TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET ÜZGÜ Ş BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2021/53281) Karar Tarihi: 12/4/2023 Başvuru Numaras ı: 2021/53281 Karar Tarihi : 12/4/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Mustafa Eyyub DEM İRBAŞ Başvurucu : Ahmet ÜZGÜ Ş Vekili : Av. Nihat KILIÇ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, dava şart ı yokluğu gerekçesiyle ret karar ı verilmesinin adil y
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET ÜZGÜ Ş BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2021/53281) Karar Tarihi: 12/4/2023 Başvuru Numaras ı: 2021/53281 Karar Tarihi : 12/4/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Mustafa Eyyub DEM İRBAŞ Başvurucu : Ahmet ÜZGÜ Ş Vekili : Av. Nihat KILIÇ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, dava şart ı yokluğu gerekçesiyle ret karar ı verilmesinin adil yarg ılanma hakk ını ihlal ettiği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 24/11/2021 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ı ndan başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmuştur. III. OLAY VE OLGULARA. Arka Plan Bilgisi 7. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî bir darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ıştır. Kamu makamlar ı ve yarg ı organlar ı -olgusal temellere dayanarak- bu te şebbüsün Başvuru Numaras ı: 2021/53281 Karar Tarihi : 12/4/2023 3arkas ında Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ının (FETÖ/PDY) oldu ğu sonucuna ula şmıştır (darbe te şebbüsü ve arkas ındaki FETÖ/PDY'ye ili şkin ayr ıntılı bilgi için bkz. Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-36; FETÖ/PDY'nin mali yap ılanmas ına ilişkin genel bilgiler için bkz. Hamdi Ak ın İpek, B. No: 2015/17763, 24/5/2018, 15-22). 8. Feza Gazetecilik A Ş nin (Şirket) sahibi oldu ğu Zaman Gazetesi, Today s Zaman ve Aksiyon dergisine, 27/7/2016 tarihli ve 668 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Alınmas ı Gereken Tedbirler İle Baz ı Kurum ve Kurulu şlara Dair Düzenleme Yap ılmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararname nin (3) No.lu ekinde yer verilerek ve bu yay ın organlar ı kapat ılm ıştır. Bunlar ın bağlı olduğu Şirketin sicil kayd ı da 17/8/2016 tarihli ve 670 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Al ınmas ı Gereken Tedbirler Hakk ında Kanun Hükmünde Kararname'nin 5. maddesinin (3) numaral ı fıkras ı uyar ınca 24/8/2016 tarihinde ticaret sicilinden resen terkin edilmi ştir. B. Somut Ba şvuruya İlişkin Olaylar 9. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 10. Başvurucu; an ılan Şirkette işçi olarak çal ışmakta iken 8/4/2016 tarihinde sözleşmesinin i şverence haks ız ve bildirimsiz olarak feshedildi ği iddias ıyla ve k ıdem tazminat ının ödenmesine karar verilmesi talebiyle 8/2/2021 tarihinde i şçi ile işveren ilişkisinden kaynaklanan alacak davas ı açm ıştır. 11. Ankara 20. İş Mahkemesi (Mahkeme), 2/11/2021 tarihinde verdi ği kesin kararla (E.2021/195, K.2021/1098) davay ı reddetmi ştir. Karar ın gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "...Davac ının çal ıştığı kurum fezza gazetecilik a. ş'nin KHK kapsam ında kapat ıldığından aç ılan dava da 17/08/2016 tarihinden sonra oldu ğundan 675. Say ılı KHK'n ın 16. Maddesi kapsam ında davan ın, dava şart ı yokluğu..." 12. Karar 15/11/2021 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. Başvurucu 24/11/2021 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. C. Başvuru Sonras ı Gelişmeler 13. Başvurucu, işçi alacaklar ının ödenmesi için İstanbul Valili ği Defterdarl ık KHK İşlemleri İl Bürosuna müracaat emi ş ancak talebi 30/11/2021 tarihli ve E-746344 say ılı işlem ile reddedilmi ştir. 14. Başvurucu, işlemin iptali için İstanbul 7. İdare Mahkemesinde (E.2021/2276) dava açm ıştır. Dava 17/6/2022 tarihinde ba şvurucunun talebi do ğrultusunda iptal karar ı ile sonuçlanm ış olup istinaf a şamas ında derdesttir. IV.İLGİLİ HUKUK 15.İlgili hukuk kaynaklar ı için bkz. Ayfer Atalay , B. No: 2017/34828, 3/6/2020, 15-19. Başvuru Numaras ı: 2021/53281 Karar Tarihi : 12/4/2023 4V.İNCELEME VE GEREKÇE 16. Başvurucu adli yard ım talebinde bulunmu ştur. Başvurucunun adli yard ım talebinin, 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı uyar ınca geçici olarak kabulüne karar verilmesi gerekir. 17. Başvurucu, i şçi ile işveren ilişkisinden kaynaklanan alacak davas ının esas ı hakk ında bir inceleme yap ılmad ığını belirterek Anayasa Mahkemesinin Murat Duygu (B. No: 2017/17263, 24/6/2020) karar ı doğrultusunda adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 18. Bakanl ık görüşünde; ba şvurucunun i ş sözleşmesinin feshinden kaynaklanan alacaklar ına ilişkin olarak i ş mahkemesinde açt ığı davada yerel mahkeme taraf ından dav a şart ı yokluğundan davan ın reddine karar verilmesinden sonra ba şvurucunun belirtilen süre içinde 16/11/2021 tarihinde defterdarl ık birimine i şçilik alacaklar ının ödenmesi talebiyle başvurduğu, başvurusunun sonucunu beklemeksizin 24/11/2021 tarihinde de Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda bulundu ğu, bu sebeple ba şvuru yollar ının tüketilmemi ş olduğu belirtilmi ştir. 19. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne verdi ği beyan ında başvuru formundaki iddialar ını tekrar etmi ş ayr ıca Bakanl ık taraf ından gösterilen söz konusu yolun etkili olmad ığını ileri sürmü ştür. 20. Anayasa'n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ının son cümlesi şöyledir: "Başvuruda bulunabilmek için ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı şartt ır." 21. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un "Bireysel ba şvuru hakk ı" kenar ba şlıklı 45. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı şöyledir: "İhlale neden oldu ğu ileri sürülen i şlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmü ş idari ve yarg ısal başvuru yollar ının tamam ının bireysel ba şvuru yap ılmadan önce tüketilmi ş olmas ı gerekir." 22. Başvurucunun alacakl ı olduğunu iddia etti ği Şirketin tüzel ki şiliği, olağanüstü hâl ilan ından sonra sonland ırılm ıştır. 17/8/2016 tarihinde yürürlü ğe giren 670 say ılı KHK'n ın 5. maddesinin (1) numaral ı fıkras ında, kapat ılan şirketlerle ilgili her türlü tasarrufta bulunmaya Hazine ve Maliye Bakanl ığının yetkili oldu ğu belirtilmi ş, ayn ı maddenin (4) numaral ı fıkras ında ise hak iddias ında bulunanlarca bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarihte n itibaren altm ış günlük hak dü şürücü süre içerisinde kanaat getirici defter, kay ıt ve belgelerle Maliye Bakanl ığına müracaat edilece ği belirtilmi ştir. 29/10/2016 tarihinde yürürlü ğe giren 675 say ılı KHK'n ın 16. maddesinin (3) numaral ı fıkras ında ise Maliye Bakanl ığı aleyhine 17/8/2016 tarihi dâhil bu tarihten sonra aç ılan davalar ile icra ve iflas takipleri hakk ında 670 say ılı KHK'n ın 5. maddesi gere ğince dava veya takip şart ının bulunmamas ı nedeniyle davan ın reddine veya takibin dü şmesine karar verilece ği hükme ba ğlanm ıştır. An ılan düzenlemelerde idari ba şvurunun reddedilmesi hâlinde idare mahkemesine dava yolunun aç ık olduğu da belirtilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2021/53281 Karar Tarihi : 12/4/2023 523. Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) kapsam ında yap ılan araştırmada başvurucunun bireysel ba şvuruya konu etti ği işçilik alaca ğı ile ilgili defterdarl ığa başvuru yapt ığı, başvurusunun reddedilmesi üzerine i şlemin iptali için İstanbul 7. İdare Mahkemesinde (E.2021/2276) dava açt ığı ve davada talebi gibi iptal karar ı verildiği, dosyan ın istinaf incelemesinde oldu ğu anlaşılm ıştır. Bu durumda ba şvurucunun idari yarg ı yolunun etkili olmad ığı iddias ının dayanaktan yoksun oldu ğu görülmü ştür. 24. Başvurucunun sözünü etti ği Murat Duygu karar ında kapat ılmad ığı hâlde mahkeme taraf ından kapat ıldığı yan ılgısı üzerine ret karar ı verildiği belirtilerek ihlal sonucuna ula şılm ıştır (Murat Duygu, 9). Somut ba şvuruda ise Şirketin kapat ıldığı ve ticaret sicilinden terkin edildi ği belirlenmi ştir. 25. Somut olayda ba şvurucu, idareden talep ve reddi hâlinde idari yarg ıda dav a yollar ını işletme imkân ına sahipken idari ba şvuruda bulunmadan ve do ğrudan hukuk mahkemesinde dava açm ıştır. Bir başka deyişle KHK ile getirilen (ve daha sonra kanunla şan) düzenlemede öngörülen dava şart ını yerine getirmemi ştir. Bu durumda ba şvuru yollar ı tüketilmeksizin ve sonucu beklenmeksizin yap ılan bireysel ba şvurunun incelenmesi bireysel başvuru yolunun ikincil niteli ği ile bağdaşmayacakt ır. 26. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin REDD İNE, B. Adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, C. Adli yard ım talebinin kabulü ile geçici olarak muaf tutulan 487,60 TL harçtan ibaret yarg ılama giderinin UYAP'tan elde edilen ta şınmaz bilgileri nedeniyle 6100 say ılı Kanun un 339. maddesinin (1) numaral ı f ıkras ı uyar ınca başvurucudan TAHS İLİNE 12/4/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.