TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET YA ŞAR SARCAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/10269) Karar Tarihi: 7/6/2023 R.G. Tarih ve Say ı: 1/8/2023-32266 Başvuru Numaras ı: 2020/10269 Karar Tarihi : 7/6/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Mustafa Eyyub DEM İRBAŞ Başvurucu : Mehmet Ya şar SARCAN Temsilcisi : Müslim SARCAN Vekili : Av. Ayşe Elvin KÜÇÜK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET YA ŞAR SARCAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/10269) Karar Tarihi: 7/6/2023 R.G. Tarih ve Say ı: 1/8/2023-32266 Başvuru Numaras ı: 2020/10269 Karar Tarihi : 7/6/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Mustafa Eyyub DEM İRBAŞ Başvurucu : Mehmet Ya şar SARCAN Temsilcisi : Müslim SARCAN Vekili : Av. Ayşe Elvin KÜÇÜK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, adli yard ım talebinin reddedilmesi nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 9/3/2020 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 7. Başvurucu, K ırıkhan 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin (Mahkeme) 2020/34 Esas say ılı dosyas ında adli yard ım talepli tapu iptali ve tescil davas ı açm ıştır. Başvurucu, dava Başvuru Numaras ı: 2020/10269 Karar Tarihi : 7/6/2023 3dilekçesi ile çal ışacak durumda olmad ığını beyan ederek ikamet etti ği yerin muhtarl ığı taraf ından düzenlenen fakirlik belgesini ibraz edip adli yard ım talebinde bulunmuştur. Mahkeme, ba şvurucunun adli yard ım talebini 24/1/2020 tarihli Tensip Tutana ğı ile "Davac ının adli yard ım talebinin davac ı üzerinde kay ıtlı taşınmazlar bulunmas ı ve adli yard ım şartlar ını taşımamas ı" gerekçesiyle reddetmi ştir. 8. Başvurucu 3/2/2020 tarihli itiraz dilekçesi ile üzerine kay ıtlı taşınmazlar ın değerli olmad ığını veya tar ıma elveri şli bulunmad ığını belirtmiştir. Ayr ıntılı bir mali, sosyal durum ara ştırmas ı yap ılmas ının durumunu ispat edece ğini söyleyerek adli yard ıma ilişkin ret karar ının kald ırılmas ını talep etmi ştir. İtiraz ı inceleyen K ırıkhan 2. Asliye Huku k Mahkemesi 18/2/2020 tarihli karar ı ile itiraz ı reddetmi ştir. Karar gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "... talep edenlerce müvekkilinin gelir kaynaklar ına ve zorunlu giderlerine ili şkin bir belge sunulmam ış olup adli yard ım talebinde bulunulmu ştur. Adli yard ım müessesesi HM K m334 vd. düzenlenmi ş olup belirli şartlar ın varl ığı halinde yararlan ılabileceği belirtilmi ştir. Dosya incelendi ğinde davac ı vekilin adli yard ım talebinin ko şullar ı itibariyle olu şmad ığı, dosya içerisinde bulunan mevcut belgelerin incelenmesinde davac ı vekilince dosyaya sunulan yukar ıdaki belgelerin yan ında ayn ı zamanda itiraz eden Mehmet Ya şar Sarcan üzerine 6 adet kay ıtlı taşınmaz ın, bulundu ğu buna kar şılık fakirlik belgesi bulunmas ı, ak ıl hastas ı olmas ı, belediye, ilçe tar ım cevaplar ının adli yard ım talebinin kabulü için yeterli kanaat olu şturmad ığı, fakirlik belgesinin davac ının mali durumunun tespiti için yeterli olmamas ı da göz önüne al ınarak talebin reddine yönelik kararda usul ve yasaya yönünde n bir eksiklik ve hata olmad ığı kabul edilerek itiraz ın reddine dair a şağıdaki hüküm kurulmuştur." 9. Başvurucu 20/2/2020 tarihinde 1.713 TL tutar ındaki gider avans ını yat ırm ıştır. Başvuruya konu dava 19/2/2023 tarihinde yap ılan son duru şmaya göre 8/11/2023 tarihine ertelenmi ş olup derdesttir. 10. Adli yard ım talebinin reddi sonras ı yapt ığı itiraz üzerine verilen karar 18/2/2020 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. Başvurucu 9/3/2020 tarihinde ve süresinde bireysel başvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 11. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 334. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: ''Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma dü şürmeksizin, gereken yarg ılama veya takip giderlerini k ısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan kimseler, iddia ve savunmalar ında, geçici hukuki korunma taleplerinde ve icra takibinde, taleplerinin aç ıkça dayanaktan yoksun olmamas ı kayd ıyla adli yard ımdan yararlanabilirler.' ' 12. 6100 say ılı Kanun'un 336. maddesinin (1) ve (2) numaral ı fıkralar ı şöyledir: "Adli yard ım, as ıl talep veya i şin karara ba ğlanacağı mahkemeden; icra ve iflas takiplerinde ise takibin yap ılacağı yerdeki icra mahkemesinden istenir. Talepte bulunan ki şi, iddias ının özeti ile birlikte, iddias ını dayand ıracağı delilleri ve yarg ılama giderlerini kar şılayabilecek durumda olmad ığını gösteren mali durumuna ili şkin belgeleri mahkemeye sunmak zorundad ır." Başvuru Numaras ı: 2020/10269 Karar Tarihi : 7/6/2023 413. 6100 say ılı Kanun'un 337. maddesinin (1) ve (2) numaral ı fıkralar ı şöyledir: "Mahkeme, adli yard ım talebi hakk ında duru şma yapmaks ızın karar verebilir. Ancak, talep hâlinde inceleme duru şmal ı olarak yap ılır. Adli yard ım taleplerinin reddine ili şkin mahkeme kararlar ında sunulan bilgi ve belgelerin kabul edilmeme sebebi aç ıkça belirtilir. Adli yard ım talebinin reddine ili şkin kararlara kar şı, tebliğinden itibaren bir hafta içinde karar ı veren mahkemeye dilekçe vermek suretiyle itiraz edilebilir. Karar ına itiraz edilen mahkeme, itiraz ı incelemesi için dosyay ı o yerde adli yard ım talebi yap ılan hukuk mahkemesinin birden fazla dairesinin bulunmas ı hâlinde, numara olarak kendisini izleyen daireye, son numaral ı daire için birinci daireye, o yerde adli yard ım talebi yap ılan hukuk mahkemesinin tek dairesi bulunmas ı hâlinde ise ayn ı işlere bakmakla görevli en yak ın mahkemeye gönderir. İtiraz incelemesi neticesinde verilen karar kesindir. Adli yard ım talebi reddedilirse, ödeme gücünde sonradan gerçekle şen ciddi bir azalmaya dayan ılarak tekra r talepte bulunulabilir." 14. 6100 say ılı Kanun'un 339. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Adli yard ım karar ından dolay ı ertelenen tüm yarg ılama giderleri ile Devletçe ödenen avanslar dava veya takip sonunda haks ız ç ıkan kişiden tahsil olunur. Adli yard ımdan yararlanan ki şinin haks ız ç ıkmas ı hâlinde, uygun görülürse yarg ılama giderlerinin en çok bir y ıl içinde ayl ık eşit taksitler hâlinde ödenmesine karar verilebilir." V.İNCELEME VE GEREKÇE 15. Anayasa Mahkemesinin 7/6/2023 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 16. Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) kapsam ında gerçekle ştirilen güncel sorguya göre 2022 y ılında yap ılan intikaller sonucu üzerine kay ıtlı yirmi sekiz ta şınmaz ı olduğu tespit edilen ba şvurucunun adli yard ım talebinin ayn ı zamanda ba şvurunun esas ını da oluşturduğu gözetilerek 6100 say ılı Kanun'un 339. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı uyar ınca geçici olarak kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Mahkemeye Eri şim Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 17. Başvurucu; açt ığı sat ın almaya dayal ı tapu iptali ve tescil davas ında, dava harc ı ve yarg ılama giderlerini kar şılama imkân ı olmad ığından adli yard ım talebinde bulundu ğunu ve talebine dayanak belgeleri Mahkemeye sundu ğunu, Mahkemece kabul edilebilir bir değerlendirme yap ılmadan talebinin reddedildi ğini belirterek adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 18. Anayasa n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2020/10269 Karar Tarihi : 7/6/2023 5 Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünd e davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. 19. Başvurucunun adli yard ım talebinin reddedilmesi nedeniyle ekonomik gücü olmamas ına rağmen dava harc ı ve yarg ılama giderlerini ödemeye zorlanmas ı çerçevesinde dile getirdi ği ihlal iddialar ı adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ı başlığı alt ında değerlendirilmi ştir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 20. Başvurucu, adli yard ım talebinin Mahkeme taraf ından reddedilmesi üzerine 6100 say ılı Kanun da öngörüldü ğü şekilde itiraz yoluna ba şvurmuş; itiraz ının reddedilmesi üzerine Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuru yapm ıştır. Başvurucu talep edilen yarg ılama giderlerini bireysel ba şvurudan sonra ödemi ş olup inceleme tarihi itibar ıyla yarg ılaman ın Mahkemede devam etti ği anlaşılm ıştır. 21. Anayasa Mahkemesi, Tacettin Ceylan ([GK] B. No: 2017/39062, 10/11/2021) karar ında adli yard ım talebinin reddi nedeniyle ba şvurucunun ba şta mahkemeye eri şim hakk ı olmak üzere temel haklar ına yap ılan müdahaleye kar şı bireysel ba şvuruda bulunamamas ının yarg ılaman ın bütününü adil olmaktan ç ıkar ıp ç ıkarmad ığı veya müdahalenin sonuçlar ının ağırlaşmas ına yol aç ıp açmad ığı hususunu incelemi ş ve devam eden yarg ılamada yarg ılama safahat ında verilen adli yard ım talebinin reddine ili şkin ara karar ının kesinle şmesinin ard ından salt bu karara yönelik ba şvuru yap ılabileceği sonucuna varm ıştır (Tacettin Ceylan , 41-43). 22. Başvuru formu ile eklerinin incelenmesi neticesinde aç ıkça dayanaktan yoksu n olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden i. Müdahalenin Varl ığı ve Hakk ın Kapsam ı 23. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddiada bulunma ve savunma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ştir. Dolay ısıyla mahkemeye eri şim hakk ı, Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğünün bir unsurudur. Di ğer yandan Anayasa'n ın 36. maddesine " adil yarg ılanma " ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının madde metnine dâhil edildiği vurgulanm ıştır. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'ni (Sözle şme) yorumlayan Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi, Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının mahkemeye erişim hakk ını içerdiğini belirtmektedir ( Özbak ım Özel Sa ğlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, 34). 24. Mahkemeye eri şim hakk ı, bir uyu şmazl ığı mahkeme önüne ta şıyabilmek ve uyuşmazl ığın etkili bir şekilde karara ba ğlanmas ını isteyebilmek anlam ına gelmektedir. Kişinin mahkemeye ba şvurmas ını engelleyen veya mahkeme karar ını anlams ız hâle getiren, bir başka ifadeyle mahkeme karar ını önemli ölçüde etkisizle ştiren s ınırlamalar mahkemey e erişim hakk ını ihlal edebilir ( Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, 52). Başvuru Numaras ı: 2020/10269 Karar Tarihi : 7/6/2023 625. Başvurucunun adli yard ım talebinin reddedilmesi sonucu yarg ılama masraflar ını ödemek zorunda b ırak ılmas ı nedeniyle mahkemeye eri şimine müdahalede bulunuldu ğu açıktır. ii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 26. Anayasa n ın 13. maddesi şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgil i maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 27. Yukar ıda an ılan müdahale Anayasa n ın 13. maddesinde belirtilen şartlar ı yerine getirmedi ği müddetçe Anayasa n ın 36. maddesinin ihlalini te şkil edecektir. 