Danıştay 6. Daire Başkanlığı 2023/3696 E. , 2024/6495 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ALTINCI DAİRE Esas No : 2023/3696 Karar No : 2024/6495 TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) :1- ... İletim A.Ş. Genel Müdürlüğü - ... VEKİLİ : Av. ... 2- ... Bakanlığı VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- ... 2- ... 3- ... 4- ... 5- ... 6- ... 7- ... 8- ... 9- ... 10- ... 11- ... 12- ... 13- ... 14- ... 15- ... 16- ... 17- ... 18- ... 19- ... 20- ... 21- ... 22- ... 23- ... 24- ... 25- ... 26- ... 27- ... V
Danıştay 6. Daire Başkanlığı 2023/3696 E. , 2024/6495 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ALTINCI DAİRE Esas No : 2023/3696 Karar No : 2024/6495 TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) :1- ... İletim A.Ş. Genel Müdürlüğü - ... VEKİLİ : Av. ... 2- ... Bakanlığı VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- ... 2- ... 3- ... 4- ... 5- ... 6- ... 7- ... 8- ... 9- ... 10- ... 11- ... 12- ... 13- ... 14- ... 15- ... 16- ... 17- ... 18- ... 19- ... 20- ... 21- ... 22- ... 23- ... 24- ... 25- ... 26- ... 27- ... VEKİLİ : Av. ... 28- ... VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN KONUSU : Danıştay Altıncı Dairesinin 10/03/2022 tarih ve E:2018/5725, K:2022/2915 sayılı bozma kararına uyularak verilen ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ: Dava konusu istem: Van ili, ... Mahallesi sakinleri olan davacılar tarafından ... tarih ve ... sayılı Türkiye Elektrik Kurumu Yönetim Kurulu kararına dayanılarak 1982 yılında işletime alınan enerji nakil hattının yenilenmesinde kamu yararı bulunduğuna ilişkin ... tarih ve ... sayılı Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Yönetim Kurulu kararı ile bu kararın onayına dair ... tarih ve ... sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Olur'unun iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Temyize konu kararda; uyuşmazlığa konu taşınmazları kapsayan alana ilişkin enerji nakil hattı güzergahının yer aldığı 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planının dava konusu işlemden sonra yürürlüğe girdiği, anılan imar planlarının dava konusu işlemin dayanağı olamayacağından dava konusu işlemlerde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılarak dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından, Enerji nakil hattının 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planlarında yer aldığı, eski enerji nakil hattının mevcut karakteristik özelliği nedeniyle enerji ihtiyacını karşılayamadığı ve hattın ekonomik ömrü de göz önüne alındığında yenilenmesi gerektiği kanaatine varıldığı, hattın büyük bir kısmının kamulaştırılmasının tamamlandığı, bu nedenle, güzergah değiştirilmeden hat güzergahındaki mevcut yapılar düşünülerek kullanılan yeni direklerin boylarının yükseltildiği, vatandaşların can güvenliği ve yaşam konforunun arttırılmaya çalışıldığı, dava konusu işlemlerinin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir. Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Genel Müdürlüğü tarafından, Enerji iletim hattının 1982 yılından bu yana faaliyette olduğu, söz konusu hattın Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliğine uygun olarak, belirli bir yükseliğe kadar can ve mal emniyetini sağlayacak şekilde inşa edildiği, hattın tesis edildiği tarihte uyuşmazlık konusu bölgenin yerleşim yeri olmadığı, enerji nakil hattı altında kalan evlerin tamamının ruhsatsız bir şekilde inşa edildiği, dava konusu kamu yararı kararının yeni bir enerji iletim hattı için değil mevcut bir hattın yenilenmesi için alındığı, TUBİTAK’tan alınan raporlarda dava konusu enerji iletim hattı üzerinde yapılan ölçümlerde İyonlaştırıcı Olmayan Radyasyonun Olumsuz Etkilerinden Çevre ve Halkın Sağlığının Korunmasına Yönelik Alınması Gereken Tedbirlere İlişkin Yönetmelikte belirtilen sınır değerlerin çok altında ölçüm sonuçlarına ulaşıldığı ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir. DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY : Van ili, Beyüzümü Mahallesi sakinleri olan davacılar tarafından ... tarih ve ... sayılı Türkiye Elektrik Kurumu Yönetim Kurulu kararına dayanılarak 1982 yılında işletime alınan enerji nakil hattının yenilenmesinde kamu yararı bulunduğuna ilişkin ... tarih ve ... sayılı Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Yönetim Kurulu kararı ile bu kararın onayına dair ... tarih ve ... sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Olur'unun iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: Anayasanın 35. maddesinde: "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz." hükmü, 56.maddesinde; "Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir" hükmü yer almaktadır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin Ek 1 Nolu Protokolünün "Mülkiyetin korunması" başlıklı 1. maddesinde: "Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir. Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez." hükmüne yer verilmiştir. 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 3. maddesinin birinci fıkrasında, idarelerin kanunlarla yapmak yükümlülüğünde bulundukları kamu hizmetlerinin veya teşebbüslerinin yürütülmesi için gerekli olan taşınmaz malları, kaynakları ve irtifak haklarını; bedellerini ödemek suretiyle kamulaştırma yapabilecekleri düzenlenmiş; aynı Kanunun 5. maddesinin birinci fıkrasının b) bendinde; kamu kurumları yararına kamulaştırmalarda yönetim kurulu veya idare meclisi, bunların olmaması halinde yetkili idare organlarının kamu yararı kararı verebileceği, 6. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendinde ise kamu yararı kararına ilişkin kamu kurumları yönetim kurulu veya idare meclisleri veya yetkili idare organları kararlarının, denetimine bağlı oldukları bakanın onayı ile tamamlanacağı hükme bağlanmıştır. 30.11.2000 tarih ve 24246 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliğinin 5.maddesinde; "Kuvvetli akım tesisleri her türlü işletme durumunda, cana ve mala herhangi bir zarar vermeyecek ve tehlike oluşturmayacak bir biçimde yapılmalıdır. Herhangi bir kimsenin dikkatsizlikle de olsa yaklaşabileceği uzaklıktaki kuvvetli akım tesislerinin gerilim altındaki bölümlerine (aktif bölümler) dokunulması olanaksız olmalıdır ve ilerideki bölümlerde belirtilen emniyet mesafeleri ile koruma önlemleri sağlanmalıdır.", 6.maddesinde; "Elektrik tesisleri, yakınlarında bulunan elektromanyetik alanlara karşı duyarlı tesislere etkileri, ilgili standartlarda müsaade edilebilir sınırlar içinde olacak biçimde yapılmalıdır. Enerji tesislerinin oluşturdukları rahatsız edici elektrik ve manyetik alanlar müsaade edilen sınırlar içinde kalacak şekilde zayıflatılmalı ve yüksek harmoniklerden temizlenmiş olmalıdır.", 7.maddesinde; "Kuvvetli akım tesislerinin tasarımlanmasında ve yapımında, teknik ve ekonomik bakımlardan birbirine çok yakın birkaç çözümün bulunması durumunda, bunlar arasından doğaya en az zarar veren çözüm seçilmelidir." düzenlemelerine yer verilmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Dosyanın incelenmesinden, dava konusu 154 kV'luk enerji iletim hattının yapımına ilişkin olarak Türkiye Elektrik Kurumu Yönetim Kurulu tarafından ... tarih ve ... sayılı kamu yararı kararı alındığı, kamu yararı kararının Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı işlemi ile onaylanmasının ardından enerji iletim hattının yapımı tamamlanarak 1982 yılından beri faaliyet gösterdiği, elektrik iletim hattının güncel enerji ihtiyacına cevap verememesi ve ekonomik ömrünü tamamlamasından dolayı davalı idarelerce yenileme kapsamına alındığı, 1982 yılında işletime alınan enerji nakil hattının yenilenmesinde kamu yararı bulunduğuna ilişkin ... tarih ve ... sayılı Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Yönetim Kurulu kararı ile bu kararın onayına dair ... tarihli, ... sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı "Olur"unun iptaline karar verilmesi istemiyle dava açıldığı anlaşılmaktadır. Temyize konu Mahkeme kararında; yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen 15/02/2018 tarihli bilirkişi raporu da dikkate alınarak, davacıların halihazırda mevcut yapıları barınma ihtiyacına yönelik konut olarak kullandığı, söz konusu mahallenin şehir merkezine dahil olduğu ve Van Büyükşehir Belediyesinin hizmet alanı içerisinde kaldığı, davacıların elektrik, su, doğalgaz hizmeti vb. gibi abonelik gerektiren bir takım yerel hizmetlerden faydalandıkları, elektrik iletim hattının geçtiği güzergahta yapılaşma izni verilmesi ve kontrol yetkisi davalı idarelerin yetki ve sorumluluğu dahilinde olmasa bile idarenin bütünlüğü ilkesi ve devlet tüzel kişiliğinin bir bütün olduğu dikkate alındığında imar mevzuatından kaynaklı denetim yükümlülüğünü yerine getirmeyen, ruhsatsız yapıyı yıktırmayan, gerekli elektrik ve su hizmetini sağlayarak yapının inşaasına ve kullanılmasına göz yuman veya engel olmayan idari tutum karşısında, davacıların söz konusu taşınmazlara ilişkin mülkiyet hakkının olduğunun kabul edilmesi sonucunun ortaya çıktığı, 2013 yılı itibarıyla yenilenmesine karar verilen hattın geçtiği güzergah üzerindeki mevcut yapılaşma durumunun dikkate alınmadığı, her ne kadar yenilenen hatta direk yüksekliklerinin arttırıldığı ileri sürülmekte ise de, yüksek gerilimli enerji nakil hatlarının ve direklerinin meskun mahal alanlarından geçirilmelerinin veya meskun mahalde bulundurulmalarının orta ve uzun vadede çeşitli sağlık ve güvenlik riskleri barındırdığı, öte yandan hattın yenilenmesi aşamasında uyuşmazlık konusu yerleşim alanında direklerin ve hattın neden olacağı elektromanyetik etkiler açısından, insanların halihazırda sağlık limitlerini aşan bir manyetik alana maruz kalıp kalmadığın tespit edecek gerekli ölçümlerin yaptırılmadığı, teknik açıdan dava konusu enerji nakil hattının yenilenmesine dair planlama aşamasında meskun mahaldeki elektrik ve manyetik alan etkileri dikkate alınmadığı için İyonlaştırıcı Olmayan Radyasyonun Olumsuz Etkilerinden Çevre ve Halkın Sağlığının Korunmasına Yönelik Alınması Gereken Tedbirlere İlişkin Yönetmelik hükümlerine uyulmadığı, mevcut meskun mahal ve yapılaşma durumu gibi etkenler dikkate alındığında iletim hattına ilişkin mevcut güzergahın doğaya ve insan sağlığına en az zarar verecek seçenek olmadığı, davaya konu enerji nakil hattı güzergahının bulunduğu taşınmazları kapsayan alana ilişkin enerji nakil hattı güzergahının yer aldığı 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli imar planlarının dava konusu işlemlerden sonra yürürlüğe girdiği ve dava konusu işlemlerin dayanağı olamayacağı gerekçeleriyle dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir. Dosyanın incelenmesinden; 154 kV'luk Van-Engil enerji iletim hattının 1982 senesinden beri faaliyette olduğu, ekonomik ömrünü tamamlaması nedeniyle yenileme kapsamına alındığı, iletim hattının yenilenmesinin enterkonnekte sistem ile bağlantı yapılabilmesi ve artan elektrik ihtiyacının karşılanabilmesi için önem arz ettiği, yenileme faaliyetlerinin mevcut enerji iletim hattının yüksekliğinin arttırılmasından ibaret olduğu, anılan hat güzergahında değişiklik yapılmadığı, hattın faaliyete başladığı ilk dönem itibarıyla meskun mahalin dışında bulunduğu; Mahkemece mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen 15/02/2018 tarihli bilirkişi raporunda, enerji iletim hatlarına ait direklerin konumu ve yükseltisi itibarıyla insan sağlığı açısından tehlike arz ettiği yönünde tespitler bulunmakta ise de, davalı idarelerin enerji iletim hattının arazideki yapılar dikkate alınarak hazırlandığı ancak 1982 yılından beri faaliyette bulunan enerji nakil hattının yapımı sonrasında taşınmaz maliklerince ruhsatsız bina yapılarak kat yükseltildiği savunmasında bulunulduğu ve bu durumun aksinin davacılar tarafından ortaya konulamadığı, davalı idare tarafından İyonlaştırıcı Olmayan Radyasyonun Olumsuz Etkilerinden Çevre ve Halkın Sağlığının Korunmasına Yönelik Alınması Gereken Tedbirlere İlişkin Yönetmelik kapsamında Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu'na (TÜBİTAK) yaptırılan ölçümlerin yer aldığı TÜBİTAK Ulusal Metroloji Enstitüsü tarafından hazırlanan 28/05/2018 tarihli raporda, elde edilen elektrik alan ve manyetik akı yoğunluğu değerlerinin anılan Yönetmelik'te belirtilen sınır değerlerinin altında olduğunun belirtildiği; savunma dilekçelerinde davalı idarelerce enerji iletim hattı güzergahının değiştirilmesi durumunda yeni güzergahtaki tesis tamamlanana kadar uzun süreli enerji kesintileri yaşanacağının beyan edildiği; ... İdare Mahkemesi tarafından ... tarihinde yapılan ara karara istinaden Van Büyükşehir Belediyesi Başkanlığının dosyaya sunulan 02/01/2023 tarihli cevabi yazısı ile Tuşba Belediye Başkanlığının 23/12/2022 tarihli cevabi