TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MUTEBER BAYRAKTAR BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/28943) Karar Tarihi: 8/2/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/28943 Karar Tarihi : 8/2/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Berrak YILMAZ Başvurucu : Muteber BAYRAKTAR Vekili : Av. Abdurrahman SARIO ĞLU I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, e şlerden birinin borcundan dolay ı aile konutunun haczedil
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MUTEBER BAYRAKTAR BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/28943) Karar Tarihi: 8/2/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/28943 Karar Tarihi : 8/2/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Berrak YILMAZ Başvurucu : Muteber BAYRAKTAR Vekili : Av. Abdurrahman SARIO ĞLU I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, e şlerden birinin borcundan dolay ı aile konutunun haczedilemeyece ğine ilişkin olarak di ğer eş taraf ından yap ılan itiraz ın aktif dava ehliyeti olmad ığı gerekçesiyle reddedilmesi nedeniyle aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. 2. Başvurucunun e şi aleyhine alacakl ı taraf ından ipotek alaca ğına dayal ı olarak İstanbul 10. İcra Dairesinin E.2014/1928 say ılı dosyas ı kapsam ında ipote ğin paraya çevrilmesi yoluyla takip yap ılm ıştır. Başvurucu, an ılan haciz i şlemine kar şı 23/5/2017 tarihinde İstanbul Anadolu 8. İcra Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) meskeniyet iddias ına dayanmak suretiyle şikâyet yoluna ba şvurmuş ve haczin kald ırılmas ını talep etmi ştir. Şikâyet dilekçesinde ödeme emrinin tebli ğinin usulsüz oldu ğunu, temliknamenin usule ayk ırı olduğunu ve borçlunun hâline münasip evinin haczedilemeyece ğini belirtmi ştir. 3. Mahkeme 19/7/2017 tarihinde aktif husumet ehliyeti bulunmad ığından şikâyetin reddine karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde, ba şvurucunun söz konusu davan ın taraf ı olmad ığı gibi herhangi bir s ıfat ının da bulunmad ığı belirtilmi ştir. 4. Başvurucu İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 23. Hukuk Dairesine istina f başvurusunda bulunmu ştur. Daire 15/12/2017 tarihinde ilk derece mahkemesinin karar ının usul ve esas yönünden hukuka uygun oldu ğundan istinaf ba şvurusunun esastan reddine karar vermiştir. Kararda üçüncü ki şi olan başvurucunun icra takibinin borçlusu olmad ığı gibi takibe konu taşınmaz ın maliki de olmad ığından takip i şlemlerine kar şı şikâyet yoluna ba şvurma hakk ının bulunmad ığı belirtilmi ştir. 9/6/1932 tarihli ve 2004 say ılı İcra ve İflas Kanunu'nun 82. maddesinin birinci f ıkras ının (12) numaral ı bendi gere ğince meskeniyet nedeniyle haczin kald ırılmas ının ancak ta şınmaz ın maliki borçlu taraf ından istenebilece ği, buna göre tapuda Başvuru Numaras ı: 2019/28943 Karar Tarihi : 8/2/2023 3lehine aile konutu şerhi verilen ki şinin haczin kald ırılmas ını istemesinin mümkün olmad ığı vurgulanm ıştır. 5. Başvurucu taraf ından temyiz edilen karar Yarg ıtay 12. Hukuk Dairesinin 19/6/2019 tarihli karar ıyla onanm ıştır. 6. Başvurucu, nihai hükmü 22/7/2019 tarihinde ö ğrendikten sonra 21/8/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 7. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME 8. Başvurucu, icra takibinin borçlusu veya konutun maliki olmad ığı gerekçesiyle aile konutuyla ilgili i şlemlere kar şı şikâyet hakk ını kullanmas ının engellenmesi nedeniyle aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 9. Başvuru, aile hayat ına sayg ı hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 10. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 11. Anayasa'n ın 20. ve 41. maddelerinde düzenlenen aile hayat ına sayg ı hakk ı kapsam ında devlet için söz konusu olan yükümlülük, sadece belirtilen hakka keyfî surette müdahaleden kaç ınmakla s ınırlı olmay ıp öncelikli olan bu negatif yükümlülü ğe ek olarak aile yaşam ına etkili bir biçimde sayg ının sağlanmas ı bağlam ında pozitif yükümlülükleri de içermektedir. Söz konusu pozitif yükümlülükler, bireyler aras ı ilişkiler alan ında olsa da aile yaşam ına sayg ıyı sağlamaya yönelik tedbirlerin al ınmas ını zorunlu k ılar (Murat At ılgan, B. No: 2013/9047, 7/5/2015, 26; Emine Göksel [GK], B. No: 2016/10454, 12/12/2019, 34). Devletin söz konusu pozitif yükümlülü ğü, etkili mekanizmalar kurma, bu kapsamda gerekli usule ilişkin güvenceleri sunan yarg ısal prosedürleri sa ğlama ve bu suretle yarg ısal ve idari makamlar ın bireylerin, idare ve özel ki şilerle olan uyu şmazl ıklar ında etkili ve adil bir kara r vermelerini temin etme sorumlulu ğunu da içermektedir ( Marcus Frank Cerny [GK], B. No: 2013/5126, 2/7/2015, 36, 40; Semra Özel Üner , B. No: 2014/12009, 26/10/2016, 36; Emine Göksel , 38). 12. Sadece e şlerden birinin mülkiyetinde olsa bile aile konutu tüm aile bireylerince kullan ılmakta yani tüm aile bireylerinin aile konutu üzerinde birlikte zilyetlikleri söz konus u olmaktad ır. Ailenin sosyal ve ekonomik ya şam ı aç ısından son derece önemli bir yere sahip olan aile konutu, e şlerin mutlulu ğu ve çocuklar ın gelece ği için bir güvence, evlilik kurumunun ve aile hayat ının bir arada sürmesini sa ğlayan ve aileyi bir çat ı alt ında toplayan en önemli unsurlardan biri olarak görülmektedir ( Melahat Karkin [GK] , B. No: 2014/17751, 13/10/2016, 52; Emine Göksel , 35). 13. Anayasa Mahkemesi Emine Göksel karar ında aile hayat ına sayg ı hakk ının etkin şekilde kullan ımı ve korunmas ı hususundaki pozitif yükümlülükler çerçevesinde haklar ı doğrudan etkilenen aile bireylerine yarg ısal yollara ba şvurma hakk ı tan ınmas ı gerekliliğini ortaya koymu ştur. Kararda aile konutundan kaynaklanan anayasal güvencelerin ihlalinin Başvuru Numaras ı: 2019/28943 Karar Tarihi : 8/2/2023 4tespiti, durdurulmas ı ve giderilmesi amac ıyla oluşturulacak mekanizmalara ba şvuru imkân ının sadece konuta malik olan e ş taraf ından değil baz ı durumlarda malik olmayan e ş taraf ından da kullan ılabilmesi gerekti ği, aile konutunun maliki olmayan e şin koruyucu yetkileri kullanmas ının engellenmesinin devletin pozitif yükümlülüklerinin ihlali sonucunu doğurabileceği, aile konutunun haczedilmesine kar şı borçlunun e şinin de yarg ı yolun a gitmekte hukuki yarar ının olduğu vurgulanm ıştır (Emine Göksel, 43, 44; benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Yıldız Eker [GK] , B. No: 2015/18872, 22/11/2018, 39). 14. Anayasa Mahkemesinin söz konusu karar ında, 2004 say ılı Kanun'un 82. maddesinde öngörülen haciz yasa ğının temel gayesinin borçlunun hâline münasip evi nin haczedilmesini önlemek suretiyle borçlunun bar ınma hakk ını korumak ise de hacze konu meskenin ayn ı zamanda aile konutu niteliğinde olmas ı hâlinde borçlu ile alacakl ının farkl ı menfaatlerinin dengelenmesinde art ık Anayasa'n ın 20. ve 41. maddelerinde öngürülen aile hayat ına sayg ı hakk ına yönelik güvencelerin de devreye girdi ğini belirtmi ştir. Bu durumda hacze konu olan evin borçlunun hâline münasip olup olmad ığı değerlendirilirken bunun ayn ı zamanda bir aile konutu oldu ğunun da gözönünde bulundurulmas ı gerektiği, borçlunun hâline münasip evinin haczedilmesi ve icra yoluyla sat ılmas ı durumunda, o evde kalan aile bireylerinin de ma ğdur olaca ğı ve an ılan haciz ile icra yoluyla sat ış işlemlerinden do ğrudan etkilenecekleri belirtilmi ştir. Bu durumda haczedilen evin aile konutu oldu ğu hâllerde hâline münasip ev kavram ının sadece borçlunun de ğil borçlunun ve ailesinin sosyal ve ekonomi k durumuna uygun olan konut biçiminde anla şılmas ı gerektiği sonucuna var ılm ıştır (Emin e Göksel , 41, 42). 15. Somut olayda ba şvurucunun e şine ait olan ve aile konutu güvencesinden yararlanan ta şınmaz hakk ında alacakl ı taraf ından başlatılan ipote ğin paraya çevrilmesi yoluyla yap ılan takibe ba ğlı olarak haciz i şlemi yap ılm ıştır. Başvurucunun meskeniye t iddias ına dayal ı haczedilemezlik şikâyeti ise Mahkeme taraf ından aktif husumet ehliyeti bulunmad ığından reddedilmi ştir. Mahkemenin an ılan karar ında haczedilemezlik şikâyetini ileri sürebilme ehliyetini icra takibine taraf olanlarla s ınırlayan yorumu nedeniyle başvurucunun, aile konutuna ili şkin olarak Anayasa n ın 20. ve 41. maddelerindeki güvencelerin gözetilmedi ği iddialar ını öne sürme ve bunlara sayg ı gösterilip gösterilmedi ğini tart ıştırma imkân ı ortadan kald ırılm ıştır. Bu ba ğlamda yarg ılama bir bütün hâlinde değerlendirildi ğinde, borçlunun ve ailesinin hâline münasip aile konutu vasf ında olmad ığına ilişkin bir itiraz ın bulunmad ığı, taşınmaz ın üzerine konulan hacizden do ğrudan etkilenecek başvurucunun aile konutuna ili şkin güvencelerden yararlanarak meskeniyet iddias ıyla dav a açabileceği, dolay ısıyla mahkemenin dava ehliyetine ili şkin daralt ıcı yorumunun Anayasa n ın 20. ve 41. maddelerindeki güvencelere uygun olmad ığı anlaşılmaktad ır (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Emine Göksel, 45). 16. Aç ıklanan gerekçelerle aile hayat ına sayg ı hakk ının öngördü ğü poziti f yükümlülükler yerine getirilmedi ği anlaşılmakla Anayasa'n ın 20. maddesinde güvence alt ına alınan aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. III. GİDERİM 17. Başvurucu, ihlalin tespiti ile yarg ılaman ın yenilenmesi talebinde bulunmu ştur. 18. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini Başvuru Numaras ı: 2019/28943 Karar Tarihi : 8/2/2023 5başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). IV. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan aile hayat ına sayg ı hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İstanbul Anadolu 8. İcra Huku k Mahkemesine (E.2017/575, K.2017/684) GÖNDER İLMESİNE, D. 364,60 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 10.264,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 23. Hukuk Dairesi (E.2017/2501, K.2017/2294) ile Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 8/2/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.