TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR BURAK BITIRAK BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/6672) Karar Tarihi: 6/10/2021 Başvuru Numaras ı: 2019/6672 Karar Tarihi : 6/10/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Gökçe GÜLTEK İN YILMAZ Başvurucu : Burak BITIRAK Velisi : Mustafa BITIRAK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; otizmli ba şvurucunun yerle ştirildiği bak ımevinde darbedildi ği şikâye
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR BURAK BITIRAK BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/6672) Karar Tarihi: 6/10/2021 Başvuru Numaras ı: 2019/6672 Karar Tarihi : 6/10/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Gökçe GÜLTEK İN YILMAZ Başvurucu : Burak BITIRAK Velisi : Mustafa BITIRAK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; otizmli ba şvurucunun yerle ştirildiği bak ımevinde darbedildi ği şikâyeti hakk ında soru şturma izni verilmemesi nedeniyle kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 1/3/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden tespit edilen şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 7. Başvurucu 1997 do ğumlu olup ya şand ığı iddia edilen olay tarihinde yirmi yaşındad ır. 8. Başvurucu hakk ında Elâz ığ Eğitim ve Ara ştırma Hastanesi taraf ından düzenlenen 22/4/2009 tarihli raporda ba şvurucuya a ğır düzeyde mental retardasyon ve otistik tan ısı konulmu ş ve özür durumuna göre tüm vücut fonksiyon kayb ının %90,18 oldu ğu tespit edilmiştir. Başvurucu, babas ının velayeti alt ındad ır. Başvuru Numaras ı: 2019/6672 Karar Tarihi : 6/10/2021 29. Başvurucu, babas ı taraf ından 27/12/2017 tarihinde Aile ve Sosyal Politikalar Bakanl ığına bağlı olan Saray Engelsiz Ya şam Bak ım ve Rehabilitasyon Merkezi Müdürlüğüne (Rehabilitasyon Merkezi) teslim edilmi ştir. 10. Başvurucunun babas ı 12/6/2018 tarihinde Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığına (Başsavc ılık) şikâyette bulunmu ş ve oğlunun yerle ştirildiği Rehabilitasyon Merkezinde darbedildi ğini, vücudunda morluklar oldu ğunu, sürekli titredi ğini ve a ğzından salyalar akt ığını, görevliler taraf ından ilaç verilerek sürekli uyutuldu ğunu ileri sürmü ştür. A. Adli T ıp Kurumunun Ön Raporu 11. Başsavc ılık taraf ından başvurucu hakk ında Adli T ıp Kurumundan (ATK) rapor talep edilmi ştir. ATK'n ın 12/6/2018 tarihli raporunun ilgili k ısm ı şöyledir: "... Burak BITIRAK 'n ın yap ılan muayenesinde; Burun s ırtında 4x2 cm ebad ında alan içerisinde kanamal ı sıyrık olduğu, burunda sola deviasyon oldu ğu, kolda 4x5 cm ebad ında, göğüs sol yanda 10x5 cm ebad ında alanda, sa ğ kol d ış yanda 11x10 cm ebad ında alanda, sol ön kol alt 1/3 iç yanda 5x6 cm ebad ında alanda kenarlar ı solmaya ba şlam ış sar ı yeşil renkli ekimozlar oldu ğu, lumbar bölge sa ğda 4 cm, 1,5 cm, 7 cm, 5 cm, 1 cm uzunlu ğunda üzeri kurutlanm ış çizgisel seyirli s ıyrıklar olduğu, sağ diz d ış yanda 3 cm çap ında şişlik ve ekimoz oldu ğu, sağ göz alt ında 2 adet 0,5 cm çap ında ve 0,4 cm çaplar ında üzeri kurutlu s ıyrıklar olduğu tespit edildi. Kesin raporu Ankara Numune E ğitim ve Ara ştırma Hastanesine sevki ile al ınacak KBB konsültasyon raporunun gönderilmesinden sonra verilece ğini bildirir ön rapordur." B. Soruşturma İzni İşlemleri 12. Savc ılık taraf ından 20/6/2018 tarihinde Rehabilitasyon Merkezi görevlileri hakk ında soruşturma izni verilmesi talep edilmi ştir. 13. Pursaklar Kaymakaml ığı taraf ından Rehabilitasyon Merkezinde görevli ola n müdür, müdür yard ımc ısı, çocuk geli şimcisi ile yedi bak ım görevlisi hakk ında ön inceleme yap ılm ış ve bu kişilerin beyanlar ı alınm ıştır. 14. Müdür B.D. beyan ında özetle Rehabilitasyon Merkezine yerle ştirilen her engellinin durumunun de ğerlendirildi ğini ve uygun üniteye yerle ştirildiğini, sonras ında teşhisine uygun hastane veya klini ğe yönlendirildi ğini, hastanede doktorlar ın düzenledi ği programa göre tedavi uygulamas ının revir taraf ından yap ıldığını, engellinin vücudundaki ve yüzündeki ekimozlarla ilgili ya şadığı her olay ın ünite defterine kaydedildi ğini ve tutanakla idareye bildirildi ğini, ayr ıca veliye de bilgi verildi ğini, çal ışanlar taraf ından engellilere şiddet uygulanmas ının söz konusu olmad ığını söylemiştir. 15. Rehabilitasyon Merkezinin Müdür Yard ımc ısı M.Ç. al ınan beyan ında özetle başvurucunun öz bak ımını yapamayan a ğır zihinsel engellilerin bulundu ğu üniteye yerleştirildiğini, babas ının çocuğunun bu gruba uygun olmad ığını savunarak ba şka bir üniteye verilmesini istedi ğini, görüşmelerden sonuç alamamas ı üzerine çocu ğuna yanl ış ilaç verildiği iddias ıyla kurulu şu suçlad ığını, iddialar ın gerçek d ışı olduğunu söylemi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/6672 Karar Tarihi : 6/10/2021 316. Çocuk geli şimcisi H.G. al ınan beyan ında özetle ba şvurucunun aileden geldi ği için sürekli yatakta yatmak istedi ğini, yataktan kald ırılmak istenince tepki verdi ğini, gruba uyum sa ğlamas ı için teşvik edilse de a ğır zihinsel engelli oldu ğu için engellilerle etkileşiminin olmad ığını, ailedeki al ışkanl ıklar ını devam ettirmek ve babas ıyla birlikte olmak isteyen ba şvurucunun kurulu şun yemeklerini be ğenmediğini, yemeklerini yemesi için te şvik edildiğinde kendisini kusturarak tepki verdi ğini, olumsuz davran ışlar ı nedeniyle uyar ıldığında alg ılamas ına rağmen itaat etmedi ğini ve garip sesler ç ıkararak a ğlad ığını söylemiştir. H.G. ayr ıca başvurucunun zaman zaman kendisine ve arkada şlar ına zarar verdi ğini, olağan d ışı fiziksel ve davran ış değişikliklerinin revire intikal ettirildi ğini, davran ışlar ının, ilaçlar ının ve kontrollerinin hastane ile revir taraf ından yap ıldığını, başvurucunun gruba uygun olmad ığının sözel olarak kurulu şun değerlendirme kuruluna bildirilmesine ra ğmen başka uygun ünite olmad ığının söylendi ğini, ayr ıca babas ının çocuğunun başka bir gruba verilmesini talep ettiğini beyan etmi ştir. 17. Bak ım görevlisi S.A. al ınan beyan ında özetle ba şvurucunun bak ımını yapt ığı ağır zihinsel engelli yedi çocuktan biri oldu ğunu, bak ımını hiç aksatmad ığını, başvurucunun zaman zaman epilepsi krizleri geçirdi ğini ve kendisine zarar verdi ğini, bu durumun nöbe t defterine i şlendiğini, başvurucunun üniteye teslim edildi ğinde burnunda e ğrilik oldu ğunu, çocuklar ın ilaçlar ının sağlık görevlileri taraf ından verildi ğini, bak ım personeli olarak sa ğlık personeline refakat ettiklerini, ba şvurucunun hem kendisine hem de di ğer çocuklara zara r verdiğini ifade etmi ştir. Beyan ı al ınan diğer bak ım görevlileri de S.A. ile benzer şeyleri söylemiştir. 18. Pursaklar Kaymakaml ığı taraf ından 17/8/2018 tarihli kararla Rehabilitasyon Merkezinin Müdürü B.D., Müdür Yard ımc ısı M.Ç. ve çocuk geli şimcisi H.G. hakk ında dosya içindeki bilgi, belge ve al ınan ifadelerin bir bütün olarak de ğerlendirilmesi sonucunda iddia edilen eylem ile ilgili bilgi ve belge tespit edilemedi ği gerekçesiyle soru şturma izni verilmemesine, bak ım görevlilerinin ise i şçi statüsünde oldu ğu gerekçesiyle 2/12/1999 tarihli ve 4483 say ılı Memurlar ve Di ğer Kamu Görevlilerinin Yarg ılanmas ı Hakk ında Kanun kapsam ında değerlendirilemeyece ğine karar verilmi ştir. 19. An ılan karara ba şvurucu itiraz etmi ş, Ankara Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesinin 15/11/2018 tarihli karar ıyla itiraz ın reddine karar verilmi ştir. Bu karar başvurucuya 6/2/2019 tarihinde tebli ğ edilmiştir. Başsavc ılığın evrak ın işlemden kald ırılmas ına dair karar ı ise 3/1/2019 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. 20. Başvurucu 1/3/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 21. Anayasa Mahkemesinin 6/10/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 22. Başvurucunun babas ı; oğlunun otizmli ve yard ıma muhtaç oldu ğunu, bak ımı için Rehabilitasyon Merkezine teslim edildi ğini, ziyareti s ıras ında vücudunda morluklar tespit etti ğini, kullanmamas ı gereken ilaçlar ın verildiğini, sürekli dövüldü ğünü, şüpheliler hakk ında soru şturma izni verilmedi ğini, vücut dokunulmazl ığının ihlal edildi ğini, sorumlular ın yarg ılanmas ının engellendi ğini ve adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. Başvuru Numaras ı: 2019/6672 Karar Tarihi : 6/10/2021 4B. Değerlendirme 23. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurunun kötü muamele yasa ğı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 24. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un " Bireysel ba şvuru usulü " kenar ba şlıklı 47. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Bireysel ba şvurunun, ba şvuru yollar ının tüketildi ği tarihten; ba şvuru yolu öngörülmemi şse ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekir. Hakl ı bir mazereti nedeniyle süresi içinde ba şvuramayan/ar, mazeretin kalkt ığı tarihten itibaren onbe ş gün içinde ve mazeretlerini belgeleyen delillerle birlikte ba şvurabilirler ... " 25. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün " Başvuru süresi ve mazeret " kenar ba şlıklı 64. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Bireysel ba şvurunun, ba şvuru yollar ının tüketildi ği tarihten, ba şvuru yolu öngörülmemi şse ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekir. " 26. Kamu görevlilerince gerçekle ştirildiği iddia edilen kötü muamele şikâyetlerinde etkili yarg ı yolu ceza soru şturmas ı yoludur ( Zeki Güngör , B. No: 2013/8491, 31/3/2016). 27. Somut olayda nihai karar olan Ba şsavc ılığın evrak ın işlemden kald ırılmas ına dair karar ının 3/1/2019 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edildiği, başvurucunun otuz günlük başvuru süresi geçtikten sonra 1/3/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulundu ğu anlaşıldığından başvurunun süre aşımı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurunun süre aşımı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 6/10/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN