TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ABDULKAD İR ÖZTÜRK BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/13420) Karar Tarihi: 31/3/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/13420 Karar Tarihi : 31/3/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Ceren Sedef EREN Başvurucu : Abdulkadir ÖZTÜRK Vekili : Av. Nusret GÜRGÖZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kamu görevlisi olan ba şvurucunun kanuna ayk ırı olduğu
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ABDULKAD İR ÖZTÜRK BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/13420) Karar Tarihi: 31/3/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/13420 Karar Tarihi : 31/3/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Ceren Sedef EREN Başvurucu : Abdulkadir ÖZTÜRK Vekili : Av. Nusret GÜRGÖZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kamu görevlisi olan ba şvurucunun kanuna ayk ırı olduğu değerlendirilen bir toplant ıya kat ılmak isterken gözalt ına al ınmas ı nedeniyle hakk ında uyarma disiplin cezas ına hükmedilmesinin toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ını ihlal ettiği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 15/4/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2019/13420 Karar Tarihi : 31/3/2022 39. Türkiye 15 Temmuz 2016 gecesi silahl ı bir darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ıştır. Millî Güvenlik Kurulu, darbe te şebbüsünün savu şturulmas ından hemen sonra 20/7/2016 tarihinde yapt ığı toplant ıda "demokrasinin, hukuk devleti ilkesinin, vatanda şlar ın hak ve özgürlüklerinin korunmas ına yönelik tedbirlerin etkin bir şekilde uygulanabilmesi amac ıyla" Hükûmete ola ğanüstü hâl ilan edilmesi tavsiyesinde bulunmay ı kararlaştırm ıştır Cumhurba şkan ı başkanl ığında toplanan Bakanlar Kurulu 20/7/2016 tarihinde, 21/7/2016 Perşembe günü saat 01.00'den itibaren ülke genelinde doksan gün süreyle ola ğanüstü hâl ilan edilmesine karar vermi ştir (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12, 47, 48). Ola ğanüstü hâl, Cumhurba şkan ı başkanl ığında toplanan Bakanlar Kurulu taraf ından 5/10/2016, 3/1/2017, 17/4/2017, 17/7/2017, 17/10/2017, 18/1/2018 ve 18/4/2018 tarihlerinde al ınan kararlarla üçer ay daha uzat ılm ış ve 19/7/2018 tarihinde sona ermi ştir. 10. Antalya Valili ği (Valilik) 4/11/2016 tarihinde, birtak ım faaliyetlerin ola ğanüstü hâl süresince ve il genelinde Valilik ve Kaymakaml ık iznine ba ğlanmas ına karar vermi ştir. Söz konusu karar şu şekildedir: "İlgi de kay ıtlı emir yaz ı ile terör örgütlerinin ülkemizin birlik ve bütünlü ğüne kast eden eylemlerini çok farkl ı yol ve yöntemlere ba şvurarak (yollara el yap ımı patlay ıcı madde döşemek, güvenlik kuvvetlerimize ve masum vatanda şlar ımıza yönelik silahl ı ve bombal ı araç düzene ği ile) sald ırıda bulundu ğu, öte yandan Anayasa ve yasalarla güvence alt ına alınan toplant ı ve gösteri yürüyü şleri gibi temel hak ve hürriyetleri de istismar ettikleri, Özellikle son günlerde PKK/KCK terör örgütü taraf ından bomba yüklü araçlarla düzenlenen sald ırılarda bir çok şehit ve yaral ının olduğu, DEAŞ terör örgütü taraf ından daha önce düzenlenen terör sald ırılar ı nedeniyle çok say ıda vatanda şımızın hayat ını kaybettiği ve çok say ıda vatanda şımızın da yaraland ığı, yine DEA Ş terör örgütünün ülkemizdeki sol tandansl ı gruplar ın gerçekle ştirebilecekleri toplant ı, miting, yürüyü ş faaliyetleri olmak üzere düzenlenecek muhtemel etkinliklerde sansasyonel eylem giri şiminde bulunabilecekleri, Dolay ısıyla son dönemde darbe giri şimi ve Do ğu ve Güneydo ğu Anadol u Bölgelerimizde ya şanan