Birleşim'inde 447 s ıra say ılı Kanun teklifi görü şüldüğü s ırada HDP grubu ad ına söz alm ış ve konuşmas ı sıras ında 1915 y ılında yaşanan hadiselere ili şkin olarak " soyk ırım" ifadesini kullanm ıştır. 8. Bunun üzerine TBMM Ba şkan ı'nın teklifi üzerine TBMM Genel Kurulu başvurucu hakk ında " Meclisten geçici olarak 3 birle şim ç ıkarma cezas ı" verilmesine ve Başvuru Numaras ı: 2017/19699 Karar Tarihi : 13/10/2020 3ayr ıca başvurucunun " söz konusu soyk ırım ifadelerini Meclis d ışında tekrarlamamas ı[na] ve bu sözlerin tutanaktan ç ıkar ılmas ı"na karar vermi ştir. 9. Başvurucu, üç birle şim için Meclisten geçici ç ıkarma cezas ı ile disiplin cezas ına konu sözlerinin tutanaktan ç ıkar ılmas ına ilişkin TBMM karar ının eylemli İçtüzük de ğişikliği niteliğinde oldu ğunu ve Anayasa n ın 85. maddesi çerçevesinde yarg ısal denetime konu edilmesi gerekti ğini ileri sürerek iptali istemiyle 18/1/2017 tarihinde Anayasa Mahkemesine başvurmuştur. 10. Anayasa Mahkemesi 9/2/2017 tarihinde ba şvurucunun iptal talebinin reddine karar vermi ştir. Bahse konu karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "8. Anayasa n ın 85. maddesi uyar ınca inceleme yap ılabilmesi için iptali talep edile n parlamento karar ının yasama dokunulmazl ığının kald ırılmas ına veya milletvekilli ğinin düşmesine ili şkin olmas ı gerekmesine kar şılık, iptali talep edilen parlamento kararlar ı, bir milletvekili hakk ında disiplin cezas ı verilmesini ve cezaya konu sözlerinin tutanaktan çıkar ılmas ını konu edinmekte olup bu kapsamda de ğildirler. Bu nedenle ba şvuru konusu TBMM kararlar ının, Anayasa n ın 85. maddesi çerçevesinde denetlenebilmesi mümkün değildir. 9. Öte yandan, bir parlamento karar ı niteliğinde olan TBMM İçtüzüğü nün Anayasa Mahkemesince denetimi, ancak Anayasa n ın 150. maddesi uyar ınca aç ılan bir iptal davas ı ile mümkündür. Anayasa n ın 150. maddesine göre ise TBMM İçtüzüğü nün şekil ve esas bak ımından denetimi Cumhurba şkan ı, iktidar ve anamuhalefet partisi Meclis gruplar ı ile TBMM üye tamsay ısının en az be şte biri tutar ındaki üyeler taraf ından istenebilir. Somu t iptal talebinde bu şart ın gerçekle şmediği de aç ıktır. 10. Aç ıklanan nedenlerle ba şvuru konusu TBMM kararlar ının, Anayasa n ın 85. maddesi uyar ınca iptalleri talebinin reddi gerekir. " 11. Başvurucu, Anayasa Mahkemesi karar ından 6/3/2017 tarihinde haberdar olduğunu belirtmi ş ve 5/4/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 12. 13/4/1973 tarihli ve 14506 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan TBMM İçtüzüğü'nün (İçtüzük) " Meclisten geçici ç ıkarma " kenar ba şlıklı 161. maddesi şöyledir: "Meclisten geçici olarak ç ıkarma cezas ı aşağıdaki hallerde verilir: 1. Ayn ı birleşim s ıras ında üç kere k ınama cezas ına uğramak; 2. Bir ay içinde be ş kere k ınama cezas ı almak; 3. Görüşmeler s ıras ında Cumhurba şkan ına, Türkiye Büyük Millet Meclisine, Başkan ına, Başkanl ık Divan ına, Başkanl ık görevini yerine getiren Ba şkanvekiline, milletvekiline, Türk Milletinin tarihine ve ortak geçmi şine, Anayasan ın ilk dört maddesind e çerçevesi çizilen Anayasal düzene hakaret etmek ve sövmek, Türkiye Cumhuriyetinin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlü ğü esas ında Anayasada düzenlenen idari yap ısına ayk ırı tan ımlamalar yapmak; 4. Görüşmeler s ıras ında halk ı veya Devlet kuvvetlerini yahut kamu organ, kurulu ş ve görevlilerini kanun d ışı hareketlere, ayaklanmaya veya Anayasa hükümlerini bozmaya teşvik veya tahrik etmek; Başvuru Numaras ı: 2017/19699 Karar Tarihi : 13/10/2020 45. Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kuruluna ve komisyonlara silahl ı olarak girmek; 6. Meclis yap ılar ı yahut eklentileri içinde yasak bir eylemde bulunmak; 7. Fiili sald ırıda bulunmak." 13.İçtüzük'ün " Meclisten geçici ç ıkarma cezas ının sonuçlar ı" kenar ba şlıklı 162. maddesi şöyledir: "Meclisten geçici olarak ç ıkarma cezas ı, en çok üç birle şim için verilir. Bu ceza, verilir verilmez derhal yerine getirilir. Bu cezaya u ğrayan milletvekil i cezas ının yerine getirilmesine kar şı gelirse, Ba şkan, oturumu derhal kapatarak o milletvekilinin salondan ç ıkart ılmas ını idare amirlerinden ister. Bu cezaya çarpt ırılan milletvekili, Türkiye Büyük Millet Meclisinin Genel Kurul, komisyon, Ba şkanl ık Divan ı ve Dan ışma Kurulu çal ışmalar ına cezas ı süresince kat ılamaz. " 14.İçtüzük'ün " Disiplin cezalar ında savunma, özür dileme ve kesinti " kenar başlıklı 163. maddesi şöyledir: "K ınama ve geçici olarak Meclisten ç ıkarma cezalar ı Başkan ın teklifi üzerine Genel Kurulca görü şmesiz, işaret oyu ile kararla ştırılır. Böyle bir cezaya u ğrat ılmas ı teklif edilen milletvekilinin savunmas ını yapmak yahu t bunu bir arkada şına yapt ırmak hakk ıdır. Kınama ve geçici olarak Meclisten ç ıkarma cezalar ı, tutanak özetine geçirilir. Geçici olarak Meclisten ç ıkarma cezas ına uğrayan bir milletvekili izin al ıp kürsüde n açıkça af dilerse izleyen birle şimden itibaren Meclise girmek hakk ını kazan ır. Kınama cezas ına çarpt ırılan milletvekilinin bir ayl ık ödenek ve yollu ğunun üçte biri, Meclisten geçici olarak ç ıkarma cezas ına çarpt ırılan milletvekilinin bir ayl ık ödenek ve yolluğunun üçte ikisi kesilir. Disiplin cezalar ı Cumhurba şkan ı yard ımc ılar ı veya bakanlar hakk ında da uygulan ır." V.İNCELEME VE GEREKÇE 15. Mahkemenin 13/10/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 16. Başvurucu; TBMM'de kulland ığı baz ı ifadeler nedeniyle disiplin cezas ı ald ığını, milletvekili olmas ı nedeniyle ifade özgürlü ğünün s ınırlar ının daha geni ş olduğunu, kürs ü dokunulmazl ığının bulundu ğunu, verilen disiplin cezas ı gereği üç birle şim yasama faaliyetlerine kat ılamamas ı nedeniyle temsil hakk ının elinden al ındığını, tüm bu nedenlerle ifade özgürlü ğü ile temsil hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. Başvurucu ayr ıca, söz konusu disiplin cezas ına karşı etkili bir ba şvuru mekanizmas ı olmamas ı dolay ısıyla etkili başvuru hakk ının ve hak arama özgürlü ğünün ihlal edildi ğini de ileri sürmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2017/19699 Karar Tarihi : 13/10/2020 5B. Değerlendirme 17. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Somut olayda ba şvurucunun temsil hakk ının ihlal edildiğine yönelik şikâyetlerinin ifade özgürlü ğü kapsam ında, hak arama özgürlü ğünün ihlal edildiğine yönelik şikâyetlerinin ise etkili ba şvuru hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekir. 18. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un Bireysel ba şvuru usulü kenar ba şlıklı 47. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı şöyledir: Bireysel ba şvurunun, ba şvuru yollar ının tüketildi ği tarihten; ba şvuru yol u öngörülmemi şse ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekir. 19. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün Başvuru süresi ve mazeret başlıklı 64. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: Bireysel ba şvurunun, ba şvuru yollar ının tüketildi ği ve buna ili şkin karar ın kesinleştiği tarihten, ba şvuru yolu öngörülmemi şse ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içind e yap ılmas ı gerekir. 20. 6216 say ılı Kanun'un " Bireysel ba şvuru hakk ı" kenar ba şlıklı 45. maddesinin (3) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: ...Anayasa Mahkemesi kararlar ı ile Anayasan ın yarg ı denetimi d ışında b ırakt ığı işlemler de bireysel ba şvurunun konusu olamaz. 21. Bireysel ba şvurular ın 6216 say ılı Kanun'un 47. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 64. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı uyar ınca başvuru yollar ının tüketildi ği tarihten, ba şvuru yolu öngörülmemi ş ise ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekmektedir. 22. Başvurunun süresinde yap ılm ış olmas ı, her aşamada dikkate al ınmas ı gereken usule ilişkin ön şartlardan biridir ( Yasin Yaman, B. No: 2012/1075, 12/2/2013, 18). 23. Somut olayda bireysel ba şvuru süresinin hesaplanmas ına etki edecek üç önemli noktadan bahsetmek mümkündür. İlki, İçtüzük'te milletvekilleri hakk ında verilen disiplin cezalar ına ilişkin herhangi bir itiraz mekanizmas ı öngörülmemi ş olmas ıdır. 24.İkinci önemli nokta, verilen disiplin cezas ına ilişkin TBMM karar ının iptali için Anayasa Mahkemesine ba şvuru yolunun ola ğan bir hukuki çare olmamas ıdır. Nitekim somut olayda ba şvurucu, hakk ında verilen disiplin cezas ına ilişkin TBMM karar ının iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine ba şvurmuş; Anayasa Mahkemesi ise disiplin cezas ı verilmesine ilişkin söz konusu parlamento karar ının Anayasa n ın 85. maddesi çerçevesinde denetlenebilmesinin mümkün olmad ığı gerekçesiyle daha ileri bir de ğerlendirme yapmaks ızın iptal istemini reddetmi ştir (bkz. 10). Anayasa Mahkemesi karar ına göre somut olayda ba şvurucunun iptal ba şvurusuna konu etti ği disiplin cezas ı ne Anayasa'n ın 85. maddesinde aç ıkça belirtilen kararlardand ır ne de ba şvurucunun İçtüzük de ğişikliğine ilişkin dava açma hakk ı söz konusudur. Tüm bu nedenlerle ba şvurucunun disiplin cezas ı ile ilgili olarak Anayasa Mahkemesine yapt ığı iptal başvurusunun somut olay şartlar ında makul bir başarı şans ı sunabilecek ve bir çözüm sa ğlayabilecek nitelikte, kullan ılabilir ve etkili bir yol olduğu söylenemez (kar ş. Murat Durmu ş, B. No: 2015/13800, 9/6/2020, 22, 23). Başvuru Numaras ı: 2017/19699 Karar Tarihi : 13/10/2020 625. Son olarak 6216 say ılı Kanun'un 45. maddesinin (3) numaral ı fıkras ı uyar ınca Anayasa Mahkemesi kararlar ının bireysel ba şvurunun konusu olamayaca ğı da gözden kaç ırılmamal ıdır. 26. Eldeki ba şvuruda yukar ıda aç ıklanan nedenlerle bireysel ba şvuru süresinin başlang ıç tarihi ba şvurucunun Anayasa Mahkemesince verilen iptal isteminin reddi karar ını değil hakk ında verilen disiplin cezas ını öğrendiği tarihtir. 27. Somut olayda ba şvurucu hakk ında TBMM'nin 13/1/2017 tarihli 57. Birleşim'inde disiplin cezas ı verilmiştir. Söz konusu disiplin cezas ı karar ının al ındığı birleşimde başvurucunun bulunup bulunmad ığı başvuru formu ve ekinde yer alan bilgi ve belgelerden anla şılamamaktad ır. 28. Bununla birlikte ba şvurucunun hakk ında verilen disiplin cezas ına ilişkin TBMM karar ının iptali istemiyle 18/1/2017 tarihinde Anayasa Mahkemesine ba şvurduğu anlaşıldığından en geç Anayasa Mahkemesine ba şvuru tarihinde disiplin cezas ından haberdar olduğunu kabul etmek gerekir. 29. Dolay ısıyla başvurucunun hakk ındaki disiplin cezas ına erişme imkân ını en geç 18/1/2017 tarihinde elde etti ği ve bu tarihten itibaren otuz günlük yasal süresi içinde bireysel başvuruda bulunmas ı gerekirken 5/4/2017 tarihinde ba şvuruda bulundu ğu anlaşıldığından başvurunun süresi içinde yap ılmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 30. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik şartlar ı yönünden incelenmeksizin süre aşımı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A.İfade özgürlü ğünün ve etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ın süre aşımı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 13/10/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA M.Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI