TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR RAMAZAN ORKUN ALTINISIK BASVURUSU (Ba vuru Numaras1: 2015/6468) Karar Tarihi: 10/1/2019 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2015/6468 : 10/1/2019 BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan USTUN : Serdar OZGULDUR Serruh KALELi Hicabi DURSUN Kadir OZKA YA : OmerMENCiK : Ramazan Orkun AL TINI IK : Av. Fatih AHiNLER I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru; tutukluluk incelemelerinin hakim/mahkeme ontine 91kanlmaks1zm yapilmas1 ,
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR RAMAZAN ORKUN ALTINISIK BASVURUSU (Ba vuru Numaras1: 2015/6468) Karar Tarihi: 10/1/2019 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2015/6468 : 10/1/2019 BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan USTUN : Serdar OZGULDUR Serruh KALELi Hicabi DURSUN Kadir OZKA YA : OmerMENCiK : Ramazan Orkun AL TINI IK : Av. Fatih AHiNLER I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru; tutukluluk incelemelerinin hakim/mahkeme ontine 91kanlmaks1zm yapilmas1 , tutukluluga ili kin kararlann dogal hakim, bag1ms1z ve tarafs1z hakim ilkelerine aykm olan sulh ceza hakimliklerince verilmesi ve tutuklulugun makul stireyi a mas1 nedenleriyle ki i htirriyeti ve gtivenligi hakkmm ihlal edildigi iddiasma ili kindir. II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 10/4/2015 tarihinde yapilm1 t1r . 3. Ba vuru, ba vuru formlan ve eklerinin idari yonden yapilan on incelemesinden sonra Komisyona sunulmu tur. 4. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Boltim tarafmdan yapilmasma karar verilmi tir. III. OLAY VE OLGULAR 5. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle ve Ulusal Y arg1 Ag1 Bili im Sistemi (UY AP) arac1hg1yla eri ilen bilgi ve belgeler 9er9evesinde ilgili olaylar ozetle oyledir: 6. Kamuoyunda 17-25 Aralzk soru turmalan olarak bilinen soru turmalar esnasmda (amlan soru turmalara ili kin bilgiler i9in bkz. Aydzn Yavuz ve digerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 30) istanbul Emniyet Mtidtirltigti istihbarat ube Mtidtirltigti btinyesinde yap1lan -onleme ama9h-ileti ime mtidahale i lemlerinin usulstiz oldugu iddiasma 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/6468 : 10/1/2019 ili kin olarak ba vurucunun da aralannda oldugu 90k say1da kolluk gorevlisi hakkmda istanbul Cumhuriyet Ba savc1hgmca (Ba savc1hk) ceza soru turmas1 ba latilm1 tlr. 7. Ba vurucu , amlan soru turma kapsammda 22/7/2014 tarihinde gozaltma almm1 tlr. Ba savc1hk 25/7/2014 tarihinde ba vurucuyu tutuklanmas1 istemiyle istanbul 1. Sulh Ceza Hakimligine sevk etmi tir. istanbul 1. Sulh Ceza Hakimligi 25/7/2014 tarihinde ba vurucunun resmi belgede sahtecilik, ki ilerin arasmdaki konu malann dinlenmesi ve kayda almmas1 su9lanndan tutuklanmasma karar vermi tir. 8. istanbul 9. Sulh Ceza Hakimligi 27/2/2015 tarihinde, istanbul Cumhuriyet Ba savc1hgmm talebi tizerine ba vurucunun da aralannda bulundugu 90k say1da tiphelinin tutukluluk durumunu incelemi ve ba vurucunun tutukluluk halinin devamma karar vermi tir. 9. Ba vurucu 20/3/2015 tarihinde karara itiraz etmi , istanbul 10. Sulh Ceza Hakimligince 20/3/2015 tarihinde itirazm kesin olarak reddine karar verilmi tir. 10. Ba vurucu, amlan karan 1/4/2015 tarihinde ogrenmi tir. 11. Ba vurucu 10/4/2015 tarihinde bireysel ba vuruda bulunmu tur. 12. Ba savc1hk tarafmdan ba vurucunun da aralannda oldugu tiphelilerin Ttirkiye Cumhuriyeti Htikumetini ortadan kald1rmaya veya gorevini yapmasm1 engellemeye te ebbtis etme, silahh teror orgtitii kurma veya yonetme, silahh teror orgtitiine tiye olma, devletin gizli kalmas1 gereken bilgilerini siyasal veya askeri casusluk amac1yla temin etme, gorevi kotiiye kullanma, iftira, resmi belgede sahtecilik , haberle menin gizliligini ihlal etmek, ki iler arasmdaki aleni olmayan konu malan kaydetmek, hukuka aykm olarak ki isel verileri kaydetmek ve ozel hayatm gizliligini ihlal etmek su9lanm i lediklerinden bahisle cezalandmlmalan istemiyle aym yer Agir Ceza Mahkemesinde kamu davas1 a91lm1 tlr. 13. istanbul 13. Agir Ceza Mahkemesinin E.2015/371 say1h dosyas1 tizerinden kovu turma a amas1 ba lam1 tlf . 14. istanbul 13. Agir Ceza Mahkemesi 14/6/2016 tarihinde yap1lan duru mada ba vurucunun tahliyesine karar vermi tir. 15. Ba vurucu hakkmda tahliye karanndan sonra yakalama karan 91kart1lm1 ancak ba vurucunun yakalanmas1 halen mtimktin olmam1 tlf. 16. Dava, bireysel ba vurunun incelendigi tarih itibanyla ilk derece mahkemesinde derdesttir. IV. iLGiLi HUKUK 17. 4/12/2004 tarihli ve 5271 say1h Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Tazminat istemi" kenar ba hkh 141. maddesinin (1) numarah fikrasmm ilgili kism1 oyledir: "Sur; soru turmasz veya kovu turmasz szrasznda; 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/6468 : 10/1/2019 d) Kanuna uygun olarak tutuklandzgz halde makul siirede yargzlama mercii huzuruna 9zkarzlmayan ve bu sure i9inde hakkznda hiikiim verilmeyen, Ki$iler, maddf ve manevf her tiirlii zararlarznz, Devletten isteyebilirler. " 18. 5271 say1h Kanun'un "Tazminat isteminin ko ullarz" kenar ba hkh 142. maddesinin (1) numarah fikras1 oyledir: "Karar veya hiikiimlerin kesinle$figinin ilgilisine tebliginden itibaren ii9 ay ve her halde karar veya hiikiimlerin kesinlqme tarihini izleyen bir yzl i9inde tazminat isteminde bulunulabilir. " V. iNCELEME VE GEREK ;E 19. Mahkemenin 10/1/2019 tarihinde yapm1 oldugu toplantida ba vuru incelenip geregi dti tiniildti: A. Resen Y apilan Tutukluluk incelemelerinin Hakim/Mahkeme Online ;1karilmaks1zm Y apild1gma ili kin iddia 1. Ba vurucunun iddialan 20. Ba vurucu; tutukluluk incelemelerinin duru ma yap1lmaks1zm dosya tizerinden karara bagland1gm1 belirterek ki i htirriyeti ve gtivenligi hakkmm ihlal edildigini ileri stirmti ttir. 2. Degerlendirme 21. Anayasa'nm 19. maddesinin sekizinci fikras1 oyledir: "Her ne sebeple olursa olsun, hiirriyeti kzsztlanan ki$i, kzsa siirede durumu hakkznda karar verilmesini ve bu kzsztlamanzn kanuna aykzrzlzgz halinde hemen serbest bzrakzlmasznz saglamak amaczyla yetkili bir yargz merciine ba$vurma hakkzna sahiptir. " 22. Ba vurucunun bu boltimdeki iddialannm Anayasa'mn 19. maddesinin sekizinci fikras1 kapsammda incelenmesi gerekir. 23. Anayasa'nm 148. maddesinin ti ;tincti fikras1 ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kurulu u ve Y argilama U sulleri Hakkmda Kanun'un 45. maddesinin (1) numarah fikrasma gore bireysel ba vurunun incelenebilmesi i9in kamu gticti tarafmdan ihlal edildigi iddia edilen hakkm Anayasa'da gtivence altma almm1 olmasmm yam s1ra Avrupa insan Haklan Sozle mesi (Sozle me) ve Ttirkiye'nin taraf oldugu Sozle me'ye ek protokoller kapsamma da girmesi gerekir. Anayasa ve Sozle me'nin ortak koruma alam d1 mda kalan hak ihlali iddiasm1 i9eren ba vurular, bireysel ba vuru kapsammda degildir (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 18). 24. Anayasa'nm 19. maddesinin sekizinci ve Sozle me'nin 5. maddesinin (4) numarah fikralan, her ne sebeple olursa olsun htirriyeti k1s1tlanan ki iye tutuklanmasmm yasalhg1 hakkmda stiratle karar verebilecek ve tutulmas1 kanuni degilse sahverilmesine htikmedebilecek bir mahkemeye ba vurma hakk1 tammaktadir. Amlan Anayasa ve Sozle me 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/6468 : 10/1/2019 hukumleri, esas olarak tutuklulugun yasalhgma ili kin itiraz ba vurusu uzerine bir mahkeme nezdinde ytirtittilmekte olan davalardaki tahliye talepleri veya tutuklulugun uzatilmas1 kararlannm incelenmesi a91smdan bir guvence olu turmaktadu (Firas Asian ve Hebat Asian, B. No: 2012/1158, 21/11/2013, 30). 25. 5271 say1h Kanun'un 108. maddesinde, soru turma evresinde uphelinin tutukevinde bulundugu sure i9inde ve en ge9 otuzar gunluk sureler itibanyla tutukluluk halinin devammm gerekip gerekmeyecegi hususunda Cumhuriyet savc1smm istemi uzerine sulh ceza hakimi tarafmdan 100. madde hukumleri gozonunde bulundurularak, kovu turma evresinde ise tutuklu samgm tutukluluk halinin devammm gerekip gerekmeyecegine her oturumda veya ko ullar gerektirdiginde oturumlar arasmda ya da en ge9 otuz gunltik sure i9inde hakim veya mahkemece resen karar verilecegi hukme baglanm1 tu. 26. 5271 say1h Kanun'un 108. maddesine gore yapilacak degerlendirme resen yap1lmakta olup Anayasa'nm 19. maddesinin sekizinci f1kras1 ile hurriyeti k1s1tlanan ki iye tanman yarg1 merciine itiraz edebilme hakk1 kapsammda degerlendirilemez (Firas Asian ve Hebat Asian, 32; Faik Ozgur Ero! ve digerleri, B. No: 2013/6160, 2/12/2015, 23, 24). 27. A91klanan gerek9elerle ba vurunun bu k1smmm konu bakzmmdan yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. B. Sulh Ceza Hakimliklerinin Dogal Hakim, Bag1ms1z ve Tarafs1z Hakim ilkelerine Ayk1n Olduguna ili kin iddia 1. Ba vurucunun iddialar1 28. Ba vurucu; tutukluluguna ili kin karar veren sulh ceza hakimliklerinin dogal hakim ilkesine aykm oldugunu, tarafs1z ve bag1ms1z bir mahkeme niteliginde bulunmad1g1m belirterek adil yargilanma hakkmm ihlal edildigini ileri surmu tur. 2. Degerlendirme 29. Anayasa Mahkemesince sulh ceza hakimliklerinin do gal hakim guvencesm1 saglamad1g1, tarafs1z ve bag1ms1z mahkeme olmad1g1 ve tutukluluga itirazm bu yarg1 mercilerince karara baglanmasmm hurriyetten yoksun buak1lmaya kar 1 etkili bir itirazda bulunmay1 imkans1z hale getirdigine ili kin iddialar bir9ok kararda incelenmi ; bu kararlarda sulh ceza hakimliklerinin yap1sal ozellikleri dikkate almarak soz konusu iddialarm a91k9a dayanaktan yoksun oldugu sonucuna vanlm1 tu (Hikmet Kopar ve digerleri [GK], B. No: 2014/14061, 8/4/2015, 101-115; Mehmet Baransu (2), B. No: 2015/7231, 17/5/2016, 64-78, 94-97). 30. Somut ba vuruda, aym mahiyetteki iddialara ili kin olarak amlan kararlarda vanlan sonu9tan aynlmay1 gerektiren bir durum bulunmamaktad1r. 31. A91klanan gerek9elerle ba vurucunun sulh ceza hakimliklerinin dogal hakim, bag1ms1z ve tarafs1z hakim ilkelerine aykm oldugu iddiasma ili kin olarak bir ihlalin bulunmad1g1 a91k oldugundan ba vurunun bu k1smmm a91k ;a dayanaktan yoksun olmasz nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/6468 : 10/1/2019 C. Tutuklulugun Makul Siireyi A t1gma ili kin iddia 1. Ba vurucunun iddialan 32. Ba vurucu; sekiz ay1 a km bir stiredir tutuklu oldugunu, bu stirec;te verilen tutuklulugunun devamma lair hakimlik kararlanmn gerekc;elerinin matbu ctimlelerin tekrarmdan ibaret olup ilgili ve yeterli olmad1gm1, bu stirede yetkili ve gorevli mahkeme ontine c;1kanlmamas1 nedeniyle tutuklulugun makul stireyi a tlgm1 belirterek ki i htirriyeti ve gtivenligi hakkmm ihlal edildigini ileri stirmti ttir. 2. Degerlendirme 33. Anayasa'mn 148. maddesinin uc;tincti fikrasmm sonctimlesi oyledir: "Ba$vuruda bulunabilmek i ;in olagan kanun yollarznzn tiiketilmi$ olmasz $arttzr. " 34. 6216 say1h Kanun'un "Bireysel ba,Jvuru hakkz" kenar ba hkh 45. maddesinin (2) numarah fikras1 oyledir: '1hlale neden oldugu ileri siiriilen i$lem, eylem ya da ihmal i ;in kanunda ongoriilmii idari ve yargzsal ba$vuru yollarznzn tamamznzn bireysel ba$vuru yapzlmadan once tiiketilmi$ olmasz gerekir. " 35. Yukanda belirtilen Anayasa ve Kanun htiktimleri geregmce Anayasa Mahkemesine bireysel ba vuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince dtizeltilmemesi halinde ba vurulabilecek ikincil nitelikte bir kanun yoludur. Bireysel ba vuru yolunun ikincillik niteligi geregi Anayasa Mahkemesine bireysel ba vuruda bulunabilmek ic;in oncelikle olagan kanun yollannm ttiketilmesi zorunludur (Ay,Je Zzraman ve Cennet Ye,Jilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, 17). 36. Anayasa Mahkemesi, tutuklulugun kanunda ongortilen azami stireyi veya makul stireyi a tlg1 iddias1yla yapilan bireysel ba vurular bakimmdan bireysel ba vurunun incelendigi tarih itibanyla ba vurucu tahliye edilmi ise asil dava sonuc;lanmam1 da olsa -ilgili Yarg1tay ic;tihatlarma atlf yaparak- 5271 say1h Kanun'un 141. maddesinde ongortilen tazminat davas1 ac;ma imkanmm ttiketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu oldugu sonucuna varm1 t1r (Erkam Abdurrahman Ak, B. No: 2014/8515, 28/9/2016, 48-62; jrJan Gerr;ek, B. No: 2014/6500, 29/9/2016, 33-45). 37. Somut olayda bireysel ba vuruda bulunduktan soma 14/6/2016 tarihinde tahliyesine karar verilen ba vurucunun tutuklulugun makul stireyi a tlgma ili kin iddias1, 5271 say1h Kanun'un 141. maddesi kapsammda ac;1lacak davada incelenebilir. Bu madde kapsammda ac;Ilacak dava sonucuna gore ba vurucunun tutuklulugunun makul stireyi a t1gmm tespiti halinde gorevli mahkemece ba vurucu lehine tazminata da htikmedilebilecektir. Buna gore 5271 say1h Kanun'un 141. maddesinde belirtilen dava yolu ba vurucunun durumuna uygun telafi kabiliyetini haiz, etkili bir hukuk yoludur ve bu olagan ba vuru yolu ttiketilmeden yap1lan bireysel ba vurunun incelenmesi bireysel ba vurunun ikincillik niteligi ile bagda mamaktad1r. 38. Ac;1klanan gerekc;elerle ba vurucunun tutuklulugun makul stireyi a tlg1 iddiasma ili kin olarak yarg1sal ba vuru yollan ttiketilmeden bireysel ba vuru yap1ld1g1 anla 1ld1gmdan ba vurunun bu kismmm ba,Jvuru yollarznzn tuketilmemi,J olmasz nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/6468 : 10/1/2019 VI. HOKUM A91klanan gerek9elerle; A. 1. Resen yap1lan tutukluluk incelemelerinin hakim/mahkeme onune 91kanlmaks1zm yapilmas1 dolay1s1yla ki i hurriyeti ve guvenligi hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm konu bakzmmdan yetkisizlik nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 2. Sulh ceza hakimliklerinin dogal hakim, bag1ms1z ve tarafs1z hakim ilkelerine aykm olmas1 dolay1s1yla ki i hurriyeti ve guvenligi hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm ar;zkr;a dayanaktan yoksun olmasz nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 3. Tutuklulugun makul sureyi a mas1 dolay1s1yla ki i hurriyeti ve guvenligi hakkmm ihlal edildigine ili kin iddiamn ba vuru yollarmm tuketilmemi olmasz nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, B. Yarg1lama giderlerinin ba vurucu uzerinde BIRAKILMASINA 10/1/2019 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Burhan USTUN Dye Hicabi DURSUN Dye Serdar OZGULDUR Dye Dye Serruh KALELi Kadir OZKA YA 7