TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MURAT ÖZMEK BA ŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2017/15646) Karar Tarihi: 21/4/2021 Başvuru Numaras ı: 2017/15646 Karar Tarihi : 21/4/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Recai AKYELSelahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Ali KOZAN Başvurucu : Murat ÖZMEK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza infaz kurumunda tutuklu olarak bulunan ba şvurucunun defterinin idarece sak ıncal ı bulunarak muhafaza a
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MURAT ÖZMEK BA ŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2017/15646) Karar Tarihi: 21/4/2021 Başvuru Numaras ı: 2017/15646 Karar Tarihi : 21/4/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Recai AKYELSelahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Ali KOZAN Başvurucu : Murat ÖZMEK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza infaz kurumunda tutuklu olarak bulunan ba şvurucunun defterinin idarece sak ıncal ı bulunarak muhafaza alt ına al ınmas ının özel hayata sayg ı hakk ını ihlal ettiği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 31/1/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurular ın kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/15646 Karar Tarihi : 21/4/2021 39. Başvurucu, silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklu olarak Düzce T Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumunda ( İnfaz Kurumu) bulunmaktad ır. 10.İnfaz Kurumunun yapt ığı genel aramada ba şvurucunun iki adet defterine el konulmuştur. Başvurucunun beyan ına göre defterlerin içeri ği, başvurucunun günlük düşüncelerini ve ruh hâlini yans ıtan yaz ılar ı ile şiir ve öykü denemelerinden olu şmaktad ır. 11. Başvurucu, defterlerinin kendisine iade edilmesini İnfaz Kurumundan talep etmiştir. İnfaz Kurumu İdare ve Gözlem Kurulu Ba şkanl ığı 25/10/2016 tarihinde talebin reddi ile defterlerin ba şvurucunun tahliyesinde kendisine verilmek üzere Emanet E şya Birimine teslim edilmesine karar vermi ştir. An ılan kararda; Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ına (PDY) üye olma suçundan kalmakta olan mahpuslar ın İnfaz Kurumunun kantininden temin ettikleri defterleri, amac ı d ışında kulland ıklar ı vurgulanm ıştır. Bu ba ğlamda defterlerin di ğer koğuşlarda kalmakta olan ayn ı suçtan tutuklular ile pusula atarak haberle şmekte kullan ıldığı, ayr ıca defterlere bir k ısım kişilerin ismine ve bu ki şilerin vermi ş olduklar ı ifadelere yer verilerek ki şileri ifşa etmeye yönelik yaz ılar yaz ıldığı, bu durumun da güvenlik zafiyeti olu şturduğu belirtilmi ştir. 12. Başvurucu, an ılan karara kar şı Düzce İnfaz Hâkimli ğine (İnfaz Hâkimli ği) itira z etmiştir. İnfaz Hâkimli ği başvurucunun itiraz ını 9/12/2016 tarihli karar ıyla reddetmi ştir. Karar ın gerekçesinde; İnfaz Kurumunun kantininden temin edilen defterlerin amac ı dışında diğer koğuşlarda kalmakta olan ayn ı suçtan tutuklular ile pusula atarak haberle şmekte kullan ıldığı, ayr ıca bir k ısım kişilerin ismine ve bu ki şilerin vermi ş olduklar ı ifadelere yer verilerek ki şileri ifşa etmeye yönelik yaz ılar yaz ıldığı, bu durumun da güvenlik zafiyeti oluşturduğu şeklindeki gerekçenin defterlerin incelenmesi sonucu usul ve yasaya uygun olduğunun anla şıldığı belirtilmi ştir. 13. Başvurucunun an ılan karara itiraz ı ise Karabük 2. A ğır Ceza Mahkemesi taraf ından 29/12/2016 tarihinde İnfaz Hâkimli ği kararlar ının usul ve yasaya uygun oldu ğu gerekçesiyle reddedilmi ştir. 14. Nihai karar 5/1/2017 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. 