TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR EMİN GÖKTA Ş BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/37187) Karar Tarihi: 29/6/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/37187 Karar Tarihi : 29/6/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucu : Emin GÖKTA Ş I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; işçilik alaca ğının hakkaniyet indirimi uygulanarak azalt ılmas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının, yarg
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR EMİN GÖKTA Ş BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/37187) Karar Tarihi: 29/6/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/37187 Karar Tarihi : 29/6/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucu : Emin GÖKTA Ş I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; işçilik alaca ğının hakkaniyet indirimi uygulanarak azalt ılmas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının, yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 24/12/2018 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 71. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca başvurunun içtihad ın oluştuğu alana ili şkin olduğu değerlendirilerek Bakanl ık cevab ı beklenmeden incelenmesine karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 5. Başvurucu 1957 do ğumlu olup Ankara'da ikamet etmektedir. 6. D. Gazetecilik Sanayi ve Ticaret Limited Şirketine ba ğlı bir gazetede muhabir olarak çal ışan başvurucu 2005 ile 2009 y ıllar ı aras ındaki baz ı işçilik alacaklar ı ile bunlar ın geç ödenmesi sebebiyle 13/6/1952 tarihli ve 5953 say ılı Bas ın Mesleğinde Çal ışanlarla Çal ıştıranlar Aras ındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakk ında Kanun'un 14. maddesinin ola y tarihinde yürürlükte bulunan ikinci f ıkras ı uyar ınca %5 oran ındaki fazlal ığın ödenmesine hükmedilmesi istemiyle Ankara 12. İş Mahkemesinde 2/4/2010 tarihinde dava açm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/37187 Karar Tarihi : 29/6/2022 27. Mahkemenin 3/12/2012 tarihinde verdi ği karar ın Yarg ıtay 7. Hukuk Dairesince (Daire) bozulmas ı üzerine yapt ığı yeniden yarg ılama s ıras ında al ınan bilirki şi raporunda başvurucunun ücret, fazla mesai, ikramiye, ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacaklar ı ile bunlar ın geç ödenmesi sebebiyle 5953 say ılı Kanun'un 14. maddesinin olay tarihinde yürürlükte bulunan ikinci f ıkras ı uyar ınca her gün için ödenmesi gereken %5 fazlal ık tutar ı hesaplanm ış ancak gecikme sebebiyle öngörülen %5 fazlal ığa %90 hakkaniyet indirimi uygulanmak suretiyle bu hüküm uyar ınca ödenmesi gereken tutar 17.021,14 TL olarak tespit edilmiştir. Dava dosyas ı bozma sonras ı yap ılan yarg ılama s ıras ında yeni faaliyete geçen Ankara 35. İş Mahkemesine ( İş Mahkemesi) devredilmi ştir. 8.İş Mahkemesi 20/6/2017 tarihinde davay ı k ısmen kabul etmi ş, diğer alacaklar ının yan ında 5953 say ılı Kanun'un 14. maddesinin olay tarihinde yürürlükte buluna n ikinci f ıkras ı uyar ınca art ırılan k ısım için ayr ıca 17.021,14 TL tazminata hükmetmi ştir. 9. Başvurucu, di ğer iddialar ının yan ında hakkaniyet indiriminin %90 olarak uygulanmas ının haks ız ve Yarg ıtay içtihad ına ayk ırı olduğunu öne sürerek karar ı temyiz etmiştir. Daire 22/10/2018 tarihinde ilk derece mahkemesi karar ını onam ıştır. Nihai kara r 23/11/2018 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. IV.İLGİLİ HUKUK 10. 5953 say ılı Kanun'un 14. maddesinin olay tarihinde yürürlükte bulunan ikinci fıkras ı şöyledir: "Gazetecilere ücretlerini vaktinde ödemeyen i şverenler, bu ücretleri, geçecek her gün için yüzde be ş fazlasiyle ödemeye mecburdurlar." 11. 11/1/2011 tarihli ve 6098 say ılı Türk Borçlar Kanunu'nun 52. maddesi şöyledir: "Zarar gören, zarar ı doğuran fiile raz ı olmuş veya zarar ın doğmas ında ya da artmas ında etkili olmu ş yahut tazminat yükümlüsünün durumunu a ğırlaştırm ış ise hâkim, tazminat ı indirebilir veya tamamen kald ırabilir. Zarara hafif kusuruyla sebep olan tazminat yükümlüsü, tazminat ı ödediğinde yoksulluğa düşecek olur ve hakkaniyet de gerektirirse hâkim, tazminat ı indirebilir." 12. Anayasa Mahkemesinin 5953 say ılı Kanun'un 14. maddesinin ikinci f ıkras ının iptaline ili şkin 25/12/2019 tarihli ve E.2019/108, K.2019/101 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "15. İşçinin eme ğinin karşılığı olan ücret gelirini korumak ve bu yolla kamu düzenini sağlamak amac ıyla birtak ım hukuki düzenlemelerin yap ılmas ı doğald ır. Mevzuat ımızda da işçi ücretlerini koruyucu hükümlere yer verilmi ş ve bu suretle i şçi için önem arz eden ücret alacağının güvence alt ına al ınmas ı hedeflenmi ştir. İş hukukumuzda i şçinin gereksinimleri asgari ücret yolu ile asgari düzeyde kar şılanmaya çal ışılmış olsa da bu ücretin eksiksiz ve zaman ında ödenmesini sa ğlamak üzere kanuni düzenlemelere yer verilmesi ücretin sosyal karakterinin getirdi ği bir ihtiyaçt ır. Ücret hakk ının gerçek anlamda korunmas ı sadece işçiye adaletli bir ücret sa ğlamayla de ğil bu ücretin i şçiye tam ve zaman ında ödenmesini sağlayacak güvenceli bir düzenin kurulabilmesiyle mümkün olacakt ır. Başvuru Numaras ı: 2018/37187 Karar Tarihi : 29/6/2022 316. Bu çerçevede devletin, pozitif yükümlülükleri ba ğlam ında ücrette adaleti n sağlanmas ı için çal ışanlar ın yapt ıklar ı işe uygun adaletli bir ücret elde etmeleri ve di ğer sosyal yard ımlardan yararlanmalar ı için gerekli tedbirleri almak amac ıyla teşebbüs hürriyetine s ınırlamalar getirmesi mümkündür. 17. Gazetecili ğin diğer iş kollar ına göre farkl ı çal ışma tarz ı ve demokratik toplumun varl ığında ve devam ettirilmesinde sahip oldu ğu önemli rolü nedeniyle baz ı öze l düzenlemelere ba ğlı kılınmas ı konusunda gazeteciler yönünden farkl ı bir koruma rejiminin benimsenmesi kanun koyucunun takdirindedir. Toplumu do ğru bilgilendirme gibi önemli görevleri bulunan gazetecilerin bu görevi yerine getirirken i şverenin etkisinden mümkü n olduğu kadar ar ındırılmalar ı ve bunun için de ücretlerinin güvence alt ına al ınmas ı gerekmektedir. Baz ı alacaklar ın gününde ödenmemesi hâlinde günlük yüzde be ş fazlas ıyla ödenmesi gerekti ği yönündeki düzenlemenin amac ının da toplumu do ğru bilgilendirme görevi olan gazetecilerin ücret alacaklar ını güvence alt ına almak oldu ğu anlaşılmaktad ır. 18. Bu ba ğlamda gazetecilerin demokratik toplumda yüklendikleri görev v e sorumluluklar ını en iyi şekilde yerine getirebilmeleri için di ğer ücretlilere göre ücret alacaklar ının özel düzenlemelerle teminat alt ına al ınmas ının an ılan amaca ula şma yönünde elverişli ve gerekli olmad ığı söylenemez. 