TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR EGEÇEP DERNE Ğİ BAŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2018/29449) Karar Tarihi: 13/1/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/29449 Karar Tarihi : 13/1/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Kemal ÖZEREN Başvurucu : Egeçep Derne ği Vekili : Av. Arif Ali CANGI I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; çevresel etki de ğerlendirmesi olumlu karar ı verilmesi nedeniyle ö
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR EGEÇEP DERNE Ğİ BAŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2018/29449) Karar Tarihi: 13/1/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/29449 Karar Tarihi : 13/1/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Kemal ÖZEREN Başvurucu : Egeçep Derne ği Vekili : Av. Arif Ali CANGI I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; çevresel etki de ğerlendirmesi olumlu karar ı verilmesi nedeniyle özel hayata sayg ı hakk ının, aleyhe vekâlet ücretine hükmedilmesi ile yürütülen yarg ılama süreci ve sonucu nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 27/9/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Komisyon, ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. 4. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 5. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 7. Başvurucu; Ege Bölgesi'nde çevreyi, kültürel ve do ğal varl ıklar ı korumak amac ıyla çal ışmalarda bulunmak, bunlar ın bozulmas ına sebep olabilecek faaliyetler konusunda kamuoyunu bilgilendirmek ve söz konusu faaliyetleri önlemek için gerekli hukuksal yollara ba şvurmak, demokratik bask ı grubu işlevini görmek amac ıyla kurulmu ş, merkezi İzmir'in Konak ilçesinde bulunan bir özel hukuk tüzel ki şisidir. Başvuru Numaras ı: 2018/29449 Karar Tarihi : 13/1/2022 38. Başvurucu İzmir'in Bergama ilçesinde alt ın ve gümü ş işletmesi için K. Alt ın İşletmeleri A. Ş. lehine tesis edilen 18/2/2009 tarihli Çevresel Etki De ğerlendirmesi (ÇED) olumlu karar ının iptaline karar verilmesi istemiyle 20/4/2009 tarihinde dava açm ıştır. Dava dilekçesinde ba şvurucu, bahse konu bölgede siyanür liçi yöntemiyle alt ın madeni işletilmesine ili şkin idari i şlemlerin daha önce mahkemelerce iptal edildi ğini, buna ra ğmen işletmeci firmaya ÇED olumlu karar ı verildiğini belirtmi ştir. İzmir 3. İdare Mahkemesi ( İdare Mahkemesi) 4/10/2011 tarihli karar ıyla ÇED olumlu karar ında mevzuata ve hukuka ayk ırılık bulunmad ığı gerekçesiyle davan ın reddine karar vermi ştir. 9. Başvurucunun İdare Mahkemesi karar ına yönelik temyiz talebi, Dan ıştay -kapat ılan- Ondördüncü Daire taraf ından 16/4/2014 tarihinde kabul edilmi ş ve İdare Mahkemesi karar ının bozulmas ına karar verilmi ştir. Karar ın gerekçesinde uyu şmazl ığın çözümü özel ve teknik bilgi gerektirdi ğinden İdare Mahkemesince i şleme konu alanda gerçekleştirilecek projenin çevresel etkilerinin de ğerlendirilmesi suretiyle ÇED olumlu karar ının uygun olup olmad ığının konusunda uzman bilirki şilere mahallinde yapt ırılacak keşif ve bilirki şi incelemesi sonucuna göre aç ıklığa kavuşturulmas ı suretiyle karar verilmesi gerekirken ke şif ve bilirki şi incelemesi yapt ırılmaks ızın davan ın reddi yolunda verilen kararda hukuki isabet bulunmad ığı belirtilmi ştir. 10. Dan ıştay ın an ılan karar ı üzerine İdare Mahkemesi taraf ından keşif ve bilirkişi incelemesi yapt ırılm ış ve 25/4/2017 tarihinde dava konusu i şlemin iptaline karar verilmi ştir. Karar ın gerekçesinde; flora, fauna ve di ğer canl ı gruplar ı bak ımından tür çe şitliliği, popülasyon zenginli ği, Türkiye'deki da ğılışı, yok olma durumu belirlenmeden haz ırlanan ÇED raporuna verilen ÇED olumlu karar ında mevzuata ve hukuka uyarl ık bulunmad ığı belirtilmiştir. 11. Bu karar ın temyiz edilmesi üzerine Dan ıştay -kapat ılan- Ondördüncü Daire, 26/4/2018 tarihinde İdare Mahkemesi karar ının bozulmas ına, 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun 20/A maddesinin 2 numaral ı fıkras ının (i) bendi uyar ınca davan ın reddine karar vermi ştir. Kararda; ÇED raporunda flora ve fauna ile ilgili tür çeşitliliğine, popülasyon zenginli ğine, Türkiye'deki da ğılışına ve yok olma durumuna yeterince de ğinildiği belirtilmi ş; bu rapor esas al ınmak suretiyle verilen ÇED olumlu karar ında hukuka ayk ırılık bulunmad ığı sonucuna var ılm ıştır. Öte yandan daval ı idare lehine 1.090 TL vekâlet ücretine hükmedilmi ştir. 12. Nihai karar, ba şvurucuya 28/8/2018 tarihinde tebli ğ edilmiştir. IV.İLGİLİ HUKUK 13.İlgili hukuk için bkz. Egeçep Derne ği, B. No: 2015/17415, 17/4/2019, 13, 14. V.İNCELEME VE GEREKÇE 14. Anayasa Mahkemesinin 13/1/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: Başvuru Numaras ı: 2018/29449 Karar Tarihi : 13/1/2022 4A. Adil Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Hakkaniyete Uygun Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia a. Başvurucunun İddialar ı 15. Başvurucu; bahse konu bölgede siyanür liçi yöntemiyle alt ın madeni işletilmesine ili şkin idari i şlemlerin daha önce mahkemelerce iptal edilmesine ra ğmen bu hususun dikkate al ınmad ığını, Dan ıştay karar ının keşif ve bilirki şi incelemesini gereksiz hâle getirdiğini ileri sürerek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. b. Değerlendirme 16. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun yarg ılama sürecine ve sonucuna ilişkin iddialar ının hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ı kapsam ında incelenmesi uygun görülmüştür. 17. Anayasa n ın 148. maddesinin dördüncü f ıkras ında, kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ili şkin şikâyetlerin bireysel ba şvuruda incelenemeyece ği belirtilmi ştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava konusu yap ılm ış maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ı, delillerin de ğerlendirilmesi, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ı ile uyuşmazl ıkla ilgili var ılan sonucun adil olup olmamas ı bireysel ba şvuru konusu olamaz. Ancak bireysel ba şvuru kapsam ındaki hak ve özgürlüklere müdahale te şkil eden, bariz takdir hatas ı veya aç ık keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda de ğildir ( Ahmet Sa ğlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013, 42). 18. Başvurucunun belirtilen iddialar ının kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ili şkin olduğu ve derece mahkemesi kararlar ının bariz takdir hatas ı veya aç ıkça keyfîlik de içermedi ği anlaşıldığından başvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik şartlar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Mahkemeye Eri şim Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia a. Başvurucunun İddialar ı 19. Başvurucu; davan ın aç ılma tarihi itibar ıyla idare lehine vekâlet ücreti öngören bir düzenleme olmad ığını, söz konusu düzenlemeyi öngören 26/9/2011 tarihli ve 659 say ılı Genel Bütçe Kapsam ındaki Kamu İdareleri ve Özel Bütçeli İdarelerde Hukuk Hizmetlerini n Yürütülmesine İlişkin Kanun Hükmünde Kararname'nin (659 say ılı KHK) davan ın açılmas ından yakla şık on ay sonra yürürlü ğe girdiğini belirtmi ştir. Bu nedenle aleyhine vekâlet ücretine hükmedilemeyece ğini belirten ba şvurucu hukuki güvenlik ve etkili iç hukuk yoluna ba şvurma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. b. Değerlendirme 20. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Başvuru Numaras ı: 2018/29449 Karar Tarihi : 13/1/2022 5Canan , 16). Ba şvurucunun aleyhe vekâlet ücretine hükmedilemeyece ğine yönelik iddias ının mahkemeye eri şim hakk ı kapsam ında incelenmesi uygun görülmü ştür. 21. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 48. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında, anayasal aç ıdan önem taşımayan ve ba şvurucunun önemli bir zarara u ğramad ığı başvurular ın esastan incelenmeksizin reddedilebilece ği hüküm alt ına al ınm ıştır. 22. An ılan hükümle anayasal ve ki şisel önemden yoksun ba şvurular ın esasta n incelenmemesine imkân tan ıyan ek bir kabul edilebilirlik kriteri getirilmi ştir. Dolay ısıyla diğer tüm kabul edilebilirlik kriterlerini ta şısa hatta esas hakk ında incelemeye geçildi ğinde ihlal karar ı verilebilecek nitelikte olsa bile kanunda belirtilen nitelikteki bir ba şvuru kabul edilemez bulunabilecektir ( K.V. [GK], B. No: 2014/2293, 1/12/2016, 55). 23. Somut olayda ba şvurucu, aleyhe hükmedilen 1.090 TL vekâlet ücretinden şikâyet etmektedir. Benzer yöndeki şikâyetler daha önce Anayasa Mahkemesi taraf ından incelenmi ş ve K.V. karar ıyla ilkeler belirlenmi ştir. Söz konusu kararda anayasal ve ki şisel önemi bulunmayan ba şvurunun kabul edilemez oldu ğuna karar verilmi ştir. 24. Takdir edilen vekâlet ücretinin ba şvurucunun içinde bulundu ğu kişisel koşullara göre kendisine ciddi anlamda zarar verdi ği ve kendisi için ne denli önemli oldu ğu hususunda herhangi bir aç ıklaman ın olmad ığı da gözetildi ğinde önemli bir zarar ın oluştuğu kanaatine ulaşılamam ıştır. Dolay ısıyla başvuru konusu şikâyet yönünden bahsi geçen K.V. karar ından ayr ılmay ı gerektirir durum bulunmamaktad ır. 25. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının Anayasa'n ın yorumlanmas ı ve uygulanmas ı aç ısından önem ta şımad ığı gibi başvurucunun da önemli bir zarara u ğramad ığı sonucuna var ıldığından anayasal ve ki şisel önemden yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir. B. Özel Hayata Sayg ı Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 26. Başvurucu, bireysel ba şvuruya konu edilen yarg ılama safahat ında davac ı sıfat ını haiz oldu ğunu ve sivil denetçi olarak de ğerlendirilmesi gerekti ğini vurgulayarak bireysel başvuru hakk ının bulundu ğunu ileri sürmü ştür. ÇED olumlu karar ının verilmesi sürecinde gerçek anlamda halk ın kat ılımının sağlanmad ığını, başvuruya konu faaliyetin çevre sa ğlığı ve canl ı yaşam ı aç ısından oluşan tehditlerin gözard ı edildiğini belirten ba şvurucu, sa ğlıklı bir çevrede ya şama hakk ının ve maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmiştir. 27. Bakanl ık görüşünde, belirli bir bölgede yap ılmas ı planlanan maden i şletmesi faaliyetlerinin ba şvurucuyu güncel ve ki şisel olarak do ğrudan etkileyip etkilemedi ği ve bu çerçevede ba şvurucunun özel hayata sayg ı ile çevrenin korunmas ı haklar ına yöneli k şikâyetlerine ili şkin mağdur s ıfat ının bulunup bulunmad ığının değerlendirilmesi gerekti ği belirtilmiştir. 28. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı sunduğu cevap dilekçesinde bireysel başvuru formundaki beyanlar ını tekrar etmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/29449 Karar Tarihi : 13/1/2022 62. Değerlendirme 29. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , 16). Ba şvurucu taraf ından yaşama hakk ının ve maddi ve manevi varl ığını korum a hakk ının ihlal edildi ği iddia edilmi ş olmakla beraber ihlal iddialar ının mahiyeti gere ği özel hayata sayg ı hakk ı aç ısından değerlendirilmesi uygun görülmü ştür. 30. 6216 say ılı Kanun un " Bireysel ba şvuru hakk ına sahip olanlar " kenar başlıklı 46. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Bireysel ba şvuru ancak ihlale yol açt ığı ileri sürülen i şlem, eylem ya da ihma l nedeniyle güncel ve ki şisel bir hakk ı doğrudan etkilenenler taraf ından yap ılabilir." (2) Özel hukuk tüzel ki şileri sadece tüzel ki şiliğe ait haklar ının ihlal edildi ği gerekçesiyle bireysel ba şvuruda bulunabilir." 31. 6216 say ılı Kanun'un "Bireysel ba şvuru hakk ına sahip olanlar" kenar ba şlıklı 46. maddesinde kimlerin bireysel ba şvuru yapabilece ği say ılm ış olup an ılan maddenin (1) numaral ı fıkras ına göre bir ki şinin Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda bulunabilmesi için üç temel ön ko şulun birlikte bulunmas ı gerekmektedir. Buna göre ba şvuruya konu edilen ve ihlale yol açt ığı ileri sürülen kamu gücü eylem veya i şleminden ya da ihmalinden dolay ı başvurucunun güncel bir hakk ının ihlal edilmesi , bu ihlalden dolay ı kişinin kişisel olarak ve doğrudan etkilenmi ş olmas ı ve bunlar ın sonucunda ba şvurucunun kendisinin mağdur olduğunu ileri sürmesi gerekir ( Onur Doğanay , B. No: 2013/1977, 9/1/2014, 42). 32. Bireysel ba şvuruda mağdur kavram ı, davada menfaat veya dava ehliyeti gibi kurallardan ba ğıms ız bir şekilde yorumlan ır. Ayr ıca mağdur kavram ının yorumu, günümüzde toplumun ko şullar ı ışığında değişime tabi olup bu kavram a şırı biçimcilikten uzak bir şekilde uygulanmal ıdır (Tezcan Karaku ş Candan ve di ğerleri , B. No: 2014/5809, 10/12/2014, 20). 33. Hukukumuzda özel hukuk tüzel ki şilerinden biri olan derneklerin sadece derne k tüzel kişiliğine ait haklar ın ihlal edildi ği gerekçesiyle bireysel ba şvuruda bulunabilecekleri öngörülmü ştür. Anayasa Mahkemesinin yerle şik hâle gelmi ş içtihad ına göre ise yaln ızca üyelerinin haklar ını etkileyen müdahaleler nedeniyle topluluk taraf ından bireysel ba şvuruda bulunulamayaca ğı kabul edilmi ştir (Türk Pediatrik Onkoloji Grubu Derne ği, B. No: 2012/95, 25/12/2012, 20-23). 34. Somut olayda ba şvurucu taraf ından sağlıklı çevrede ya şama bağlam ında özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ği ileri sürülmü ş ise de ihlale neden oldu ğu ileri sürülen ÇED olumlu karar ından başvurucunun tüzel ki şiliğinin doğrudan etkilenmedi ği ve tüzel kişiliğe ilişkin bir hakk ın ihlal edilmedi ği, dolay ısıyla başvurucunun ma ğdur statüsünün olmad ığı anlaşılmaktad ır (benzer yöndeki de ğerlendirmeler için bkz. Egeçep Derne ği, 33-38). Öte yandan an ılan ÇED olumlu karar ı nedeniyle güncel ve ki şisel bir hakk ı doğrudan etkilenmi ş olabilecek gerçek ki şilerin bireysel ba şvuru yolunu kullanmas ında mâni bir durum da bulunmamaktad ır. 35. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin kişi bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekmektedir. Başvuru Numaras ı: 2018/29449 Karar Tarihi : 13/1/2022 7VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın anayasal ve kişisel önemden yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 3. Özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kişi bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 13/1/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.