15. Başvurucu 31/1/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 16. 13/12/2004 tarihli ve 5275 say ılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Kanun'un "Oda ve eklentilerinde bulundurulabilecek ki şisel eşyalar" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "(1) Kapal ı ceza infaz kurumlar ında bulunan hükümlülerin oda ve eklentilerinde bulundurabilecekleri veya bulunduramayacaklar ı kişisel eşya, g ıda, t ıbbî malzeme ve di ğer ihtiyaç maddeleri yönetmelikle düzenlenir." 17. 5275 say ılı Kanun'un "Arama" kenar başlıklı 36. maddesi şöyledir: "(1) Kurumlarda, odalar ve eklentilerinde, hükümlülerin üst ve e şyas ında habersiz olarak her zaman arama yap ılabilir. Her ay bir kez mutlaka arama yap ılır. Başvuru Numaras ı: 2017/15646 Karar Tarihi : 21/4/2021 4 (2) Aramalar, gerekti ğinde d ış güvenlik görevlileri veya kolluk kuvvetleriyle veya diğer kamu görevlilerince ortakla şa gerçekle ştirilebilir." 18. 17/6/2005 tarihli 25848 say ılı Resmî Gazetede yay ımlanan Ceza İnfaz Kurumunda Bulundurulabilecek E şya ve Maddeler Hakk ında Yönetmelik'in "Bulundurulabilecek hayvanlar ve di ğer eşyalar" kenar ba şlıklı 12. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "... Ceza infaz kurumu i şyurdu yönetim kurulunca kantinde sat ışına karar verilen, bu Yönetmelikte say ılmayan ve kurum güvenli ğini tehlikeye dü şürmeyen e şyalar ın stok oluşturmayacak şekilde koğuş, oda ve eklentilerde bulundurulmas ına izin verilebilir." V.İNCELEME VE GEREKÇE 19. Mahkemenin 21/4/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 20. Başvurucu, uzun süredir tutuklu olmas ı nedeniyle bireysel ba şvuru harç ve masraflar ını karşılayacak gelirinin olmad ığını belirterek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. 21. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Özel Hayata Sayg ı Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 22. Başvurucu; İnfaz Kurumu kantininden iki adet defter sat ın ald ığını, bu defterleri günlük an ılar ını, kişisel duygu ve dü şüncelerini, ayr ıca şiir, öykü gibi denemelerini yazmak için kulland ığını belirtmiştir. Haks ız işlemlerle tutukland ığını, bu ağır tramvay ı atlatabilmek için duygu ve dü şüncelerini ifade etmesi gerekti ğini, defterine el konulmas ı ve yeni bir defter talebinin de z ımnen reddedilmesi nedeniyle üzerindeki manevi bask ıyı hafifletme yolunun elinden al ındığını ifade etmi ştir. Ayr ıca defterlerde d ış dünyaya kapal ı olmas ını istediği özel hayat ına ilişkin yaz ılar olmas ına rağmen defterlerin kurum personeli taraf ından okunarak if şa edildiğini ve di ğer hükümlülere defter verilmesine ra ğmen kendisine verilmedi ğini iddia etmiştir. Bununla birlikte İnfaz Kurumunun deftere elkoyma karar ında belirtti ği gerekçeler yönünden kendisiyle ilgisi olmayan olaylar ın gösterildi ğini, gerekçede dayan ılan olaylarla ilişkili idari ya da cezai bir i şleme tabi tutulmad ığını vurgulayan ba şvurucu; özel hayata sayg ı hakk ı, ifade hürriyeti, ki şinin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ı ile eşitlik ilkesinin ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 23. Bakanl ık görüşünde; özgürlü ğü mahkeme karar ıyla k ısıtlanan hükümlü ve tutuklular ın cezaevinde tutulman ın doğal sonucu olarak sosyal ili şkilerinin sınırland ırılmas ının kaç ınılmaz oldu ğu, yap ıldığı iddia olunan müdahalenin kamu düzeni ve Başvuru Numaras ı: 2017/15646 Karar Tarihi : 21/4/2021 5suç işlenmesinin önlenmesi genel amac ı çerçevesinde ceza infaz kurumlar ında güvenli ğin ve disiplinin sa ğlanmas ı şeklinde me şru amaç ta şıdığı belirtilmi ştir. İlgili kararlardaki tespit ve sonuçlar ın mevzuat ın uygulanmas ı niteliğinde oldu ğu, Anayasa da yer alan hak ve özgürlükleri ihlal eder nitelikte olmad ığı veya adaleti ve sa ğduyuyu hiçe sayan tarzda aç ık bir keyfîlik içermedi ği değerlendirmesine yer verilmi ştir. Şikâyet konusu s ınırlaman ın ceza infaz kurumunda tutulman ın kaç ınılmaz ve do ğal sonuçlar ı ile ceza infaz kurumunun düzeni ve güvenliği meşru amac ı temelindeki kamu yarar ı aras ındaki denge gözetilerek yap ıldığı ifad e edilmiştir. Bunun yan ında ceza infaz kurumunun güvenli ği ve bir terör örgütü soru şturmas ı bağlam ında tan ıklık beyan ında bulunanlar ın ifşasının önlenmesi amac ıyla bu tedbire başvurulduğu vurgulanm ıştır. 24. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında; defterdeki yaz ılar ın d ış dünyaya kapal ı kendine özel içeri ğinin olduğunu dolay ısıyla mahrem kalmas ı gerektiğini bu durumun da özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ında kald ığını belirtmiştir. İnfaz Kurumunun defteriyle ilgili karar ında gerekçelerin somutla ştırılmad ığını, soyut ifadelere yer verildi ğini, gerekçedeki olaylar ın gerçekli ğinin de şüpheli oldu ğunu ve kendisiyle ilgisinin olmad ığını ifade etmi ştir. Başka koğuşlardakilerle pusula yoluyla haberle şmediğini, başkalar ının ifadelerinden haberi olmad ığı gibi defterinde de ba şkalar ının ifadelerine yer vermedi ğini vurgulam ıştır. 2. Değerlendirme 25. 30/3/2011 tarih ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un, Bireysel ba şvurular ın kabul edilebilirlik şartlar ı ve incelenmesi kenar ba şlıklı 48. maddesinin (2) numaral ı fıkras ının ilgili bölümü şöyledir: "Mahkeme, ... aç ıkça dayanaktan yoksun ba şvurular ın kabul edilemezli ğine kara r verebilir." 26. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün (İçtüzük) bireysel ba şvurular ın içeriğini düzenleyen Bireysel ba şvuru formu ve ekleri başlıklı 59. maddesinin (2) ve (3) numaral ı fıkralar ının bireysel ba şvurunun yap ıldığı tarihteki ilgili bölümleri şöyledir: "(2) Başvuru formunda a şağıdaki hususlar yer al ır: ... ç) Kamu gücünün ihlale neden oldu ğu iddia edilen i şlem, eylem ya da ihmaline dai r olaylar ın ... özeti. d) Bireysel ba şvuru kapsam ındaki haklardan hangisinin hangi nedenle ihlal edildi ği ve buna ilişkin gerekçeler ve delillere ait özlü aç ıklamalar. e) Başvurucunun güncel ve ki şisel bir temel hakk ının doğrudan zedelendi ği iddias ının dayanaklar ı. ... h) Başvurucunun talepleri. (3) Başvuru formuna a şağıdaki belgeler ya da onayl ı örnekleri eklenir: Başvuru Numaras ı: 2017/15646 Karar Tarihi : 21/4/2021 6... e) Dayan ılan belgelerin as ıllar ı ya da onayl ı örnekleri. ...(4) Başvurucu ihlal iddias ına dayanak gösterdi ği üçüncü f ıkradaki belgelere herhang i bir nedenle eri şememesi hâlinde bunun gerekçelerini belirtir. Mahkeme gerekli gördü ğü takdirde bu bilgi ve belgeleri resen toplar." 27. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ının özü, mahrem kalmas ını istediği baz ı düşünce ve duygular ı da bar ındıran defterlerinin muhafaza alt ına alınmas ı olduğu anlaşılmakla ba şvuru bir bütün hâlinde özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 28. 6216 say ılı Kanun'un 48. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında aç ıkça dayanakta n yoksun ba şvurular ın kabul edilemezli ğine karar verilebilece ği belirtilmi ştir (bkz. 25). Bu kapsamda karma şık veya zorlama şikâyetler, kanun yolu şikâyeti niteli ğindeki şikâyetler, başvurucunun ihlal iddialar ını temellendiremedi ği şikâyetler ile temel haklara yönelik bir ihlalin olmad ığı aç ık olan şikâyetler aç ıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir ( Cema l Günsel [GK], B. No: 2016/12900, 21/1/2021, 21). 29. Anayasa Mahkemesi ancak temellendirilebilmi ş bir bireysel ba şvuruyu inceler. Başvurucular ın şikâyetlerini hem maddi hem hukuki olarak temellendirme zorunlulu ğu bulunmaktad ır. Maddi dayanaklar yönünden ba şvurucular ın yükümlülü ğü şikâyetlerine konu temel olay ve olgular ı aç ıklamak ve bunlara ili şkin delilleri Mahkemeye sunmak, hukuki dayanak yönünden yükümlülü ğü ise bireysel ba şvuruya konu temel hak ve özgürlüklerden hangisinin hangi nedenle ihlal edildi ğini özü itibar ıyla aç ıklamakt ır (Sabah Y ıldızı Radyo ve Televizyon Yay ın İletişim Reklam Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi [GK], B. No: 2014/12727, 25/5/2017, 19; Cemal Günsel , 22). 30. Nitekim 6216 say ılı Kanun'un 48. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına ilave olarak Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 59. maddesinde de ba şvurucular ın yükümlülükleri kapsam ında şikâyetin maddi ve hukuki temellerine başvuru formu ve eklerinde yer verilmesi gerektiği aç ıkça belirtilmi ş böylece ba şvuru koşullar ının öngörülebilirli ği kuvvetlendirilmi ştir (Cemal Günsel , 23). 31. Bireysel ba şvuru incelemesinde Anayasa Mahkemesi kamu gücü eylem ve işlemleri ile mahkeme kararlar ının Anayasa'ya uygunlu ğunun ve müdahale gerekçelerini n denetimini kendiliğinden yapmaz. Bu sebeple başvurucunun başvurusunun esas ını ve bu kapsamda kamu makamlar ı taraf ından ortaya konulan gerekçelerin ilgili ve yeterli olup olmad ığını Anayasa Mahkemesine inceletebilmesi için öncelikle kendisinin ihlal iddialar ını gerekçelendirmesi , buna ilişkin olay ve olgular ı aç ıklamas ı ve delillerini sunmas ı zorunludur. Anayasa Mahkemesinin ba şvurucunun yerine geçerek ihlal iddialar ını gerekçelendirme, ola y ve olgular ı ortaya koyma ve delil toplama görev ve yükümlülü ğü bulunmamaktad ır. Söz konusu yükümlülükler ba şvurucuya aittir ( Cemal Günsel , 24, 25). Başvuru Numaras ı: 2017/15646 Karar Tarihi : 21/4/2021 732. Başvurucular ın an ılan yükümlülüklere uymamalar ı hâlinde şikâyetlerini temellendiremedikleri için ba şvurular ı aç ıkça dayanaktan yoksun bulunabilir. Anayasa Mahkemesi temellendirmeye ili şkin incelemesini her ba şvurunun somut ko şullar ında yapar. Kuşkusuz bu yükümlülüklere ellerinde olmayan nedenlerle uymamalar ının ikna edici gerekçelerini Mahkemeye sunmalar ı ya da Mahkemenin bu durumu i şin niteliğinden anlamas ı hâli müstesnad ır (Cemal Günsel , 26). 