19. Ancak getirilen s ınırlaman ın orant ılı bir tedbir olup olmad ığı da değerlendirilmelidir. Ki şilerin iktisadi faaliyetlerini etkileyebilecek düzenlemeler aç ısından orant ılılık ilkesi kamu yarar ı ile kişinin teşebbüs hürriyetinden yararlanabilmesi aras ında makul bir denge kurulmas ını gerektirmektedir. Bir ba şka ifadeyle i şverenin te şebbüs özgürlüğü ile gazetecilerin ve toplumun ç ıkarlar ı aras ında makul bir denge kurulmal ıdır. Bu bağlamda ücret alacaklar ının zaman ında ödenmemesi durumunda uygulanacak yapt ırımın teşebbüs sahiplerine a şırı ve katlan ılamaz bir külfet yüklememesi gerekti ği aç ıktır. Ço k yüksek mebla ğlara ulaşabilen yüzde be ş fazla ödeme kural ının işverene a şırı bir külfe t getirdiği ve bu s ınırlaman ın sebepsiz zenginle şmeye sebep olabilece ği anlaşılmaktad ır. 20. Ülkemizde reel enflasyon ve yasal faiz oranlar ı dikkate al ındığında y ılda yüzde 1.825 oran ında fazla ödemeye ula şabilen sorumlulu ğun orant ılı bir s ınırlama öngördü ğü söylenemez. 21. Yüzde be ş fazla ödemenin y ılda yüzde 1.825 oran ına ulaşabilmesinin yan ı sıra 4857 say ılı Kanun dan farkl ı olarak ücretin ödenme zaman ının 5953 say ılı Kanun da belirlenmi ş olmas ı nedeniyle gazeteciler yönünden temerrüt şart ı da aranmayacakt ır. Bir başka ifadeyle ücretin ödenme zaman ı kesin biçimde Kanun da gösterildi ğinden ücre t alacağı ile birlikte yüzde be ş fazla ödeme talep edebilmek için i şverenin temerrüde düşürülmesi dahi gerekmemektedir. Bunun yan ı sıra yüzde be şlik fazla ödemeye faiz yürütülmesi de mümkün olup ücret alaca ğı ile yüzde be şlik fazla ödemeye ayr ıca yasal faiz uygulanabilecektir. 22. Gazetecinin ücretini korumak ve elde edemedi ği ücretin zaman ında ödenmesini sağlamak için kuralla getirilen ekonomik tedbirin a ğırlığı dikkate al ındığında böyle bir ödemeye karar verildi ği zaman ula şılan miktar, i şverenin ekonomik varl ığını ve geleceğin ağır bir şekilde etkileyebilecektir. 23. Aç ıklanan nedenlerle kuralla te şebbüs ve çal ışma özgürlü ğüne getirilen sınırlaman ın orant ısız olduğu ve bu nedenle kural ın ölçülülük ilkesini ihlal etti ği anlaşılmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2018/37187 Karar Tarihi : 29/6/2022 424. Diğer iş kollar ına göre farkl ı çal ışma tarz ı ve demokratik bir toplumda sahip olduğu önemli rol nedeniyle gazetecilerin ücret alaca ğının teminat alt ına al ınmas ı amac ıyla özel düzenlemeler yap ılmas ı kanun koyucunun takdirindedir. Ancak itiraz konusu kural gereğince ücret alacaklar ının zaman ında ödenmemesi durumunda temerrüt şart ı dah i aranmaks ızın günlük yüzde be ş, y ıllık yüzde 1.825 e varan oranda fazla ödeme yap ılmas ı zorunlulu ğu ve bu fazla ödemeye yasal faiz uygulanmas ı sonucunda ücret olarak ödenmesi gereken çok yüksek mebla ğlar ın ortaya ç ıkmas ı hukuk devletinin gereklerinden olan adalet ve hakkaniyet ilkeleriyle de ba ğdaşmamaktad ır. 25. Diğer taraftan Anayasa n ın 10. maddesinde 'Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ay ırım gözetilmeksizin kanun önünde e şittir./ Kad ınlar ve erkekler e şit haklara sahiptir. Devlet, bu e şitliğin yaşama geçmesini sa ğlamakla yükümlüdür. Bu maksatla al ınacak tedbirler e şitlik ilkesine ayk ırı olarak yorumlanamaz./ Çocuklar, ya şlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul v e yetimleri ile malul ve gaziler için al ınacak tedbirler