yazısı ve ekinden, 2011 yılında Van ilinde deprem afetinin yaşandığı, yaşanan deprem neticesinde 1996 tarihli imar planının işlevini yitirdiği, bunun üzerine 08/12/2012 tarihinde Van Merkez ve Çevresi İlave - Revizyon imar planının hazırlanmaya başlandığı ve planın 3 etap şeklinde planlandığı, uyuşmazlığa konu Beyüzümü Mahallesini içine alan kısma yönelik 1/1000 ölçekli uygulama imar planının ... tarih ve ... sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Makamı Olur'u ile kesinleştiği; 15/02/2018 tarihli bilirkişi raporunda, uyuşmazlık konusu enerji nakil hattının, mezkur imar planlarında "Enerji Nakil Hattı ve Koruma Kuşağı" içerisinde kaldığının ve imar planlarına uygun olduğunun belirtildiği; 06/02/2014 tarih ve 2014/5784 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile uyuşmazlık konusu enerji nakil hattı güzergâhına isabet eden taşınmazlar hakkında direk yerlerinin mülkiyet şeklinde, iletken salınım gabarisinin ise irtifak hakkı kurulmak suretiyle acele kamulaştırma kararı alındığı, anılan Bakanlar Kurulu kararının iptaline karar verilmesi istemiyle dava açılmadığı, enerji nakil hattı üzerinde kalan taşınmazlar için Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi talebi üzerine ... Asliye Hukuk Mahkemelerince el koyma kararları verildiği anlaşılmaktadır. Bu durumda; yukarıda aktarılan hususlar bir bütün halinde değerlendirildiğinde; yaşanan deprem felaketinin etkisiyle meydana gelen olumsuzlukların kapsamlı bir çalışma yürütülerek giderilmeye çalışıldığı, dava konusu işlemin mevcut enerji nakil hattının ekonomik ömrünü tamamlanması nedeniyle teknik anlamda yeni sisteme uygun ve artan elektrik ihtiyacının karşılanabilmesi için ve kamu hizmetinin aksama olmaksızın etkin surette gerçekleştirebilmesi amacıyla tesis edildiği, yukarıda anılan 28/05/2018 tarihli TÜBİTAK raporu ile insan ve çevre sağlığı açısından olumsuz bir etkisinin bulunmadığının tespit edildiği, dava konusu ... tarih ve ... sayılı Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Yönetim Kurulunun kamu yararı kararı ile bu kararın onayına dair ... tarih ve ... sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Olur işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmamıştır. Bu itibarla, dava konusu işlemin iptaline ilişkin temyize konu İdare Mahkemesi kararında isabet bulunmamaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1.2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalıların temyiz isteminin kabulüne, 2.Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin temyize konu ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA, 3. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, 4. 2577 sayılı Kanunun (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere 13/11/2024 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi. KARŞI OY (X) : Temyiz dilekçesinde öne sürülen hususlar 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde yazılı nedenlerden hiçbirisine uymadığından, temyiz isteminin reddi ile dava konusu işlemlerin iptaline dair İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği oyuyla çoğunluk kararına katılmıyorum. KARŞI OY (XX) : Dava dosyasının incelenmesinden; Van ili, Beyüzümü Mahallesi sakinleri olan davacılar tarafından ... tarih ve ... sayılı Türkiye Elektrik Kurumu Yönetim Kurulu kararına dayanılarak 1982 yılında işletime alınan enerji nakil hattının yenilenmesinde kamu yararı bulunduğuna ilişkin ... tarihli, ... sayılı Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Yönetim Kurulu kararı ile bu kararın onayına dair ... tarihli, ... sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Olur'unun iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır. Kamu yararı kararının ve bu kararın onaylanmasına ilişkin işlemlerin, kamulaştırma işlemine hazırlık işlemi niteliğinde olduğu, kesin ve icrai bir işlem niteliğinde olmadığı açıktır. Bu nedenle, henüz dava edilebilir aşamaya gelmeyen idari işlemlerin iptali istemiyle açılan davanın incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerekirken dava konusu işlemlerin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararının belirtilen gerekçeyle bozulmasına karar verilmesi gerektiği oyuyla gerekçe yönünden çoğunluk kararına katılmıyorum.