geli şmeler dikkate al ındığında ülkemiz genelinde oldu ğu gibi ilimi z genelinde de milli hassasiyetin üst seviyeye ula ştığı, terör örgütlerinin bu durumu kötüye kullan ıp ilimizde karga şa ve kaos ortam ı oluşturacağı değerlendirilmektedir. Bu kapsamda, terör örgütlerine ait planlar ının bertaraf edilmesi, özellikle aç ık alanlarda yap ılacak gösteri yürüyü şleri, stand açma, oturma eylemi, çad ır kurma, bas ın açıklamalar ı vb. etkinliklerde kar şıt görüşlü gruplar ın karşı karşıya gelmemesi, tesis olunun huzur ortam ı ile milli güvenlik ve kamu düzeninin bozulmamas ı, Cumhuriyetin temel nitelikleri, Devletin ülkesi ve milleti ile bölünmez bütünlü ğü, başkalar ının hak ve özgürlüklerinin korunmas ı amac ıyla, 2911 Say ılı Toplant ı ve Gösteri Yürüyü şleri Kanunu nun 'Toplant ının Ertelenmesi veya Baz ı Hallerde Yasaklanmas ı' başlıklı 17. Maddesinde yer alan 'Bölge Valisi, Vali vey a Kaymakam milli güvenlik, kamu düzeni, suç i şlenmesinin önlenmesi, genel sa ğlığın ve genel ahlak ın veya ba şkalar ının hak ve özgürlüklerinin korunmas ı amac ıyla belirli bir toplant ıyı bir ay ı aşmamak üzere engelleyebilir veya suç i şleneceğine dair aç ık ve yak ın tehlike olmas ı halinde yasaklayabilir.' 5442 Say ılı İller İdaresi Kanunu nun 11/C maddesinde yer alan ' İl sınırlar ı içerisinde huzur ve güvenli ğin, kişi dokunulmazl ığının, tasarrufa müteaallik emniyetin, kam u Başvuru Numaras ı: 2019/13420 Karar Tarihi : 31/3/2022 4esenliğinin sağlanmas ı ve önleyici kolluk yetkisi Valinin ödev ve görevlerindendir. Bunlar ı sağlamak için Vali gereken karar ve tedbirleri al ır, bu hususta al ınan ve ilan olunan karar ve tedbirlere uymayanlar hakk ında 66.madde hükmü uygulan ır.' Anayasan ın 121. maddesinin 2. bendinde yer alan '119. Madde uyar ınca ilan edilen Olağanüstü Hallerde vatanda şlar için getirilecek, para, mal ve çal ışma yükümlülükleri il e Olağanüstü hallerin her türü için ayr ı ayr ı geçerli olmak üzere, Anayasan ın 15. Maddesindeki ilkeler do ğrultusunda temel hak ve hürriyetlerin nas ıl s ınırlanacağı veya nas ıl durdurulaca ğı, halin gerektirdi ği tedbirlerin nas ıl ve ne suretle al ınacağı, kamu hizmeti görevlilerine ne gibi yetkiler verilece ği, görevlilerin durumlar ında ne gibi değişiklikler yap ılacağı ve olağanüstü yönetim usulleri, Ola ğanüstü Hal Kanununda düzenlenir.' 2935 say ılı Olağanüstü Hal Kanunu nun 'Tedbirler' ba şlıklı 11. Maddesinin (m ) bendinde yer alan 'Kapal ı ve aç ık yerlerde yap ılacak toplant ı ve gösteri yürüyü şlerini yasaklamak, ertelemek, izne ba ğlamak veya toplant ı ve gösteri yürüyü şlerini yap ılacağı yer ve zaman ı tayin, tespit ve tahsis etmek, izne ba ğlad ığı her türlü toplant ıyı izletmek, gözetim alt ında tutmak veya gerekiyorsa da ğıtmak' amir hükümleri uyar ınca; İlimiz merkez ve ilçelerinde yap ılacak ve 2911 say ılı Toplant ı ve Gösteri Yürüyü şleri Kanunu nun ' İstisnalar' ba şlıklı 4. maddesi d ışında kalan 'Kapal ı/Aç ık yer toplant ılar ı, gösteri yürüyü şleri, stant açma (ticari stantlar hariç), oturma eylemi, çad ır kurma, bas ın açıklamas ı vb. tarzdaki bildirimli veya bildirimsiz her türlü eylem ve etkinliklerin TAMAMININ Ola ğanüstü Hal Süresince Valili ğimizin ve Kaymakaml ıklar ımızın İZNİNE BAĞLANMASI ve izinsiz yap ılacak her türlü faaliyetlerin tümünün İL GENEL İNDE YASAKLANMASI ... " 11. Başvurucu, ba şvuru konusu olay tarihinde Antalya Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesinde ö ğretmen olarak görev yapmaktad ır. Başvurucu ayr ıca Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı (Sendika) Antalya Şube başkan ı olduğunu da belirtmi ştir. 12. Sendika -Valilik yasaklama karar ıyla ayn ı tarih olan- 4/11/2016 tarihinde, Cumhuriyet gazetesi genel yay ın yönetmeni ile yöneticileri ve baz ı gazetecileri hakk ında terör örgütüne yard ım ya da terör örgütü ad ına suç işleme suçlar ıyla ilgili ba şlatılan soruşturmay ı protesto etmek amac ıyla Antalya'n ın Kalekap ısı Meydan ı'nda toplant ı yap ılmas ına karar vermi ştir. Başvurucu da söz konusu karar uyar ınca an ılan toplant ıya kat ılmak için Kalekap ısı Meydan ı'na gitmiştir. Başvurucu, an ılan etkinli ğe Valilik taraf ından izin verilmedi ği gerekçesiyle polis müdahalesiyle kar şılaşmış ve gözalt ına al ınm ıştır. 13. Başvurucu hakk ında söz konusu olay nedeniyle idari soru şturma da başlatılm ıştır. Soruşturma raporunda ba şvurucunun da dâhil oldu ğu grubun, Valili ğin il genelinde gerçekle ştirilecek etkinliklerin izne ba ğlanmas ına dair karar ına rağmen izin almaks ızın gerçekle ştirdikleri toplant ıda dağılmalar ı yönünde yap ılan uyar ılar ı dikkate almad ıklar ı, polisin gruba müdahale etti ği ve grubun ço ğunun dağıldığı, başvurucuyla beraber yedi ki şinin ise da ğılmamakta ısrar ettiği, bunun üzerine zor kullan ılarak gözalt ına alındıklar ı ve bu durumun bas ına yans ıdığı belirtilmi ştir. Öğretmen olan ba şvurucunun bu eyleminin bas ına yans ımas ı nedeniyle ö ğretmen ve ö ğrenciler aras ında olumsuz intibaya neden olaca ğı gerekçesiyle ba şvurucu hakk ında k ınama disiplin cezas ına hükmedilmesi tekli f edilmiş ve başvurucu hizmet d ışında devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davran ışlarda bulundu ğundan bahisle savunmas ı da dikkate al ınarak uyarma cezas ıyla cezaland ırılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/13420 Karar Tarihi : 31/3/2022 514. Başvurucu uyarma cezas ının iptali istemiyle dava açm ıştır. Başvurucu dava dilekçesinde; Valili ğin 4/11/2016 tarihli yasaklama karar ının kendisine tebli ğ edildiğini, etkinliğin yap ılacağı alanda toplanan gruba yasaklama karar ı nedeniyle da ğılmalar ı gerektiğini anlatmaya çal ışırken polis taraf ından gözalt ına al ındığını belirtmiştir. Başvurucu ayr ıca toplant ının polis müdahalesi nedeniyle gerçekle ştirilemedi ğini belirterek bu durumun disiplin cezas ına gerekçe yap ılamayaca ğını, kald ı ki gerçekle ştirmek istedikleri toplant ının da zaten bar ışçıl olduğunu ve kanuna ayk ırı olarak de ğerlendirilemeyece ğini ileri sürmü ştür. 15.İlk derece mahkemesi davay ı reddetmi ştir. Ret karar ının gerekçesinde; ekonomik, sosyal ve mesleki hak ve menfaatlerin, bu kapsamda özlük ve parasal haklar ın, çal ışma koşullar ının korunmas ı, iyileştirilmesi, geli ştirilmesi amac ını taşımayan, ayr ıca Valilik karar ı ile yasaklanan eyleme kat ılan ve bu nedenle kanuna muhalefet suçundan hakk ında yasal i şlem yap ılan başvurucunun devlet memurunun itibar ve güven duygusun u sarsacak nitelikte davran ışlarda bulundu ğu anlaşıldığından hakk ında hizmet d ışında devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davran ışlarda bulunmak fiilinden uyarma cezas ı verilmesine ili şkin işlemde hukuka ayk ırılık bulunmad ığı belirtilmi ştir. 16. Başvurucu ret karar ına karşı istinaf talebinde bulunmu ştur. İstinaf talebini inceleyen derece mahkemesi, ilgili mevzuatta düzenlenen karar ın kald ırılmas ı sebeplerinde n herhangi birinin mevcut olmad ığı gerekçesiyle talebi kesin olarak reddetmi ştir. Nihai re t karar ı başvurucuya 28/3/2019 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 17. Başvurucu 15/4/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 18. 