e şitlik ilkesine ayk ırı say ılmaz./ Hiçbi r kişiye, aileye, zümreye veya s ınıfa imtiyaz tan ınamaz./ Devlet organlar ı ve idare makamlar ı bütün işlemlerinde kanun önünde e şitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundad ırlar' denilmek suretiyle kanun önünde e şitlik ilkesine yer verilmi ştir. 26. Anayasa n ın an ılan maddesinde belirtilen kanun önünde e şitlik ilkesi hukuksal durumlar ı ayn ı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli de ğil hukuksal e şitlik öngörülmü ştür. Eşitlik ilkesinin amac ı ayn ı durumda bulunan ki şilerin kanunlar kar şısında ayn ı işleme bağlı tutulmalar ını sağlamak, ayr ım yap ılmas ını ve ayr ıcal ık tan ınmas ını önlemektir. Bu ilkeyle ayn ı durumda bulunan kimi ki şi ve topluluklara ayr ı kurallar uygulanarak kanun kar şısında eşitliğin ihlali yasaklanm ıştır. Kanun önünde e şitlik, herkesin her yönden ayn ı kurallara ba ğlı tutulacağı anlam ına gelmez. Durumlar ındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için de ğişik kurallar ı ve uygulamalar ı gerektirebilir. Ayn ı hukuksal durumlar ayn ı, ayr ı hukuksal durumlar farkl ı kurallara ba ğlı tutulursa Anayasa da öngörülen e şitlik ilkesi zedelenmez. 27. İş sözleşmesi ile i şçi statüsünde çal ışmakla birlikte farkl ı kanun hükümlerine tab i olan işçilerin ücret alacaklar ının zaman ında ödenmemesi durumuna ili şkin olarak e şitlik ilkesi yönünden yap ılacak anayasall ık denetiminde öncelikle Anayasa n ın 10. maddes i çerçevesinde ayn ı ya da benzer durumda bulunan ki şilere farkl ı muamelenin mevcut olup olmad ığı tespit edilmeli, bu ba ğlamda ayn ı ya da benzer durumdaki ki şiler aras ında farkl ılık gözetilip gözetilmedi ği belirlenmelidir. Bundan sonra farkl ı muamelenin nesnel ve makul bir temele dayan ıp dayanmad ığı ve nihayetinde nesnel ve makul bir temele dayan ıyorsa söz konusu farkl ı muamelenin ölçülü olup olmad ığı hususlar ı irdelenmelidir. 28. İş sözleşmesi; bir çal ışan ile işveren aras ında kurulan i ş ilişkisine dayal ı, işçinin iş görmeyi i şverenin de bu i şe karşılık ücret ödemeyi taahhüt etti ği sözleşmedir. İş sözleşmesi ile işçi statüsünde çal ışanlar ın büyük bölümü 4857 say ılı Kanun a tabi olarak çal ışmakla birlikte bas ın sektöründe çal ışan gazetecilerin tabi oldu ğu 5953 say ılı Kanun gibi özel i ş kanunlar ı da bulunmaktad ır. 29. Bu itibarla ücretlerin zaman ında ödenmemesi durumu bak ımından, farkl ı kanu n hükümlerine tabi olmakla birlikte i ş sözleşmesiyle i şçi statüsünde çal ışan kişilerin karşılaştırma yap ılmaya müsait olacak şekilde benzer durumda olduklar ı aç ıktır. Öt e yandan ücret alacaklar ının zaman ında ödenmemesi durumuna ili şkin olarak 4857 say ılı Kanun a tabi olarak çal ışan işçiler için en yüksek banka mevduat faizinin uygulanmas ı öngörülmü ştür. Bas ın sektöründe çal ışan gazetecilere ücret alacaklar ının zaman ında ödenmemesi durumunda ise günlük yüzde be ş oran ında fazla bir ödemenin düzenlendi ği, bu yolla 5953 say ılı Kanun a tabi çal ışan gazeteciler ile di ğer kanunlara tabi çal ışan işçiler aras ında bir farkl ılık yarat ıldığı anlaşılmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2018/37187 Karar Tarihi : 29/6/2022 530. Eşitlik ilkesinin gere ği olarak kar şılaştırma yap ılmaya müsait olacak şekilde benzer durumda olanlar aras ından bir k ısm ı lehine getirilen farkl ı düzenlemenin bir ayr ıcal ık tan ınmas ı niteliğinde olmamas ı için nesnel ve makul bir temele dayanmas ı ve ölçülü olmas ı gerekir. İtiraz konusu kural ile demokratik toplumun varl ığında ve devam ettirilmesinde önemli bir rol oynayan gazetecilerin görevlerini yerine getirirken ücretin zaman ında ödenmesinin güvence alt ına al ınmas ının amaçland ığı anlaşılmaktad ır. Gazetecilerin ifa etti ği görevin özelli ği gözetildi ğinde diğer ücretlilere göre ücre t alacaklar ının birtak ım özel düzenlemeler ile teminat alt ına al ınmas ı için gazeteciler lehine getirilen farkl ı muamelenin nesnel ve makul bir temele dayanmad ığı söylenemez. 31. Ancak nesnel ve makul bir temele dayal ı olan farkl ı muamelenin ölçülü olu p olmad ığının da değerlendirilmesi gerekir. Mevzuat ımızda 4857 say ılı Kanun a tabi olarak çal ışan işçiler yönünden ücret alacaklar ının zaman ında ödenmemesi durumuna ili şkin olarak en yüksek banka mevduat faizinin uygulanmas ı öngörülmü ştür. İtiraz konusu kura l ise gazeteciler için ücret alacaklar ının zaman ında ödenmemesi durumunda temerrüt şart ı dahi aranmaks ızın günlük yüzde be ş, y ıllık yüzde 1.825 e varabilen yüksek oranda fazla ödeme yap ılmas ı zorunlulu ğunu öngörmekte olup bu fazla ödemeye ayr ıca yasal faiz uygulanmaktad ır. Bu hâliyle kural, bas ın sektöründe çal ışanlar için di ğer çal ışanlara göre nesnel ve makul bir nedenle de olsa orant ısız bir farkl ı muamelenin getirilmesine yol açmaktad ır. Bu itibarla kuralla gazeteciler lehine kabul edilen farkl ı muamelenin ölçül ü olduğu söylenemeyece ğinden kural e şitlik ilkesiyle de ba ğdaşmamaktad ır. 32. Nitekim itiraz konusu kural ile benzer içeri ğe sahip olan ve gazetecilere vaktind e ödenmeyen fazla çal ışma ücretlerinin her gün için yüzde be ş fazlas ıyla ödenmesini öngören 5953 say ılı Kanun un 212 say ılı Kanun un 1. maddesiyle de ğiştirilen ek 1. maddesinin sekizinci f ıkras ının ikinci cümlesi, Anayasa Mahkemesinin 19/9/2019 tarihli ve E.2019/48, K.2019/74 say ılı karar ıyla Anayasa n ın 2., 10., 13. ve 48. maddelerine ayk ırı bulunmu ş ve iptal edilmi ştir." V.İNCELEME VE GEREKÇE 13. Anayasa Mahkemesinin 29/6/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 14. Başvurucu, hakkaniyet indiriminin %90 olarak uygulanmas ının 5953 say ılı Kanun'un 14. maddesinin ikinci f ıkras ıyla getirilen hakk ı anlams ız k ıldığını belirtmiş; bu nedenle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 15. Anayasa'n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." Başvuru Numaras ı: 2018/37187 Karar Tarihi : 29/6/2022 616. Somut olayda ba şvurucunun mülkiyet hakk ına yönelik olarak kamu makamlar ınca doğrudan yap ılan bir müdahale mevcut olmay ıp özel ki şiler aras ında ortaya çıkan bir uyu şmazl ık söz konusudur. Dolay ısıyla başvuruda, devletin mülkiyet hakk ına ilişkin pozitif yükümlülükleri yönünden inceleme yap ılmas ı gerekmektedir. 17. 5953 say ılı Kanun'un 14. maddesinin Anayasa Mahkemesinin 25/12/2019 tarihli ve E.2019/108, K.2019/101 say ılı karar ıyla iptal edilen ikinci f ıkras ında gazetecilere ücretlerini vaktinde ödemeyen i şverenlerin bu ücretleri, geçecek her gün için %5 fazlas ıyla ödemeye mecbur olduklar ı belirtilmi ştir. Bu durumda i şçilikten kaynakl ı baz ı ücretlerinin geç ödendiği hususunda tart ışma bulunmayan ba şvurucunun vaktinde ödenmeyen ücretlerini 5953 say ılı Kanun'un 14. maddesinin olay tarihinde yürürlükte bulunan hâline göre her gün için %5 fazlas ıyla elde etme hakk ının bulundu ğu, dolay ısıyla bunun ba şvurucu yönünden meşru beklenti te şkil ettiği aç ıktır. 18. Mülkiyet hakk ının korunmas ının devlete birtak ım pozitif yükümlülükle r yüklediği hususu Anayasa'n ın 35. maddesinin lafz ında aç ık bir biçimde düzenlenmemi ş ise de bu güvencenin sadece devlete atfedilebilen müdahalelere yönelik s ınırlamalar getirdi ği, bireyi üçüncü ki şilerin müdahalelerine kar şı korumas ız b ırakt ığı düşünülemez. Poziti f yükümlülüklerin ortaya ç ıkmas ının nedeni gerçek anlamda koruma sağlanmas ıdır. Buna göre anılan maddede bir temel hak olarak güvence alt ına al ınm ış olan mülkiyet hakk ının gerçekten ve etkili bir şekilde korunabilmesi yaln ızca devletin müdahaleden kaç ınmas ına bağlı değildir. Gerçek anlamda koruma sa ğlanmas ı için devletin negatif yükümlülükleri d ışında poziti f yükümlülüklerinin de olmas ı gerekir. Dolay ısıyla Anayasa'n ın 5. ve 35. maddeleri uyar ınca devletin mülkiyet hakk ının korunmas ına ilişkin pozitif yükümlülükleri bulunmaktad ır. Bu bağlamda söz konusu pozitif yükümlülükler, kimi durumlarda özel ki şiler aras ındaki uyuşmazl ıklar da dâhil olmak üzere mülkiyet hakk ının korunmas ı için belirli tedbirlerin alınmas ını gerektirmektedir ( Türkiye Emekliler Derne ği, B. No: 2012/1035, 17/7/2014, 34-38; Eyyüp Boynukara , B. No: 2013/7842, 17/2/2016, 39-41; Osmanoğlu İnşaat Eğitim Gıda Temizlik Hizmetleri Petrol Ürünleri Sanayi Ticaret Limited Şirketi , B. No: 2014/8649, 15/2/2017, 43). 19. Devletin pozitif yükümlülükleri, mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalelere kar şı usule ilişkin güvenceleri sunan yarg ısal yollar ı da içeren etkili hukuksal bir çerçeve oluşturma, olu şturulan bu hukuksal çerçeve kapsam ında yarg ısal ve idari makamlar ın bireylerin özel ki şilerle olan uyu şmazl ıklar ında etkili ve adil bir karar vermesini temin etmek sorumluluklar ını da içermektedir ( Selahattin Turan , B. No: 2014/11410, 22/6/2017, 41). 20. Anayasa Mahkemesinin çe şitli kararlar ında da ifade edildi ği üzere Anayasa'n ın 35. maddesi, mülk sahibine müdahalenin kanun d ışı veya keyfî ya da makul olmayan şekilde uyguland ığına ilişkin savunma ve itirazlar ını sorumlu makamlar önünde etkin bir biçimde ortaya koyabilme olana ğının tan ınmas ı güvencesini kapsamaktad ır. Bu değerlendirme ise uygulanan sürecin bütününe bak ılarak yap ılmal ıdır (Züliye Öztürk , B. No: 2014/1734, 14/9/2017, 36; Bekir Yaz ıcı [GK], B. No: 2013/3044, 17/12/2015, 71). 21. Özel ki şilerin mülkiyet haklar ının çat ıştığı bu gibi durumlarda bunlardan hangisine üstünlük tan ınacağının takdiri, kanun koyucuya ve somut olay ın koşullar ı gözönünde bulundurularak derece mahkemelerine ait bir yetkidir. Bununla birlikte her iki taraf ın menfaatlerinin mümkün oldu ğunca dengelenmesi ve sürecin taraflardan biri aleyhine ölçüsüz bir sonuca da yol açmamas ı gerekir. Menfaatler dengesinin kurulmas ında taraflardan biri aleyhine bireysel olarak a şırı ve olağan d ışı bir külfetin yüklenmesi, poziti f yükümlülüklerin ihlali sonucunu do ğurabilir. Olay ın bütün ko şullar ı ve taraflara tan ınan tü m Başvuru Numaras ı: 2018/37187 Karar Tarihi : 29/6/2022 7imkânlar ile taraflar ın tutum ve davran ışlar ı gözönünde bulundurularak menfaatlerin adil bir şekilde dengelenip dengelenmedi ği değerlendirilmelidir ( Faik Tari ve Sultan Tari , B. No: 2014/12321, 20/7/2017, 52). 22. Başvurucunun iddia ve itirazlar ını derece mahkemelerinde ileri sürme hususunda hiçbir engelle kar şılaşmad ığı, kendisini avukatla temsil ettirebildi ği görülmektedir. Ba şvurucunun temel şikâyeti %90 oran ındaki hakkaniyet indiriminin 5953 say ılı Kanun'un 14. maddesinin ikinci f ıkras ındaki hakk ı anlams ız k ıldığına yöneliktir. 23. 6098 say ılı Kanun'un 52. maddesinde, zarar görenin zarar ı doğuran fiile raz ı olduğu veya zarar ın doğmas ında ya da artmas ında etkili oldu ğu yahut tazminat yükümlüsünün durumunu a ğırlaştırdığı hâllerde hâkime, tazminat ı indirme veya tamamen kald ırma yetkisi tan ınm ıştır. Somut olayda İş Mahkemesinin bu hükme dayanarak 5953 say ılı Kanun'un 14. maddesinin ikinci f ıkras ı uyar ınca hesaplanan tutardan %90 indirim yapt ığı anlaşılmaktad ır. 24. Belirtilmelidir ki İş Mahkemesinin hangi gerekçeye dayanarak hakkaniye t indirimi uygulad ığını karar ında aç ıklamam ış olmas ı, mülkiyet hakk ıyla ilgili usul güvencelerinin gerektirdi ği titizlikte bir inceleme yap ılmamas ına yol açm ıştır. Ne var ki başvurucunun mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şılabilmesi için uyu şmazl ığın taraflar ının menfaatlerinin yeterince dengelenip dengelenmedi ği de incelenmelidir. 25. Anayasa Mahkemesi 25/12/2019 tarihli ve E.2019/108, K.2019/101 say ılı karar ında 5953 say ılı Kanun'un 14. maddesinin ikinci f ıkras ı hükmünü, bas ın kuruluşu ile bas ın çal ışanının menfaatlerinde bir dengesizli ğe yol aç ıp açmad ığı meselesini incelemi ştir. Anayasa Mahkemesi an ılan kararda, ücret alacaklar ının zaman ında ödenmemesi durumunda uygulanacak yapt ırımın teşebbüs sahiplerine a şırı ve katlan ılamaz bir külfet yüklememesi gerektiğini vurgulam ış; çok yüksek mebla ğlara ulaşabilen %5 fazla ödeme kural ının işverene aşırı bir külfet getirdi ği ve bu s ınırlaman ın sebepsiz zenginle şmeye neden olabilece ğini ifade etmiştir. Ülkemizde reel enflasyon ve yasal faiz oranlar ını dikkate alan Anayasa Mahkemesi, yılda %1.825 oran ında fazla ödemeye ula şabilen sorumlulu ğun orant ılı bir s ınırlama öngörmedi ği kanaatine varm ıştır (AYM, E.2019/108, K.2019/101, 25/12/2019, 19-20). 26. Anayasa Mahkemesi ayr ıca ücret alacaklar ının zaman ında ödenmemesi durumunda temerrüt şart ı dahi aranmaks ızın günlük %5, y ıllık %1.825 e varan oranda fazla ödeme yap ılmas ı zorunlulu ğunun ve bu fazla ödemeye yasal faiz uygulanmas ı sonucunda ücret olarak ödenmesi gereken çok yüksek mebla ğlar ın ortaya ç ıkmas ının hukuk devletinin gereklerinden olan adalet ve hakkaniyet ilkeleriyle de ba ğdaşmad ığını tespit etmi ştir. Anayasa Mahkemesi son olarak kural ın, bas ın sektöründe çal ışanlar için di ğer çal ışanlara göre nesnel ve makul bir nedenle de olsa orant ısız bir farkl ı muamelenin getirilmesine yol açt ığı, bu nedenle e şitlik ilkesini de ihlal etti ği sonucuna ula şmıştır (AYM, E.2019/108, K.2019/101, 25/12/2019, 24-31). Anayasa Mahkemesi netice itibar ıyla 5953 say ılı Kanun'un 14. maddesinin ikinci f ıkras ı hükmünü Anayasa'n ın 2., 10., 13. ve 48. maddelerine ayk ırı bularak iptal etmi ştir. 27. Görüldü ğü üzere 5953 say ılı Kanun'un 14. maddesinin ikinci f