28. Bu sebeple müdahalenin Anayasa n ın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun dü şen, kanun taraf ından öngörülme, me şru bir amaç ta şıma, ölçülülük ilkesine ayk ırı olmama ko şullar ına uygun olup olmad ığının belirlenmesi gerekir. (1) Kanunilik 29. Başvuru konusu olayda adli yard ım talebinin 6100 say ılı Kanun'un 334. ve devam ı maddelerinde öngörülen şartlar ın gerçekle şmediği gerekçesiyle Mahkemece reddedildi ği anlaşılmaktad ır. 30. Mahkemenin 6100 say ılı Kanun'un 334. madde hükmünü esas alarak verdi ği ret karar ına göre yap ılan müdahalenin kanun taraf ından öngörülme ölçütünü kar şılad ığı sonucuna var ılm ıştır. (2) Meşru Amaç 31. Anayasa'n ın 13. maddesi, temel hak ve özgürlüklerin s ınırland ırılmas ını ilgili hak ve özgürlü ğe ilişkin Anayasa maddesinde gösterilen özel s ınırland ırma sebeplerini n bulunmas ına bağlı k ılm ıştır. Anayasa n ın 36. maddesinde özel s ınırlama nedeni düzenlenmemi ştir. Anayasa n ın 36. maddesinde, adil yarg ılanma hakk ı için herhangi bir sınırlama nedeni öngörülmemi ş olmakla birlikte bunun hiçbir şekilde s ınırland ırılmas ı mümkün olmayan mutlak bir hak oldu ğu düşünülemez. Anayasa Mahkemesi kararlar ında, Anayasa'n ın başka maddelerinde yer alan hak ve özgürlükler ile devlete yüklenen ödevlerin özel s ınırlama sebebi gösterilmemi ş hak ve özgürlüklere s ınır teşkil edebilece ği kabu l edilmektedir (AYM, E.2013/95, K.2014/176, 13/11/2014; AYM, E.2014/177, K.2015/49, 14/5/2015). 32. Yarg ı harçlar ı, yarg ı hizmetinden yararlan ılmas ı karşılığında devlete ödenen katk ı pay ını ifade etmektedir. Yarg ı harc ı ödeme yükümlülü ğü getirilmesiyle, bölünebilen bir kamu hizmeti olan yarg ı hizmetinden yararlananlar ın bu hizmetin maliyetinin bir k ısm ına katlanmas ı hedeflenmektedir. Bunun yan ında yarg ı harc ının abart ılı, zorlama vey a ciddiyetten yoksun taleplerin disipline edilmesi ve gereksiz ba şvurular ın önüne geçilerek mahkemelerin me şgul edilmesinin önlenmesi amac ına hizmet etti ği de aç ıktır. Öte yandan başvurucular ın harç d ışındaki yarg ılama giderleri kar şılığında avans yat ırmakla yükümlü Başvuru Numaras ı: 2020/10269 Karar Tarihi : 7/6/2023 7kılınmas ının amac ı ise yarg ılama s ıras ında yap ılmas ı zorunlu giderleri finanse etmektir. Bu giderlerin yarg ı hizmeti talep eden ki şi taraf ından kar şılanmas ı işin doğası gereğidir. Dolay ısıyla başvurucular ın harç ve di ğer yarg ılama giderlerini ödemekle yükümlü kılınmas ının mahkemeye eri şim hakk ının doğasından kaynaklanan ve anayasal aç ıdan meşru amaçlara dayand ığı sonucuna ula şılm ıştır (Famiye Be ğim ve Mehmet Tahir Be ğim, B. No: 2017/21882, 10/2/2021, 45). (3) Ölçülülük 33. Adli yard ım talebinin reddedilmesi nedeniyle ba şvurucunun mahkemeye erişimine getirilen s ınırlaman ın ölçülü olup olmad ığı ve başvurucuya a ğır bir yük getirip getirmedi ği hususlar ının değerlendirilmesi gerekir. (a) Genel İlkeler 34. Anayasa'n ın 13. maddesi uyar ınca hak ve özgürlüklerin s ınırland ırılmas ında dikkate al ınacak ölçütlerden biri olan ölçülülük, hukuk devleti ilkesinden do ğmaktad ır. Hukuk devletinde hak ve özgürlüklerin s ınırland ırılmas ı istisnai bir yetki oldu ğundan bu yetki ancak durumun gerektirdi ği ölçüde kullan ılmas ı şart ıyla hakl ı bir temele oturabilir. Bireylerin hak ve özgürlüklerinin somut ko şullar ın gerektirdi ğinden daha fazla sınırland ırılmas ı kamu otoritelerine tan ınan yetkinin a şılmas ı anlam ına gelece ğinden hukuk devletiyle ba ğdaşmaz (AYM, E.2013/95, K.2014/176, 13/11/2014). 35. Anayasa'n ın 13. maddesinde yer alan ölçülülük ilkesi elveri şlilik, gereklilik ve orant ılılık olmak üzere üç alt ilkeden olu şmaktad ır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin amac ı gerçekleştirmeye elveri şli olmas ını, gereklilik amaç bak ımından müdahalenin zorunlu olmas ını yani ayn ı amaca daha hafif bir müdahale ile ula şılmas ının mümkün olmamas ını, orant ılılık ise bireyin hakk ına yap ılan müdahale ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul bir dengenin gözetilmesi gereklili ğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2016/16, K.2016/37, 5/5/2016; Mehmet Akdo ğan ve diğerleri , B. No: 2013/817, 19/12/2013, 38; Emrah Yayla [GK], B. No: 2017/38732, 6/2/2020, 68). 36. Gereksiz ba şvurular ın önlenerek dava say ısının azalt ılmas ı ve mahkemeleri n gereksiz yere me şgul edilmeksizin uyu şmazl ıklar ın makul sürede bitirebilmesi amac ıyla belli yükümlülükler öngörülebilir. Bu yükümlülüklerin kapsam ını belirlemek kamu otoritelerini n takdir yetkisi içindedir. Öngörülen yükümlülükler dava açmay ı imkâns ız k ılmad ıkça ya da aşırı derecede zorla ştırmad ıkça mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği söylenemez (Serkan Acar , B. No: 2013/1613, 2/10/2013, 39). 37. Anayasa Mahkemesi bireysel ba şvuru kapsam ında yapt ığı değerlendirmelerde, mahkemeye eri şim hakk ının kural olarak mutlak bir hak olmay ıp s ınırland ırılabileceğini, bu hususta devletlerin takdir haklar ı gereği baz ı düzenlemeler yapabilece ğini, bununla birlikte getirilecek s ınırland ırmalar ın hakk ın özünü zedeleyecek nitelikte olmamas ı, meşru bir amaç izlemesi, aç ık ve ölçülü olmas ı ve başvurucu üzerinde a ğır bir yük olu şturmamas ı gerektiğini belirtmiştir (Mesut Güzel , B. No: 2014/5876, 22/9/2016, 31). 38. Taraflar ın dava açarken veya yarg ılama s ıras ında harç, gider avans ı gibi yarg ılama giderlerini ödemek zorunda b ırak ılmas ına yönelik düzenlemeler mahkemeye erişim hakk ına müdahale olu şturmakta ise de abart ılı, zorlama veya ciddiyetten yoksu n talepleri disipline etmeye yönelik orant ılı müdahaleler me şru görülebilir. Ancak bu Başvuru Numaras ı: 2020/10269 Karar Tarihi : 7/6/2023 8sınırlamalar ın hakk ın özüne zarar vermeyecek nitelikte, me şru bir amaca dayal ı ve kullan ılan arac ın s ınırlama amac ı ile orant ılı olmas ı, kamu yarar ının gerekleri ile bireyin haklar ı aras ında kurulmaya çal ışılan adil dengeyi bozacak şekilde birey aleyhine katlan ılmas ı zor külfetler yüklememi ş olmas ı gerekir ( Özkan Şen, 61, 62). 39. Öte yandan temel hak ve özgürlükleri korumak öncelikle yarg ılama makamlar ının görevi oldu ğundan ve maddi olgular ı değerlendirmek noktas ında bu makamlar Anayasa Mahkemesine göre daha elveri şli konumda bulunduklar ından, yarg ılama makamlar ının kararlar ında gösterdikleri gerekçeler ölçülülük incelemesinde büyük önem ta şır. (b)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 40. Başvuru konusu davada Mahkemece adli yard ım talebinin reddedilmesi üzerine başvurucu taraf ından gerekli harç ve masraflar ın yat ırıldığı ve yarg ılaman ın devam etti ği anlaşılmaktad ır. 41. Mahkemeye eri şim hakk ına yap ılan müdahalenin ölçülülü ğü bağlam ında ilk değerlendirilmesi gereken husus elverişlilik kriteridir. Ba şvurucular ın harç ve yarg ılama gideri ödemekle yükümlü k ılınmas ının gereksiz yere dava aç ılmas ını önleme amac ına ulaşılmas ı yönünden elveri şli bir araç oldu ğu aç ıktır (Famiye Be ğim ve Mehmet Tahir Be ğim, 50). 