TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR FERHAT FI ŞKIN VE MEHMET AL İ ALTINTA Ş BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/22664) Karar Tarihi: 12/4/2023 Başvuru Numaras ı: 2018/22664 Karar Tarihi : 12/4/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Kübra ÇİFTÇİ Başvurucular : 1. Ferhat FIŞKIN 2. Mehmet Ali ALTINTA Ş I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, ceza infaz kurumunda tutuklu olan ba şvuru
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR FERHAT FI ŞKIN VE MEHMET AL İ ALTINTA Ş BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/22664) Karar Tarihi: 12/4/2023 Başvuru Numaras ı: 2018/22664 Karar Tarihi : 12/4/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Kübra ÇİFTÇİ Başvurucular : 1. Ferhat FIŞKIN 2. Mehmet Ali ALTINTA Ş I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, ceza infaz kurumunda tutuklu olan ba şvurucular ın Cumhurba şkan ı ve Milletvekili Genel Seçiminde oy kullanamamalar ı nedeniyle seçme haklar ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. 2. Başvurucular, seçmen listelerinde isimlerinin olmad ığı gerekçesiyle 24 Haziran 2018 tarihinde yap ılan Cumhurba şkan ı ve 27. Dönem Milletvekili Genel Seçiminde oy kullanamam ışlar, 16/7/2018 ve 25/7/2018 tarihlerinde adli yard ım talepli olarak do ğrudan bireysel ba şvuruda bulunmu şlard ır. 3. Birinci Bölüm Birinci Komisyonunca, aralar ında konu yönünden irtibat bulunan 2018/22664 ve 2018/26613 numaral ı başvurular ın birleştirilmesine ve ba şvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME 4. Başvurucular ın, geçimlerini önemli ölçüde zor duruma dü şürmeksizin yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olduklar ı anlaşıldığından adli yard ım taleplerinin kabulüne karar verilmesi gerekir ( Mehmet Şerif Ay , B. No: 2012/1181, 17/9/2013). 5. 26/4/1961 tarihli ve 298 say ılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakk ında Kanun'un "Oy kullanam ıyacak olanlar" kenar ba şlıklı 7. maddesinin üçüncü f ıkras ı şöyledir: "Ceza infaz kurumlar ında hükümlü olarak bulunanlar. Başvuru Numaras ı: 2018/22664 Karar Tarihi : 12/4/2023 36. Yüksek Seçim Kurulunun 26/4/2018 tarihli ve 2018/295 say ılı karar ı ile kabu l edilen 140/I Say ılı Yurt İçi Seçmen Kütü ğünün Güncelle ştirilmesi Usul ve Esaslar ı Genelgesinin ilgili bölümleri şöyledir: "...İlçe seçim kurulu ba şkanl ığınca muhtarl ık bölgesi ask ı listelerinin ask ıya çıkar ılmas ından dört gün önce o yer Cumhuriyet ba şsavc ılığından ceza infaz kurumlar ında bulunan tutuklular ile taksirli suçlardan hükümlülere ili şkin olanlar ın kimlik bilgilerini içeren liste istenir. Bu listedeki veriler SEÇS İS e girilerek seçmenin kütü ğe kay ıtlı olup olmad ığı kontrol edilip; tutuklular ile taksirli suçlardan hükümlülere ili şkin olanlar ın ask ı listeleri elde edilir ve ask ıya ç ıkar ılır (298/33-1). ... Ceza infaz kurumlar ında bulunan tutuklular ile taksirli suçlardan hükümlülere ili şkin ask ı listelerinin 2 May ıs 2018 Çar şamba günü saat 08.00'de bulunduklar ı koğuşlara veya yönetimce ilân edilmek şart ıyla belirlenecek uygun yerlere as ılmas ı Cumhuriyet başsavc ılığına yaz ılacak bir yaz ı ile istenir ve listelerin korunmas ından görevli ceza infaz kurumu memurlar ının sorumlu olaca ğı bildirilir. Listeler 12 May ıs 2018 Cumartesi günü saat 17.00'de ask ıdan indirilir. Ask ıdan indirili ş tarihi de ayr ı bir tutanakla tespit edilir. Bu tutanaklar ilçe seçim kurulu ba şkan ı taraf ından ilgili dosyada saklan ır. ...j) Tutuklular ile taksirli suçlardan hükümlülere ili şkin ask ı listesinde kendisine ai t kimlik bilgilerinde yanl ışlık veya eksiklik bulunan, k) Tutuklu veya taksirli suçlardan hükümlü olarak ceza infaz kurumlar ında bulunduklar ı halde ask ıya ç ıkart ılan tutuklular ile taksirli suçlardan hükümlülere ili şkin ask ı listesinde yaz ılmam ış bulunan, (Bu durumda olan ki şiler hakk ında öncelikle 5490 say ılı Kanun'un 50. Maddesi 6.f ıkras ı gereğince cezaevi idaresi taraf ından nüfus müdürlü ğüne kay ıtlar ının yapt ırılmas ı gerekmektedir.) Türk vatanda şlar ı, 5490 say ılı Kanun'un 50. maddesi hükmü gere ği ceza infa z kurumlar ı idaresi arac ılığı ile yaz ılı olarak ilçe seçim kurulu ba şkanl ığına başvurabilir (Başvurular ile ilgili olarak bu Genelge'nin 8. maddesi hükümleri uygulan ır.)." 7. Yüksek Seçim Kurulunun 1/5/2018 tarihli ve 337 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "...ceza infaz kurumunda bulunan taksirli suçlardan hükümlüler ve tutuklulara ait seçmen listelerinin ne şekilde olu şturulup kesinle ştirileceği Kurulumuzca haz ırlan ıp Resmî Gazetede yay ımlanan ve ilçe seçim kurulu ba şkanl ıklar ına gönderilen Örnek: 140/I say ılı 'Yurt İçi Seçmen Kütü ğünün Güncelle ştirilmesi Usul ve Esaslar ını Gösterir Genelge' d e açıklanm ış bulunmaktad ır. Seçmen kütükleri kesinle ştikten sonra, kütükte kayd ı bulunmayanlar ın o y kullanamayacaklar ı göz önüne al ındığında, kesinle şen seçmen kütüklerinde kayd ı bulunmayan taksirli suçlardan hükümlüler ve tutuklular ın, daha sonra tutuklu seçmen listesine kay ıtlar ının yap ılmas ı mümkün de ğildir. Bu itibarla, 21 Haziran 2018 Per şembe gününe, Cumhurba şkan ı Seçiminin ikinci tura kalmas ı halinde ise 6 Temmuz 2018 Cuma gününe kadar tutuklan ıp ceza infaz kurumuna Başvuru Numaras ı: 2018/22664 Karar Tarihi : 12/4/2023 4konulan tutuklular ile taksirli suçlardan hükümlüler, şayet daha önce herhangi bir seçme n kütüğünde kay ıtlı değillerse listeye dâhil edilemez ve oy kulland ırılamaz. Seçmen kütü ğüne kay ıtlı olup olmaman ın belgelendirilmesi taksirli suçlardan hüküml ü ile tutuklu seçmene aittir. Kesinle şen seçmen kütü ğünde kay ıtlı olup da, ceza infaz kurumunda bulunan taksirli suçlardan hükümlü ile tutuklu seçmenler, ceza infaz kurumu yönetimi arac ılığıyla ilgili ilçe seçim kurulu ba şkanl ığından, seçmen kütü ğüne kay ıtlı olduğuna ilişkin ald ığı belgeyi veya seçmen bilgi kâ ğıdını vermeleri halinde, tutuklu seçmen listesine kayd ını yapt ırabilecektir. Ku şkusuz bu seçmen oy kullanaca ğı ceza infaz kurumlar ı seçmen listelerinde kay ıtlı ise kendisinden ayr ıca belge istenmesine gerek yoktur. Öte yandan, 30 Nisan 2018 tarihinden sonra yeni kurulan ceza infaz kurumlar ı için de yukar ıda açıklanan ko şullar çerçevesinde tutuklu seçmen listelerinin olu şturulmas ı zorunludur." 8. 25/4/2006 tarihli ve 5490 say ılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun "Bildirim yükümlülüğü ve süresi" kenar başlıklı 50. maddesinin (6) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Huzurevi, yeti ştirme yurdu, cezaevi, ö ğrenci yurdu gibi yerlerde kalanlar ın adres bildirimleri ilgili kurum yetkililerince, bildirim yapamayacak durumda olan kimsesizlerin ise muhtarlar taraf ından yap ılır." 9. Anayasa'n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ının son cümlesi şöyledir: "Başvuruda bulunabilmek için ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı şartt ır." 10. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un "Bireysel ba şvuru hakk ı" kenar ba şlıklı 45. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı şöyledir: "İhlale neden oldu ğu ileri sürülen i şlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmü ş idari ve yarg ısal başvuru yollar ının tamam ının bireysel ba şvuru yap ılmadan önce tüketilmi ş olmas ı gerekir." 11. Başvuruculardan Ferhat F ışkın, seçmen listesinde ad ının olmad ığını seçim günü sand ık başında öğrendiğini, sand ık görevlilerinden talepte bulunmas ına rağmen oy kullanamad ığını beyan etmi ştir. Başvurucu ceza infaz kurumu idaresince, seçmen listesinde adının olmad ığının önceden kendisine bildirilmedi ğini, seçim sonuçlar ı kesinleştiği ve yeniden oy kullanmas ı mümkün olmad ığı için doğrudan bireysel ba şvuruda bulundu ğunu, oy kullanamamas ı nedeniyle seçme hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. 12. Başvuruculardan Mehmet Ali Alt ıntaş ise seçmen listesinde ad ının olmad ığını seçimden bir gün önce ö ğrendiğini, seçimden iki gün sonra bir dilekçeyle ceza infaz kurumu idaresine bu durumun nedenini sordu ğunu, MERN İS adresi kayd ı olmad ığı için seçim kurulu taraf ından seçmen listesine kayd ının yap ılamad ığının bildirildi ğini beyan etmi ştir. Başvurucu, seçmen listesine kayd ının yap ılmamas ı nedeniyle seçme hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. 13. Başvuru, Anayasa'n ın "Seçme seçilme ve siyasi faaliyette bulunma haklar ı" kenar başlıklı 67. maddesinde koruma alt ına al ınan seçme hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. Kural ın ilgili bölümü şöyledir: "Vatanda şlar, kanunda gösterilen şartlara uygun olarak, seçme, seçilme ve ba ğıms ız olarak veya bir siyasî parti içinde siyasî faaliyette bulunma ve halkoylamas ına kat ılma hakk ına sahiptir. Başvuru Numaras ı: 2018/22664 Karar Tarihi : 12/4/2023 5(Değişik f ıkra: 23/7/1995-4121/5 md.) Seçimler ve halkoylamas ı serbest, e şit, gizli, tek dereceli, genel oy, aç ık say ım ve döküm esaslar ına göre, yarg ı yönetim ve denetimi alt ında yap ılır... (Değişik f ıkra: 23/7/1995-4121/5 md.) Onsekiz ya şını dolduran her Türk vatanda şı seçme ve halkoylamas ına kat ılma haklar ına sahiptir. Bu haklar ın kullan ılmas ı kanunla düzenlenir. (Değişik f ıkra: 23/7/1995-4121/5 md.) Silah alt ında bulunan er ve erba şlar ile asker î öğrenciler, taksirli suçlardan hüküm giyenler hariç ceza infaz kurumlar ında bulunan hükümlüler oy kullanamazlar..." 