ıkras ında öngörülen %5 fazlal ığın teşebbüs sahipleri aleyhine dengesizli ğe yol açt ığı Anayasa Mahkemesince tespit edilmi ştir. İş Mahkemesinin 5953 say ılı Kanun'un 14. maddesinin ikinci f ıkras ı uyar ınca hesaplanan tutardan %90 indirim yaparken, sözü edilen hükmün teşebbüs sahipleri aleyhine olu şturduğu dengesizli ği gözettiği anlaşılm ıştır. Bu durumda başvurucunun geç ödenen i şçilik alacaklar ının an ılan madde uyar ınca art ırılan k ısm ının %90 Başvuru Numaras ı: 2018/37187 Karar Tarihi : 29/6/2022 8oran ında indirim yap ılarak ödenmesinin mülkiyet hakk ının anayasal güvencelerinin ihlaline neden olmad ığı değerlendirilmi ştir. 28. Sonuç olarak ba şvurucunun i şverene kar şı açt ığı davada yap ılan incelemeni n devletin Anayasa'n ın 35. maddesinin öngördü ğü pozitif yükümlülüklerini ihlal etmedi ğinin açık olduğu kanaatine ula şılm ıştır. 29. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun açıkça dayanaktan yoksun olmas ı sebebiyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 30. Başvurucu, yarg ılaman ın makul süre içinde tamamlanmamas ı nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme a. Kabul Edilebilirlik Yönünden31. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden 32. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin yarg ılaman ın süresi tespit edilirken sürenin ba şlang ıç tarihi olarak davan ın ikame edildi ği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -ço ğu zaman icra a şamas ını da kapsayacak şekilde- yarg ılaman ın sona erdiği tarih, yarg ılamas ı devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyetle ilgili karar ını verdiği tarih esas alınır (Güher Ergun ve di ğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, 50, 52). 33. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin yarg ılama süresinin makul olup olmad ığı değerlendirilirken yarg ılaman ın karmaşıklığı ve kaç dereceli oldu ğu, taraflar ın ve ilgili makamlar ın yarg ılama sürecindeki tutumu ve ba şvurucunun yarg ılaman ın süratle sonuçland ırılmas ındaki menfaatinin niteli ği gibi hususlar dikkate al ınır (Güher Ergun ve diğerleri , 41, 45). 34. An ılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer ba şvurularda verdi ği kararlar dikkate al ındığında yakla şık 8 y ıl 6 ay 20 gün devam eden yarg ılama süresinin makul olmad ığı sonucuna varmak gerekir. 35. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. Giderim Yönünden 36. Başvurucu, ihlalin tespiti ile adil yarg ılanma hakk ı ihlali nedeniyle 20.000 TL manevi tazminata hükmedilmesi talebinde bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2018/37187 Karar Tarihi : 29/6/2022 937. Makul sürede yarg ılanma hakk ı yönünden ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında -talebi de dikkate al ınarak- net 20.000 TL manevi tazminat ın başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki makul sürede yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Başvurucuya net 20.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, D. 294,70 TL harçtan olu şan yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemelerin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Ankara 35. İş Mahkemesine (E.2016/245, K.2017/425) GÖNDER İLMESİNE, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 29/6/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.