25/10/1983 tarihli ve 2935 say ılı Olağanüstü Hal Kanunu'nun 11. maddesinin (m) bendi şöyledir: "Bu Kanunun 3 üncü maddesinin birinci f ıkras ının (b) bendi gere ğince olağanüstü hal ilan ında; genel güvenlik, asayi ş ve kamu düzenini korumak, şiddet olaylar ının yayg ınlaşmas ını önlemek amac ıyla 9 uncu maddede öngörülen tedbirlere ek olarak aşağıdaki tedbirler de al ınabilir: ... m) Kapal ı ve aç ık yerlerde yap ılacak toplant ı ve gösteri yürüyü şlerini yasaklamak, ertelemek, izne ba ğlamak veya toplant ı ve gösteri yürüyü şlerinin yap ılacağı yer ve zaman ı tayin, tespit ve tahsis etmek, izne ba ğlad ığı her türlü taplant ıyı izletmek, gözetim alt ında tutmak veya gerekiyorsa da ğıtmak, " 19. 14/7/1965 tarihli ve 657 say ılı Devlet Memurlar ı Kanunu'nun 125. maddesinin (B) bendinin (d) alt bendi şöyledir: "... B - K ınama : Memura, görevinde ve davran ışlar ında kusurlu oldu ğunun yaz ı ile bildirilmesidir. Başvuru Numaras ı: 2019/13420 Karar Tarihi : 31/3/2022 6Kınama cezas ını gerektiren fiil ve haller şunlard ır: ... d) Hizmet d ışında Devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davran ışlarda bulunmak, ... " 20. Diğer ilgili ulusal hukuk için Yasin Agin ve di ğerleri (B. No: 2017/32534, 21/1/2021, 21-25) karar ına bak ılabilir. B. Uluslararas ı Hukuk 21.İlgili uluslararas ı hukuk için Yasin Agin ve di ğerleri (ayn ı kararda bkz. 26, 27) karar ına bak ılabilir. V.İNCELEME VE GEREKÇE 22. Anayasa Mahkemesinin 31/3/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 23. Başvurucu; izin şart ının yerine getirilmemesi nedeniyle ba şvuru konusu toplant ının doğrudan kanuna ayk ırı hâle gelmi ş say ılmamas ı gerektiğini, ayr ıca bu durumun orant ısız bir polis müdahalesini de me şru k ılmad ığını belirterek hakk ında uyarma disiplin cezas ına hükmedilmesi nedeniyle toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının ihlal edildiğini iddia etmi ştir. 24. Başvurucu söz konusu etkinli ğe Sendika karar ı uyar ınca kat ıldığını, ayr ıca hakk ında uygulanan disiplin cezas ının esas amac ının üyesi oldu ğu Sendika üzerinde bask ı kurulmas ı olduğunu belirterek sendika hakk ının da ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 25. Bakanl ık görüşünde, Valilik karar ına rağmen izin al ınmadan gerçekle ştirilen toplant ıya kat ılan ve yap ılan uyar ılara rağmen eyleme devam eden ba şvurucunun kat ıldığı toplant ının 6/10/1983 tarihli ve 2911 say ılı Toplant ı ve Gösteri Yürüyü şleri Kanunu'na ayk ırı olduğu, ayr ıca çal ışma veya i şyeri koşullar ını hiçbir şekilde ilgilendirmeyen, sadece siyasi amaçlarla izinsiz düzenlenen bir gösteriye kat ıldığı anlaşılan başvurucunun bu fiilinin, hizme t dışında devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte bir davran ış olarak kanunda öngörülen en hafif disiplin cezas ına konu edilmesinin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun oldu ğu değerlendirmesine yer verilmi ştir. 26. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında söz konusu toplant ının yap ıldığı alana, orada toplanm ış bulunan gruba Valili ğin yasaklama karar ı nedeniyle toplant ının yap ılamayaca ğını bildirmek için gitti ğini belirtmi ş; ayr ıca olağanüstü hâl nedeniyle dahi olsa alınan bu nitelikteki kararlar ın hak ve özgürlüklerin kullan ımını imkâns ız hâle getirdi ğini ve keyfî oldu ğunu ifade etmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/13420 Karar Tarihi : 31/3/2022 7B. Değerlendirme 27. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucular taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Bu ba ğlamda ba şvurucunun kat ılmak istedi ği toplant ı nedeniyle hakk ında hukuka ayk ırı olarak disiplin cezas ına hükmedildi ği iddias ının bir bütün olarak toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ı kapsam ında incelenmesi gerektiği değerlendirilmi ştir. 28. Anayasa n ın "Toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ı" kenar ba şlıklı 34. maddesi şöyledir: "Herkes, önceden izin almadan, silahs ız ve sald ırısız toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ına sahiptir. Toplant ı ve gösteri yürüyü şü hakk ı ancak, milli güvenlik, kamu düzeni, suç i şlenmesinin önlenmesi, genel sa ğlığın ve genel ahlak ın veya ba şkalar ının hak ve özgürlüklerinin korunmas ı amac ıyla ve kanunla s ınırlanabilir. Toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının kullan ılmas ında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunda gösterilir." 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 29. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir nedeni de bulunmad ığı anlaşılan toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden a. Müdahalenin Varl ığı 30. Başvurucu, izne ba ğlanm ış olmas ına rağmen izin al ınmaks ızın düzenlenen başvuru konusu toplant ıda polis uyar ısına rağmen dağılmamakta ısrar ettiğinden bahisle gözalt ına al ınm ıştır. Başvurucu gözalt ına al ınmas ının bas ına yans ıdığı gerekçesiyle uyarma cezas ı ile tecziye edilmi ştir. Bu kapsamda ba şvurucunun gözalt ına al ınmas ını gerektirecek davran ışlarda bulunmas ının ve kendi kusurlu davran ışlar ıyla haber olarak medyada yer almas ının kamu görevlisi olmaktan do ğan statülerine ayk ırı olduğu değerlendirilerek uygulanan uyarma cezas ının toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ına yönelik bir müdahale olu şturduğu kabul edilmelidir. b. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 31. Yukar ıda an ılan müdahale, Anayasa n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullara uygun olmad ığı müddetçe Anayasa n ın 34. maddesinin ihlalini te şkil edecektir. Anayasa n ın 13. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Temel hak ve hürriyetler, ...yaln ızca Anayasan ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu s ınırlamalar, ...demokrati k toplum düzeninin ... gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz. Başvuru Numaras ı: 2019/13420 Karar Tarihi : 31/3/2022 832. Bu sebeple müdahalenin Anayasa n ın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun dü şen, kanunlar taraf ından öngörülme, Anayasa n ın ilgili maddesinde belirtilen nedenlere dayanma ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olma koşullar ını sağlay ıp sağlamad ığının belirlenmesi gerekir. i. Kanunilik 33. Başvurucu hakk ında uygulanan uyarma disiplin cezas ı, 657 say ılı Kanun un 125. maddesinde öngörülmü ştür. An ılan maddenin kanunilik ölçütünü kar şılad ığı sonucuna var ılm ıştır. ii. Meşru Amaç 34. Başvuru konusu disiplin cezas ının Anayasa'n ın 34. maddesinin ikinci f ıkras ında yer alan kamu düzeninin korunmas ına yönelik önlemlerin bir parças ı olduğu ve meşru bir amac ı bulunduğu değerlendirilmi ştir. iii. Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygunluk (1) Genel İlkeler (a) Demokratik Toplumda Toplant ı ve Gösteri Yürüyü şü Düzenleme Hakk ının Önemi 35. Toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ı, demokratik toplumun en temel değerleri aras ında yer almakta olup bireylerin ortak fikirlerini birlikte savunmak ve başkalar ına duyurmak için bir araya gelebilme imkân ını korumay ı amaçlamaktad ır. Kolekti f bir şekilde kullan ılan ve dü şüncelerini ifade etmek isteyen ki şilere şiddeti d ışlayan yöntemlerle dü şüncelerini aç ıklama imkân ı veren bu hak ço ğulcu demokrasilerin gelişmesinde zorunlu olan farkl ı düşüncelerin ortaya ç ıkmas ı, korunmas ı ve yay ılmas ını güvence alt ına almaktad ır (Ali R ıza Özer ve di ğerleri [GK], B. No: 2013/3924, 6/1/2015, 115; Osman Erbil , B. No: 2013/2394, 25/3/2015, 45; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri [GK], B. No: 2014/920, 25/5/2017, 79; Dilan Ögüz Canan , B. No: 2014/20411, 30/11/2017, 36; Yılmaz Güne ş ve Yusuf Karada ş, B. No: 2015/10676, 26/12/2018, 31). (b) Müdahalenin Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygun Olmas ı 36. Toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ına yap ılan bir müdahale zorunl u bir toplumsal ihtiyac ı karşılam ıyorsa ya da zorunlu bir toplumsal ihtiyac ı karşılamakla birlikte orant ılı değilse demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun bir müdahale olarak değerlendirilemez ( Yılmaz Güne ş ve Yusuf Karada ş, 40; kavramsal aç ıklamalar için bkz. Bekir Coşkun [GK], B. No: 2014/12151, 4/6/2015, 53-55; Mehmet Ali Ayd ın [GK], B. No: 2013/9343, 4/6/2015, 70-72; AYM, E.2017/130, K.2017/165, 29/11/2017, 18; AYM, E.2018/69, K.2018/47, 3/5/2018, 15). (c) Kamu Görevlilerinin Statülerinden Kaynaklanan Yükümlülüklere İlişkin İlkeler 37. Anayasa Mahkemesi, kamu görevlisi olman ın sağlad ığı birtak ım ayr ıcal ıklar ve avantajlar ın yan ında baz ı külfet ve sorumluluklara katlanmay ı, diğer kişilerin bağlı olmad ığı Başvuru Numaras ı: 2019/13420 Karar Tarihi : 31/3/2022 9sınırlamalara tabi olmay ı da gerektirdi ğini belirtmi ştir. Kişinin kamu görevine kendi iste ği ile girmekle bu statünün gerektirdi ği ayr ıcal ıklardan yararlanmay ı ve külfetlere katlanmay ı kabul etmiş say ıldığını, kamu hizmetinin kendine has özelliklerinin bu avantaj ve s ınırlamalar ı zorunlu k ıldığını ifade etmi ştir (İhsan Asutay , B. No: 2012/606, 20/2/2014, 38). 38. Devlet, kamu hizmetlerinin gere ği gibi yürütülebilmesi için bireylerin devlet memurlar ına itibar ve güven duymalar ını ister. Dolay ısıyla devlet; memurlar ına, kendilerine duyulan itibar ve güveni sarsacak veya görev yapt ıklar ı kamu kurumunun güvenilirli ğini ya da sayg ınlığını zedeleyecek nitelikte davran ışlarda bulunmaktan kaç ınma ödev ve sorumlulu ğu da yüklemi ştir (Yasin Agin ve di ğerleri , 68). 39. Bu kapsamda kamu görevlileri kendileri hakk ında disiplin cezas ına hükmedilmesini gerektirecek davran ışlardan kaç ınma yükümlülü ğü alt ındad ır. Kamu görevlileri hakk ında verilen disiplin cezalar ının hukuka uygunlu ğunu denetleyen yarg ı mercilerinin ise öncelikle somut olayda kamu görevlisine atfedilebilir bir kusur olup olmad ığını belirlemeleri gerekir. Yarg ı mercileri daha sonra hükmedilen cezayla kamusal önemi bulunan, kamusal hizmetlerin etkin şekilde yürütülmesi objektif amac ına ulaşılıp ulaşılamayaca ğını göstermek ve böylece cezan ın demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluğunu ortaya koyabilmek için kusurlu davran ışın kamu görevini ne şekilde etkilediğini, bu etkilenmeyle orant ılı bir disiplin cezas ına hükmedilip hükmedilmedi ğini ilgili ve yeterli bir gerekçeyle ortaya koymal ıdır (Yasin Agin ve di ğerleri , 61). (2)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 40. Başvurucunun üyesi oldu ğu Sendika, Cumhuriyet gazetesine yönelik olarak gerçekleştirilen soru şturmalar ı protesto etmek amac ıyla 4/11/2016 tarihinde toplant ı yap ılmas ına karar vermi ş; ayn ı gün Antalya Valili ği de olağanüstü hâl süresince tü m etkinlikleri idareden al ınacak izne ba ğlam ıştır. Başvurucunun da dâhil oldu ğu grup izin şart ı yerine getirilmemi ş olmas ına rağmen söz konusu protesto toplant ısını gerçekle ştirmek istemiş, polis müdahalesi üzerine grup toplant ıyı gerçekle ştiremeden da ğılm ıştır. Öğretmen olan başvurucunun ise yedi ki şiyle birlikte polis müdahalesine ra ğmen dağılmamakta ısrar ettiği, bunun üzerine gözalt ına al ındığı ve bu durumun bas ına yans ımas ı nedeniyle hakk ında uyarma cezas ına hükmedildi ği anlaşılmaktad ır. O hâlde somut olayda ba şvurucunun kusurlu bir şekilde kamu görevinden do ğan yükümlülüklerine ayk ırı davran ıp davranmad ığı ve başvurucu hakk ında hükmedilen disiplin cezas ıyla kamu görevlisi olmaktan do ğan yükümlülükler ve toplant ı hakk ı aras ında adil bir denge kurulup kurulmad ığı değerlendirilmelidir. 41. Başvurucunun izin al ınmam ış olmas ı nedeniyle kanuna ayk ırı olduğu kabul edilen bir toplant ıya kat ılımı ve dağılmamakta ısrar etmesi, ayr ıca bu durumun bir de bas ına yans ımış olmas ı, idare ve derece mahkemeleri taraf ından hizmet d ışında devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davran ışlar olarak de ğerlendirilmi ştir. 42. 2935 say ılı Kanun uyar ınca bir ola ğanüstü hâl tedbiri olarak öngörülen izin yükümlülü ğünün yerine getirilmemi ş olmas ının her durumda gerçekle ştirilen etkinli ği doğrudan toplant ı hakk ı kapsam ı dışına ç ıkard ığı söylenemez. Bunun d ışında başvuru konusu toplant ıda şiddet kullanma te şebbüsünde bulunuldu ğu ya da toplant ıyı kanuna ayk ırı hâle getirecek ba şka bir durumun varl ığı da ortaya konulamam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/13420 Karar Tarihi : 31/3/2022 1043. Öte yandan bir kamu görevlisi olarak ba şvurucunun statüsünden do ğan yükümlülüklerine kusurlu bir şekilde ayk ırı davran ıp davranmad ığının belirlenmesi için Antalya Valili ğinin etkinliklerin izne ba ğlanmas ına dair karar ının da değerlendirilmesi gerekmektedir (Antalya Valili ğinin başvuru konusu karar ına uymad ığı gerekçesiyle emre ayk ırı davran ıştan hakk ında idari para cezas ına hükmedilen ba şvurucunun toplant ı hakk ının ihlal edildi ğine hükmedilen karar için bkz. Selma Elma, B. No : 2017/24902, 4/7/2019, 54-62). 44. Söz konusu Valilik karar ında, özellikle ülkenin Do ğu ve Güneydo ğu Anadolu Bölgelerinde o dönemde ya şanan terör olaylar ından bahsedildi ği görülmektedir. An ılan kararda ola ğanüstü hâl tedbiri al ınmas ına sebep olarak gösterilen olaylar Antalya ili bağlam ında somutla ştırılmam ış yani Antalya ili özelinde nas ıl bir tehlike bulundu ğu somut bir şekilde aç ıklanmam ıştır. Etkinliklerin tamamen yasaklanmas ı yerine toplant ı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakk ı yönünden daha az s ınırlay ıcı bir biçimde izne ba ğlanmas ına karar verilmişse de söz konusu tedbirin ola ğanüstü hâl süresince geçerli olaca ğı belirtilerek kesinlik ve öngörülebilirlik tamamen ortadan kald ırılm ış, idarenin keyfi uygulamas ına yol aç ılm ıştır (Benzer bir de ğerlendirme için bkz. Adnan Vural ve di ğerleri , B. No: 2017/36237, 10/3/2022, 62, 73). 45. Gerçekle ştirilmek istenen etkinlik ile Valili ğin izne ba ğlama karar ının ayn ı gün olmas ı da - her ne kadar Valilik karar ı başvurucuya tebli ğ edilmişse de - somut olayda izne bağlama tedbiriyle güdülen amaçlar ın gerçekle ştirilebilmesi hususunda bir tereddüt yaratm ıştır. Ayr ıca başvurucunun etkinlik alan ına toplant ıya kat ılmak için de ğil Valilik karar ı doğrultusunda toplanan grubu da ğıtmak için gitti ği iddias ının derece mahkemesi kararlar ında hiç irdelenmemi ş olmas ı da disiplin hukuku kapsam ında başvurucunun statüsünden do ğan yükümlülüklerine kusurlu bir şekilde ayk ırı davrand ığı kabulünü zay ıflatm ıştır. 46. Son olarak ba şvurucunun kanuna ayk ırı bir toplant ıya kat ıldığı ve dağılmamakta ısrar ettiği hususunun bas ına yans ımış olmas ı konusunda, yukar ıda belirtilen gerekçeler de dikkate al ınarak ba şvurucunun herhangi bir kusuru bulundu ğunun ortaya konulamad ığı değerlendirilmi ştir. 47. Bu ba ğlamda ba şvurucunun kamu görevlisi statüsünden kaynaklanan yükümlülüklerine kusurlu olarak ayk ırı davrand ığının idare ve derece mahkemeleri taraf ından ilgili ve yeterli bir gerekçeyle ortaya konulamad ığı, bu nedenle ba şvurucu hakk ında hükmedilen disiplin cezas ıyla kamu görevlisi olmaktan do ğan yükümlülükler ve toplant ı hakk ı aras ında adil bir denge kuruldu ğunun gösterilemedi ği ve disiplin cezas ının demokrati k bir toplumda gerekli oldu ğundan bahsedilemeyece ği sonucuna ula şılm ıştır. 48. Aç ıklanan gerekçelerle hakk ında hükmedilen disiplin cezas ı nedeniyle başvurucunun toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmiştir. 49. Başvurucu yarg ı kararlar ı aras ındaki farkl ılık nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının da ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının ihlal edildi ğine karar verildi ğinden bu yönden bir inceleme yap ılmas ına gerek görülmemi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/13420 Karar Tarihi : 31/3/2022 113. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 50. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir. (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 51. Başvurucu, ihlalin tespit edilmesi ve yeniden yarg ılama ile 10.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 52. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 53. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 54.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). Başvuru Numaras ı: 2019/13420 Karar Tarihi : 31/3/2022 1255.İncelenen ba şvuruda hakk ında hükmedilen disiplin cezas ı nedeniyle başvurucunun toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ulaşılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin idarenin i şleminden kaynakland ığı, bununla birlikte derece mahkemelerinin de ihlali gidermedi ği anlaşılm ıştır. 56. Bu durumda toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ı ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örneğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilmesine karar verilmesi gerekir. 57. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesi ve yeniden yarg ılama karar ı verilmesinin ba şvurucunun u ğrad ığı zararlar ın giderilmesi bak ımından yetersiz kalaca ğı değerlendirilmi ştir. Dolay ısıyla eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlalin bütün sonuçlar ıyla ortadan kald ırılabilmesi için toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının ihlali nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında manevi tazminat talebinde bulunan ba şvurucuya net 10.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. 58. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 364,60 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.864,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 34. maddesinde güvence alt ına al ınan toplant ı ve gösteri yürüyü ş ü düzenleme hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ı ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Antalya 1. İdare Mahkemesine (E.2017/1271, K.2018/779) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucuya net 10.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, E. 364,60 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.864,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2019/13420 Karar Tarihi : 31/3/2022 13G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 31/3/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş