TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR ALi EMRE VE DiGERLERi BASVURUSU (Ba vuru Numarasi: 2015/3958) Karar Tarihi: 23/1/2019 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3958 : 23/1/2019 Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucular Vekili iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Recep KOMURC-0 Muammer TOP AL M. EminKUZ R1dvan GULE ; Mehmet Sadik Y AMLI 1. AliEMRE 2. Besi DiNLER 3. Fecire OZTAS 4. ibrahim EMRE 5. Mahmut EMRE Av. MeralHANBAYAT YESiL I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, teror olaylanndan doga
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR ALi EMRE VE DiGERLERi BASVURUSU (Ba vuru Numarasi: 2015/3958) Karar Tarihi: 23/1/2019 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3958 : 23/1/2019 Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucular Vekili iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Recep KOMURC-0 Muammer TOP AL M. EminKUZ R1dvan GULE ; Mehmet Sadik Y AMLI 1. AliEMRE 2. Besi DiNLER 3. Fecire OZTAS 4. ibrahim EMRE 5. Mahmut EMRE Av. MeralHANBAYAT YESiL I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, teror olaylanndan dogan maddi zararlann eksik tazmin edilmesi, manevi zararlann ise hi ; tazmin edilmemesi nedeniyle miilkiyet hakkmm; buna ili kin idari ve yarg1sal siirecin makul siirede sonu9landmlmamas1 nedeniyle makul siirede yargilanma hakkmm ihlal edildigi iddialanna ili kindir . II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 3/3/2015 tarihinde yapilm1 tir . 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yap1lan on incelemesinden sonra Komisyona sunulmu tur . 4. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Boliim tarafmdan yapilmasma karar verilmi tir . 5. Boliim Ba kam tarafmdan ba vurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap1lmasma karar verilmi tir. 6. Ba vuru belgelerinin bir omeg1 bilgi 19m Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir. Bakanhk, gorii iinii bildirmi tir. 7. Ba vurucu, Bakanhgm gorii iine kar 1 siiresinde beyanda bulunmu tur. 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3958 : 23/1/2019 III. OLAY VE OLGULAR 8. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle ilgili olaylar ozetle oyledir: 9. Ba vurucular 15/2/2002 tarihinde vefat eden M.E.nin miras91land1r. Ba vurucular s1ras1yla 1955, 1950, 1953, 1966, 1958 dogum tarihli olup murisleri M.E.nin 1994 y1lmda Tunceli'nin Ovac1k il9esi Bilge ; koyiinde ikamet etmekte iken meydana gelen teror olaylan neticesinde koyiin bo alt1lmas1yla yerle im yerinden go ; etmek zorunda kald1g1m iddia etmi ve 11/4/2006 tarihinde 17/7/2004 tarihli ve 5233 say1h Teror ve Terorle Mucadeleden Dogan Zararlann Kar ilanmas1 Hakkmda Kanun kapsammda murislerinin zarannm kar ilanmas1 talebiyle Tunceli Valiligi Teror ve Terorle Mucadeleden Dogan Zarar Tespit Komisyonuna (Komisyon) ba vurmu lardir . Komisyonun 8/9/2009 tarihli ve 2242 say1h karanyla ba vuruculara ah ap ta duvarh ev ve ahir ile sulak arazi i9in olmak uzere toplam 35.999,23TL odenmesine karar verilmi tir. 10. Ba vurucular, Komisyonun teklifini kabul etmemi ve karann iptali istemiyle dava a9m1 lard1r. Dava dilek9esinde 95.000 TL maddi ve 5.000 TL manevi tazminat odenmesine karar verilmesi istenilmi tir. Elaz1g 1. idare Mahkemesi 25/9/2012 tarihli karanyla ozetle davah idarenin sunulan bilgi ve belgeleri dikkate alarak yeniden karar vermesi gerektigi gerek9esiyle i lemi iptal etmi tir. Manevi tazminat istemi ise 5233 say1h Kanun'da manevi zararlann kar 1lanacagma yonelik hukum bulunmad1g1 gerek9esiyle reddedilmi tir . 11. Karar ba vurucular tarafmdan temyiz edilmi tir. Temyiz dilek9esinde birim fiyatlann hukuka uygun belirlenmedigi , hayvanc1hk gelir kay1plannm dikkate almmad1g1 ve manevi zararlann tazmin edilmedigi ileri surulmu tur. 12. ilk derece mahkemesinin karan Dam tay Onbe inci Dairesi tarafmdan onanm1 ve karar duzeltme istemi de aym Dairenin 9/12 /2014 tarihli karanyla reddedilmi tir. 13. Nihai karann 2/2/2015 tarihinde tebliginin ardmdan ba vurucular 3/3/2015 tarihinde bireysel ba vuruda bulunmu lardir . 14. Bu arada iptal karan uzerine amlan Komisyon tarafmdan yeniden yapilan inceme ve degerlendirme sonucu 15/11/2012 tarihli ve 2012/488 say1h kararla ah ap ta duvarh ev ve ahir, sulak arazi ile meyve, ceviz ve kavak aga9lan i9in toplam 50.409,88 TL odenmesine karar verilmi tir. 15. Ba vurucular bu yeni tutan da kabul etmeyerek 100.000 TL maddi tazminat odenmesi istemiyle tam yarg1 davas1 a9m1 lardir . Elaz1g 1. idare Mahkemesi 11/12/2014 tarihli ve E.2013/1006, K.2014/1462 say1h karanyla Komisyon karannda belirlenen 50.409,88 TL'nin yasal faiziyle birlikte ba vurucuya odenmesine , fazlaya ili kin tazminat isteminin reddine karar vermi tir. Karar temyiz edilmi olup Dam tay tarafmdan temyiz incelemesinin henuz sonu9landmlmad1g1 anla 1lmaktad1r. 16. Elaz1g 1. idare Mahkemesinin amlan karan uzerine Tunceli Valiligi tarafmdan yasal faiziyle birlikte 60.769,11 TL ba vuruculann avukat1 Erkan Emre hesabma 13/6/2016 tarihinde odenmi tir . IV. iLGiLi HUKUK 17. ilgili hukuk i9in bkz. Celal Demir, B. No: 2013/3309, 6/2/2014, 15-21, 23. 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3958 : 23/1/2019 V. iNCELEME VE GEREK ;E 18. Mahkemenin 23/1/2019 tarihinde yapm1 oldugu toplantlda ba vuru incelenip geregi dii iiniildii: A. Miilkiyet Hakkmm ihlal Edildigine ili kin iddia 1. Maddi Zararlarm Eksik Tazmin Edildigine ili kin Sikayet Yoniinden a. Ba vurucularm iddialan ve Bakanhk Gorii ii 19. Ba vurucular; hiikmedilen tazminatm yetersiz oldugunu, hayvanc1hk gelir kay1planna ili kin zararlanmn kar ilanmad1gm1, birim fiyatlann ger9egi yans1tmad1g1m, murislerinin miilkiinden mahrum kald1g1 siirenin iki y1l eksik hesapland1gm1 ileri siirerek miilkiyet hakkmm ihlal edildigini iddia etmi lerdir. 20. Bakanhk gorii iinde, A vrupa insan Haklan Mahkemesinin (AiHM) Eli} Akbayzr ve digerleri/Turkiye ( (k.k. ), 30415/08 , 28/6/2011) kararmda iilkemiz tarafmdan ahnan genel tedbirlerin 9oklugu yani maddi zarara maruz kalan ba vuranlara toplamda onemli bir miktar odeme yapilmas1m ongoren ve bir ba vuru yolu olu turan 5233 say1h Kanun'un kabul edilmesinin ikayeti 9iiriitecek nitelikte bulundugu sonucuna vard1g1 belirtilmi tir. 21. Ba vurucular Bakanhk goru une kar 1 beyanlannda Bakanhk gorii iine katilmad1klanm belirterek ihlalin tespitine karar verilmesini istemi lerdir. b. Degerlendirme 22. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kurulu u ve Y argilama Usulleri Hakkmda Kanun'un 45. maddesinin (2) numarah flkras1 uyannca bireysel ba vuru yoluna ba vurabilmek i9in olagan kanun yollanmn tiiketilmi olmas1 gerekir (Ay e Zzraman ve Cennet Ye ilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, 16). 23. Somut olayda ba vuruculann Komisyon karannm iptali istemiyle a9t1klan davada Elaz1g 1.idare Mahkemesi, 25/9/2012 tarihli ve E.2012/518, K.2012/1554 say1h karanyla davay1 kismen kabul ederek Komisyon karanm iptal etmi ve karar, Dam tay tarafmdan onanarak kesinle mi tir (bkz. 10-12). iptal karan iizerine Komisyon tazminat miktanm yiikselterek yeniden bir karar vermi ve ba vurucu bu karara kar 1 da lava a9m1 t1r. A9ilan davada Komisyonun son karan hukuka uygun bulunmu ve ba vurucunun son kararda belirlenen tutan a an istemi reddedilmi tir. Ba vurucu bu karan da temyiz etmi olup bireysel ba vurunun karara bagland1g1 tarih itibanyla heniiz temyiz incelemesinin sonu9lanmad1g1 goriilmektedir (bkz. 14, 15). 24. Bu durumda ba vurunun maddi tazminata ili kin klsmmda heniiz ba vuru yollanmn tiiketilmedigi anla ilmaktad1r. 25. A91klanan gerek9elerle ba vurunun bu kismmm, diger kabul edilebilirlik ko ullan yoniinden incelenmeksizin ba vuru yollarznzn tuketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3958 : 23/1/2019 2. Manevi Tazminata Hiikmedilmemesine ili kin ikayet Yoniinden a. Ba vurucularm iddialan ve Bakanhk Gorii ii 26. Ba vurucular, murislerinin manevi zararlannm tazmin edilmemesi nedeniyle adil yarg1lanma hakkmm ihlal edildigini ileri surmu lerdir. 27. Bakanhk goru unde, AiHM'in Dogan ve digerleri/Turkiye (B. No: 8803-8811 /02, 13/7/2006) davasmda ba vuranlann manevi zarara ili kin tazminat taleplerini reddettigi, yeri degi tirilen ki ilerin durumunu iyile tirmek amac1yla Turk makamlan tarafmdan alman tedbirleri dikkate alarak bu karann A vrupa insan Haklan Sozle mesi'nin (Sozle me) 13. ve 8. maddeleri ile ek 1 No.lu Protokol'un 1. maddesiyle ilgili tespit edilen ihlallerden kaynaklanan butun manevi zarar i9in uygun bir tazminat te kil ettigi kanaatine vard1g1 belirtilmi tir. 28. Ba vurucular, Bakanhk goru une kar 1 beyanlannda Bakanhk goru une katilmad1klanm belirterek ihlalin tespitine karar verilmesini istemi lerdir. b. Degerlendirme 29. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kurulu u ve Yargilama Usulleri Hakkmda Kanun'un Bireysel ba vuru hakkzna sahip olanlar kenar ba hkh 46. maddesinin ( 1) numarah fikras1 oy ledir: "Bireysel ba$vuru ancak ihlale yo! ar;tzgz ileri surulen i$lem, eylem ya da ihma nedeniyle guncel ve ki$isel bir hakkz dogrudan etkilenenler tarafindan yapzlabilir. " 30. 6216 say1h Kanun'un 46. maddesinin (1) numarah f1krasma gore bir ki inin Anayasa Mahkemesine bireysel ba vuruda bulunabilmesi i9in u9 temel on ko ulun birlikte bulunmas1 gerekmektedir. Bu on ko ullar; ba vuruya konu edilen ve ihlale yol a9tig1 ileri surulen kamu gucu eylem veya i leminden ya da ihmalinden dolay1 ba vurucunun guncel bir hakkznzn ihlal edilmesi, bu ihlalden dolay1 ki isel olarak ve dogrudan etkilenmi olmas1 ve bunlann sonucunda ba vurucunun kendisinin magdur oldugunu ileri surmesidir (Fetih Ahmet Ozer, B. No: 2013/6179, 20/3/2014, 24). 31. Bireysel ba vuruda bir ba vurunun kabul edilebilmesi i9in ba vurucunun sadece magdur oldugunu ileri surmesi yeterli olmay1p ihlalden dogrudan etkilendigini yani magdur oldugunu gostermesi veya magdur oldugu konusunda Anayasa Mahkemesini ikna etmesi gerekir. Bu itibarla magdur oldugu zanm veya uphesi magdurluk statusunun varhg1 i9in yeterli degildir (Ay e Hulya Potur, B. No: 2013/8479, 6/2/2014, 24). 32. Ote yandan bireysel ba vuru yolunu i letebilecekler esas itibanyla dogrudan magdur s1fatm1 ta 1yan ki iler olmakla birlikte somut olaym ko ullanna ve ihlal edilen hakkm niteligine gore dogrudan magdur ile arasmda ki isel ve ozel bir bag bulunan, dolay1s1yla da Anayasa ve Sozle me'nin ihlalinden olumsuz olarak etkilenmi veya ihlalin sona ermesinden me ru ve ki isel bir menfaati bulunan kimseler de dolaylz magdur s1fat1yla bireysel ba vuruda bulunabileceklerdir (Gurkan Kac;ar ve digerleri, B. No: 2014/11855, 13/9/2017, 56). 33. Anayasa Mahkemesi, magdurun bizzat ba vuru yapmasmm mumkun olmad1g1 ve magdur ile yakm akrabahk ili kisinin bulundugu kimi durumlarda -ozellikle ya am hakkmm soz konusu oldugu-ba vuruculann ihlalden dogrudan etkilenmemi olmalanna 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3958 : 23/1/2019 ragmen ihlalden dolayh olarak etkilenmeleri nedeniyle bu etkiye dayanarak kendi adlanna ba vuru yapabileceklerine de karar vermi tir (Serpil Kerimoglu ve digerleri, B. No: 2012/752 , 17/9/2013, 41; Sadzk Koc;ak ve digerleri, B. No: 2013/841, 23/1/2014, 65). 34. Somut olayda ba vuruculann murisi M.E., amlan Komisyona ba vurmadan vefat etmi tir. Ba vurucular, miras91 s1fatiyla Komisyona ba vurmu ve ardmdan manevi tazminat odenmesi gerektigi iddiasm1 da i9eren davalanm a9m1 lard1r. Bir ba ka deyi le ba vuruya konu manevi tazminat odenmesi istemini de i9eren dava muris tarafmdan degil miras91lar tarafmdan a91lm1 tu. Manevi tazminat, 9ekildigi ileri surlilen ruhsal elem ve uzuntulerin bir ol9ude giderimini saglamaktad1r. Bireysel ba vuru ise ancak ihlale yol a9t1g1 ileri surlilen i lem, eylem ya da ihmal nedeniyle guncel ve ki isel bir hakk1 dogrudan etkilenenler tarafmdan yapilabilmektedir. Olayda istenen manevi tazminat koyden go ; edilmesine ili kin olaylar nedeniyle go9un ya and1g1 1994 y1lmda otuzlu ya lannda olan (bir ba vurucu 28 ya mda) miras9Ilann degil murisin 9ektigi ileri surlilen ruhsal elem ve uzuntulerin giderimini ama9lamakta olup bu yonuyle miras9ilan dogrudan etkiledigi ileri surlilemeyeceginden, murisin de hayatta iken manevi tazminat yonunde iradesini ortaya koymad1g1 goriildugunden ba vuruculann manevi tazminat istemi yonunden dogrudan veya dolayh magdur s1fatm1 ta 1mad1klan sonucuna vanlm1 t1r. 35. A91klanan gerek9elerle ba vurunun bu k1smmm, diger kabul edilebilirlik ko ullan yonunden incelenmeksizin ki i bakzmzndan yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. B. Makul Siirede Yargdanma Hakkmm ihlal Edildigine ili kin iddia 1. Ba vurucularm iddialan 36. Ba vurucular , ba vurulan idari sure ; ve yargilama prosedurlerinin makul surede sonu9landmlmamas1 nedeniyle makul surede yarg1lanma hakkmm ihlal edildigini ileri surmu lerdir. 2. Degerlendirme 37. Bireysel ba vuru yap1ld1ktan sonra 31/7/2018 tarihli ve 30495 say1h Resmi Gazete'de yay1mlanarak yurlirluge giren 25/7/2018 tarihli ve 7145 say1h Kanun'un 20. maddesiyle 9/1/2013 tarihli ve 6384 say1h Avrupa insan Haklan Mahkemesine Yap1lm1 Baz1 Ba vurulann Tazminat Odenmek Suretiyle ;::ozumune Dair Kanun'a ge9ici madde eklenmi tir . 38. 6384 say1h Kanun'a eklenen ge9ici maddeye gore yarg1lamalann uzun surmesi ve yarg1 kararlannm ge ; veya eksik icra edilmesi ya da icra edilmemesi ikayetiyle Anayasa Mahkemesine yapilan ve bu maddenin yurlirluge girdigi tarih itibanyla Anayasa Mahkemesi onunde derdest olan bireysel ba vurulann ba vuru yollannm tuketilmemesi nedeniyle verilen kabul edilemezlik karannm tebliginden itibaren ii ; ay i9inde yap1lacak muracaat uzerine Adalet Bakanhg1 insan Haklan Tazminat Komisyonu (Tazminat Komisyonu) Ba kanhg1 tarafmdan incelenmesi ongorlilmu tur. 39. Ferat Yuksel (B. No: 2014/13828 , 12/9/2018, 27-36) karannda Anayasa Mahkemesi; yarg1lamalann makul surede sonu9landmlmad1g1 ya da yarg1 kararlannm ge ; veya eksik icra edildigi ya da hi ; icra edilmedigi iddias1yla 31/7/2018 tarihinden once ger9ekle tirilen bireysel ba vurulara ili kin olarak Tazminat Komisyonuna ba vuru 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3958 : 23/1/2019 imkamnm getirilmesine ili kin yolu ula 1labilir olma, ba an ans1 sunma ve yeterli giderim saglama kapasitesinin bulunup bulunmad1g1 yonlerinden inceleyerek bu yolun etkililigini tart1 m1 tir. 40. Ferat Yiiksel karannda ozetle amlan ba vuru yolunun ki ileri mali kulfet altma sokmamas1 ve ba vuruda kolayhk saglamas1 nedenleriyle ula 1labilir oldugu, dtizenleni ekli itibanyla ihlal iddialanna makul bir ba an ans1 sunma kapasitesinden mahrum olmad1g1 ve tazminat odenmesine imkan tammas1 ve/veya bu mtimktin olmad1gmda ba ka ttirlti telafi olanaklan sunmas1 nedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim saglama imkanma sahip oldugu hususunda degerlendirmelerde bulunulmu tur (Ferat Yiiksel, 27-34). Bu gerek ;eler dogrultusunda Anayasa Mahkemesi, ilk bak1 ta ula 1labilir olan ve ihlal iddialanyla ilgili ba an ans1 sunma ve yeterli giderim saglama kapasitesi oldugu gortilen Tazminat Komisyonuna ba vuru yolu ttiketilmeden yap1lan ba vurunun incelenmesinin bireysel ba vurunun ikincil niteligi ile bagda mayacag1 sonucuna vararak ba vuru yollannm ttiketilmemi olmas1 nedeniyle kabul edilemezlik karan vermi tir (Ferat Yiiksel, 35, 36). 41. Mevcut ba vuruda soz konusu karardan aynlmay1 gerektiren bir durum bulunmamaktadir. 42. A ;1klanan gerek ;elerle ba vurunun bu k1smmm diger kabul edilebilirlik ko ullan yontinden incelenmeksizin ba vuru yollarzmn tiiketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. VI. HOKUM A ;1klanan gerek ;elerle; A. 1. Maddi zararlann eksik tazmin edildigine ili kin iddianm ba vuru yollarzmn tiiketilmemesi nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA 2. Manevi tazminata htikmedilmemesine ili kin iddianm ki i bakzmmdan yetkisizlik nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 3. Makul stirede yargilanma hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm ba vuru yollarznm tiiketilmemesi nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, B. Yarg1lama giderlerinin ba vurucular tizerinde BIRAKILMASINA 23/1/2019 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Dye Ba kan Engin YILDIRIM Recep KOMURC-0 Dye Muammer TOP AL Dye M. EminKUZ Dye R1dvan GULE ; 7