42.İkinci olarak müdahalenin gereklilik kriterini sa ğlay ıp sağlamad ığı incelenmelidir. Gereklilik, mahkemeye eri şim hakk ını en az zedeleyen arac ın seçilmesini ifade etmektedir. Yarg ısal başvurularda ilgililerin harç ve di ğer yarg ılama giderlerini ödemekle yükümlü k ılınmas ının mahkemeye eri şim hakk ını k ısıtlad ığı tart ışmas ızdır. Bununla birlikte harç ve yarg ılama giderlerini ödeme yükümlülü ğünün doğduğu ana göre müdahalenin derecesi de ğişebilmektedir. İlgilinin daha yarg ılaman ın başında yarg ılama giderlerini ödemekle yükümlü tutulmas ı ile yarg ılaman ın sonunda yarg ılama giderlerini ödemeye mahkûm edilmesi aras ında müdahalenin a ğırlığı bak ımından önemli farkl ılık bulunmaktad ır. Yarg ılama giderlerinin dava şart ı olarak öngörülmesinin davan ın esas ı karara bağland ıktan sonra ki şinin yarg ılama giderini ödemekle yükümlü k ılınmas ına nazaran mahkemeye eri şim hakk ına daha a ğır bir müdahale te şkil edeceği kuşkusuzdur. Bu sebeple yarg ılama giderlerini ödeme yükümlülü ğünün yarg ılaman ın sonuna ötelenmesinin hakk a daha hafif bir müdahale te şkil etmesi sebebiyle tercihe şayan bir yöntem oldu ğu söylenebili r (Famiye Be ğim ve Mehmet Tahir Be ğim, 51). 43. Dava aç ılırken kişilerin harç ve gider avans ını peşin ödemekle yükümlü tutulmas ına karşın söz konusu yarg ılama masraflar ının k ısmen veya tamamen dava sonunda ödenmesi durumu gereksiz yere dava aç ılmas ının önlenmesi amac ına hizmet etmeyebilir. Kanun koyucu taraflar ın davan ın hangi a şamas ında yarg ılama giderlerini ödemekle yükümlü olduklar ını belirlemede takdir yetkisine sahiptir. Nitekim kanunda; davac ı tarafça ba şvuru harc ının ve maktu harc ın peşin, nispi karar harc ının da dörtte birinin pe şin olarak ödenmesi, yine belirli miktarda gider avans ının davan ın başında al ınmas ı öngörülmek suretiyle mahkemeye eri şim hakk ı bağlam ında araç ve amaç aras ında adil bir denge kurulmaya çal ışılm ıştır. 44. Ekonomik ve sosyal durumlar ı itibar ıyla yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olan ki şilerin sözü edilen masraflar ı davan ın başında ödemekle yükümlü tutulmalar ı ya da yarg ılama sürecinde masraf gerektirecek nitelikteki delillerin dosyaya celbedilmesi için ödeme yapmak zorunda b ırak ılmalar ı mahkemeye eri şimlerini imkâns ız hâle getirebilir vey a Başvuru Numaras ı: 2020/10269 Karar Tarihi : 7/6/2023 9önemli ölçüde zorla ştırabilir. Yukar ıda aç ıkland ığı gibi adli yard ım kurumunun taraflar ın talep ve delillerini ileri sürme, iddialar ını ispat etme imkânlar ını kolaylaştırarak bu suretle yarg ısal sürece etkili bir şekilde kat ılımlar ını sağlad ığı, böylece mahkemeye eri şim hakk ına yap ılan müdahaleyi daha dengeli hâle getirdi ği anlaşılmaktad ır. 45. Dava aç ılırken veya yarg ılama s ıras ında taraflardan birine yükletilen harç ve diğer yarg ılama masraflar ının miktar ı, ilgilinin ödeme kabiliyeti ve k ısıtlaman ın getirildi ği dava aşamas ı, mahkemeye eri şim hakk ı yönünden dikkate al ınmas ı gereken hususlard ır. Bu açıdan somut olay ko şullar ında ölçülülük incelemesi yap ılırken Mahkeme taraf ından ödenmesi istenen harç ve yarg ılama giderlerinin ba şvurucuya a şırı bir külfet olu şturup oluşturmad ığı, bu yükümlülü ğün kald ırılmas ının yolu olan adli yard ımla ilgili verilen ret karar ının gerekçesinin yeterlili ğinin de de ğerlendirilmesi gerekti ği aç ıktır. 46. Somut olayda ba şvurucunun adli yard ım talebi Tensip Tutana ğı ile reddedilmi ştir. Başvurucu 1.713 TL tutar ındaki yarg ılama harç ve masraflar ını itiraza ili şkin talebin reddinden iki gün sonra ödemi ştir. İtiraz ı inceleyen Mahkeme, ba şvurucunun üzerine kay ıtlı alt ı taşınmaz oldu ğunu gözeterek "fakirlik belgesinin davac ının mali durumunun tespiti için yeterli olmamas ı" nedeniyle adli yard ım talebinin reddinin usul ve yasaya uygun olduğunu belirtmi ştir. Yarg ılaman ın taraflarca haz ırlama ilkesine uygun olarak yürütülece ği gerçeğine ve adli yard ım talebinde bulunan ki şinin mali durumuna ili şkin belgeleri mahkemeye sunma zorunlulu ğuna rağmen başvurucu adli yard ım talep etti ği dava dilekçesinde ta şınmazlardan söz etmemi ştir. Başvurucu, dava dilekçesinde adli yard ım talebine dayanak olarak fakirlik belgesi sunmu ş ve hastal ığı nedeniyle çal ışacak durumd a olmad ığını, bu nedenle kendisinin ve ailesinin geçimini idame ettiremedi ğini belirtmiştir. Başvurucunun mental retardasyon hastal ığı nedeniyle k ısıtland ığı vesayet karar ından anlaşılmaktad ır. Başvurucu, adli yard ım talebinin reddine ili şkin olarak verilen karara yapt ığı itirazda ta şınmazlar ın kira geliri getirmedi ğini veya ekime elveri şli olmad ığını belirtmiş ve ayr ıntılı sosyal durum ara ştırmas ı yap ılmas ını talep etmi ştir. Mahkemenin ve itiraz ı inceleyen mercinin ba şvurucu üzerine kay ıtlı taşınmazlar ın varl ığını adli yard ımdan faydaland ırma için engel gördü ğü, dayanak olarak sunulan çiftçi kay ıt sistemine kay ıtlı olmad ığını belirten belge ile fakirlik belgesinin adli yard ımdan faydaland ırma için yeterli olmad ığı tespiti ödenmesi gereken tutar ın düşüklüğü karşısında yap ılan yorumun ba şvurucunun önemli ölçüde maddi sıkıntıya düşmeyeceği görüşünü desteklemektedir. 47. Yarg ılama makamlar ı başvurucunun söz konusu tutar ı ödemesi hâlinde kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde güçle ştireceği iddias ını desteklemek için muhtarl ıktan ald ığı belgeye itibar etmemi ştir. Kald ı ki başvurucunun dava dilekçesinde üzerine kay ıtlı ikisi bağıms ız bölüm (mesken) olmak üzere toplam alt ı taşınmaz ın varl ığı karşısında bu ta şınmazlar ın varl ığı hakk ında adli yard ıma kabule şayan özellikleri ve taşınmazlar ın değeri konusunda itiraz dilekçesinde itiraz ı kabul etmeye yetecek bir aç ıklama yapmad ığı da gözetilerek söz konusu ta şınmazlar ın değersizliği veya tar ıma elveri şsizliği dışında dinlenebilir bir iddia öne sürmedi ği görülmektedir. Bu durumda davan ın niteliği de gözetilerek mahkemeye eri şimine yap ılan müdahalenin gözetilen me şru amaç ile korunma k istenen hak yönünden gerekli ve orant ılı olmad ığı söylenemez. Bu durumun ba şvurucu üzerinde a şırı bir yük olu şturmad ığı ve yap ılan müdahalenin ölçüsüz olmad ığı sonucuna ulaşılm ıştır. 48. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edilmediğine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2020/10269 Karar Tarihi : 7/6/2023 10VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin GEÇ İCİ OLARAK KABULÜNE, B. Adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının İHLAL EDİLMEDİĞİNE, D. Adli yard ım talebinin kabulü ile geçici olarak muaf tutulan 446,90 TL harçtan ibaret yarg ılama giderinin 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı uyar ınca başvurucudan TAHS İLİNE, E. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 7/6/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.