Büyükşehir Belediyesinin 2023 mali yılı bütçesine ilişkin Plan ve Bütçe Komisyonu Raporu oylanarak oybirliği ile kabul edildi.
T.C. ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE MECLİSİ Karar No: 2251 21.11.2022 K A R A R Büyükşehir Belediyesinin 2023 mali yılı bütçesine ilişkin Plan ve Bütçe Komisyonunun 15.11.2022 tarihli ve 143 sayılı Raporu Belediye Meclisinin 21.11.2022 tarihli toplantısında okundu. Konu üzerinde yapılan görüşmelerden sonra; Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı (ABB) nin 2023 Mali Yılı Bütçe Taslağında “(A) ödenek cetvelinde” gösterildiği gibi GİDER BÜTÇESİ Toplamının 34.000.000.000,00 TL, “(B) Gelirlerin Ekonomik Sınıflandırılması” cetvelinde gösterildiği gibi GELİR BÜTÇESİ Toplamının 33.800.000.000,00 TL olduğu 2023 yılı içerisinde yer alan ödeneklerle / GİDER BÜTÇESİ ile GELİR BÜTÇESİNDE tahmin edilen gelirler arasındaki olumsuz (BORÇLANMA) farkının ise “Finansmanın Ekonomik Sınıflandırılması” Tablosundaki borçlanma tutarı olan 200.000.000,00 TL olduğu ve aradaki farkın iş bu borçlanma karşılık gösterilmek suretiyle denklik sağlandığının belirtilmekte olduğu, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı üst yönetimince hazırlanan ve ABB Başkanlığı olurları ile Meclisimize gönderilen /yer alan [(A) ödenek cetvelinde gösterilen ] Gider Bütçesi ve [(B) Gelirlerin Ekonomik Sınıflandırılması cetvelinde gösterilen] Gelir Bütçesinin isabetli bir şekilde tespiti sorumluluğunun, Ankara Büyükşehir Belediyesi üst yönetimine ait bulunmakta olduğu, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı, Bütçe ve Mali Hizmetler Dairesi Başkanlığı tarafından hazırlanan 2023 Yılı Bütçe taslağının 01.09.2022 Tarih ve Başkanlık Makamının E-12866306-840-02sayılı olurları ile ABB ENCÜMENİNE havale edildiği, Ankara Büyükşehir Belediyesinin 2023 Mali Yılı Bütçe Tasarısının Belediye Encümenine geldiği şekli ile aynen 22/09/2022 tarih ve Kayıt No: 2771, Karar No:2426 ile karar verildiği, Buna göre; 2023 yılı GELİR ve GİDERLERİN tahminini gösteren, gelirlerin toplanmasına ve giderlerin yapılmasına izin veren bütçe, belediyeye borç alma/borçlanma iznini vermemekle birlikte, ABB’nin Gider Bütçesi’nin 34.000.000.000,00 TL, Gelir Bütçesinin 33.800.000.000,00 TL, Borçlanma tutarının 200.000.000,00 TL olarak karara bağlandığı, 07.10.2022 tarih ve E-38150097-840-629046 sayılı ABB Başkanlık olurları ile ABB Meclisine sevk edildiği, Komisyonumuzca 200.000.000,00 TL BORÇLANMA gelir olarak kabul edilmemekle ve Bütçe Kararnamesinin 3.ncü maddesinde 200.000.000,00 TL BORÇLANMA maddesini de Meclisin onayından geçirilmesi ile Meclise ZIMNEN de olsa 2023 yılındaki borçlanmayı kabul ettirilmiş olunması borçlanma yapmak istediğinizde bu borçlanma talebinizin mevzuattaki “Borçlanma” prosedürüne göre Meclisimize ayrıca getirileceğinin taraflarınızca ve komisyonumuzca da bilinmesine rağmen komisyonumuzca uygun görüldüğü, T.C. ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE MECLİSİ Karar No: 2251 21.11.2022 -2- BÜTÇENİN HAZIRLANIP KABUL EDİLMESİ Bütçenin hazırlanıp kabul edilmesi ile Ankara Büyükşehir Belediyesinin borçlanması, ayrı yasal prosedürlerle belirlenmiş olup, borçlanma iznini veren makam ve merciler farklıdır. Bu nedenle borçlanma için Belediye Meclisine ayrıca müracaat edilmesi gerekmektedir. Bütçenin hazırlanmasında ve gelir ve ödeneklerin tespitinde aşağıda yer alan mevzuatın emredici kurallarına uyulmadığı görülmektedir. Malum olduğu üzere, bütçe ile ilgili düzenlemeler temel olarak 5018 sayılı kanunda yer almıştır. Bu temel düzenlemenin yanında Belediye Kanunlarında da hükümler bulunmaktadır. Öncelikle 5018 sayılı kanunun bütçe ile ilgili temel ilkelerine bakıldığında, “Bütçe ilkeleri MADDE 13- Bütçelerin hazırlanması, uygulanması ve kontrolünde aşağıdaki ilkelere uyulur… e) Bütçe, kamu malî işlemlerinin kapsamlı ve saydam bir şekilde görünmesini sağlar.(2) f) Tüm gelir ve giderler gayri safi olarak bütçelerde gösterilir. g) Belirli gelirlerin belirli giderlere tahsis edilmemesi esastır. h) Bütçelerde gelir ve gider denkliğinin sağlanması esastır. … j) Bütçelerde, bütçeyi ilgilendirmeyen hususlara yer verilmez. … l) Bütçe gelir ve gider tahminleri ile uygulama sonuçlarının raporlanmasında açıklık, doğruluk ve malî saydamlık esas alınır. m) Kamu idarelerinin tüm gelir ve giderleri bütçelerinde gösterilir. n) Kamu hizmetleri, bütçelere konulacak ödeneklerle, mevzuatla belirlenmiş yöntem, ilke ve amaçlara uygun olarak gerçekleştirilir. o) Bütçelerde, ödenekler belirli amaçları gerçekleştirmek üzere tahsis edilir.” Belediye bütçesinin hazırlanmasında yukarıdaki ilkelere uyulmadığı görülmektedir. Bütçede denklik sağlanması zorunlu olduğu halde, bu denklik sağlanamamıştır. “Yüklenmeye girişilmesi Madde 26-….. Bütçede yeterli ödeneği bulunmayan işler için yüklenmeye girişilemez. Yüklenme süresi malî yılla sınırlıdır. Harcama yetkilileri, tahsis edilen ödenekler dahilinde yüklenmeye girebilirler. Yüklenmeye girişilen tutara ait ödenekler saklı tutulur; başka iş yaptırılması, mal veya hizmet alınması için kullanılamaz.” “Ödeneklerin kullanılması(4) Madde 20-….. d) Kamu idareleri, bütçelerinde yer alan ödeneklerin üzerinde harcama yapamaz. Bütçeyle verilen ödenekler, tahsis edildikleri amaçlar doğrultusunda yılı içinde yaptırılan iş, satın alınan mal ve hizmetler ile diğer giderlerin karşılanmasında kullanılır. Ancak, ait olduğu malî yılda ödenemeyen ve emanet hesabına alınamayan zamanaşımına uğramamış geçen yıllar borçları ile ilama bağlı borçlar, ilgili kamu idaresinin cari yıl bütçesinden ödenir.” denildiği, T.C. ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE MECLİSİ Karar No: 2251 21.11.2022 -3- Bu nedenle Belediye üst yönetiminin Bütçe hazırlanırken önce giderlere baktığı, konulan ödeneklerde de, beklenen gelir dikkate alınmadan değerlendirmenin yapıldığı, Belediyenin gider bütçesi 34.000.000.000,00 TL olarak öngörüldüğü, 5018 sayılı yasanın 23. Maddesinde belirtilen üst sınırı dikkate alınarak 3.000.000.000,00 TL yani bütçenin yaklaşık %9’una yakın kısmı yedek ödenek olarak ayrılmış olduğu, Bütçe hazırlanırken uyulması gereken mevzuat hükümleri/Belediyelerin bütçe hazırlamalarında uyacakları kurallar “MAHALLİ İDARELER BÜTÇE VE MUHASEBE YÖNETMELİĞİ”nde (yönetmelik) düzenlenmiştir. Konuyla ilgili yönetmelik maddeleri aşağıda yer almaktadır. “Amaç MADDE 1- Bu Kanunun amacı, kalkınma planları ve programlarda yer alan politika ve hedefler doğrultusunda kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde elde edilmesi ve kullanılmasını, hesap verebilirliği ve malî saydamlığı sağlamak üzere, kamu malî yönetiminin yapısını ve işleyişini, kamu bütçelerinin hazırlanmasını, uygulanmasını, tüm malî işlemlerin muhasebeleştirilmesini, raporlanmasını ve malî kontrolü düzenlemektir. “Kapsam MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik hükümleri; il özel idaresi, belediye, bağlı idare ve mahalli idare birliklerinin bütçe ve muhasebe kayıt ve işlemlerini kapsar. (2) Bu Yönetmelik kapsamında sayılan idarelerin, kurumlar vergisine tabi faaliyetleri, hesap planı bakımından bu Yönetmeliğin sadece bütçe işlemlerinin muhasebeleştirilmesi ve raporlanmasına ilişkin hükümlerine tabidir. Bu faaliyetler için 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 175 ve mükerrer 257 nci maddeleri hükümleri uyarınca belirlenen muhasebe standartları, tek düzen hesap planı ve mali tabloların çıkarılmasına ilişkin usul ve esaslar uygulanır. “Bütçe denkliğinin sağlanması MADDE 19 – (1) Bütçe denkliğinin sağlanmasında bütçe gelirleri esas alınır. Gelirlerin giderleri karşılamaması halinde aradaki fark, ilk olarak gider bütçesinde öngörülen tertiplerden indirim yapılması ya da yeni gelir kaynakları bulunması suretiyle giderilmeye çalışılır. Buna rağmen denklik sağlanamamış ise, borçlanma yoluna gidilerek veya varsa önceki yıldan nakit devri yoluyla bütçe denkliği sağlanır. Finansmanın ekonomik sınıflandırması MADDE 20 – (1) Bütçenin hazırlanmasında; a) Bütçe açığı ortaya çıkar ise ve bu açık borçlanma yoluyla kapatılacaksa yapılacak borçlanma tutarı, b) Bütçe açığı ortaya çıkar ise ve bu açık önceki yıldan nakit devri yoluyla kapatılacaksa devreden nakit tutarı, c) Bütçe fazlası ortaya çıkar ise, bu fazlanın nasıl değerlendirileceği, ç) Alınan borçların anapara ödemeleri, “Finansmanın Ekonomik Sınıflandırması Cetvelinde” gösterilir. T.C. ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE MECLİSİ Karar No: 2251 21.11.2022 -4- (2) Alınan borçlar ile bu borçların anapara ödemeleri gelir ve gider bütçelerinde gösterilmez. Alınan borçların faiz tutarları gider bütçesinin faiz giderleri tertibinden ödenir.” Yukarıda yer alan yönetmelik hükümlerinden görüldüğü üzere, bütçe denkliği sağlanırken, alınması muhtemel borçlar, bütçe taslağı içerisinde gösterilemeyecektir. Diğer bir anlatımla alınabilecek borçlar gelir olmadıklarından, bütçenin gelir tarafından “borçlardan sağlanan gelir” gibi açığı kapatan bir gelir kalemi gibi yer almamalıdır. Bu nedenle hazırlanan bütçe taslağı yönetmeliğe uygun olacak şekilde, bütçe açığına yönelik borçlanma miktarı bir gelir kalemi gibi yer almamalıdır. Yukarıda belirtilen çerçevede bakıldığında, Tahmini Bütçenin hazırlanması ve görüşmesi ile kabulü farklı prosedürlere tabidir. Borçlanma yapılması ve borçlanma kararı verilmesi farklı mevzuat hükümlerine tabidir. Bütçe görüşmesi sırasında, bütçe ile birlikte borçlanma kararı da verilemez, Ve/fakat GELİR ile GİDER arasındaki olumsuz farkın/gelir azlığının 2023 mali yılı Bütçe Kararnamesinin 3.ncü maddesinde 200.000.000,00 TL BORÇLANMA ile karşılanacağının belirtildiği, Bütçe Taslağı, bir karar olmakla birlikte, gelir ve giderlerin tahminini de gösterir. Dolayısıyla, eğer bir bütçe açığı söz konusu ise, bunun bütçe görüşmesi sırasında bilinmesi mümkün değildir. Çünkü tahmini gelir ve giderler gerçekleşirken, bütçe uygulanırken, başka bir ifade ile yıl içinde Faaliyet Esnasında ‘Faaliyet Tabanlı Bütçe’ ile gerçek bütçe açık ve borçlanma ihtiyacı ortaya çıkacağı için, borçlanma gereğinin net tutarı bütçenin uygulanması sırasında ancak görülebilecektir. GELİR VE GİDERLERİN TAHMİN EDİLDİĞİ BÜTÇENİN GÖRÜŞÜLMESİ VE HAZIRLANMASI SIRASINDA GERÇEK BORÇLANMA MİKTARININ ANLAŞILMASI MÜMKÜN DEĞİLDİR. Bu bakımdan da, bütçe taslağında borçlanma miktarı yer alması/yer verilmesi ayrıca değerlendirilmesi gereken bir durumdur. Diğer taraftan 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nda BORÇLANMANIN gelirler arasında sayılmadığı malumlarınızdır. Görüldüğü üzere Kanunun emredici temel ilkelerine göre değil, yönetmelik hükümleri göz önüne alınmak suretiyle 200.000.000,00 TL BORÇLANMA gösterilerek denk olmayan başka bir ifade ile BORÇLANMA ile denklik sağlanan bir bütçe hazırlanmış olduğu görülmektedir. Oysa ilgili yönetmelikte de açıklandığı üzere, bütçe açığının öncelikle nasıl kapatılması gerektiği belirlenmiştir. Buna göre bütçe açığı, öncelikle giderlerde indirim yapılması ya da gelirlerin artırılması yoluyla kapatılmalıdır. Komisyonumuza gönderilen bütçe taslağında Belediyenin GİDER bütçesinin 34.000.000.000,00 TL olarak öngörüldüğü, bir taraftan 200.000.000,00 TL’lik borç talep edilirken, diğer taraftan bütçenin yaklaşık %9’una yakın 3.000.000.000,00 TL’nin yedek ödenek olarak ayrıldığı, gider ve gelir kalemlerinin yeniden gözden geçirilmesi halinde kolayca denk bütçe hazırlanabileceği müşahede edilmiştir. T.C. ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE MECLİSİ Karar No: 2251 21.11.2022 -5- BORÇLANMA YAPILMASI ve BORÇLANMAYA KARAR VERİLMESİ Belediyelerin borçlanma yetkisi Belediyelerin borçlanmasına ilişkin usul ve esaslar 5393 sayılı Belediye Kanununun “Borçlanma” başlıklı 68’inci maddesinde düzenlenmiştir. Söz konusu kanun maddesi hükmü aynen şu şekildedir: “Borçlanma Madde 68- Belediye, “görev ve hizmetlerinin gerektirdiği giderleri karşılamak amacıyla” aşağıda belirtilen usûl ve esaslara göre borçlanma yapabilir ve tahvil ihraç edebilir: a) Dış borçlanma, 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun hükümleri çerçevesinde sadece belediyenin yatırım programında yer alan projelerinin finansmanı amacıyla yapılabilir. b) İller Bankasından yatırım kredisi ve nakit kredi kullanan belediye, ödeme plânını bu bankaya sunmak zorundadır. İller Bankası hazırlanan geri ödeme plânını yeterli görmediği belediyenin kredi isteklerini reddeder. c) Tahvil ihracı, yatırım programında yer alan projelerin finansmanı için ilgili mevzuat hükümleri uyarınca yapılır. d) Belediye ve bağlı kuruluşları ile bunların sermayesinin yüzde ellisinden fazlasına sahip oldukları şirketlerin, faiz dâhil iç ve dış borç stok tutarı, en son kesinleşmiş bütçe gelirleri toplamının 213 sayılı Vergi Usul Kanununa göre belirlenecek yeniden değerleme oranıyla artırılan miktarını aşamaz. Bu miktar büyükşehir belediyeleri için bir buçuk kat olarak uygulanır. e) Belediye ve bağlı kuruluşları ile bunların sermayesinin yüzde ellisinden fazlasına sahip oldukları şirketler, en son kesinleşmiş bütçe gelirlerinin, 213 sayılı Vergi Usul Kanununa göre belirlenecek yeniden değerleme oranıyla artırılan miktarının yılı içinde toplam yüzde onunu geçmeyen iç borçlanmayı belediye meclisinin kararı; yüzde onunu geçen iç borçlanma için ise meclis üye tam sayısının salt çoğunluğunun kararı ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığının onayı ile yapabilir.(2) f) Belediyelerin ileri teknoloji ve büyük tutarda maddî kaynak gerektiren alt yapı yatırımlarında Cumhurbaşkanınca kabul edilen projeleri için yapılacak borçlanmalar (d) bendindeki miktarın hesaplanmasında dikkate alınmaz. Dış kaynak gerektiren projelerde Hazine Müsteşarlığının görüşü alınır.(1) Yukarıda belirtilen usûl ve esaslara aykırı olarak borçlanan belediye yetkilileri hakkında, fiilleri daha ağır bir cezayı gerektirmeyen durumlarda 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun görevi kötüye kullanmaya ilişkin hükümleri uygulanır. Söz konusu kanun maddesine göre konu değerlendirildiğinde belediyelerin borçlanmasına ilişkin olarak 2 sınır bulunmaktadır. T.C. ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE MECLİSİ Karar No: 2251 21.11.2022 -6- Bu Hususlar; a-Borçlanma kararını onaylayacak mercie ilişkin sınır b-Toplam borç stoku ile kesinleşmiş ve eskâle edilmiş gelirle ilişkin sınır, şeklindedir. Borçlanma kararını onaylayacak mercie ilişkin sınır Borçlanma talebinin olduğu yıldan bir önceki yılın kesinleşen bütçe gelirleri tutarının Vergi Usul Kanunu gereğince CARİ yılı için belirlenen yeniden değerleme oranı ile artırılan tutarının %10’una kadar olan borçlanmayı Belediye Meclisinin onayıyla yapılabilecektir. Bu tutarı aşan borçlanmayı ise meclis üye tam sayısının salt çoğunluğunun kararı ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın onayı ile yapabilir. Söz konusu limit her bir seferinde alınacak borç miktarını değil kümülatif (birikimli) miktarı ifade eder. Bu nedenle, meclisimize gelecek borçlanma talebinde, talep edilen borcun belirtilen %10’luk sınır içerisinde olup olmadığı açıkça ortaya konulmak zorundadır. Başka bir ifade ile %10’luk limit, kanun maddesinden de anlaşılacağı üzere, bu husus borçlanma limiti ile ilgili değil, borç için karar verecek makamların belirlenmesi bakımından hüküm ifade etmektedir. Belirtilen düzenlemeye göre, borçlanma yapacak belediye öncelikle, hangi mal ve hizmet alımları için borçlanma yapmak istediğini ve bunun gerekleri, borçlanmaya gerekçe olarak gösterilen mal ve hizmet alımlarının belediyenin öz gelirleriyle karşılanıp karşılanmadığı, somut belgelerle ortaya konulmak zorundadır. Genel olarak, rakamsal gerekçelerle ortaya konulmayan, borç kapsamında alınacak mal ve hizmetler için öz kaynağın bulunmadığının kanıtlanmadığı, “pandemi süreci, genel ekonomik kriz” şeklinde ifadelerle borçlanma yapılması mümkün değildir. 5393 sayılı Kanunun 68. Maddesinin ana başlığında aynen “görev ve hizmetlerinin gerektirdiği giderleri karşılamak amacıyla” hükmüne yer verilerek, gerekçenin somut rakamlarla ortaya konulması zorunluluğu düzenlenmiş bulunmaktadır. Borçlanma gerekçesi, belediye bütçesi ile yapılması zorunlu olan mal ve hizmet giderlerinin ve bunların rakamsal karşılıklarının ortaya konulması, buna karşılık olarak gösterilen ödenekler ve gelirlerin belirlenmesi, daha sonra da nakit ve gelir dengesizliğinin gösterilmesi, diğer bir anlatımla bütçe açığının somut bir biçimde ortaya konulması şeklinde olmalıdır. Genel ifadelerle, bütçede ne kadar açık olduğu belli olmadan yapılacak borçlanmada, usulsüz borçlanma yapıldığı sonucu ortaya çıkacaktır ki; bu tür borçlanmalarda buna karar veren tüm makam ve mercilerin görevi kötüye kullanma suçu işlemiş olacağı, yukarıda yer alan (5393/68-f bendinde) kanun hükmünde mevcut bulunmaktadır. T.C. ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE MECLİSİ Karar No: 2251 21.11.2022 -7- Borçlanma ile ilgili diğer bir kısıt da, Toplam borç stokuna ilişkin sınırdır. Kanunun yukarıda verilen hükümlerine göre; Belediye ve bağlı kuruluşları ile bunların sermayesinin yüzde ellisinden fazlasına sahip oldukları şirketlerin, faiz dâhil iç ve dış borç stok tutarı, en son kesinleşmiş bütçe gelirleri toplamının 213 sayılı Vergi Usul Kanununa göre belirlenecek yeniden değerleme oranıyla artırılan miktarını aşamaz. Bu miktar büyükşehir belediyeleri için bir buçuk kat olarak uygulanır.Borç stokunun hesabında sadece bankalardan kullanılan kredi tutarları değil, söz konusu kredilere ilişkin tahakkuk etmiş faiz giderleri, kamu idarelerine mali borçlar ve vergi borçları, SGK prim borçları ve piyasaya olan borçlar da dikkate alınır. Nitekim, konuyla ilişkin İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünün genelgesinde de bu unsurlar değerlendirmeye alınmıştır. Söz konusu kalemlerin hesap kodları itibariyle anlamı aşağıda örnekle açıklanmıştır. Belediye yıl içinde borç stokunu KANUNDA ÖN GÖRÜLEN sınırının altına düşürmediği müddetçe belediye meclisi veya daha üst merciin kararıyla da olsa yeni bir borçlanma yapamaz. Başka bir ifade ile, daha önceden beri gelen ve belediyenin, bağlı kuruluşlarının, %50’den fazla ortak olduğu şirketlerinin, borçlanmanın yapıldığı tarih itibariyle mevcut olan, işlemiş faizler dahil, borç stokları toplamıdır. Borçlanma gereğinde bu borç stokları toplamı gösterilmeli, bir önceki yıl sonu kesinleşmiş bütçe gelirleri, CARİ YIL için belirlenen yeniden değerleme oranı ile çarpılmalı ve bulunan rakam ile borç stoku karşılaştırılmalıdır. Büyükşehir belediyesinde yeniden değerleme oranıyla bulunan kesinleşmiş bütçe gelirlerinin %50 fazlasına kadar borçlanma yapılabilecektir. Söz konusu bu karşılaştırma sonucunda, borçlanma için bir limit bulunup bulunmadığı, bulunuyor ise ne kadar bulunduğu ve talep edilen borç miktarının bu limit içerisinde kalıp kalmadığı da gösterilmek zorundadır. Borçlanma sınırlarına uymamanın yaptırımı Borçlanma sınırına uymamak adli ve mali yaptırımlara bağlanmıştır. Adli yaptırım 5393 sayılı Kanun’un 68. maddesinin son fıkrasında belirtildiği üzere 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu’nun görevi kötüye kullanma suçu kapsamında soruşturma ve/veya kovuşturmaya tabi olmaktır. Mali yaptırım ise yasal sınırları aşan borçlanmaya ilişkin faiz giderlerinin borçlanmaya onay veren ve borçlanma işlemini yapan belediye görevlilerine 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na göre kamu zararı kapsamında tazmin ettirilmesi yani belediye bütçesinden bu borçlanma için ödenen faiz giderlerinin söz konusu görevlilerden tahsil edilmesidir. 5018 sayılı kanunun yukarıda belirtilen ilkelerine göre, bütçe denkliğinin sağlanmasının esas olduğu belirtilmektedir. Ancak, bütçe hazırlanırken, 5018 sayılı yasada zikredilen kurallara uyulmadığı görülmektedir. Bu nedenlerle, bütçe denkliği gider bütçesi ve gelir bütçesindeki ödenekler gerçekçi bir şekilde, kanunda ve yönetmelikte belirtilen ilkelere uyularak hazırlandığı takdirde, sağlanabilecektir. T.C. ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE MECLİSİ Karar No: 2251 21.11.2022 -8- Büyükşehir Belediyesinin 2022 Mali Yılı Bütçe Taslağında “(A) ödenek cetvelinde” gösterildiği gibi GİDER BÜTÇESİ ile “(B) Gelirlerin Ekonomik Sınıflandırılması” cetvelinde gösterildiği gibi GELİR BÜTÇESİ, “2023 yılı Bütçe Taslağında aynen, GENEL KAMU HİZMETLERİ Genel kamu hizmetlerine ilişkin ödeneklerin tahmin edilmesine ilişkin hesaplamalarda, 2022 yılı içerisinde bütçe ödeneklerinin kullanımı göz önünde bulundurularak, 2022 yılında merkezi idarenin belirlediği ölçütler ve esaslar ile T.İ.S.deki ücret artışları dikkate alınmıştır. Yönetim ve destek, bütçe ve muhasebe, danışmanlık ve muhakemat hizmetlerini karşılamak için toplam 10.907.815.592,00.-TL ödenek tahmin edilmiştir. Ödeneğin, ekonomik sınıflandırılma bazında ayrımı aşağıdaki gibidir. Personel Giderleri : 252.212.208,00 TL Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi Gid. : 35.338.986,00 TL Mal ve Hizmet Alım Giderleri : 2.737.938.903,00 TL Faiz Giderleri : 180.000.000,00 TL Cari Transferler : 3.148.135.495,00 TL Sermaye Giderleri : 754.190.000,00 TL Sermaye Transferleri : 65.000.000,00 TL Borç Verme : 735.000.000,00 TL Yedek Ödenekler : 3.000.000.000,00 TL 02. SAVUNMA HİZMETLERİ Belediyemizin sivil savunma hizmetlerinden oluşan bu hizmet biriminin giderleri için mal ve hizmet alımı ekonomik kodundan toplam 77.000,00.-TL ödenek tahmin edilmiştir. 03. KAMU DÜZENİ VE GÜVENLİK HİZMETLERİ Belediyemizin kamu düzeni ve güvenliğine ait her türlü hizmetlerinin sağlandığı zabıta, trafik, itfaiye ve ulaşım hizmetlerinden oluşan bu hizmet birimlerimizin giderlerini karşılamak üzere 1.594.485.524,00.-TL ödenek tahmin edilmiştir. Ödeneğin, ekonomik olarak sınıflandırma bazında ayrımı aşağıdaki gibidir. Personel Giderleri : 697.935.983,00 TL Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi Gid. : 92.192.141,00 TL Mal ve Hizmet Alım Giderleri : 317.517.400,00 TL Cari Transferler : 104.390.000,00 TL Sermaye Giderleri : 382.450.000,00 TL 04. EKONOMİK İŞLER VE HİZMETLER Belediyemiz tarafından yapılması düşünülen her türlü yatırımlarının düzenlendiği hizmet birimlerimizin giderleri için toplam 10.373.037.380,00.-TL ödenek tahmin edilmiştir. T.C. ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE MECLİSİ Karar No: 2251 21.11.2022 -9- Ödeneğin, ekonomik sınıflandırma bazında ayrımı aşağıdaki gibidir. Personel Giderleri : 255.175.595,00 TL Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi Gid. : 38.882.885,00 TL Mal ve Hizmet Alım Giderleri : 2.730.378.900,00 TL Cari Transferler : 453.630.000,00 TL Sermaye Giderleri : 6.894.870.000,00 TL Sermaye Transferleri : 100.000,00 TL 06. İSKAN VE TOPLUM REFAHI HİZMETLERİ Belediyemizin emlak-istimlak ve imar hizmetlerinden meydana gelen bu hizmet birimleri giderlerine 2.015.474.435,00.-TL ödenek tahmin edilmiştir. Ödeneğin, ekonomik sınıflandırma bazında ayrımı aşağıdaki gibidir. Personel Giderleri : 182.541.090,00 TL Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi Gid. : 26.835.745,00 TL Mal ve Hizmet Alım Giderleri : 661.747.600,00 TL Cari Transferler : 13.750.000,00 TL Sermaye Giderleri : 1.130.600.000,00 TL 07. SAĞLIK HİZMETLERİ Belediyemiz genel sağlık hizmetlerinden oluşan hizmet birimleri için toplam 219.281.565,00.-TL ödenek tahmin edilmiştir. Ödeneğin, ekonomik sınıflandırma bazında ayrımı aşağıdaki gibidir. Personel Giderleri : 142.202.736,00 TL Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi Gid. : 20.586.829,00 TL Mal ve Hizmet Alım Giderleri : 34.357.000,00 TL Cari Transferler : 1.660.000,00 TL Sermaye Giderleri : 20.475.000,00 TL 08. DİNLENME, KÜLTÜR VE DİN HİZMETLERİ Belediyemizin sosyal, kültürel, eğitim, sportif ve tanıtma faaliyetlerini üstlenen hizmet birimleri için toplam 6.042.821.612,00.-TL ödenek tahmin edilmiştir. Ödeneğin, ekonomik sınıflandırma bazında ayrımı aşağıdaki gibidir. Personel Giderleri : 205.953.924,00 TL Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi Gid. : 30.763.757,00 TL Mal ve Hizmet Alım Giderleri : 3.637.553.931,00 TL Cari Transferler : 142.450.000,00 TL Sermaye Giderleri : 2.026.100.000,00 TL T.C. ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE MECLİSİ Karar No: 2251 21.11.2022 -10- 10. SOSYAL GÜVENLİK VE SOSYAL YARDIM HİZMETLERİ Belediyemiz sosyal yardım, yaşlı hizmetleri, aile ve çocuk hizmetleri, mezarlık ve defin hizmet faaliyetlerini üstlenen hizmet birimlerimiz için toplam 2.847.006.892,00.-TL ödenek tahmin edilmiştir. Ödeneğin, ekonomik sınıflandırma bazında ayrımı aşağıdaki gibidir. Personel Giderleri : 422.264.798,00 TL Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi Gid. : 24.955.594,00 TL Mal ve Hizmet Alım Giderleri : 712.961.500,00 TL Cari Transferler : 1.512.250.000,00TL Sermaye Giderleri : 174.575.000,00 TL Böylece, 2023 Mali Yılı Gider Bütçesi 34.000.000.000,00.-TL (OtuzDörtMilyarTürkLirası)’ye bağlandığı, bu rakamın gider bütçesinde görüleceği üzere; Personel giderlerine 2.158.286.334 Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi giderleri olarak 269.555.937 Mal ve Hizmet alımları 10.832.532.234.- faiz giderleri olarak 180.000.000 Cari transferler 5.376.265.495 Sermaye giderlerine 11.383.260.000 Sermaye transferlerine 65.100.000 Borç verme olarak 735.000.000 Yedek ödenekler için de 3.000.000.000 bütçeye ödenek konulduğu görülmüştür. VERGİ GELİRLERİ: 131.350.000.- TL TEŞEBBÜS VE MÜLKİYET GELİRLERİ: 571.110.000.- TL ALINAN BAĞIŞ VE YAR. İLE ÖZEL GELİRLER: 300.000.- TL DİĞER GELİRLER: 30.159.400.000.- TL SERMAYE GELİRLER: 2.766.100.000.- TL ALACAKLARDAN TAHSİLAT: 195.000.000.- TL RED ve İADELER ( - ): 23.260.000.- TL Gelir Bütçesinde ise gelir türlerine göre, vergi gelirlerine 131.350.000 Teşebbüs ve mülkiyet gelirlerine 571.110.000 Alınan bağış ve yardımlar ile özel gelirlere 300.000 Diğer gelirlere 30.159.400.000 Sermaye gelirlerine 2.766.100.000 Alacaklardan tahsilat 195.000.000 Red ve iadeler için-23.260.000 olmak üzere 33.800.000.000.- TL gelir tahsil edileceği tahmin edilmiş, gelir ve gider arasındaki fark Finansmanın Ekonomik Sınıflandırması cetvelinde 200.000.000.-TL (İkiYüzMilyonTürkLirası) borçlanma olarak gösterilerek bütçede denklik sağlanmıştır. T.C. ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE MECLİSİ Karar No: 2251 21.11.2022 -11- Sonuç olarak; Ankara Büyükşehir Belediyesi[kısa adı ABB] nin üst yönetimi tarafından hazırlanan, ayrıntısı yukarıda belirtilen, ABB Başkanlığı’nın 2023 Mali yılı Bütçe Taslağında gösterilen/yer alan “(A) ödenek cetvelinde” gösterildiği gibi GİDER BÜTÇESİ Toplamının 34.000.000.000,00 TL,“(B) Gelirlerin Ekonomik Sınıflandırılması” cetvelinde gösterildiği gibi GELİR BÜTÇESİ Toplamının 33.800.000.000,00 TL olduğu, Gelir ile gider bütçesi arasındaki olumsuz (BORÇLANMA) farkının ise “Finansmanın Ekonomik Sınıflandırılması” Tablosundaki borçlanma tutarı olan 200.000.000,00 TL ve aradaki farkın borçlanma ile karşılanacağı belirtilmektedir. Ankara Büyükşehir Belediyesi üst yönetimince 2023 yılında borçlanmaya ihtiyaç olması halinde, Meclisimizde 2023 yılı Bütçe Taslağı oylanırken 200.000.000,00 TL’lik borçlanmanın 2023 Mali Yılı Bütçe Kararnamesinin 3.ncü maddesindeki borçlanmayı kabul ettirilmiş olunması, borçlanma yapmak istediğinizde bu borçlanma talebinizin mevzuattaki “Borçlanma” prosedürüne göre Meclise ayrıca getirileceğinin tarafınızdan ve komisyonumuzca da bilinmesine rağmen ve yukarıda belirtilen hususlar çerçevesinde 2023 yılı Büyükşehir Belediyesi Bütçesi Taslağı merii mevzuata göre bütçede GELİR VE GİDER YÖNÜNDEN DENKLİK sağlanılarak hazırlanması ESAS olarak belirtilmiş olması emredici hüküm olmakla birlikte, Ankara Büyükşehir Belediye üst yönetiminizce, mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin 20.nci maddesine sığınarak BORÇLANMA ile hazırlanan ve Encümene sunulan ABB’si Encümeninin 22.09.2022 Tarih ve 2426 sayılı kararı ile oybirliği ile karar verildiği görülen ve ABB Meclisimizin 07/11/2022 tarihindeki oturumunda 18.nci gündem maddesi olarak komisyonumuza havale edilen ve, 2023 yılı Bütçe Kararnamesinde Komisyonumuz marifetiyle yapılan düzeltmeler ile birlikte aşağıda belirtilen tabloda görüldüğü gibi, “Ankara Büyükşehir Belediyesi 2023 Mali Yılı BÜTÇE KARARNAMESİ”n de yapılan değişiklikler / düzeltmelerle birlikte, T.C. ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE MECLİSİ Karar No: 2251 21.11.2022 -12- T.C. ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE MECLİSİ Karar No: 2251 21.11.2022 -13- [Kararnamenin 3.ncü maddesi “…cetvelindeki (200.000.000,00-TL) borçlanma kaynağı karşılık gösterilerek denklik sağlanmıştır.” Kararnamenin 5.nci maddesi “…hükümler çerçevesinde sayılan Hizmet projelerinden süresi üç yıla kadar olanlar için gelecek yıllara yaygın yüklenme yapmaya Belediye Başkanı yetkilidir.” Kararnamenin 6.ncı maddesi “……harcırah tutarları, bağlı (H) cetvelinde gösterilen tutarlar üzerinden ödenecektir.” Kararnamenin 7.nci maddesi “…..hallerde her seferinde 10.000.000,00-TL’nı geçmemek üzere ayni yardım yapmaya, ayni yardım yapmaya,……..olağanüstü hal bölgelerine ayni yardım yapmaya yetkilidir.” Başka bir ifade ile yukarıdaki tabloda Komisyonumuz tarafından düzeltmeleri yapılan madde 3, madde 5, madde 6, madde 7’dekimetinlerinin (komisyonumuz marifetiyle yapılan düzeltmelerin) Kararnameye derç edilmesi / düzeltilmesi kaydı ile Ankara Büyükşehir Belediyesi üst yönetimince hazırlanarak Meclisimizin 07.11.2022 tarihindeki oturumunda 18.inci gündem maddesi olarak Komisyonumuza havale edilen ve 2023 yılı Bütçe Kararnamesi ve Plan Bütçe Komisyonumuza verilen bilgi ve belgelerde belirtildiği ve yukarıda yazılı olduğu şekilde 2023 yılı GİDER-GELİR CETVELLERİNDE yazılı olduğu gibi GİDER BÜTÇESİ Toplamının 34.000.000.000,00 TL, GELİR BÜTÇESİ Toplamının 33.800.000.000,00 TL olduğu, Gelir ile gider bütçesi arasındaki olumsuz (BORÇLANMA) farkının ise 200.000.000,00 TL olduğu, Ankara Büyükşehir Belediyesi üst yönetimince hazırlanan Kararname ve yukarıda belirtilen yazı ve eklerinde belirtildiği şekli ile kabulüne yönelik Plan ve Bütçe Komisyon Raporuna ilişkin cetvellerin okunmasına geçildi; Büyükşehir Belediyesinin 2023 Mali Yılı Bütçe Kararnamesi, 3, 5, 6 ve 7’nci maddeleri komisyonda yapılan değişiklik haliyle, diğer maddeleri yazılı olduğu haliyle madde madde oylanarak oybirliğiyle kabul edildi. Büyükşehir Belediyesinin 2023 Mali Yılı kurumsal kodlaması yapılan her birimin fonksiyonel sınıflandırmalarının birinci düzeyi itibariyle toplamları üzerinden oylanarak oybirliğiyle kabul edildi. Büyükşehir Belediyesinin 2023 Mali Yılı Gider Bütçesi ekonomik sınıflandırmasının birinci düzeyi itibariyle toplamları üzerinden oylanarak oybirliğiyle kabul edildi. Büyükşehir Belediyesinin 2023 Mali Yılı Gelir Bütçesi ekonomik sınıflandırmasının birinci düzeyi itibariyle toplamları üzerinden oylanarak ve oybirliğiyle kabul edildi. Büyükşehir Belediyesinin 2023 Yılı Finansmanın Ekonomik Sınıflandırması Cetvelinin birinci düzeyi itibariyle İç Borçlanma toplamı üzerinden oylanarak ve oybirliğiyle kabul edildi. T.C. ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE MECLİSİ Karar No: 2251 21.11.2022 -14- Büyükşehir Belediyesinin 2023 Mali Yılı Bütçesi Ayrıntılı harcama (Gider) Programı 3’er aylık dönemleri toplamları itibariyle oylanarak oybirliğiyle kabul edildi. Büyükşehir Belediyesinin 2023 Mali Yılı Bütçesi Ayrıntılı finansman (Gelir) Programı 3’er aylık dönemleri toplamları itibariyle oylanarak oybirliğiyle kabul edildi. Büyükşehir Belediyesinin 2023 Mali Yılı Bütçesine ilişkin Plan ve Bütçe Komisyonu raporu yazılı olduğu haliyle oylanarak oybirliğiyle kabul edildi. Mansur YAVAŞ Meclis Başkanı Naci BAYANLI Divan Katibi Tuğba AYDOS Divan Katibi T.C. ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE MECLİSİ Plan ve Bütçe Komisyon Raporu Rapor No:143 15.11.2022 BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE MECLİSİ BAŞKANLIĞINA Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin 07/11/2022 tarihli toplantısında 18.nci gündem maddesi ile Plan ve Bütçe Komisyonuna sevk edilen ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ 2023 Yılı Bütçesini görüşmek üzere Plan Bütçe Komisyonumuz 15.11.2022 tarih ve saat 14:00’de ABB 1.katında bulunan Encümen salonunda toplandı, Komisyon Başkanı ve üyeleri görüş ve düşüncelerini belirttiler. Komisyonumuzca yapılan değerlendirmede; Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı (ABB) nin 2023 Mali Yılı Bütçe Taslağında “(A) ödenek cetvelinde” gösterildiği gibi GİDER BÜTÇESİ Toplamının 34.000.000.000,00 TL, “(B) Gelirlerin Ekonomik Sınıflandırılması” cetvelinde gösterildiği gibi GELİR BÜTÇESİ Toplamının 33.800.000.000,00 TL olduğu 2023 yılı içerisinde yer alan ödeneklerle / GİDER BÜTÇESİ ile GELİR BÜTÇESİNDE tahmin edilen gelirler arasındaki olumsuz (BORÇLANMA) farkının ise “Finansmanın Ekonomik Sınıflandırılması” Tablosundaki borçlanma tutarı olan 200.000.000,00 TL olduğu ve aradaki farkın iş bu borçlanma karşılık gösterilmek suretiyle denklik sağlandığının belirtilmekte olduğu, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı üst yönetimince hazırlanan ve ABB Başkanlığı olurları ile Meclisimize gönderilen /yer alan [(A) ödenek cetvelinde gösterilen ] Gider Bütçesi ve [(B) Gelirlerin Ekonomik Sınıflandırılması cetvelinde gösterilen] Gelir Bütçesinin isabetli bir şekilde tespiti sorumluluğunun, Ankara Büyükşehir Belediyesi üst yönetimine ait bulunmakta olduğu, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı, Bütçe ve Mali Hizmetler Dairesi Başkanlığı tarafından hazırlanan 2023 Yılı Bütçe taslağının 01.09.2022 Tarih ve Başkanlık Makamının E-12866306-840-02sayılı olurları ile ABB ENCÜMENİNE havale edildiği, Ankara Büyükşehir Belediyesinin 2023 Mali Yılı Bütçe Tasarısının Belediye Encümenine geldiği şekli ile aynen 22/09/2022 tarih ve Kayıt No: 2771, Karar No:2426 ile karar verildiği, Buna göre; 2023 yılı GELİR ve GİDERLERİN tahminini gösteren, gelirlerin toplanmasına ve giderlerin yapılmasına izin veren bütçe, belediyeye borç alma/borçlanma iznini vermemekle birlikte, ABB’nin Gider Bütçesi’nin 34.000.000.000,00 TL, Gelir Bütçesinin 33.800.000.000,00 TL, Borçlanma tutarının 200.000.000,00 TL olarak karara bağlandığı, 07.10.2022 tarih ve E-38150097-840-629046 sayılı ABB Başkanlık olurları ile ABB Meclisine sevk edildiği, Komisyonumuzca 200.000.000,00 TL BORÇLANMA gelir olarak kabul edilmemekle ve Bütçe Kararnamesinin 3.ncü maddesinde 200.000.000,00 TL BORÇLANMA maddesini de Meclisin onayından geçirilmesi ile Meclise ZIMNEN de olsa 2023 yılındaki borçlanmayı kabul ettirilmiş olunması borçlanma yapmak istediğinizde bu borçlanma talebinizin mevzuattaki “Borçlanma” prosedürüne göre Meclisimize ayrıca getirileceğinin taraflarınızca ve komisyonumuzca da bilinmesine rağmen komisyonumuzca uygun görüldüğü, T.C. ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE MECLİSİ Plan ve Bütçe Komisyon Raporu Rapor No:143 15.11.2022 -2- BÜTÇENİN HAZIRLANIP KABUL EDİLMESİ Bütçenin hazırlanıp kabul edilmesi ile Ankara Büyükşehir Belediyesinin borçlanması, ayrı yasal prosedürlerle belirlenmiş olup, borçlanma iznini veren makam ve merciler farklıdır. Bu nedenle borçlanma için Belediye Meclisine ayrıca müracaat edilmesi gerekmektedir. Bütçenin hazırlanmasında ve gelir ve ödeneklerin tespitinde aşağıda yer alan mevzuatın emredici kurallarına uyulmadığı görülmektedir. Malum olduğu üzere, bütçe ile ilgili düzenlemeler temel olarak 5018 sayılı kanunda yer almıştır. Bu temel düzenlemenin yanında Belediye Kanunlarında da hükümler bulunmaktadır. Öncelikle 5018 sayılı kanunun bütçe ile ilgili temel ilkelerine bakıldığında, “Bütçe ilkeleri MADDE 13- Bütçelerin hazırlanması, uygulanması ve kontrolünde aşağıdaki ilkelere uyulur… e) Bütçe, kamu malî işlemlerinin kapsamlı ve saydam bir şekilde görünmesini sağlar.(2) f) Tüm gelir ve giderler gayri safi olarak bütçelerde gösterilir. g) Belirli gelirlerin belirli giderlere tahsis edilmemesi esastır. h) Bütçelerde gelir ve gider denkliğinin sağlanması esastır. … j) Bütçelerde, bütçeyi ilgilendirmeyen hususlara yer verilmez. … l) Bütçe gelir ve gider tahminleri ile uygulama sonuçlarının raporlanmasında açıklık, doğruluk ve malî saydamlık esas alınır. m) Kamu idarelerinin tüm gelir ve giderleri bütçelerinde gösterilir. n) Kamu hizmetleri, bütçelere konulacak ödeneklerle, mevzuatla belirlenmiş yöntem, ilke ve amaçlara uygun olarak gerçekleştirilir. o) Bütçelerde, ödenekler belirli amaçları gerçekleştirmek üzere tahsis edilir.” Belediye bütçesinin hazırlanmasında yukarıdaki ilkelere uyulmadığı görülmektedir. Bütçede denklik sağlanması zorunlu olduğu halde, bu denklik sağlanamamıştır. “Yüklenmeye girişilmesi Madde 26-….. Bütçede yeterli ödeneği bulunmayan işler için yüklenmeye girişilemez. Yüklenme süresi malî yılla sınırlıdır. Harcama yetkilileri, tahsis edilen ödenekler dahilinde yüklenmeye girebilirler. Yüklenmeye girişilen tutara ait ödenekler saklı tutulur; başka iş yaptırılması, mal veya hizmet alınması için kullanılamaz.” “Ödeneklerin kullanılması(4) Madde 20-….. d) Kamu idareleri, bütçelerinde yer alan ödeneklerin üzerinde harcama yapamaz. Bütçeyle verilen ödenekler, tahsis edildikleri amaçlar doğrultusunda yılı içinde yaptırılan iş, satın alınan mal ve hizmetler ile diğer giderlerin karşılanmasında kullanılır. Ancak, ait olduğu malî yılda ödenemeyen ve emanet hesabına alınamayan zamanaşımına uğramamış geçen yıllar borçları ile ilama bağlı borçlar, ilgili kamu idaresinin cari yıl bütçesinden ödenir.” denildiği, T.C. ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE MECLİSİ Plan ve Bütçe Komisyon Raporu Rapor No:143 15.11.2022 -3- Bu nedenle Belediye üst yönetiminin Bütçe hazırlanırken önce giderlere baktığı, konulan ödeneklerde de, beklenen gelir dikkate alınmadan değerlendirmenin yapıldığı, Belediyenin gider bütçesi 34.000.000.000,00 TL olarak öngörüldüğü, 5018 sayılı yasanın 23. Maddesinde belirtilen üst sınırı dikkate alınarak 3.000.000.000,00 TL yani bütçenin yaklaşık %9’una yakın kısmı yedek ödenek olarak ayrılmış olduğu, Bütçe hazırlanırken uyulması gereken mevzuat hükümleri/Belediyelerin bütçe hazırlamalarında uyacakları kurallar “MAHALLİ İDARELER BÜTÇE VE MUHASEBE YÖNETMELİĞİ”nde (yönetmelik) düzenlenmiştir. Konuyla ilgili yönetmelik maddeleri aşağıda yer almaktadır. “Amaç MADDE 1- Bu Kanunun amacı, kalkınma planları ve programlarda yer alan politika ve hedefler doğrultusunda kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde elde edilmesi ve kullanılmasını, hesap verebilirliği ve malî saydamlığı sağlamak üzere, kamu malî yönetiminin yapısını ve işleyişini, kamu bütçelerinin hazırlanmasını, uygulanmasını, tüm malî işlemlerin muhasebeleştirilmesini, raporlanmasını ve malî kontrolü düzenlemektir. “Kapsam MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik hükümleri; il özel idaresi, belediye, bağlı idare ve mahalli idare birliklerinin bütçe ve muhasebe kayıt ve işlemlerini kapsar. (2) Bu Yönetmelik kapsamında sayılan idarelerin, kurumlar vergisine tabi faaliyetleri, hesap planı bakımından bu Yönetmeliğin sadece bütçe işlemlerinin muhasebeleştirilmesi ve raporlanmasına ilişkin hükümlerine tabidir. Bu faaliyetler için 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 175 ve mükerrer 257 nci maddeleri hükümleri uyarınca belirlenen muhasebe standartları, tek düzen hesap planı ve mali tabloların çıkarılmasına ilişkin usul ve esaslar uygulanır. “Bütçe denkliğinin sağlanması MADDE 19 – (1) Bütçe denkliğinin sağlanmasında bütçe gelirleri esas alınır. Gelirlerin giderleri karşılamaması halinde aradaki fark, ilk olarak gider bütçesinde öngörülen tertiplerden indirim yapılması ya da yeni gelir kaynakları bulunması suretiyle giderilmeye çalışılır. Buna rağmen denklik sağlanamamış ise, borçlanma yoluna gidilerek veya varsa önceki yıldan nakit devri yoluyla bütçe denkliği sağlanır. Finansmanın ekonomik sınıflandırması MADDE 20 – (1) Bütçenin hazırlanmasında; a) Bütçe açığı ortaya çıkar ise ve bu açık borçlanma yoluyla kapatılacaksa yapılacak borçlanma tutarı, b) Bütçe açığı ortaya çıkar ise ve bu açık önceki yıldan nakit devri yoluyla kapatılacaksa devreden nakit tutarı, c) Bütçe fazlası ortaya çıkar ise, bu fazlanın nasıl değerlendirileceği, ç) Alınan borçların anapara ödemeleri, “Finansmanın Ekonomik Sınıflandırması Cetvelinde” gösterilir. T.C. ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE MECLİSİ Plan ve Bütçe Komisyon Raporu Rapor No:143 15.11.2022 -4- (2) Alınan borçlar ile bu borçların anapara ödemeleri gelir ve gider bütçelerinde gösterilmez. Alınan borçların faiz tutarları gider bütçesinin faiz giderleri tertibinden ödenir.” Yukarıda yer alan yönetmelik hükümlerinden görüldüğü üzere, bütçe denkliği sağlanırken, alınması muhtemel borçlar, bütçe taslağı içerisinde gösterilemeyecektir. Diğer bir anlatımla alınabilecek borçlar gelir olmadıklarından, bütçenin gelir tarafından “borçlardan sağlanan gelir” gibi açığı kapatan bir gelir kalemi gibi yer almamalıdır. Bu nedenle hazırlanan bütçe taslağı yönetmeliğe uygun olacak şekilde, bütçe açığına yönelik borçlanma miktarı bir gelir kalemi gibi yer almamalıdır. Yukarıda belirtilen çerçevede bakıldığında, Tahmini Bütçenin hazırlanması ve görüşmesi ile kabulü farklı prosedürlere tabidir. Borçlanma yapılması ve borçlanma kararı verilmesi farklı mevzuat hükümlerine tabidir. Bütçe görüşmesi sırasında, bütçe ile birlikte borçlanma kararı da verilemez, Ve/fakat GELİR ile GİDER arasındaki olumsuz farkın/gelir azlığının 2023 mali yılı Bütçe Kararnamesinin 3.ncü maddesinde 200.000.000,00 TL BORÇLANMA ile karşılanacağının belirtildiği, Bütçe Taslağı, bir karar olmakla birlikte, gelir ve giderlerin tahminini de gösterir. Dolayısıyla, eğer bir bütçe açığı söz konusu ise, bunun bütçe görüşmesi sırasında bilinmesi mümkün değildir. Çünkü tahmini gelir ve giderler gerçekleşirken, bütçe uygulanırken, başka bir ifade ile yıl içinde Faaliyet Esnasında ‘Faaliyet Tabanlı Bütçe’ ile gerçek bütçe açık ve borçlanma ihtiyacı ortaya çıkacağı için, borçlanma gereğinin net tutarı bütçenin uygulanması sırasında ancak görülebilecektir. GELİR VE GİDERLERİN TAHMİN EDİLDİĞİ BÜTÇENİN GÖRÜŞÜLMESİ VE HAZIRLANMASI SIRASINDA GERÇEK BORÇLANMA MİKTARININ ANLAŞILMASI MÜMKÜN DEĞİLDİR. Bu bakımdan da, bütçe taslağında borçlanma miktarı yer alması/yer verilmesi ayrıca değerlendirilmesi gereken bir durumdur. Diğer taraftan 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nda BORÇLANMANIN gelirler arasında sayılmadığı malumlarınızdır. Görüldüğü üzere Kanunun emredici temel ilkelerine göre değil, yönetmelik hükümleri göz önüne alınmak suretiyle 200.000.000,00 TL BORÇLANMA gösterilerek denk olmayan başka bir ifade ile BORÇLANMA ile denklik sağlanan bir bütçe hazırlanmış olduğu görülmektedir. Oysa ilgili yönetmelikte de açıklandığı üzere, bütçe açığının öncelikle nasıl kapatılması gerektiği belirlenmiştir. Buna göre bütçe açığı, öncelikle giderlerde indirim yapılması ya da gelirlerin artırılması yoluyla kapatılmalıdır. Komisyonumuza gönderilen bütçe taslağında Belediyenin GİDER bütçesinin 34.000.000.000,00 TL olarak öngörüldüğü, bir taraftan 200.000.000,00 TL’lik borç talep edilirken, diğer taraftan bütçenin yaklaşık %9’una yakın 3.000.000.000,00 TL’nin yedek ödenek olarak ayrıldığı, gider ve gelir kalemlerinin yeniden gözden geçirilmesi halinde kolayca denk bütçe hazırlanabileceği müşahede edilmiştir. T.C. ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE MECLİSİ Plan ve Bütçe Komisyon Raporu Rapor No:143 15.11.2022 -5- BORÇLANMA YAPILMASI ve BORÇLANMAYA KARAR VERİLMESİ Belediyelerin borçlanma yetkisi Belediyelerin borçlanmasına ilişkin usul ve esaslar 5393 sayılı Belediye Kanununun “Borçlanma” başlıklı 68’inci maddesinde düzenlenmiştir. Söz konusu kanun maddesi hükmü aynen şu şekildedir: “Borçlanma Madde 68- Belediye, “görev ve hizmetlerinin gerektirdiği giderleri karşılamak amacıyla” aşağıda belirtilen usûl ve esaslara göre borçlanma yapabilir ve tahvil ihraç edebilir: a) Dış borçlanma, 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun hükümleri çerçevesinde sadece belediyenin yatırım programında yer alan projelerinin finansmanı amacıyla yapılabilir. b) İller Bankasından yatırım kredisi ve nakit kredi kullanan belediye, ödeme plânını bu bankaya sunmak zorundadır. İller Bankası hazırlanan geri ödeme plânını yeterli görmediği belediyenin kredi isteklerini reddeder. c) Tahvil ihracı, yatırım programında yer alan projelerin finansmanı için ilgili mevzuat hükümleri uyarınca yapılır. d) Belediye ve bağlı kuruluşları ile bunların sermayesinin yüzde ellisinden fazlasına sahip oldukları şirketlerin, faiz dâhil iç ve dış borç stok tutarı, en son kesinleşmiş bütçe gelirleri toplamının 213 sayılı Vergi Usul Kanununa göre belirlenecek yeniden değerleme oranıyla artırılan miktarını aşamaz. Bu miktar büyükşehir belediyeleri için bir buçuk kat olarak uygulanır. e) Belediye ve bağlı kuruluşları ile bunların sermayesinin yüzde ellisinden fazlasına sahip oldukları şirketler, en son kesinleşmiş bütçe gelirlerinin, 213 sayılı Vergi Usul Kanununa göre belirlenecek yeniden değerleme oranıyla artırılan miktarının yılı içinde toplam yüzde onunu geçmeyen iç borçlanmayı belediye meclisinin kararı; yüzde onunu geçen iç borçlanma için ise meclis üye tam sayısının salt çoğunluğunun kararı ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığının onayı ile yapabilir.(2) f) Belediyelerin ileri teknoloji ve büyük tutarda maddî kaynak gerektiren alt yapı yatırımlarında Cumhurbaşkanınca kabul edilen projeleri için yapılacak borçlanmalar (d) bendindeki miktarın hesaplanmasında dikkate alınmaz. Dış kaynak gerektiren projelerde Hazine Müsteşarlığının görüşü alınır.(1) Yukarıda belirtilen usûl ve esaslara aykırı olarak borçlanan belediye yetkilileri hakkında, fiilleri daha ağır bir cezayı gerektirmeyen durumlarda 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun görevi kötüye kullanmaya ilişkin hükümleri uygulanır. Söz konusu kanun maddesine göre konu değerlendirildiğinde belediyelerin borçlanmasına ilişkin olarak 2 sınır bulunmaktadır. T.C. ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE MECLİSİ Plan ve Bütçe Komisyon Raporu Rapor No:143 15.11.2022 -6- Bu Hususlar; a-Borçlanma kararını onaylayacak mercie ilişkin sınır b-Toplam borç stoku ile kesinleşmiş ve eskâle edilmiş gelirle ilişkin sınır, şeklindedir. Borçlanma kararını onaylayacak mercie ilişkin sınır Borçlanma talebinin olduğu yıldan bir önceki yılın kesinleşen bütçe gelirleri tutarının Vergi Usul Kanunu gereğince CARİ yılı için belirlenen yeniden değerleme oranı ile artırılan tutarının %10’una kadar olan borçlanmayı Belediye Meclisinin onayıyla yapılabilecektir. Bu tutarı aşan borçlanmayı ise meclis üye tam sayısının salt çoğunluğunun kararı ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın onayı ile yapabilir. Söz konusu limit her bir seferinde alınacak borç miktarını değil kümülatif (birikimli) miktarı ifade eder. Bu nedenle, meclisimize gelecek borçlanma talebinde, talep edilen borcun belirtilen %10’luk sınır içerisinde olup olmadığı açıkça ortaya konulmak zorundadır. Başka bir ifade ile %10’luk limit, kanun maddesinden de anlaşılacağı üzere, bu husus borçlanma limiti ile ilgili değil, borç için karar verecek makamların belirlenmesi bakımından hüküm ifade etmektedir. Belirtilen düzenlemeye göre, borçlanma yapacak belediye öncelikle, hangi mal ve hizmet alımları için borçlanma yapmak istediğini ve bunun gerekleri, borçlanmaya gerekçe olarak gösterilen mal ve hizmet alımlarının belediyenin öz gelirleriyle karşılanıp karşılanmadığı, somut belgelerle ortaya konulmak zorundadır. Genel olarak, rakamsal gerekçelerle ortaya konulmayan, borç kapsamında alınacak mal ve hizmetler için öz kaynağın bulunmadığının kanıtlanmadığı, “pandemi süreci, genel ekonomik kriz” şeklinde ifadelerle borçlanma yapılması mümkün değildir. 5393 sayılı Kanunun 68. Maddesinin ana başlığında aynen “görev ve hizmetlerinin gerektirdiği giderleri karşılamak amacıyla” hükmüne yer verilerek, gerekçenin somut rakamlarla ortaya konulması zorunluluğu düzenlenmiş bulunmaktadır. Borçlanma gerekçesi, belediye bütçesi ile yapılması zorunlu olan mal ve hizmet giderlerinin ve bunların rakamsal karşılıklarının ortaya konulması, buna karşılık olarak gösterilen ödenekler ve gelirlerin belirlenmesi, daha sonra da nakit ve gelir dengesizliğinin gösterilmesi, diğer bir anlatımla bütçe açığının somut bir biçimde ortaya konulması şeklinde olmalıdır. Genel ifadelerle, bütçede ne kadar açık olduğu belli olmadan yapılacak borçlanmada, usulsüz borçlanma yapıldığı sonucu ortaya çıkacaktır ki; bu tür borçlanmalarda buna karar veren tüm makam ve mercilerin görevi kötüye kullanma suçu işlemiş olacağı, yukarıda yer alan (5393/68-f bendinde) kanun hükmünde mevcut bulunmaktadır. T.C. ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE MECLİSİ Plan ve Bütçe Komisyon Raporu Rapor No:143 15.11.2022 -7- vii. Borçlanma ile ilgili diğer bir kısıt da, Toplam borç stokuna ilişkin sınırdır. Kanunun yukarıda verilen hükümlerine göre; Belediye ve bağlı kuruluşları ile bunların sermayesinin yüzde ellisinden fazlasına sahip oldukları şirketlerin, faiz dâhil iç ve dış borç stok tutarı, en son kesinleşmiş bütçe gelirleri toplamının 213 sayılı Vergi Usul Kanununa göre belirlenecek yeniden değerleme oranıyla artırılan miktarını aşamaz. Bu miktar büyükşehir belediyeleri için bir buçuk kat olarak uygulanır.Borç stokunun hesabında sadece bankalardan kullanılan kredi tutarları değil, söz konusu kredilere ilişkin tahakkuk etmiş faiz giderleri, kamu idarelerine mali borçlar ve vergi borçları, SGK prim borçları ve piyasaya olan borçlar da dikkate alınır. Nitekim, konuyla ilişkin İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünün genelgesinde de bu unsurlar değerlendirmeye alınmıştır. Söz konusu kalemlerin hesap kodları itibariyle anlamı aşağıda örnekle açıklanmıştır. Belediye yıl içinde borç stokunu KA