TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR CAHİT TAMUR VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2018/12010) Karar Tarihi: 24/2/2021 R.G. Tarih ve Sayı: 10/6/2021-31507 Başvuru Numarası : 2018/12010 Karar Tarihi : 24/2/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler :Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇBasri BAĞCI Raportör Başvurucular : Mehmet AKTEPE : 1. Cahit TAMUR 2.Eyyup YAŞAR 3.Fuat BOR 4.Hüseyin DUMAN Başvurucular Vekili : Av. Selahattin KAYA I. BAŞVURUNUN KO
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR CAHİT TAMUR VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2018/12010) Karar Tarihi: 24/2/2021 R.G. Tarih ve Sayı: 10/6/2021-31507 Başvuru Numarası : 2018/12010 Karar Tarihi : 24/2/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler :Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇBasri BAĞCI Raportör Başvurucular : Mehmet AKTEPE : 1. Cahit TAMUR 2.Eyyup YAŞAR 3.Fuat BOR 4.Hüseyin DUMAN Başvurucular Vekili : Av. Selahattin KAYA I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin ihlal karar ına rağmen yargılaman ın yenilenmesi talebinin kabul edilmemesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddiasına ili şkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 8/5/2018 tarihinde yap ılmıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yapılmasına karar verilmiştir. 5. Bölüm Ba şkanı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmasına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmiştir. Başvuru Numaras ı: 2018/12010 Karar Tarihi : 24/2/2021 3III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu Eyüp Ya şar ve Cahit Tamur, Patnos L Tipi Kapal ı Ceza ve İnfaz Kurumunda, Fuat Bor, Karabük T Tipi Kapal ı Ceza ve İnfaz Kurumunda, Hüseyin Duman, Burhaniye T Tipi Kapal ı Ceza ve İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunmakta; haklar ında bireysel ba şvuruya konu yarg ılama dosyas ında verilmi ş olan ağırlaştırılm ış müebbet hapis cezas ı infaz edilmektedir. 9. Başvurucular, (kapat ılan) Diyarbak ır 6. Ağır Ceza Mahkemesinin (CMK 250. madde ile görevli) 22/2/2007 tarihli karar ıyla devletin topraklar ının tamam ını veya bir kısm ını devlet idaresinden ay ırmaya yönelik silahl ı eylemlerde bulunma suçundan müebbet hapis cezas ına mahkûm edilmi ştir. An ılan karar, Yarg ıtay incelemesinden geçerek 4/2/2008 tarihinde kesinle şmiştir. 10. Başvurucular, mahkûmiyetle sonuçlanan davaya ili şkin olarak 1/8/2008 tarihinde Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesine (A İHM) başvurmuştur. Başvurucular; mahkûmiyet karar ının gözalt ındayken müdafi yard ımı olmaks ızın al ınan ifadelere dayand ırıldığı, bağıms ız ve tarafs ız bir yarg ılama yap ılmad ığı ve yarg ılaman ın çok uzun sürdüğü hususlar ını şikâyet konusu yapm ıştır. 11. AİHM, Yaşar ve diğerleri/Türkiye (B. No: 1236/09, 28/11/2017) karar ında başvurucular ın gözalt ında tutuldu ğu s ırada müdafi yard ımından yararlanma hakk ının ve makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar vermi ştir. Ayr ıca başvurucular ın diğer iddialar ını kabul edilemez bulmu ştur. AİHM, makul sürede yarg ılanma hakk ı yönünden başvuruculara manevi tazminat ödenmesine karar vermi ş; gözalt ında avukat taraf ından hukuki yard ım sağlanmad ığı iddialar ı yönünden ise ba şvurucular ın talep etmesi hâlinde yeniden yarg ılama yap ılmas ının ihlalin giderimi için uygun bir yol olaca ğını karar ında belirtmiştir. 12. Başvurucular 4/1/2018 havale tarihli dilekçeyle an ılan ihlal karar ına dayanarak yarg ılaman ın yenilenmesi talebinde bulunmu ştur. (Kapat ılan) Diyarbak ır 6. Ağır Ceza Mahkemesi (CMK 250. madde ile görevli) 31/1/2018 tarihli ek karar ıyla 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 311. maddesinde öngörülen şartlar olu şmad ığı gerekçesiyle talebin reddine karar vermi ştir. Gerekçenin ilgili k ısm ı şöyledir: " ... dosya içeri ği deliller ve gerekçe üzerinde yap ılan incelemede, san ıklar hakk ında sadece kollukta avukat olmaks ızın al ınan beyanlar gerekçe yap ılarak hüküm tayi n edilmediği, San ık Eyüp YA ŞAR yönünden kolluk beyan ı dışında ekspertiz raporu, maktulu öldüre n mermilerin san ığın tabancas ından ç ıktığının belirtilmesi, san ık hakk ındaki teşhis tutana ğı, yer gösterme tutana ğı, yüzleştirme tutana ğı, tan ık [R.nin] açıkça san ık Eyüp'ü te şhis ettiğine dair beyan ı, san ığın sahte kimlik ile yakaland ığına ilişkin kay ıtlar ın bulundu ğu, Başvuru Numaras ı: 2018/12010 Karar Tarihi : 24/2/2021 4San ık Cahit TEMUR yönünden san ığın hakim huzurunda da ikrar ının olduğu, maktulü n öldürüldü ğü olayda kullan ılan silahtan ç ıkan mermilerin san ığın evinde ele geçen tabancadan at ıldığına dair ekspertiz raporu, yer gösterme tutana ğı, yüzleştirme tutana ğı, ve klasör iki de bulunan te şhis tutana ğının bulundu ğu, San ık Fuat BOR yönünden san ığın hakim huzurunda da ikrar ının bulundu ğu, teşhis tutanağı, ve yer gösterme tutana ğında aç ıkça san ığın maktule rast gele b ıçak sallad ığı ve yumruklad ığının belirtildi ği, San ık Hüseyin DUMAN yönünden ise sorgu beyan ındaki ikrar ı teşhis tutana ğı, ve ye r gösterme tutana ğının bulundu ğu, Ceza muhakemesi kanunda da belirtildi ği üzere hükme esas al ınan delillerin salt san ıklar ın avukat olmaks ızın kollukta verdi ği ifadeler olmad ığı, yukar ıda belirtilen v e gerekçeye konu edilen deliller de ğerlendirilerek hüküm kuruldu ğu, nitekim temyiz incelemesinden de onanarak geçti ği, CMK 311 ve devam ı maddelerinde yarg ılaman ın yenilenmesi şartlar ının say ıldığı, İnsan Haklar ı Mahkemesinin kararlar ının kesinle şme tarihinden itibaren yarg ılaman ın yenilenmesi talebinde bulunabilece ği düzenlense de ilgili karar içeri ğinin dosyan ın esas ına etkileyen san ıklar ın ceza almayacaklar ı yada daha az ceza alacaklar ı durumlar ına ilişkin olmad ığı kolluktaki avukat olmaks ızın al ınan beyanlar ı dışında birden çok ve ayr ıntısı ile belirtilen delillerin hükme esas edildi ği, soruşturma aşamas ının uzun sürmesi hususunun ise san ıklar lehine tazminat hükmünde esas alınabileceği nitekim A İHM taraf ından da san ıklar lehlerine tazminata hükmedildi ği bu haliyle CMK 311 ve devam ı maddelerinde yer alan yarg ılaman ın yenilenmesi şartlar ı oluşmad ığından san ıklar müdafinin yeniden yarg ılama talebinin reddine ..." 13. Başvurucular, A İHM'in karar ıyla gözalt ında müdafi yard ımından faydalanma hakk ının ihlalinin tespit edildi ğini ve uygun giderim yolu olarak yarg ılaman ın yenilenmesine işaret edildi ğini belirterek karara itiraz etmi ştir. 14. Diyarbak ır 7. Ağır Ceza Mahkemesi 13/4/2018 tarihli karar ıyla başvurucular ın itiraz ını reddetmi ştir. 15. Bu karar, ba şvurucular ın müdafiine 24/4/2018 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 16. Başvurucular 8/5/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk17. 5271 say ılı Kanun un 311. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Kesinle şen bir hükümle sonuçlanm ış bir dava, a şağıda yaz ılı hâllerde hükümlü lehine olarak yarg ılaman ın yenilenmesi yoluyla tekrar görülür: ...f) Ceza hükmünün, İnsan Haklar ını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözle şmenin veya eki protokollerin ihlâli suretiyle verildi ğinin ve hükmün bu ayk ırılığa dayand ığının, Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesinin kesinle şmiş karar ıyla tespit edilmi ş olmas ı. Bu hâlde yarg ılaman ın yenilenmesi, Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi karar ının kesinleştiği tarihten itibaren bir y ıl içinde istenebilir. Başvuru Numaras ı: 2018/12010 Karar Tarihi : 24/2/2021 5(2) Birinci f ıkran ın (f) bendi hükümleri, 4.2.2003 tarihinde Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesinin kesinle şmiş kararlar ı ile, 4.2.2003 tarihinden sonra Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesine yap ılan başvurular üzerine verilecek kararlar hakk ında uygulan ır. " 18.5271 say ılı Kanun un 148. maddesinin (4) numaral ı fıkras ı şöyledir: Müdafi haz ır bulunmaks ızın kollukça al ınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurund a şüpheli veya san ık taraf ından doğrulanmad ıkça hükme esas al ınamaz. B. Uluslararas ı Hukuk 1. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi 19. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) Adil yarg ılanma hakk ı kenar başlıklı 6. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: ''1. Herkes davas ının, cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar ın esas ı konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmu ş, bağıms ız ve tarafs ız bir mahkeme taraf ından, adil ve kamuya aç ık olarak, görülmesini isteme hakk ına sahiptir... 3. Bir suç ile itham edilen herkes a şağıdaki asgari haklara sahiptir: c) Kendisini bizzat savunmak veya seçece ği bir müdafiin yard ımından yararlanmak ; eğer avukat tutmak için gerekli maddî olanaklardan yoksun ise ve adaletin yerine gelmes i için gerekli görüldü ğünde, resen atanacak bir avukat ın yard ımından ücretsiz olarak yararlanabilmek;'' 2. AİHM İçtihad ı 20. AİHM'e göre Sözle şme'nin 6. maddesinin üçüncü f ıkras ının (c) bendi kapsam ında, suç isnad ı alt ında bulunan ki şi savunma hakk ının kullan ılmas ında üç ayr ı hakka sahiptir. Bunlar kendisini bizzat savunma, seçti ği bir müdafinin yard ımından yararlanma, bir müdafi tayin etme olana ğından yoksun ise ve adaletin yerine gelmesi için gerekli görülürse resen atanacak bir müdafi yard ımından yararlanma haklar ıdır. Dolay ısıyla suç isnad ı alt ında bulunan ki şinin kendisini bizzat savunmas ı istenemez ( Pakelli/Federal Almanya , B. No: 8398/78, 25/4/1983, 31). Bir suçla itham edilen herkesin avukat yard ımından etkili bir şekilde yararlanma hakk ı, mutlak bir hak olmamakla beraber adil yarg ılanma ilkesinin temel özelliklerinden birini olu şturmaktad ır (Salduz/Türkiy e, [BD], B. No: 36391/02, 27/11/2008 51). 21. Kendini suçlamama hakk ı, kamu makamlar ının şüphelinin/san ığın arzusu hilaf ına bask ı ve zorlama metotlar ı ile elde edilen delillere ba şvurmadan iddialar ını ispat etmelerini öngörmektedir ( Jalloh/Almanya [BD], B. No: 54810/00, 11/7/2006, 100; Salduz/Türkiye , 54). A İHM, soru şturma evresindeki ikrar ın kötü muamele veya i şkence altında verildi ği belirtilerek hâkim önünde reddedilmesi hâlinde bu konu irdelenmeden esasa geçilmek suretiyle ikrar ın dayanak olarak kullan ılmas ını bir eksiklik olarak de ğerlendirmi ştir Başvuru Numaras ı: 2018/12010 Karar Tarihi : 24/2/2021 6(Hulki Güne ş/Türkiye , B. No: 28490/95, 19/6/2003, 91). Bu kapsamda ikrar ın hiç kimseyle görüşülmesine izin verilmeyen ve uzun süren bir gözalt ı sıras ında yap ılm ış olmas ı gibi hususlar da gözönünde bulundurulmal ıdır (Barbera, Messegue ve Jabardo/ İspanya, B. No: 10590/83, 6/12/1988, 87). 22. İlke olarak şüpheliye gözalt ına al ındığı ya da tutukland ığı andan itibaren müdafi yard ımından yararlanma imkân ı sağlanmal ıdır (Dayanan/Türkiye, B. No: 7377/03, 13/10/2009, 31). Di ğer taraftan A İHM; kolluk taraf ından ifade al ınma aşamas ını da kapsayan müdafi yard ımından yararlanma hakk ının geçerli bir nedene dayan ılarak kısıtlanabilece ğini, bu durumda somut olay aç ısından yarg ılaman ın bütününe bak ılarak söz konusu k ısıtlaman ın adil yarg ılanmaya engel olup olmad ığının değerlendirilmesi gerekti ğini ifade etmi ştir ( John Murray/Birle şik Krall ık [BD] , B. No: 18731/91, 8/2/1996, 63; Magee/Birle şik Krall ık, B. No: 28135/95, 6/6/2000, 41). 23. Bu ba ğlamda A İHM, Sözle şme nin 6. maddesinin ne lafz ı ne de ruhunun başvuran ın iradi olarak aç ık ya da örtülü biçimde adil yarg ılanma hakk ının sağlad ığı güvencelerden feragat etmesini engellemedi ğini belirtmektedir ( Aksin ve di ğerleri/Türkiye , B. No: 4447/05, 1/10/2013, 48). Adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında yer alan müdafi yard ımından yararlanmadan feragat edilmesinin geçerli ve etkin olabilmesi için aç ık bir biçimde dile getirilmesi, ayr ıca bu feragatin önemiyle orant ılı asgari güvencelerin de bulunmas ı gerekir ( Salduz/Türkiye , 59). 24. AİHM, baz ı durumlarda ki şinin talebi olmasa da ücretsiz olarak resen avukat tayin edilmesi gerekti ğini belirtmektedir. Ki şinin olana ğının olmamas ı yan ında ayr ıca suçlama nedeniyle alabilece ği özgürlükten mahrum b ırak ılmay ı gerektiren bir ceza ve davan ın karmaşıklığı, müdafi yard ımının sağlanmas ını gerektiren bir hukuki menfaati ortaya çıkarmaktad ır (Talat Tunç/Türkiye, B. No: 32432/96, 27/3/2007, 55, 56). 25. AİHM; Sözle şme'nin 46. maddesi ba ğlam ında, devletlerin taraf oldu ğu başvurulara ili şkin olarak verilen A İHM kararlar ıyla bağlı olma yükümlülü ğü alt ına girdiğini vurgulamaktad ır (Del Rio Prada/ İspanya [BD], B. No: 42750/09, 21/10/2013, 137). AİHM'e göre bu, kendisinin bir ihlal buldu ğunda daval ı devletin sadece Sözle şme'nin 41. maddesine göre hükmedilen tazminat ı ödeme yükümlülü ğünü değil bunun yan ında kendisi taraf ından bulunan ihlalin ortadan kald ırılmas ı için iç hukukta bireysel ve/veya -gerekiyorsa- genel tedbirler alma ve ba şvurucuyu Sözle şme ihlal edilmemi ş olsayd ı bulunaca ğı duruma mümkün olan en yak ın konuma getirecek şekilde ihlalin etkilerini telafi etme yükümlülü ğünü de bar ındırmaktad ır (Del Rio Prada/ İspanya , 137). 26. AİHM, taraf devletlerin -A İHM karar ında belirtilen sonuçlarla uyumlu olmak kayd ıyla- bu yükümlülüklerini ifa edecekleri arac ı seçmekte serbest olduklar ını vurgulamaktad ır. Bununla birlikte A İHM; baz ı özel koşullarda, an ılan yükümlülü ğün ifas ı bağlam ında -sorumlu devlete yard ım etmek amac ıyla- ihlal bulunmas ına yol açan durumun ortadan kald ırılmas ı için al ınabilecek özel ve/veya genel tedbirlerin türünü de gösterebilece ğini belirtmektedir. A İHM; istisnai baz ı durumlarda ise bulunan ihlalin türünün telafi için al ınmas ı gereken tedbirler hususunda bir tercih imkân ı bırakmayabilece ğini, bu hâlde kendisinin hangi tedbirin uygulanaca ğını karar ında gösterebilece ğini ifade etmektedir (Del Rio Prada/ İspanya , 138). Başvuru Numaras ı: 2018/12010 Karar Tarihi : 24/2/2021 727. AİHM Bochan/Ukrayna (2) (B. No: 22251/08, 5/2/2015) karar ında Sözleşme nin 6. maddesinin gerekçeli karar hakk ı yönünden ihlal edildi ğine hükmettikten sonra ( Bochan/Ukrayna, B. No: 7577/02, 3/5/2007) ba şvurucu taraf ından ulusal mahkemede yap ılan yarg ılaman ın yenilenmesi talebinin reddedilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyeti incelemi ştir. AİHM, Sözle şme nin 6. maddesinin kural olarak kesin hükme ba ğlanm ış bir davan ın yeniden incelenmesini öngören ola ğanüstü kanun yollar ına başvurulara uygulanmayaca ğını ancak ilgili hukuk sistemindeki söz konusu olağanüstü ba şvuru yoluna ili şkin yarg ısal sürecin türü, konusu ve somut özelliklerinin bu tür olağanüstü ba şvuru yolunu Sözle şme nin 6. maddesinin kapsam ına getirebilece ğini ve adil yarg ılanma güvencelerini bu ba şvurucular yönünden de geçerli hâle getirebilece ğini ifade etmiştir (Bochan/Ukrayna (2), 50). 28. AİHM, özellikle ola ğanüstü ba şvuru yolunun tür ve konu bak ımından olağan başvuru yolu gibi görüldü ğü durumlarda iç hukuktaki tan ımlamadan ba ğıms ız olarak bu tür yarg ısal süreçlerin Sözle şme nin 6. maddesi kapsam ında görülebilece ğini belirtmi ştir. AİHM, ilgili yarg ısal mercilere takdir hakk ının tan ınmad ığı durumlarda ilgili ola ğanüstü yolun temyiz benzeri bir yol oldu ğunu kabul etmi ştir (Bochan/Ukrayna (2), 46-49). A İHM somut olayda Ukrayna ulusal hukukunu incelemi ş ve kendisinin ihlal kararlar ına ilişkin olarak öngörülen yarg ılaman ın yenilenmesinin temyiz benzeri bir süreç oldu ğunu gözeterek Hükûmetin ba şvurunun adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında olmad ığı yönündeki itiraz ını reddetmiştir (Bochan/Ukrayna (2) , 51-56). V.