14. Anayasa'n ın 67. maddesi ve 298 say ılı Kanun'un 7. maddesine göre; ceza infaz kurumunda bulunan tutuklular ile taksirli suçlardan hükümlülerin seçme haklar ının anayasal güvence alt ında olduğu, söz konusu seçimin yap ıldığı tarihte ceza infaz kurumunda tutuklu statüsünde bulunan ba şvurucular ın oy kullanabilecekleri hususunda tart ışma bulunmad ığı açıktır. 15. Ceza infaz kurumunda bulunan tutuklular ile taksirli suçlardan hükümlülere ait seçmen listelerinin ne şekilde olu şturulup kesinle ştirileceğine ilişkin usul YSK kararlar ıyla belirlenmi ştir (bkz. 6, 7). YSK, ask ı listeleri olu şturulurken öncelikle İlçe Seçim Kurulu Başkanl ıklar ı taraf ından, o yer Cumhuriyet ba şsavc ılıklar ından ceza infaz kurumlar ında bulunan tutuklular ile taksirli suçlardan hükümlülerin kimlik bilgilerini içeren listelerin istenmesi gerekti ğini, söz konusu listelerdeki isimlerin seçmen kütü ğüne kay ıtlı olup olmad ıklar ının ilçe seçim kurullar ınca kontrol edilerek seçmen kütü ğünde kay ıtlı ola n kişilerden ask ı listelerinin olu şturulmas ı gerektiğini ifade etmi ştir. YSK, an ılan seçmen listelerinin önceden Kurul taraf ından belirlenen gün ve saatlerde, belirtilen yerlere ceza infaz kurumu idarelerince as ılmas ı ve yine belirlenen gün ve saatte ask ıdan indirilmesi gerekti ğini, tutuklu veya taksirli suçlardan hükümlü olduklar ı hâlde ask ı listesinde isimleri yer almayanlar ın kay ıtlar ının, öncelikle ceza infaz kurumu idaresi taraf ından nüfus müdürlü ğüne yapt ırılmas ı gerektiğini ifade etmi ştir. YSK, Türk vatanda şı olan tutuklu veya taksirli suçlardan hükümlülerin ceza infaz kurumu idaresi arac ılığıyla yaz ılı olarak İlçe Seçim Kurulu Başkanl ığına başvurabileceklerini de belirtmi ştir. 16. Öte yandan bahsi geçen kararlar ında YSK, seçmen kütü ğünde kayd ı bulunmayanlar ın seçmen kütükleri kesinle ştikten sonra seçmen listelerine kaydedilebilmelerinin mümkün olmad ığını, dolay ısıyla seçmen kütü ğüne kay ıtlı olmayanlar ın oy kullanamayacaklar ını, kesinleşen seçmen kütü ğüne kay ıtlı olup da seçmen listelerinde ad ı bulunmayanlar ın ise ceza infaz kurumu idaresi arac ılığıyla ilgili İlçe Seçim Kurulu Ba şkanl ıklar ından temin edebilecekleri seçmen kütü ğüne kay ıtlı olduklar ına ilişkin belgeyi veya seçmen bilgi kâ ğıdını ibraz etmek suretiyle seçmen listelerine kay ıt yapt ırabileceklerini ve bu şekilde oy kullanabileceklerini aç ıklam ıştır. Netice olarak YSK kararlar ında seçmen kütü ğüne kay ıtlı olup olmad ığını belgelendirme sorumlulu ğunun seçmene ait oldu ğu aç ık bir şekilde belirtilmi ştir. 17. Bu durumda mevzuat ve YSK kararlar ına göre, tutuklu veya taksirli suçlardan hükümlü olarak ceza infaz kurumlar ında bulunduklar ı hâlde ask ı listelerinde ismi bulunmayanlar ın kay ıtlar ının ceza infaz kurumu idaresi taraf ından yapt ırılmas ı gerekmektedir. Bununla birlikte tüm sorumluluk yaln ızca kurum idaresine b ırak ılmam ış oy Başvuru Numaras ı: 2018/22664 Karar Tarihi : 12/4/2023 6kullanacak ilgiliyle payla ştırılm ıştır. Bu kapsamda seçimlerde oy kullanmak isteyen ilgili ceza infaz kurumu idaresi arac ılığıyla yaz ılı olarak İlçe Seçim Kurulu Ba şkanl ığına başvurarak seçmen kütü ğüne kaydedilmesini isteyebilecektir. 