TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HÜSNİYE YILDIRIM BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/37780) Karar Tarihi: 20/10/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/37780 Karar Tarihi : 20/10/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUNYusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Volkan ÇAKMAK Başvurucu : Hüsniye YILDIRIM Vekili : Av. Rukiye Leyla SÜREN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, şüpheli ölüm olay ına ilişkin olarak etkili soru şturma
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HÜSNİYE YILDIRIM BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/37780) Karar Tarihi: 20/10/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/37780 Karar Tarihi : 20/10/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUNYusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Volkan ÇAKMAK Başvurucu : Hüsniye YILDIRIM Vekili : Av. Rukiye Leyla SÜREN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, şüpheli ölüm olay ına ilişkin olarak etkili soru şturma yap ılmamas ı nedeniyle ya şam hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 19/12/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR A. Bireysel Ba şvuru Öncesi Dönem 5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 6. Başvurucunun k ızı A.Y., İstanbul'un Küçükçekmece ilçesinde bulunan ve gümrük mü şavirliği alan ında faaliyet gösteren i şyerindeki odas ının penceresinden 28/2/2018 tarihinde dü şerek yaralanm ıştır. 7. Olay ın akabinde özel bir hastaneye götürülen A.Y. tedaviye cevap vermeyere k ayn ı gün hayat ını kaybetmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/37780 Karar Tarihi : 20/10/2020 38. İstanbul Morg İhtisas Dairesi taraf ından düzenlenen 1/3/2018 tarihli Otopsi Tutanağı'nda A.Y.nin genel beden travmas ına bağlı atlantooksipital ayr ışma, seri ko t kırıklar ı, pelvis, ekstremite kemik k ırıklar ıyla iç organ hasar ı sonucu geli şen iç kanama ve beyin kanamas ı sonucu öldü ğü ifade edilmi ştir. Ayn ı Kurum taraf ından düzenlenen 3/9/2018 tarihli ayr ıntılı otopsi raporunun sonuç k ısm ında da benzer ifadelere yer verilmi ştir. 9. Sefaköy Polis Merkezi Amirli ği ile Küçükçekmece İlçe Emniyet Müdürlü ğü Asayiş Büro Amirli ği taraf ından şüpheli ölüm olay ı nedeniyle i şyerinde çal ışanlar ın, tan ıklar ın, olaya ili şkin malumat ı olabilecek ki şilerin bilgisine ba şvurulmuş ve bilgi alma tutanaklar ı düzenlenmi ştir. 10. Başvurucu 5/3/2018 tarihinde Sefaköy Polis Merkezi Amirli ği nezdinde k ızının şüpheli gördü ğünü ifade etti ği ölüm olay ı ile ilgili tüm ara ştırman ın yap ılmas ını istediğini belirterek tespit edilecek herhangi bir şüpheliden davac ı ve şikâyetçi olmu ştur. 11. Başvurucu, gerek Sefaköy Polis Merkezi Amirli ği gerekse Küçükçekmece Başsavc ılığında al ınan ifadelerinde k ızının çal ıştığı işyerinin mü şterisi olan O.T. ile ilişkisinin oldu ğunu ve bu ki şinin araştırılmas ını istediğini belirtmi ştir. 12. Küçükçekmece Ba şsavc ılığı olaya ilişkin olarak ba şlatt ığı soruşturma sürecinde tan ık ve müşteki ifadelerine ba şvurmuştur. 13. Küçükçekmece Ba şsavc ılığı 25/9/2018 tarihinde kovu şturmaya yer olmad ığına karar vermi ştir. Gerekçede maktulün bir ba şkas ı taraf ından at ıldığına, intihara yönlendirildi ğine dair bir delil bulunmad ığı ifade edilmi ştir. 14. Başvurucunun söz konusu karara itiraz ı Bak ırköy 2. Sulh Ceza Hâkimli ği taraf ından 23/10/2018 tarihinde reddedilmi ştir. 15. Başvurucu itiraz ın reddine dair karar ı 20/11/2018 tarihinde tebellü ğ etmesinin ard ından 19/12/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. B. Bireysel Ba şvuru Sonras ı Dönem 16. Küçükçekmece Cumhuriyet Ba şsavc ılığının A.Y.nin şüpheli ölümüne dair yeni delil ortaya ç ıkmas ı nedeniyle 25/9/2018 tarihli kovu şturmaya yer olmad ığı karar ının kald ırılmas ı istemi Bak ırköy 2. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 26/3/2019 tarihli karar ı ile kabu l edilmiş ve kovuşturmaya yer olmad ığı karar ı kald ırılarak soru şturma dosyas ı Küçükçekmece Cumhuriyet Ba şsavc ılığına iade edilmi ştir. Bu karar üzerine soru şturma 2019/11064 say ılı dosya üzerinde yeniden aç ılm ış ve O.T. hakk ında Küçükçekmece 2. Sulh Ceza Hâkimli ği taraf ından 2/12/2019 tarihinde yakalama karar ı verilmiş olup soru şturman ın devam etti ği anlaşılmaktad ır. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 17. Mahkemenin 20/10/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: Başvuru Numaras ı: 2018/37780 Karar Tarihi : 20/10/2020 4A. Başvurucunun İddialar ı 18. Başvurucu, k ızının ölümünün intihar sonucu gerçekle şmediğini gösteren birçok emare bulunmas ına karşın Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca eksik inceleme yap ılarak kovuşturmaya yer olmad ığına dair karar verilmesi nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ı ile yaşam hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 19. Anayasa n ın 17. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Herkes, ya şama, maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ına sahiptir. 20. Anayasa'n ın Devletin temel amaç ve görevleri kenar ba şlıklı 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Devletin temel amaç ve görevleri, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, ki şilerin ve toplumun refah, huzur ve mutlulu ğunu sağlamak; ki şinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle ba ğdaşmayacak surette s ınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kald ırmaya, insan ın maddî ve manevî varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamaya çal ışmakt ır. 21. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). 22. Başvurucunun şikâyetlerinin özü, k ızının ölümüyle sonuçlanan olayla ilgili etkili bir soru şturma yap ılmamas ı nedeniyle ya şama hakk ının ihlal edilmesine ili şkin olduğundan incelemenin Anayasa'n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan yaşam hakk ının etkili soru şturma yükümlülü ğüne ilişkin usul boyutu kapsam ında yap ılmas ı gerekir. 23. Anayasa'n ın 17. maddesinde düzenlenen ya şam hakk ı, Anayasa'n ın 5. maddesiyle birlikte de ğerlendirildi ğinde devlete pozitif ve negatif ödevler yükler Serpil Kerimoğlu ve diğerleri , B. No: 2012/752, 17/9/2013, 50). 24. Yaşam hakk ını koruyan hukukun etkili bir şekilde uygulanmas ını ve varsa sorumlular ın hesap vermelerini sa ğlamak amac ıyla devletin do ğal olmayan her ölüm olay ının sorumlular ının belirlenmesini ve gerekiyorsa cezaland ırılmas ını sağlayabilecek etkili bir soruşturma yürütmesi gerekti ğini kabul eden Anayasa Mahkemesi, etkili soru şturma yükümlülü ğünün yerine getirilip getirilmedi ğini incelerken baz ı kriterleri dikkate almaktad ır. Bu kriterler şöyledir: -Yetkili makamlar ın resen ve derhâl harekete geçerek ölüm olay ını ayd ınlatabilecek ve sorumlular ın belirlenmesini sa ğlayabilecek bütün delilleri tespit etmeleri ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 57) -Kamu görevlilerinin güç kullan ımı sonucu gerçekle şen ölümler yönünden soruşturma makamlar ının olaya kar ışmış olabilecek ki şilerden ba ğıms ız olmas ı (Cemil Dan ışman, B. No: 2013/6319, 16/7/2014, 96) Başvuru Numaras ı: 2018/37780 Karar Tarihi : 20/10/2020 5-Soruşturma sürecinin kamu denetimine aç ık olmas ı ve ölen ki şinin yak ınlar ının soruşturmaya gerekli oldu ğu ölçüde, etkili kat ılımlar ının sağlanmas ı (Serpi l Kerimoğlu ve diğerleri , 58) -Soruşturman ın makul bir özen ve süratle yürütülmesi ( Salih Akku ş, B. No: 2012/1017, 18/9/2013, 30). 25. Anayasa'n ın yaşama hakk ını güvence alt ına alan 17. maddesi ile devletin temel amaç ve görevlerini belirten 5. maddesi birlikte de ğerlendirildi ğinde meydana gelen ölüm olaylar ının sorumlular ının belirlenmesini ve gerekiyorsa cezaland ırılmas ını sağlayabilece k etkili bir ceza soru şturmas ı yürütülmesi gerekmektedir. Ancak yürütülen bu soru şturma belirli bir ki şinin sorumlu olup olmad ığıyla s ınırlı olmamal ı, olay ın tüm yönlerini ortaya koyacak kapsamda ve nitelikte olmal ıdır. Nitekim soru şturman ın etkili olup olmad ığına ilişkin değerlendirme, yürütülen soru şturma bir bütün olarak incelendikten sonra yap ılabilecektir ( Gülcan Kele ş ve diğerleri, B. No: 2014/797, 22/03/2017, 30). 26. Anayasa n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ının son cümlesi şöyledir: Başvuruda bulunabilmek için ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı şartt ır. 27. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un Bireysel ba şvuru hakk ı kenar ba şlıklı 45. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı şöyledir: İhlale neden oldu ğu ileri sürülen i şlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmü ş idari ve yarg ısal başvuru yollar ının tamam ının bireysel ba şvuru yap ılmadan önce tüketilmi ş olmas ı gerekir. 28. An ılan Anayasa ve Kanun hükümleri uyar ınca Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru ikincil nitelikte bir hak arama yolu olup bu yola ba şvurulmadan önce kural olarak olağan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı şartt ır. 29. Temel hak ve özgürlüklere sayg ı, devletin tüm organlar ının uymas ı gereken bir ilke olup bu ilkeye uygun davran ılmad ığı takdirde ortaya ç ıkan ihlale kar şı öncelikle yetkili idari mercilere ve derece mahkemelerine ba şvurulmal ıdır (Bayram Gök , B. No: 2012/946, 26/3/2013, 17). Bu kapsamda temel hak ve hürriyetlerle ilgili hukuk sisteminin koruma mekanizmalar ının öncelikle i şletilmesi gerekmektedir. Bu nedenle ihlal iddialar ına ilişkin olarak öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi gerekmektedir. Ancak somut olay ın koşullar ı itibar ıyla başvuru yollar ının tüketilmesinin yarar sa ğlamayaca ğı veya etkili olmad ığının anlaşılmas ı hâlinde an ılan yollar tüketilmeden yap ılan bir ba şvuru incelenebilir (Şehap Korkmaz, B. No: 2013/8975, 23/7/2014, 33). 30. Başvuru yollar ının tüketilmesi meselesine ili şkin an ılan içtihad ın ortaya çıkışında, soruşturman ın etkililiği araştırılırken olay ın tüm boyutlar ıyla ele al ınarak bir bütün olarak irdelenmesi gereklili ğinin gözönünde bulunduruldu ğu anlaşılmaktad ır (Dilek Genç ve diğerleri [GK] , B. No: 2014/3944, 1/2/2018, 55). 31. Başvurucunun ya şam hakk ının ihlali iddias ına esas ald ığı ve 25/9/2018 tarihli kovuşturmaya yer olmad ığı karar ı ile sonland ırılan soruşturma süreci yeni delil ortaya çıkmas ı nedeniyle Küçükçekmece Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından 2019/11064 say ılı Başvuru Numaras ı: 2018/37780 Karar Tarihi : 20/10/2020 6dosya üzerinde yeniden ba şlatılm ıştır. Kovuşturmaya yer olmad ığı karar ı ile sonland ırılan sürecin yeniden ba şlatılmas ı, delillerin toplanmas ı, olay ın tüm yönleri ile ayd ınlat ılmas ı hususunda bir özensizli ğe işaret etmektedir. Bununla birlikte bu özensizli ğin kovuşturmaya yer olmad ığı karar ından k ısa bir süre sonra yeniden soru şturmaya ba şlanmas ı nedeniyle yaşam hakk ının etkili soru şturma yükümlülü ğüne ilişkin usul boyutu yönünden bu a şamada bir sorun te şkil etmedi ği kanaatine ula şılm ıştır. Diğer taraftan mevcut durumda ba şvurucunun yeniden ba şlatılan sürecin etkili olmad ığına, makul bir özen ve süratle yürütülmedi ğine dair bir iddias ı da söz konusu de ğildir. 32. Soru şturman ın etkili olup olmad ığına ilişkin değerlendirme, yürütülen soruşturma bir bütün olarak incelendikten sonra yap ılabileceğinden ve henüz sonuçlanmam ış bir soruşturma süreci söz konusu oldu ğundan ya şam hakk ının etkili soru şturma yükümlülü ğüne ilişkin usul boyutu yönünden bir de ğerlendirme yap ılmas ı bu aşamada mümkün görünmemektedir. Dolay ısıyla başvuru konusu olay hakk ında devam ede n yarg ılama sürecini kapsayacak şekilde bir bütün olarak soru şturman ın etkisizli ği, sürecin makul sürede tamamlanmad ığı yönünde bir iddia da olmad ığı dikkate al ındığında yaşam hakk ı kapsam ında başvuru yolunun tüketilmedi ği sonucuna var ılm ıştır. 33. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Yaşam hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 20/10/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba ş kan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş