TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR OZEYiR KOCAKA YA BA VURUSU (Ba vuru Numaras1: 2014/1457) Karar Tarihi: 14/11/2018 R.G. Tarih ve Say1: 25/12/2018-30636 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2014/1457 : 14/11/2018 BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan USTUN : Serruh KALELi Hasan Tahsin GOKCAN Kadir OZKA YA Yusuf Sevki HAKYEMEZ : Nahit GEZGiN : Ozeyir KOCAKA YA : Av. Ahmet KALP AK I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, gozaltma almd1g1 ileri stiriilen ki
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR OZEYiR KOCAKA YA BA VURUSU (Ba vuru Numaras1: 2014/1457) Karar Tarihi: 14/11/2018 R.G. Tarih ve Say1: 25/12/2018-30636 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2014/1457 : 14/11/2018 BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan USTUN : Serruh KALELi Hasan Tahsin GOKCAN Kadir OZKA YA Yusuf Sevki HAKYEMEZ : Nahit GEZGiN : Ozeyir KOCAKA YA : Av. Ahmet KALP AK I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, gozaltma almd1g1 ileri stiriilen ki inin oldtiriilmti ekilde bulunmas1 ve bu olaym etkili soru turulmamas1 nedenleriyle ya am hakkmm ihlal edildigi iddiasma ili kindir . II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 4/2/2014 tarihinde yapilm1 tlf . 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yap1lan on incelemesinden sonra Komisyona sunulmu tur. 4. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bolum tarafmdan yap1lmasma karar verilmi tir. 5. Boltim Ba kam tarafmdan ba vurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap1lmasma karar verilmi tir. 6. Ba vuru belgelerinin bir 6meg1 bilgi 19m Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir. Bakanhk, goru tinti bildirmi tir. 7. Ba vurucu , Bakanhk goru tine kar 1 beyanda bulunmam1 t1r. 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/1457 : 14/11/2018 III. OLAY VE OLGULAR 8. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle ve Ulusal Yarg1 Ag1 Bili im Sistemi (UY AP) arac1hg1yla elde edilen bilgi ve belgeler 9er9evesinde ilgili olaylar ozetle oyledir: 9. Ba vurucu, olay tarihinde Diyarbaku'da ikamet etmektedir. Ba vurucunun Diyarbaku'da ya ayan babas1 i.H.K.dan 23/11/1991 gunii haber almamam1 tu. 10. Bu olaydan bir gun sonra Diyarbaku-Siverek kara yolunda bir erkek cesedi bulunmu tur. A. Ceza Soru turmas1 Siireci 11. Siverek Cumhuriyet Ba savc1hg1 (Cumhuriyet Ba savc1hg1) ceset bulundugundan haberdar olur olmaz (aym gun) olay hakkmda resen soru turma ba latm1 ; bu soru turma kapsammda nobet9i Cumhuriyet savc1s1 olay yerine derhal giderek kolluk gorevlileri ile incelemelerde bulunmu , ardmdan da ceset uzerinde olu muayene ve otopsi i lemleri ger9ekle tirmi tir. 12. Ger9ekle tirilen bu i lemler sonucunda olumun ate li silah yaralanmas1 sonucu meydana geldigi anla 1lm1 tu. Yap1lan te his i lemleri sonrasmda cesedin ba vurucunun babas1 i.H.K.ya ait oldugu belirlenmi tir. 13. Soru turma kapsammda ba vurucu ile maktulun diger yakmlanndan baz1lannm ifadeleri 27/11/1991 ve 2/12/1991 tarihlerinde almm1 tu. Ba vurucu ile maktulun karde leri Y.K. ve M.K. bu ifadelerinde, maktulun sivil kiyafetli polis memurlannca gozaltma almd1gm1 ileri surmu ler ve bu polislerin kulland1klanm ileri surdukleri ara9lann plaka numaralan ile olay hakkmda bilgi sahibi oldugunu belirttikleri iki ki inin ismini soru turma makamlanna bildirmi lerdir. 14. Cumhuriyet Ba savc1hg1, bu plaka numaralanndan hareketle birtakim soru turma i lemleri ger9ekle tirdikten sonra 4/11/1992 tarihinde upheli polis memurlan hakkmda kamu davas1 a91lmasma yeterli delil elde edilemedigi gerek9esiyle takipsizlik karan (kovu turmaya yer olmad1gma dair karar) vermi ve soru turmaya ba ka bir dosya -E.1992/744 say1h-uzerinden devam etmi tir. Ba vuru dosyasmda, soz konusu takipsizlik karannm ba vurucuya teblig edilip edilmedigine ili kin bir bilgi ve belgeye rastlanmam1 tlr. Soz konusu karann gerek9esinin ilgili bolumu oyledir: "(..) Olay yeri, olu muayene ve otopsi bulgularz, balistik rapor, ifade tutanaklarz, D.Bakzr [Diyarbaklf] Emniyet Mudurluguniln cevabi yazz mahiyetleri ve ozellikle olaydan bu yana aradan I yzl ge ;mesine ragmen iddialarznz takip etmeyen, ;agrzldzklarz halde Savczlzgzmzza gelmeyen ve soru$furmaya yardzmcz olmaya yana$mayan mil$feki [Ba vurucu] ve yakznlarznzn samimiyeti $ilpheli ve daha ziyade ba$langz ;taki $ilpheye ... [okunamad1] iddialarz dz$znda sanzklar [ tipheliler] hakkznda milsnet su ;tan kamu davasznz aplmasznz gerektirir deli/ bulunmadzgzndan olayzn ger ;ek fail ya da faillerinin ara$fzrzlarak kimliklerinin tespiti ve yakalanmalarz i ;in soru$furmanzn Ba$savczlzgzmzzzn I 99 2/7 44 Hazzrlzk nosuna kaydznzn yapzlmaszna karar verildi." 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/1457 : 14/11/2018 15. Cumhuriyet Ba savc1hg1, bu karardan sonra da olaym faillerinin tespit edilebilmesi i9in kolluk arac1hg1yla baz1 ara tirmalar ger9ekle tirmi ancak bir sonu9 alamam1 t1r. Ba savc1hk olaydan yakla 1k dokuz yil sonra 27/1/2000 tarihinde, dava zamana 1m1 siiresi olarak belirledigi 24/11/2011 tarihine kadar olaym faillerinin daimi olarak aranmasma (daimi arama karan) karar vererek bu dogrultuda kolluga ii ; ayda bir ba kaca bir yaz1 maya gerek olmaks1zm aramanm akibeti konusunda bilgi verilmesi talimatl vermi tir. 16. Soru turmanm ileriki a amasmda ilgili kolluk ile Cumhuriyet Ba savc1hg1 arasmda, amlan daimi arama karan kapsammda belirli arahklarla ger9ekle tirilen ve bir sure sonra s1radanla an yaz1 malar yap1lm1 t1r. 17. Soz konusu daimi arama karannm verilmesinden sonra yakla 1k on iki y1l bu ekilde s1radan yaz1 malar yapilarak siirdiiriilen soru turmada Cumhuriyet Ba savc1hg1 26/12/2011 tarihinde, olay hakkmda dava zamana 1m1 siiresinin doldugu gerek9esiyle kovu turmaya yer olmad1gma karar vermi tir. Cumhuriyet Ba savc1hgmm amlan karannda aynca karann kesin nitelikte olmay1p itiraz kanun yoluna ba vurulabilmesinin miimkiin oldugu da a91klanm1 tlr. 18. Bakanhgm gorii iinde bu konuda verilen bilgiye gore soz konusu karar, itiraz1 kabil oldugu i9in ba vurucunun soru turma dosyasmda belirtilen adresine teblige 91kanlm1 ancak bu tebligat ba vurucunun adreste tanmmamas1 ve mahalle muhtarhgmda da kaydma rastlanmamas1 nedeniyle 18/1/2012 tarihinde Cumhuriyet Ba savc1hgma iade edilmi tir. 19. Ba vurucu, bireysel ba vuru dilek9esinde ikayetlerini dile getirirken 1992 yilmda verilen takipsizlik karanndan haberdar oldugunu ancak sonrasmda yiiriitiilen soru turmanm akibetini bilmedigini ifade etmi tir. B. Tazminat Davas1 Siireci 20. Ba vurucu ve maktuliin diger yakmlanndan baz1lan 26/7/2005 tarihinde, 27/7/2004 tarihli ve 5233 say1h Teror ve Terorle Miicadeleden Dogan Zararlann Kar ilanmas1 Hakkmda Kanun hiikiimleri 9er9evesinde Sanlmrfa Valiligi Zarar Tespit Komisyonuna (Zarar Tespit Komisyonu) ba vurmu ve "maktuliin giivenlik gii ;leri i ;erisinde yapzlandzklarzm ileri siirdiigii ki iler tarafindan gozaltma almdzktan sonra oldiiriildiigiinii" ileri siirerek tazminat talep etmi tir. 21. Zarar Tespit Komisyonu 27/12/2005 tarihinde, yap1lan ara tirmalar sonucunda olaym teror olayz olduguna ili kin yeterli bilgi ve beige temin edilemedigi gerek9esi ile bu talebi reddetmi tir. 22. Ba vurucu, bu ret karanna kar 1 Sanlmrfa idare Mahkemesinde (idare Mahkemesi) dava a9m1 ve karann iptali ile tazminata karar verilmesini talep etmi tir. 23. idare Mahkemesi 31/1/2008 tarihinde davanm reddine karar vermi tir. Mahkeme, Zarar Tespit Komisyonunca yap1lan ara t1rmalar sonucunda olaym bir teror olay1 oldugunu ispatlayacak nitelikte somut bilgi ve belge elde edilememesi nedeniyle dava konusu i lemde hukuka aykmhk bulunmad1gm1 karanna gerek9e olarak gostermi tir. 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/1457 : 14/11/2018 24. Ba vurucunun temyizi uzerine amlan karar, Dam tay Onbe inci Dairesinin (Daire) 10/9/2012 tarihli karanyla onanm1 ; ba vurucunun karar duzeltme talebi de Dairenin 26/9/2013 tarihli karanyla reddedilmi tir. 25. Bu karar ba vurucu tarafmdan 6/1/2014 tarihinde ogrenilmi olup 4/2/2014 tarihinde bireysel ba vuruda bulunulmu tur. IV. iLGiLi HUKUK A. Ulusal Hukuk 26. 5233 say1h Kanun'un "Amm;" kenar ba hkh 1. maddesi oyledir: "Bu Kanunun amacz, teror eylemleri veya terorle miicadele kapsamznda yiiriitiilen faaliyetler nedeniyle maddi zarara ugrayan kiJilerin, bu zararlarznzn karJzlanmaszna iliJkin esas ve usulleri belirlemektir." 27. 5233 say1h Kanun'un "Kapsam" kenar ba hkh 2. maddesi oyledir: "Bu Kanun, 3 713 sayzlz Terorle Miicadele Kanununun 1 inci, 3 iincii ve 4 iincii maddeleri kapsamzna giren eylemler veya terorle miicadele kapsamznda yiiriitiilen faaliyetler nedeniyle zarar goren gen;ek kiJiler ile ozel hukuk tiizel kiJilerinin maddi zararlarznzn sulhen karJzlanmasz hakkzndaki esas ve usullere iliJkin hiikiimleri kapsar. " 28. 12/4/1991 tarihli ve 3713 say1h Terorle Mucadele Kanunu'nun "Terorun tanzmz" kenar ba hkh 1. maddesi oyledir: "Teror; cebir ve Jiddet kullanarak; baskz, korkutma, yzldzrma, sindirme veya tehdit yontemlerinden biriyle, Anayasada belirtilen Cumhuriyetin niteliklerini, siyasf, hukukf, sosyal, laik, ekonomik diizeni degiJtirmek, Devletin iilkesi ve milletiyle boliinmez biitiinliigiinii bozmak, Tiirk Devletinin ve Cumhuriyetin varlzgznz tehlikeye diiJiirmek, Devlet otoritesini zaafa ugratmak veya yzkmak veya ele ge ;irmek , temel hak ve hiirriyetleri yok etmek, Devletin i ; ve dzJ giivenligini , kamu diizenini veya gene! saglzgz bozmak amaczyla bir orgiite mensup kiJi veya kiJiler tarajindan giriJilecek her tiirlii sue; teJkil eden eylemlerdir. " 29. 3713 say1h Kanun'un "Teror sw;larz"kenar ba hkh 3. maddesi oyledir: "26/9/2004 tarihli ve 5237 sayzlz Tiirk Ceza Kanununun 302, 307, 309, 311, 312, 313, 314, 315 ve 320 nci maddeleri ile 310 uncu maddesinin birincifikrasznda yazzlz suc;lar, teror suc;larzdzr . " 30. 3713 say1h Kanun'un "Teror amacz ile i lenen sur;lar" kenar ba hkh 4. maddesi oyledir: "AJagzdaki suc;lar 1 inci maddede belirtilen ama ;lar dogrultusunda sue; iJlemek iizere kurulmuJ bir teror orgiitiiniin faaliyeti ;erc;evesinde iJlendigi takdirde, teror su ;u sayzlzr: a) Tiirk Ceza Kanununun 79, 80, 81, 82, 84, 86, 87, 96, 106, 107, 108, 109, 112, 11: 114, 115,116,117, 118, 142, 148,149,151, 152, 170, 172,173,174, 185, 188, 199, 200, 202, 204, 210, 213, 214, 215, 223, 224, 243, 244, 265, 294, 300, 316, 317, 318 ve 319 uncu maddeleri ile 310 uncu maddesinin ikinci jikrasznda yer alan suc;lar. 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/1457 : 14/11/2018 b) 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayzlz Atqli Silahlar ve B19aklar ile Diger Aletler Hakkznda Kanunda tammlanan su9lar. 11 31. 4/12/2004 tarihli ve 5271 say1h Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Kovu turmaya yer olmadzgzna dair karar" kenar ba hkh 172. maddesinin (1) numarah fikras1 oyledir: "(]) Cumhuriyet savczsz, soru$furma evresi sonunda, kamu davasznzn a9zlmas1 19m yeterli $iiphe olu$furacak delil elde edilememesi veya kovu$furma olanagzmn bulunmamas hdllerinde kovu$furmaya yer olmadzgzna karar verir. Bu karar su9tan zarar goren ile onceden ifadesi alznml$ veya sorguya 9ekilmi$ $iipheliye bildirilir. Kararda, itiraz hakkz, siiresi ve mercii gosterilir. " 32. 5271 say1h Kanun'un "Cumhuriyet savczsznzn kararzna itiraz" kenar ba hkh 173. maddesinin 18/6/2014 tarihli ve 6545 say1h Kanun'un 71. maddesi ile degi iklik yapilmadan onceki ( 1) numarah fikras1 oy ledir: "(]) Su9tan zarar goren, kovu$furmaya yer olmadzgzna dair kararm kendisine teblig edildigi tarihten itibaren on be$ giin i9inde, bu karan veren Cumhuriyet savczszmn yargz 9evresinde gorev yaptzgz agzr ceza mahkemesine en yakzn agzr ceza mahkemesine itiraz edebilir. " B. Uluslararas1 Hukuk 33. Avrupa insan Haklan Sozle mesi'nin (Sozle me) "Kabul edilebilirlik ko ullarz" kenar ba hkh 35. maddesinin (1) numarah fikras1 oyledir: "Mahkeme'ye ancak, uluslararasz hukukun genel olarak kabul edilen ilkeleri uyannca i9 hukuk yollanmn tiiketilmesinden sonra ve i9 hukuktaki kesin karar tarihinden itibaren altz aylzk bir sure i9inde ba$vurulabilir. 11 34. Avrupa insan Haklan Mahkemesi (AiHM) kararlannda; Sozle me'nin 35. maddesinde ongorillen alt1 ayhk sure smmnm birka9 amaca hizmet ettigi belirtilmekte, bu sm1rlamanm esas amacmm Sozle me kapsammda mesele olu turan davalann makul bir sure i9inde incelenmesini saglayarak hukuki guvenligi (belirliligi) temin etmek ve yetkili makamlar ile diger ilgili ki ilerin uzun sure belirsiz bir durumda tutulmasm1 onlemek oldugu ifade edilmektedir (Mocanu ve digerleri/Romanya [BD], B. No: 10865/09, 45886/07, 32431/08, 17/9/2014, 258; Sabri Giine /Tiirkiye [BD], B. No: 27396/06, 29/6/2012, 39; El Masri/ Eski Yugoslav Makedonya Cumhuriyeti [BD], B. No: 39630/09, 13/12/2012, 135; Jeronovics /Letonya [BD], B. No: 44898/10, 5/7/2016, 74; Bulut ve Yavuz/Tiirkiye (k.k.), B. No: 73065/01, 28/5/2002; Fzndzk/Tiirkiye ve Kartal/Tiirkiye (k.k.), B. No: 33898/11, 35798/11, 9/10/2012, 10). 35. AiHM; hi9bir soru turma ba latilmam1 oldugunun, soru turmada hareketsiz kalmd1gmm veya soru turmanm ba ka ekilde etkisiz hale geldiginin ba vurucunun farkmda oldugunda ya da olmas1 gerektiginde, aynca bu olas1hklann her birinde gelecekte etkili bir soru turma yiiriitiilmesine dair yakzn ve gerr;ekr;i bir beklenti bulunmadzgznda a m veya nedensiz yere geciken bireysel ba vurulan altI ayhk bireysel ba vuru suresinin ge9mi olmas1 sebebiyle reddetmi tir (Narin/Tiirkiye, B. No: 18907/02, 15/12/2009 51; Aydznlar ve digerleri/Tiirkiye (k.k), B. No: 3575/05, 9/3/2010). 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/1457 : 14/11/2018 36. AiHM, kamu gorevlileri tarafmdan hukuka aykm gu9 kullammmm soz konusu oldugu -ve sadece kusur veya ihmalin bulunmad1g1- olaylarda olaym aydmlatilmasm1 ve sorumlular hakkmda ceza tayin edilmesini temin etmekten ziyade verilen zarann giderilmesini ama9layan hukuk yarg1lamasmm ya da idari yargilamanm Sozle me'nin 2. ve 3. maddelerinin maddi yonune dayanan ikayetler bak1mmdan giderim saglama kapasitesini haiz, etkili ve yeterli bir ba vuru yolu olamayacagm1 ifade etmektedir. (Mocanu ve digerleri/Romanya, 227; Jeronovics /Letonya, 76). 37. AiHM; hangi soru turma yonteminin Sozle me'nin 2. maddesinin amacm1 ger9ekle tireceginin somut olaym ko ullanna bagh olarak degi tigini, bununla birlikte hangi yol kullamhrsa kullamlsm olaydan haberdar olur olmaz, yetkililerin kendiliginden (resen) harekete ge9melerinin gerektigini belirtmektedir. AiHM'e gore yetkililer, resmi bir ikayette bulunma ya da herhangi bir soru turma prosedurunun yurutulmesi sorumlulugunu almay1 yakmlann inisiyatifine b1rakamazlar. Y etkililerin degil yakmlann giri imi uzerine ba latilan ve failin tespitini ve cezalandmlmasm1 i9ermeyen hukuk davalan, Sozle menin 2. maddesi anlammda devletin prosedurel (usul) yukumluluklerine uyumunun degerlendirilmesinde dikkate almamaz. Dahas1 Sozle me'nin 2. maddesi geregince devletin usule ili kin yukumlulugu yalmzca tazminat odenerek kar 1lanamaz (Al-Skeini ve digerleri/Birle ik Kralhk [BD], B. No: 55721/07, 7/7/2011, 165). 38. AiHM; bu nedenle devlet gorevlilerinin yasa d1 1 gu9 kulland1klannm ileri suruldugu olaylara ili kin bireysel ba vurularda, magdurlann yetkili ulusal makamlara muracaat ederek 5233 say1h Kanun'a uygun ekilde tazminat talebinde bulunmas1 gerektigi gerek9esine dayandmlan i9 hukuk yollannm tuketilmedigine ili kin olarak hukG.met tarafmdan yap1lan itirazlan reddetmektedir (Gasyak ve digerleri/Tiirkiye, B. No: 27872/03, 13/10/2009, 66-72; Fadime ve Turan Karabulut /Tiirkiye, B. No: 23872/04, 27/5/2010, 38). AiHM; bu konudaki bir9ok karannda , ya am hakkmm devlet gorevlilerince kasten ihlal edildiginin ileri suruldugu olaylarda olumun hangi ko ullarda meydana geldigine yonelik etkili ve kapsamh bir ceza soru turmasmm ger9ekle tirilmi olmas1 gerektigine (Al-Skeini ve digerleri/Birle ik Krallzk, 163) ve 5233 say1h Kanun'da ongorulen itirazm Sozle me'nin 35. maddesinin (1) numarah paragrafi 9er9evesinde altI ayhk sureyi ba latma surecini ask1ya almay1 ( durdurmay1, ileri 9ekmeyi) saglayacak bir ba vuru tum olmad1gma (Nihayet Arzcz ve digerleri/Tiirkiye, B. No: 24604/04, 16855/05, 23/10/2012, 134; Fzndzk/Tiirkiye ve Kartal/Tiirkiye, 16; Tiirkan Yeti en ve digerleri/Tiirkiye (k.k.), B. No: 21099/06, 10/7/2012, 82) ozellikle vurgu yapm1 ve altI ayhk bireysel ba vuru suresinin hesabmda 5233 say1h Kanun hukumleri 9er9evesinde yap1lan ba vurulan degil olay hakkmda yurutulen ceza soru turmalanm dikkate alm1 tlf. V. iNCELEME VE GEREK ;E 39. Mahkemenin 14/11/2018 tarihinde yapm1 oldugu toplantida ba vuru incelenip geregi du unuldu: A. Ba vurucunun iddialan ve Bakanhk Gorii ii 40. Ba vurucu , yakmmm gozaltma almd1ktan sonra olduruldugunu iddia etmi tir. Ba vurucu , kolluk gorevlileri i9inde yap1land1gmm ve olaym meydana geldigi tarihe yakm tarihlerde bolgedeki pek 90k faili me9hul cinayetin sorumlusu oldugunun kamuoyunca bilindigini ileri surdugu bir grup tarafmdan olaym ger9ekle tirildigini ancak ceza soru turmasm1 yuruten yetkililerce bu ki ilerin korundugunu iddia etmi tir. Ba vurucu aynca 7 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/1457 : 14/11/2018 aym iddialanm ileri stirerek ac;t1g1 tazminat davasmm reddedildigini belirterek Anayasa'nm 17., 19. ve 40. maddelerinde gtivence altma alman ya am, ki i htirriyeti ve gtivenligi ile etkili ba vuru haklannm ihlal edildigini ileri stirmti ve ihlallerin tespiti ile manevi tazminata karar verilmesi taleplerinde bulunmu tur. 41. Bakanhk gorti tinde, ba vurunun Anayasa'mn 17. maddesi ve Sozle me'nin 2. maddesi ile bu maddelere ili kin Anayasa Mahkemesi ve AiHM ic;tihatlan 1 1gmda yorumlanmas1 gerektigi ifade edildikten sonra soz konusu ic;tihatlara gore ya am hakkma devlet gorevlilerince mtidahale edildiginin ileri stirtildtigti durumlarda ba vurucu tarafmdan bireysel ba vuruda bulunulabilmesi ic;in oncelikle olaya ili kin etkili ba vuru yolu olan ceza soru turmas1 yolunun ttiketilmesi gerektigi belirtilmi tir. 42. Gorti tin devammda somut olayda ba vurucunun iddias1 nazara ahnd1gmda bu iddialara ili kin etkili ba vuru yolunun idari yarg1da ac;ilan tazminat davas1 degil kovu turmaya yer olmad1gma dair karar ile sonuc;lanan ceza soru turmas1 oldugu belirtilmi , olaym gerc;ekle me ve soru turmanm tamamlanma tarihlerinin Anayasa Mahkemesinin zaman bakimmdan yetkisinin ba langic; tarihi olan 23/9/2012 tarihinden once olmas1 nedeniyle ba vurunun zaman baklmmdan kabul edilemez oldugunun degerlendirildigi ifade edilmi tir. B. Degerlendirme 43. Anayasa'nm "Ki inin dokunulmazlzgz, maddf ve manevf varlzgz" kenar ba hkh 17. maddesinin birinci fikras1 oyledir: "Herkes, ya$ama, maddf ve manevf varlzgznz koruma ve geli$firme hakkzna sahiptir." 44. Anayasa'nm "Devletin temel ama ; ve gorevleri" kenar ba hkh 5. maddesinin ilgili boltimti oyledir: "Devletin temel ama9 ve gorevleri, ... Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, ki$ilerin ve toplumun refah, huzur ve mutlulugunu saglamak; ki$inin temel hak ve hiirriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bagda$mayacak surette sznzrlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldzrmaya, insanzn maddi ve manevi varlzgznzn geli$mesi i9in gerekli $artlarz hazzrlamaya 9alz$makttr. " 45. Anayasa Mahkemesi, olaylann ba vurucu tarafmdan yap1lan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgulann hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba vurucunun iddialarmm ozti, devlet gorevlileri ile devlet ic;inde yap1lanmasma yasa d1 1 olarak izin verilen ki ilerce babasmm oldtirtildtigtine ili kindir. Bu nedenle iddialar, Anayasa'nm 17. maddesinde gtivence altma ahnan ya am hakk1 kapsammda incelenmi tir. 46. Y a am hakkmm dogal niteligi geregi, ya amm1 kaybeden kW ac;1smdan bu hakka yonelik bir ba vuru ancak ya anan olay sonucunda olen ki inin magdur olan yakmlan tarafmdan yap1labilecektir (Serpil Kerimoglu ve digerleri, B. No: 2012/752, 17/9/2013, 41). Ba vurucu, olayda ya amm1 yitiren ki inin ogludur. Bu nedenle ba vuruda ba vuru ehliyeti ac;1smdan bir eksiklik bulunmamaktad1r. 8 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/1457 : 14/11/2018 4 7. Ba vuruda, ba vuru ehliyeti ile ilgili bir eksiklik bulunmamakla birlikte ba vurunun diger kabul edilebilirlik ko ullan bak1mmdan da incelenmesi gerekir. 48. Bu konuda oncelikle Bakanhgm goril tinde, Cumhuriyet Ba savc1hgmm kovu turmaya yer olmad1gma dair karannm Anayasa Mahkemesinin zaman bak1mmdan yetkisinin ba lang19 tarihi olan 23/9/2012 tarihinden once olmas1 nedeniyle ba vurunun zaman bakimmdan kabul edilemez oldugunun degerlendirildigi ifade edilmekle birlikte soz konusu karann bireysel ba vuru tarihinde henuz kesinle memi olmas1 nedeniyle bu husus kabul edilemezlik nedeni olarak nitelendirilmemi tir. 49. Ba vurunun diger kabul edilebilirlik ko ullan bakimmdan incelenmesinde ise ilk olarak ba vuruda ileri surillen iddiaya ili kin etkili ba vuru (kanun) yolunun tespit edilmesi, ardmdan da Anayasa Mahkemesine bireysel ba vurunun bu yol lliketildikten sonra ve suresi i ;inde yap1hp yapilmad1gmm belirlenmesi gerekir. 50. Anayasa'nm 148. maddesinin ti ;tincu f1kras1 oyledir: " ... BaJvuruda bulunabilmek ir;in olagan kanun yollarznzn tuketilmiJ olmasz Jarttzr. " 51. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kurulu u ve Yargilama Usulleri Hakkmda Kanun'un 45. maddesinin (2) numarah fikras1 oyledir: "jhfale neden oldugu ileri surulen iJlem, eylem ya da ihmal ir;in kanunda ongorulmil idari ve yargzsal baJvuru yollarznzn tamamznzn bireysel baJvuru yapzlmadan once tuketilmiJ olmasz gerekir. " 52. 6216 say1h Kanun'un "Bireysel ba vuru usulu" kenar ba hkh 47. maddesinin (5) numarah fikras1 oyledir: "Bireysel baJvurunun , baJvuru yollarznzn tuketildigi tarihten; baJvuru yolu ongorulmemiJs e ihlalin ogrenildigi tarihten itibaren otuz gun ir;inde yapzlmasz gerekir. " 53. Oncelikle belirtmek gerekir ki amlan Anayasa ve Kanun maddelerinde yer verilen kanun yollannm tuketilmesi ko ulu, bireysel ba vurunun temel hak ihlallerini onlemek i ;in son ve olaganuslli bir ;are olmasmm dogal sonucudur (Necati Gunduz ve Recep Gunduz, B. No: 2012/1027, 12/2/2013, 20). Temel hak ve ozgurluklere sayg1, devletin tum organlannm anayasal odevi olup bu odevin ihmal edilmesi nedeniyle ortaya 91kan hak ihlallerinin duzeltilmesi idari ve yarg1sal makamlann gorevidir. Bu nedenle temel hak ve ozgurluklerin ihlal edildigi iddialanmn oncelikle derece mahkemeleri onunde ileri surillmesi , bu makamlar tarafmdan degerlendirilmesi ve bir 9ozume kavu turulmas1 esastu (Ay e Zzraman ve Cennet Ye ilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, 16). 54. Diger taraftan tuketilmesi gereken ba vuru yollan, ba vurucunun ikayetleri a91smdan makul bir ba an ans1 sunabilecek ve bir ;ozum saglayabilecek nitelikte olmahdu. Aynca ba vuru yollanm tuketme kurah ne kesin ne ekli olarak uygulanabilir bir kural olup bu kurala uygunlugun denetlenmesinde somut ba vurunun ko ullanmn dikkate almmas1 esastir. Bu anlamda yalmzca hukuk sisteminde birtak1m ba vuru yollannm varhgmm degil aym zamanda bunlann uygulama artlan ile ba vurucunun ki isel ko ullannm ger9ek9i bir bi ;imde ele almmas1 gerekir (SSA., B. No: 2013/2355, 7/11/2013 , 28). 9 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/1457 : 14/11/2018 55. Bu noktada devletin ya am hakk1 kapsammdaki pozitif yiiklimltiltiklerinin aynca usule ili kin yonti bulunmakla birlikte bu usul yiiklimltiltigtintin olaym niteligine bagh olarak cezai, hukuki ve idari nitelikte soru turmalarla yerine getirilebilecegi ancak kas1th eylemler sonucunda meydana gelen oltim olaylannda Anayasa'mn 17. maddesi geregince devletin sorumlulann tespitini ve cezalandmlmalanm saglayabilecek nitelikte bir cezai soru turma yiirtitme yiiktimltiltigtintin bulundugu belirtilmelidir. Bu ttir olaylarda, idari soru turmalar ve tazminat davalan sonucunda idari bir yaptmm veya tazminata htikmedilmesi ihlali gidermek ve dolay1s1yla magdur s1fatm1 ortadan kald1rmak i9in yeterli degildir (Serpil Kerimoglu ve digerleri, 55). Aynca bu ttir iddialann ileri stirtildtigti olaylarda soru turmalann temel amacmm ya am hakkm1 koruyan hukukun etkili bir ekilde uygulanmasm1 ve ger9ekle en oltim nedeniyle varsa sorumlulann hesap vermelerini saglamak oldugunu belirtmek gerekir (Serpil Kerimoglu ve digerleri, 54). 56. Somut olayda da ba vurucu; gtivenlik gti9leri i9inde yasalara aykm olarak yap1lanmalanna izin verildigini, su ; olu turan eylemlerine goz yumuldugunu ve gtivenlik gti9leri ile birlikte hareket ettigini ileri stirdtigti baz1 ki ilerin kas1th eylemleri sonucu ya am hakkmm ihlal edildigini iddia etmektedir. 57. Bu durumda somut olayda ileri stirtilen soz konusu iddialar dikkate almd1gmda ba vurucunun ikayetleri a91smdan makul bir ba an ans1 sunabilecek, ba ka bir ifade ile olaym ger9ekle me ko ullanm aydmlatip bu ekilde maddi ger9egi ortaya 91karabilecek ve gerektiginde varsa olaym sorumlulannm cezai yaptmmlar ile hesap vermesini saglayabilecek ba vuru yolunun ceza soru turmas1 yolu oldugu sonucuna vanlm1 tir. Nitekim teror ve terorle mticadele kapsammda meydana geldigi ileri stirtilen maddi zararlann giderilmesi amacma hizmet etmesi ve dolay1s1yla da sadece belli ko ullarda ger9ekle en maddi zararlara ili kin bir 9oztim yolu sunabilmesi nedeni ile belirli bir konuya ozgti olan 5233 say1h Kanun htiktimleri 9er9evesinde aplan ve ba vuruya konu tazminat davasmda da ba vurucunun ikayetlerinin ilgili Kanun kapsammda kalmad1g1 degerlendirilerek tale bin reddine karar verilmi tir. 58. Bu noktada kamu gorevlilerinin ya am hakkm1 kasten ihlal ettigi durumlarda yalmzca tazminat odenmesine karar verilmesinin kamu gorevlilerinin dokunulmazhk sahibi olduklan gortinttisti verebilecegini, bunun da kontrollerindeki ki ilerin ya am hakkm1 ihlal etmeleri ihtimalini art1rabilecegini ve birincil derecede oneme sahip olan, oldtirmemeye ili kin yasal dtizenlemelerin uygulamadaki etkinliginin azalmasma veya kaybolmasma neden olabilecegini belirtmek gerekir. 59. Dolay1s1yla 5233 say1h Kanun'da ongortilen ba vuru yolunun -bu sure ; ne ekilde sonu9lamrsa sonu9lansm- ba vurucunun ikayetleri a91smdan makul bir ba an ans1 sunma kapasitesini haiz olmad1g1 anla ilmaktadir . Ba ka bir deyi le ne 5233 say1h Kanun'da ongortilen Komisyon ne de bu Komisyonun kanm inceleyecek olan idari yarg1 yeri ikayete konu ihlali tespit etme ve uygun giderim saglama yetkisini haizdir. Bu a91dan 5233 say1h Kanun'da ongortilen tazminat yolunun somut olaydaki ikayet bakimmdan etkili bir yol olmad1g1 kanaatine ula 1lmaktad1r. 60. Bu itibarla olaym niteligi ile ba vurucunun iddialan birlikte dikkate almd1gmda ba vuruda ya am hakk1 kapsammda ba vuru yollannm ttiketilmesi kurah bak1mmdan bir degerlendirme yap1hrken idari yarg1 merciinde gortilen tazminat davasmm degil olaya ili kin ceza soru turmasmm nazara almmas1 gerektigi sonucuna vanlm1 tlf. 61. Ba vuru yollannm ttiketilmesi kurah bak1mmdan yap1lan degerlendirmede ise ilk olarak olaya ili kin soru turmanm derhal ve resen ba latild1gm1 ifade etmek gerekir. 10 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/1457 : 14/11/2018 62. Soru turmanm ba latilmasmm ardmdan ba vurucu ile maktulun diger yakmlannm ikayetleri dogrultusunda birtakim soru turma i lemlerinin ger9ekle tirildigi ancak bu sure9te maddi ger9ege ula ilamad1g1 gibi Cumhuriyet Ba savc1hgmm takipsizlik karannda belirtildigine gore olaym ardmdan bir yil ge9mesine ragmen ba vurucu ile olenin diger yakmlannm yetkili makamlarca 9agnld1g1 halde Cumhuriyet Ba savc1hgma gitmedikleri ve bu ekilde soru turmaya herhangi bir ekilde yard1mc1 olmaya yana mad1klan gortilmu tur (bkz. 14). 63. Cumhuriyet Ba savc1hgmm soz konusu karanndan sonraki soru turma surecinde de ba vurucunun yetkili makamlara ba vurup soru turmanm ak1beti konusunda bir bilgi veya beige talep etmedigi, soru turma mercilerine herhangi bir talep ile muracaat etmedigi anla 1lmaktadu. Bireysel ba vuru formunun incelenmesinden ba vurucunun ikayetlerini dile getirirken soz konusu soru turma surecinden haberdar oldugunu ancak ak1beti konusunda bir bilgiye sahip olmad1gm1 da a91k9a ifade ettigi gortilmektedir. Bunun yanmda ba vurucunun yetkili makamlara onceden bildirdigi ikametgah adresini de degi tirmesine ragmen adres degi ikligini kendisine soru turma ile ilgili olarak tebligat yap1labilmesi veya yeni beyanlanmn almabilmesi, varsa yeni delillerini ileri surebilmesi imkanma sahip olabilmek gibi ba ka bir ama9 dogrultusunda ula 1labilmesine olanak verecek ekilde ilgili makamlara bildirmedigi anla 1lm1 tu (bkz. 18, 19). 64. Bu ekilde ba vurucunun yetkili makamlar ile bir temas kurmak i9in herhangi bir ekilde takip etmedigi ve akibeti konusunda haberdar olmak i9in de bir giri imde bulunmad1g1 soz konusu ceza soru turmas1 , Cumhuriyet Ba savc1hgmm 27/1/2000 tarihinde verdigi daimi arama karan sonras1 dava zamana 1m1 suresi olarak belirlenen 24/11/2011 tarihine kadar amlan karar kapsammda ilgili kolluk ile Cumhuriyet Ba savc1hg1 arasmda belirli arahklarla ger9ekle tirilen ve bir sure sonra suadanla an yaz1 malar yapilarak bir sonu9 almaya elveri li olmayacak nitelikte surtip gitmi tir. Soz konusu tarihte de olaya ili kin davada zamana 1m1 ger9ekle tiginden bahisle soru turmada kovu turmaya yer olmad1gma karar verilmi tir (bkz. 15-17). 65. Oncelikle Anayasa Mahkemesinin i9tihadma gore ya am hakk1 ile ilgili bir soru turmanm etkili olup olmad1g1 yonunden inceleme yap1labilmesi i9in -mutlak surette gerekli olmasa da-ytirtittilen soru turmanm makul bir sureyi a mamas1 art1yla ilgili kamu makamlan tarafmdan nas1l sonlandmlacagmm beklenmesi , bireysel ba vuru ile getirilen koruma mekanizmasmm ikincil niteligine uygun olacaktu (Rahil Dink ve digerleri, B. No: 2012/848, 17/7/2014, 76; Hiiseyin Caru , B. No: 2013/7812, 6/10/2015, 46). 66. Ancak ba vuruculann yetkili makamlara muracaat etmelerine ragmen dogal olmayan bir oltimle ilgili soru turma ba latilmam1 sa, ba latilmakla birlikte soru turmada bir ilerleme yoksa veya soru turma bir sure ilerleme kaydettikten sonra herhangi bir neden ile etkisiz bir hal alm1 sa ba vuruculardan soru turmanm sonucunu mutlaka beklemelerini istemek makul olmayacaktu. Boyle bir durumda ba vurucular, etkili bir soru turma ytirtittilmediginin farkma vard1klan veya varmalan gerektigi andan itibaren bireysel ba vuruda bulunabilirler (Rahil Dink ve digerleri, 77). 67. Hatta bireysel ba vurulardaki meselelerin 9ozume kavu turulmas1 bakimmdan zaman (sure) 90k onemli ise ba vuruculann iddialanm -usultince ve adil bir ekilde 9ozume baglanabilmesini saglayabilmek i9in-gerekli suratle Anayasa Mahkemesi huzurunda dile 11 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/1457 : 14/11/2018 getirilmesini saglama odevi bulundugunu da belirtmek gerekir. Bu durum bilhassa temel haklar kapsammda belirli olaylann soru turulmasma yonelik herhangi bir yiikiimluliikle ilgili ikayetler bak1mmdan soz konusudur. ;unkii zaman ilerledik9e maddi deliller kayboldugundan, gorgu tamklanmn olay1 hatirlamalan gu9le tiginden ya da mumkun olmad1gmdan aradan ge9en zamanm sadece devletin soru turma ytiktimltilugunun geregi gibi yerine getirilmesi uzerinde degil aym zamanda Anayasa Mahkemesinin bireysel ba vuruya ili kin kendi incelemesinin anlam1 ve sonu9lan uzerinde de olumsuz bir etkisi olmaktad1r. Bu nedenle bir olayda etkili soru turma ytirtittilmeyecegi a91k hale gelince, ba ka bir deyi le devletin soz konusu ytikumltilugunu yerine getirmedigi bariz bir gortinum kazanmca ba vurucunun bireysel ba vuruda bulunmak i9in derhal harekete ge9mesi gerekmektedir. 68. Ote yandan ba vuruculann etkili bir soru turma ytirtittilmediginin ne zaman farkma varmalan gerektigi dogal olarak her olaym kendine ozgu ko ullan dikkate almarak degerlendirilecektir. Burada ilk olarak olaym ardmdan uzun bir sure ge9ip soru turmada onemli gecikmeler ve fasilalar ya and1gmda etkili bir soru turma ytirtittilmediginin veya ytirtittilmeyeceginin olenin yakmlan (magdurlar) tarafmdan anla 1lmas1 gereken bir durumun soz konusu oldugu belirtilmelidir. 69. Ancak bu noktada ifade edilmelidir ki olen ki inin yakmlan ile yetkili makamlar arasmda soru turmanm etkililigi adma anlamh birtak1m temaslar kuruldugu veya soru turma tedbirlerinde ilerleme saglanacagma dair baz1 emareler veya ger9ek9i ihtimaller bulundugu surece ba vurucularda etkili bir soru turma ytirtittilmedigi du uncesi uyanmayabilir. Buna kar 1hk bu durumlarda dahi aradan makul olmayan bir sure ge9er ve ara tirma faaliyetleri onemli derecede agir i lerse veya bir sebeple kesintiye ugrarsa olenin yakmlannm etkili bir soru turma ytirtittilmediginin ve ytirtittilmeyeceginin farkmda olduklannm kabulti gerekir. 70. Ba vuruya konu olaya bu yonuyle bak1ld1gmda soru turmanm, Anayasa Mahkemesinin zaman bakimmdan yetkisinin ba lang1c1 olan 23/9/2012 tarihinden 90k uzun zaman once kolluk gorevlileri ile Cumhuriyet Ba savc1hg1 arasmda bir sure sonra siradanla an yaz1 malar yap1lmasmdan oteye ge9meyen herhangi bir i lem yap1lmamas1 sonucu olaym aydmlatilmas1 ve sorumlulann tespit edilebilmesi bakimmdan etkisiz bir hal ald1g1, ba vurucu ile soru turmay1 ytirtiten yetkili makamlar arasmda soru turmanm etkililigi adma hi9bir temasm kurulmad1g1 , bu ekilde soru turmanm 90k uzun zaman oncesinden etkililik adma ilerleme saglanacagma dair hi9bir emare veya ihtimal banndiramad1g1 a91k9a anla 1lmaktadir . 71. Ba vurucu , soz konusu sure9te bireysel ba vuru yapabilmek i9in kendi inisiyatifi ile a9tig1 tazminat davasmm sonucunu beklemi ise de soz konusu tazminat yolunun ikayetleri a91smdan makul bir ba an ve 9ozum yolu sunabilecek ve dolay1s1yla da Anayasa Mahkemesine bireysel ba vuruyu ba latma surecini ask1ya almay1 ( durdurmay1, ileri 9ekmeyi) saglayabilecek etkili bir ba vuru yolu oldugu soylenemeyecektir. Bu durumda ba vuruda tazminat yolunun sonucunun beklenmesinin bireysel ba vuru suresi uzerinde herhangi bir etkisinin bulunmad1g1 sonucuna vanlm1 tlr. 72. A91klanan gerek9elerle ba vurunun diger kabul edilebilirlik artlan yonunden incelenmeksizin sure a zmz nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. 12 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/1457 : 14/11/2018 VI. HOKUM A91klanan gerek ;elerle; A. Ya am hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm sure a zmz nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, B. Yarg1lama giderlerinin ba vurucu tizerinde BIRAKILMASINA 14/11/2018 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Burhan USTUN -Oye Kadir OZKA YA -Oye Serruh KALELi -Oye -Oye Hasan Tahsin GOKCAN Yusuf Sevki HAKYEMEZ 13