İNCELEME VE GEREKÇE 29. Mahkemenin 24/2/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucular ın İddialar ı 30. Başvurucular, A İHM'in ihlal karar ına istinaden yapt ıklar ı yarg ılaman ın yenilenmesi talebinin hukuka ayk ırı biçimde reddedildi ğini belirterek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 31. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular ın iddialar ının müdafi yard ımından yararlanma hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 32. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan müdafi yard ımından yararlanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/12010 Karar Tarihi : 24/2/2021 82. Esas Yönünden a. Genel İlkeler 33. Ceza yarg ılamas ında savunma haklar ının güvence alt ına al ınmas ı, demokratik toplumun temel ilkelerindendir ( Erol Ayde ğer, B. No: 2013/4784, 7/3/2014, 32). Savunma, ceza adaletinin hakkaniyete uygun gerçekle şmesini sa ğlamaktad ır. İddiaya kar şı savunm a tan ınmad ığı sürece silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerine uygun muhakeme yap ılmas ı ve maddi gerçe ğe ulaşılmas ı da mümkün de ğildir ( Yusuf Karaku ş ve diğerleri, B. No: 2014/12002, 8/12/2016, 69). 34.Şüpheli ve san ığa salt savunma hakk ının tan ınmas ı yeterli de ğildir. Şüpheli ve san ığın savunma için Anayasa n ın 36. maddesinde belirtilen meşru vas ıta ve yollar dan yararland ırılmas ı da gerekir. Şüpheli ve san ık için Anayasa'n ın 36. maddesinde sözü edilen meşru vas ıta ve yollardan en önemlisi müdafi yard ımından yararlanmakt ır. Diğer bir ifadeyle müdafi yard ımından yararlanma hakk ı, Anayasa n ın 36. maddesinde belirtilen meşru vas ıta ve yollar kavram ının kapsam ındad ır. Bu itibarla müdafi yard ımından yararlanman ın adil yarg ılanma hakk ının kapsam ve içeri ğine dâhil ve bu hakk ın doğal sonucu oldu ğu ortaya çıkmaktad ır. Dolay ısıyla suç isnad ı alt ındaki kişi, adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında kendisini bizzat savunma veya seçece ği bir müdafinin yard ımından yararlanma hakk ına sahiptir ( Yusuf Karaku ş ve diğerleri, 72). 35. Diğer yandan Anayasa'n ın 36. maddesine adil yarg ılanma ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, taraf oldu ğumuz uluslararas ı sözleşmelerle de güvence alt ına alınan adil yarg ılama hakk ının madde metnine dâhil edildi ği vurgulanm ıştır. Nitekim Sözleşme'nin 6. maddesinin (3) numaral ı fıkras ının (c) bendinde; bir suç ile itham edilen herkesin kendisini bizzat savunma veya seçece ği bir müdafinin yard ımından yararlanma, e ğer avukat tutmak için gerekli maddi olanaklardan yoksun ise ve adaletin yerine gelmesi için gerekli görüldü ğünde resen atanacak bir avukat ın yard ımından ücretsiz olarak yararlanabilme hakk ı düzenlenmi ştir (Yusuf Karaku ş ve diğerleri, 73). 36. An ılan hakk ın ilke olarak şüphelinin kolluk taraf ından ilk kez sorgulanmas ından itibaren sa ğlanmas ı gerekir. Şüpheliye kolluk taraf ından ilk kez sorgulanmas ından itibaren avukata eri şim hakk ı sağlanmas ı, kendisini suçlamama ve susma haklar ı yan ında genel olarak da adil yarg ılanma hakk ının etkili bir koruma i şlevine sahip olmas ı bak ımından gereklidir. Çünkü bu a şamada elde edilen deliller, yarg ılama s ıras ında söz konusu suçun hangi çerçevede ele al ınacağını belirlemektedir. Özellikle delillerin toplanmas ı ve kullan ılmas ı aşamas ında cezai yarg ılamaya ili şkin mevzuat giderek daha karma şık hâle geldi ğinden şüpheliler, ceza yarg ılamas ının bu evresinde kendilerini savunmas ız bir durumda bulabilir. Belirtilen savunmas ızlık hâli, ancak bir müdafinin hukuki yard ımıyla gereği gibi telafi edilebilir ( Aligül Alkaya ve di ğerleri [GK], B. No: 2013/1138, 27/10/2015, 118, 135; Sami Özbil , B. No: 2012/543, 15/10/2014, 64). 37. San ık, olay hakk ında doğrudan doğruya bilgiye sahiptir. Dolay ısıyla san ığın beyanlar ının olay ın ayd ınlat ılmas ı bak ımından son derece önemli bir delil niteli ğinde oldu ğu açıktır. Bu bak ımdan suç isnad ı alt ındaki kişinin müdafii haz ır bulunmad ığı hâlde kendini suçlay ıcı beyanlarda bulunup bulunmad ığı, bu itiraflar ın aleyhinde kullan ılıp kullan ılmad ığı, susmas ından mahkemece olumsuz sonuçlar ç ıkar ılıp ç ıkar ılmad ığı ve kendisine herhangi bir bask ı uygulan ıp uygulanmad ığı her somut olayda de ğerlendirilmelidir. Bir ceza davas ında kendi aleyhine tan ıklık etmeme ve delil vermeye zorlanmama hakk ı, suç isnad ını zorla veya Başvuru Numaras ı: 2018/12010 Karar Tarihi : 24/2/2021 9bask ıyla san ığın isteğine ayk ırı olarak elde edilen delillere ba şvurmadan kan ıtlamay a çal ışmay ı gerektirir. Avukata eri şimi sağlanmayan san ığın kolluktaki ikrar ının mahkûmiyet karar ında kullan ılmas ı durumunda savunma hakk ına telafi edilemeyecek şekilde zara r verilmiş olacakt ır. Soruşturma evresinde elde edilen ikrar ın kötü muamele ve i şkence alt ında verildiği belirtilerek reddedilmesi durumunda mahkemece bu husus irdelenmeksizin ikrar ın dayanak olarak kullan ılmas ı önemli bir özen eksikli ğidir ( Yusuf Karaku ş ve diğerleri, 79). 38. Müdafi yard ımından faydalanma hakk ıyla ilgili olarak A İHM, devlet güvenlik mahkemelerinin görev alan ına giren bir suçla ba ğlant ılı olarak gözalt ında tutulan şüphelilerin müdafi yard ımından yoksun b ırak ılmas ının sistemik bir sorun oldu ğunu belirtmi ş ve ihlal kararlar ı vermiştir (Saldu z/Türkiye 56-63; Bayram Koç/Türkiye , B. No: 38907/09, 5/9/2017 23). 39. Temel hak ve özgürlüklerin korunmas ı ve geliştirilmesi amac ıyla 4/11/1950 tarihinde imzalanan Sözle şme 10/3/1954 tarihli ve 6366 say ılı Kanun'la Türkiye Büyük Millet Meclisi taraf ından onaylanm ış ve onay belgesinin 18/5/1954 tarihinde Avrupa Konseyi Genel Sekreteri'ne tevdi edilmesiyle Türkiye aç ısından yürürlü ğe girmiştir. Bakanlar Kurulunun 22/1/1987 tarihli ve 87/11439 say ılı karar ı ile Avrupa İnsan Haklar ı Komisyonuna bireysel ba şvuru hakk ı, 25/9/1989 tarihli ve 89/14563 say ılı karar ı ile de A İHM'in zorunlu yarg ı yetkisi tan ınm ıştır. Böylece Türkiye, Sözle şme'de bulunan temel hak ve özgürlükleri güvence alt ına alma yükümlülü ğünü kabul etmi ş ve yarg ı yetkisi içinde bulunan tü m bireylere hukuken ba ğlay ıcı nitelikte ihlal karar ı verebilecek bir uluslararas ı mahkemey e başvuru yapabilme hakk ını tan ımıştır (Sıddıka Dülek ve di ğerleri, B. No: 2013/2750, 17/2/2016, 68 ). 40. Sözle şme ile güvence alt ına al ınan temel hak ve özgürlüklerin etkili bir şekilde korunmas ı, AİHM taraf ından verilen ihlal kararlar ının iç hukukta gere ği gibi yerine getirilmesi ile mümkündür. A İHM taraf ından verilen ihlal kararlar ının iç hukukta gere ği gibi yerine getirilmemesi, Sözle şme ile güvence alt ına al ınan temel hak ve özgürlüklerin uygulamada etkili bir şekilde korunamad ığı anlam ına gelir ( Sıddıka Dülek ve di ğerleri , 69). Nitekim AİHM taraf ından verilmi ş bir ihlal karar ı, temel hak ve özgürlüklerin teoride oldu ğu gibi pratikte de etkili bir şekilde korunabilmesi amac ıyla 5271 say ılı Kanun ile yarg ılaman ın yenilenmesi sebebi olarak kabul edilmi ştir. 5271 say ılı Kanun, bu konuda ilgili yarg ısal mercilere takdir hakk ı tan ımayarak kesinle şen bir hükümle sonuçlanm ış bir davan ın yarg ılaman ın yenilenmesi yoluyla tekrar görülece ğini öngörmü ştür (Nihat Akbulak [GK], B. No: 2015/10131, 7/6/2018 37). 41. Anayasa'da güvence alt ına al ınm ış temel hak ve özgürlüklerden Sözle şme kapsam ındaki herhangi birinin ihlal edildi ği iddias ını bireysel ba şvuru yoluyla incelemek Anayasa Mahkemesinin görev alan ına girer. Aksinin kabulü, Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma alan ı içinde yer alan temel hak ve özgürlüklerin bireysel ba şvuru yolu ile etkili bir şekilde korunmas ını öngören Anayasa'n ın amac ı ile bağdaşmaz. Bu sebeple A İHM taraf ından verilen bir ihlal karar ının gereklerinin yerine getirilip getirilmedi ği Anayasa Mahkemesince incelenmelidir. Ancak Anayasa Mahkemesince yap ılacak bu inceleme, olaylar ın baştan itibaren yeniden de ğerlendirilmesi şeklinde de ğil AİHM taraf ından verilen ihlal karar ının gereklerinin yerine getirilip getirilmedi ği ile ilgili s ınırlı bir inceleme olacakt ır (Sıddıka Dülek ve diğerleri , 70). Başvuru Numaras ı: 2018/12010 Karar Tarihi : 24/2/2021 10b.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 42. Başvurucular, müdafi yard ımından yararlanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin karara istinaden yarg ılaman ın yenilenmesi talebinde bulunmu ştur. Başvurucular ın talebi; hükme esas al ınan delillerin salt san ıklar ın müdafi bulunmaks ızın kollukta verdi ği ifadeler olmad ığı, gerekçeye konu edilen di ğer deliller de ğerlendirilerek hüküm kuruldu ğu, verilen karar ın Yarg ıtay incelemesinden geçerek kesinle şmiş bulundu ğu, dolay ısıyla 5271 say ılı Kanun'un 311. maddesinde belirtilen yarg ılanman ın yenilenmesi şartlar ının oluşmad ığı gerekçesiyle reddedilmi ştir. 43. Somut olayda tart ışılmas ı gereken husus; A İHM'in ihlal karar ı sonras ında yarg ılaman ın yenilenmesi istemiyle derece mahkemesine ba şvuran başvurucular ın müdafi yard ımından yararlanma hakk ı kapsam ında ileri sürdü ğü iddialar ının etkili ve yeterli bir şekilde incelenip incelenmedi ği, AİHM taraf ından verilen ihlal karar ının gereklerinin yerin e getirilip getirilmedi ğidir. Diğer bir ifadeyle Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına alınan müdafi yard ımından yararlanma hakk ına yönelik ihlalin giderilip giderilmedi ğidir. 44. AİHM'in ihlal karar ına konu olan olayda, gözalt ına al ınan başvurucular ın gözalt ında tutuldu ğu s ırada devlet güvenlik mahkemelerinin görev alan ına giren suçla r yönünden kural olarak müdafi yard ımından yararlanmas ının ancak belirli bir a şamadan sonra mümkün olmas ı nedeniyle ba şvuruculara gözalt ı süresince müdafiye eri şim imkân ı tan ınmad ığı anlaşılmaktad ır. Başvuruculara isnat edilen suç kapsam ındaki eylemlere ili şkin değerlendirmede, gözalt ında müdafi olmaks ızın verildi ği iddia edilen ba şvurucular ın beyanlar ının delil olarak kabul edildi ği görülmektedir. 45. AİHM, müdafi eri şimi sağlanmayan san ığa polis soru şturmas ı s ıras ında suçlay ıcı ifadeler kullan ılmas ı durumunda prensip olarak san ığın haklar ına telafi edilemeyecek şekilde zarar geldi ğini belirtmektedir ( Salduz/Türkiye, 55). 46. AİHM taraf ından verilen ihlal karar ında Salduz/Türkiye, İbrahim ve diğerleri/Birle şik Krall ık ([BD], B No. 50541/08, 50571/08, 50573/08 ve 40351/09, 13/9/2016) ile Bayram Koç/Türkiye kararlar ına da at ıf yap ılarak başvurucular ın gözalt ında tutulduğu s ırada yürürlükte olan mevzuat uyar ınca devlet güvenlik mahkemelerinin yarg ılama alan ına giren suçlar yönünden avukata eri şimin sistematik olarak reddedilmesinin tek başına Sözleşme'nin 6. maddesinde öngörülen şartlar ın yerine getirilmedi ği sonucuna ulaşmak için yeterli görüldü ğü ifade edilmi ş ve başvurucular ın adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında ileri sürdü ğü diğer ihlal iddialar ının incelenmesine gerek görülmemi ştir. Gerekçede, talep edilmesi hâlinde yeniden yarg ılama yap ılmas ının ihlalin giderimi için uygun bir yol olaca ğı da belirtilmi ştir. 47. Gözalt ında avukata eri şim imkân ı sağlanmamas ının mevzuata dayal ı yerleşik bir uygulamadan kaynaklanmas ı ve bu s ırada elde edilen ifadelerin mahkûmiyet karar ına esas alınmas ı müdafi yard ımından yararlanma hakk ının ihlali sonucunu do ğurur. Hâkim vey a mahkeme önünde do ğrulanmayan, müdafi yard ımı sağlanmadan al ınan kolluk beyanlar ının mahkûmiyete esas al ınmamas ı gerekir. Somut olayda ba şvurucular ın diğer deliller yan ında müdafi olmaks ızın al ınan ve daha sonra Mahkemede do ğrulanmayan ifadeleri do ğrultusunda isnat edilen suçtan mahkûmiyetlerine karar verildi ği, gözalt ında iken al ınan bu ifadelerin mahkûmiyet için belirleyici biçimde kan ıt olarak kullan ıldığı anlaşılmaktad ır. İhlalin giderimi için bu ifadelerin mahkûmiyete esas al ınmamas ı gerekir, bu yap ılmadan ihlal giderilmi ş say ılamaz. Sonuç olarak A İHM'in ihlal karar ının kesin hükmün s ıhhatini etkiledi ği, Başvuru Numaras ı: 2018/12010 Karar Tarihi : 24/2/2021 11dolay ısıyla yeniden yarg ılama yap ılmas ı konusunda ciddi bir gerekçe olu şturduğu hâlde 5271 say ılı Kanun'un uygulanmas ı ile ilgili yap ılan yorumun A İHM karar ıyla örtüşmediği, Anayasa n ın 36. maddesinin gerektirdi ği ölçüde ve özende bir inceleme içermedi ği, AİHM taraf ından verilen ihlal karar ının gereklerinin yerine getirilmedi ği, müdafi yard ımından yararlanma hakk ına yönelik ihlalin giderilemedi ği anlaşılm ıştır. 48. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan müdafi yard ımından yararlanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 49. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1)Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmedi ğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 50. Başvurucular, yarg ılaman ın yenilenmesi ile her biri için ayr ı ayr ı 500.000 T L maddi ve 500.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 51. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 52. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 53.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen Başvuru Numaras ı: 2018/12010 Karar Tarihi : 24/2/2021 12bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 54.İncelenen ba şvuruda A İHM'in ihlal karar ına rağmen yarg ılaman ın yenilenmesi talebinin reddedilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki müdafi yard ımından yararlanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 55. Bu durumda müdafi yard ımından yararlanma hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Buna göre yap ılacak yeniden yarg ılama ise 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere (kapat ılan) Diyarbak ır 6. Ağır Ceza Mahkemesi (CMK 250. madde ile görevli) yerine bakan mahkemeye gönderilmesine karar verilmesi gerekir. 56. Yeniden yarg ılama yap ılmak üzere dosyan ın ilgili mahkemeye gönderilmesine karar verilmesinin ihlal iddias ı aç ısından yeterli bir tazmin olu şturduğu anlaşıldığından başvurucular ın tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. 57. Bu ihlal karar ı başvurucular hakk ında beraat veya mahkûmiyet karar ı verilmesi gerektiği şeklinde anla şılmamal ıdır. Anayasa Mahkemesinin yukar ıda belirtti ği ihlal gerekçeleri do ğrultusunda yeniden bir de ğerlendirme yaparak gereken karar ı vermek görevli mahkemenin takdirindedir. 58. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara mü ştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Müdafi yard ımından yararlanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki müdafi yard ımından yararlanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin müdafi yard ımından yararlanma hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere (kapat ılan) Diyarbak ır 6. A ğır Ceza Mahkemesi (E.2005/106) yerine bakan mahkemeye GÖNDER İLMESİNE, Başvuru Numaras ı: 2018/12010 Karar Tarihi : 24/2/2021 13D. Başvurucular ın tazminat taleplerinin REDD İNE, E. 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, F. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihlerinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 24/2/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Celal Mümtaz AKINCI M.Emin KUZ Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Basri BA ĞCI