18. Somut olayda, ba şvurucular ın ask ı listelerinde bulunmamalar ının gerekçesi, seçmen kütü ğünde kay ıtlar ının olmamas ı yahut seçmen kütü ğünde kay ıtlar ı olduğu hâlde sehven ask ı listelerinde isimlerinin yer almamas ı olabilir. Bu durumun gerçek nedeninin tespit edilebilmesi için ask ı listelerine itiraz sürecinin i şletilmesi gerekmektedir. Ask ı listelerinin amac ı, seçmenin, seçmen kütü ğünün kesinle şmesinden önce -hatta seçmen kütüğünde kay ıtlı olmas ı hâlinde seçmen kütü ğünün kesinle şmesinden sonra bile- seçmen listesine kayd ının yap ılabilmesine olanak tan ımakt ır. Bu durumda, sadece tutuklu ya da taksirli suçlardan hükümlü olanlarla s ınırlı olmaks ızın oy kullanma hakk ı olduğunu düşünen herkesin öncelikle ask ı listesinde isminin olup olmad ığını kontrol etmesi, isminin olmad ığını tespit etmesi hâlinde de ilçe seçim kuruluna ba şvuru yapmas ı (ya da itiraz etmesi) gerekmektedir. Ba şvurucular kesinle şen seçmen listesinde isimlerinin yer almad ığını seçim günü ya da seçimden bir gün önce ö ğrendiklerini, bu hususta kendilerine bir bildirim yap ılmad ığını belirtmişlerse de ask ı listelerinin seçmenlere tek tek bildirimde bulunmak suretiyle de ğil, önceden belirlenmi ş tarih ve saatlerde, belirli yerlere as ılmak suretiyle bildirilece ği aç ıktır (bkz. 6, 7, 15). 19. Başvurucular, bulunduklar ı ceza infaz kurumunda seçmen ask ı listelerinin hiç asılmad ığını ya da bu listelere itiraz ettikleri hâlde itirazlar ının değerlendirilmedi ğini iddia etmemektedirler. Dolay ısıyla başvurucular, ceza infaz kurumu idaresi arac ılığıyla yaz ılı olarak İlçe Seçim Kurulu Ba şkanl ığına başvurarak seçmen kütü ğüne kaydedilmesini sağlamak veya daha sonra ask ı listelerine itiraz etmek suretiyle seçmen listesine kay ıt yapt ırabilme imkân ı varken bu yola ba şvurmam ışlard ır. 20. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun, bireysel ba şvuru konusu şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yarg ısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip oldu ğu bilgi ve delilleri zaman ında bu makamlara sunmas ı ve bu süreçte dava ve ba şvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermi ş olmas ı gerekir ( İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, 17). Somut olayda ba şvurucunun, hukuk sisteminde mevcut idari ve yarg ısal yollar ı tüketmeksizin bireysel ba şvuruda bulundu ğu anlaşılmaktad ır. 21. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun, di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. III. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım taleplerinin KABULÜNE, B. Seçme hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2018/22664 Karar Tarihi : 12/4/2023 7C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetlerine neden olaca ğından adli yard ım talepleri kabul edilen ba şvurucular ın yarg ılama giderlerini ödemekte n TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 12/4/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.