33. Somut ba şvuruda terör suçundan ceza infaz kurumunda tutuklu olarak buluna n başvurucunun kendisiyle ilgili mahrem kalmas ını istediği konular ı da yazd ığını beyan etti ği defterlere, tahliyesinde verilmek üzere el konulmu ştur. Başvurucunun günlük şeklinde yaz ılar yazd ığı anlaşılan defterlere el konulmas ı suretiyle özel hayata sayg ı hakk ına müdahale olduğu söylenebilir. 34. Söz konusu müdahalenin temel haklar ı ihlal edip etmedi ği ve özellikle defterin kullan ılma amac ı ve içeri ği konusunda ba şvurucu ile kamu makamlar ı aras ında ihtila f bulunmaktad ır. Bu durumda Anayasa Mahkemesinin bu ba şvurunun esas ını inceleyebilmesi için öncelikle ba şvurucunun İdarenin gerekçelerini kar şılayacak yeterlikte aç ıklama yapmas ı zorunludur. 35. Buna kar şın başvurucu, bireysel ba şvuru formunda; defterleri ki şisel duygu ve düşüncelerini, ayr ıca şiir, öykü gibi denemelerini yazmak için kulland ığını, İnfaz Kurumunun gerekçesinin kendisiyle ilgili olmad ığını söylemekle yetinmi ştir. Başvurucunun defterin içeriğine ilişkin genel ve soyut aç ıklamalar ından defterin farkl ı amaçlarla kullan ılıp kullan ılmad ığı ve defterlerde ba şka kişilerin ifadelerine yer verilip verilmedi ği anlaşılamamaktad ır. Bir başka deyişle İnfaz Kurumunun, kantininden al ınabilen defterlerin terör örgütü FETÖ/PDY'ye üye olma suçundan tutuklu olanlar taraf ından amac ı dışında kullan ıldığı, ayr ıca defterlerde ba şkalar ının ifadelerine yer verilerek ki şilerin ifşa edildiği ve bu durumunun güvenlik zafiyeti yaratt ığı yönündeki tespitlerine kar şı, başvurucu taraf ından bir aç ıklama yap ılmam ıştır. Bu durumda ba şvurucunun İnfaz Kurumunun güvenlik endi şesi ve gerekçesini kar şılar nitelikte defterin içeri ğine ilişkin somut verilerle iddialar ını gerekçelendirdi ği ve delillendirdi ği söylenemez. 36. Öte yandan ba şvurucu, defterlerin tahliye durumunda iade edilmek üzere muhafaza alt ına al ınmas ı şeklindeki İnfaz Kurumu müdahalesinin özel hayata sayg ı hakk ını ihlal ettiğini, yaln ızca soyut olarak ileri sürmü ş; defterlerin içeri ğinin hangi nedenle an ılan hakk ın kapsam ında kald ığı, müdahalenin özel hayata sayg ı hakk ının hangi güvencelerinin ne şekilde etkilendi ğine dair aç ıklama yapma yoluna gitmemi ştir. 37. Sonuç olarak ba şvurucu, şikâyetlerine konu temel olay ve olgular ile bireysel başvuruya konu etti ği ve temel hak ve özgürlüklerden hangisinin hangi nedenle ihlal edildiğini aç ıklamak yönündeki yükümlülü ğünü yerine getirmemi ş; bu bağlamda ileri sürdüğü ihlal iddialar ını temellendirememi ştir. 38. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; Başvuru Numaras ı: 2017/15646 Karar Tarihi : 21/4/2021 8A. Başvurucunun adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 21/4/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Recai AKYEL Üye Üye Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN