TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR SEYDAGA TEKiN BA VURUSU (Ba vuru Numaras1: 2015/3968) Karar Tarihi: 21/2/2019 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2015/3968 : 21/2/2019 iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Recep KOMURC-0 M. EminKUZ R1dvan GULE ; Yild1z SEFERiNOGLU Mehmet Sadik Y AMLI Seydaga TEKiN Av. Meral HANBA Y AT YESiL I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, teror olaylanndan dogan maddi zararlann eksik tazmin edilmesi, manevi zararlann ise h
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR SEYDAGA TEKiN BA VURUSU (Ba vuru Numaras1: 2015/3968) Karar Tarihi: 21/2/2019 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2015/3968 : 21/2/2019 iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Recep KOMURC-0 M. EminKUZ R1dvan GULE ; Yild1z SEFERiNOGLU Mehmet Sadik Y AMLI Seydaga TEKiN Av. Meral HANBA Y AT YESiL I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, teror olaylanndan dogan maddi zararlann eksik tazmin edilmesi, manevi zararlann ise hi9 tazmin edilmemesi nedeniyle miilkiyet hakkmm; buna ili kin idari ve yarg1sal siirecin makul siirede sonu9landmlmamas1 nedeniyle adil yarg1lanma hakkmm ihlal edildigi iddialanna ili kindir. II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 3/3/2015 tarihinde yapilm1 tir . 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yap1lan on incelemesinden sonra Komisyona sunulmu tur. 4. Komisyonca, ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Boliim tarafmdan yap1lmasma karar verilmi tir. 5. Boliim Ba kam tarafmdan ba vurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap1lmasma karar verilmi tir. 6. Ba vuru belgelerinin bir omegi bilgi i9in Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir. Bakanhk , Anayasa Mahkemesinin onceki kararlanna ve bu kapsamda sunulan gorii lerine atfen ba vuru hakkmda gorii sunulmayacagm1 bildirmi tir III. OLAY VE OLGULAR 7. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle ilgili olaylar ozetle oyledir: 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3968 : 21/2/2019 8. Ba vurucu, teror olaylan neticesinde koyuniin bo alt1lmas1 nedeniyle 1994 yilmda yerle im yerinden go9 etmek zorunda kald1gm1 iddia etmi ve 20/9/2005 tarihinde 17/7/2004 tarihli ve 5233 say1h Teror ve Terorle Mucadeleden Dogan Zararlann Kar 1lanmas1 Hakkmda Kanun kapsammda zararlannm kar Ilanmas1 talebiyle Tunceli Valiligi Teror ve Terorle Mucadeleden Dogan Zarar Tespit Komisyonuna (Komisyon) ba vurmu tur. Komisyon 30/5/2008 tarihli karanyla bilgi ve belge eksikliginden talebin reddine karar vermi tir. 9. Ba vurucu, Komisyon karann iptali istemiyle dava a9m1 tlr. Malatya idare Mahkemesi 26/2/2010 tarihli karanyla ozetle, davah idarenin kendisine sunulan bilgi ve belgeleri dikkate alarak yeniden ke if ve bilirki i incelemesi ile elde edilecek bilgiye gore karar vermesi gerektigi gerek9esiyle i lemi iptal etmi tir. 10. iptal karan uzerine amlan Komisyon tarafmdan yeniden yap1lan inceme ve degerlendirme sonucu ba vurucuya 8.353,30 TL odenmesine karar verilmi tir. Ba vurucu bu tutan kabul etmeyerek uyu mazhk tutanag1 imzalam1 ve yeniden iptal davas1 a9m1 tlr. 11. Elaz1g 2. idare Mahkemesi 30/4/2013 tarihli karan ile ozetle ba vurucunun aga9 zararlannm giderilmedigi gerek9esiyle Komisyon karanm iptal etmi tir. Kararda diger zarar unsurlan yonunden hesaplamanm dogru oldugu, aynca 5233 say1h Kanun'a gore manevi tazminata hukrnedilemeyecegi de belirtilmi tir. 12. Ba vurucu , iptal karanm temyiz etm1 tu. Temyiz dilek9esinde ozellikle mahkemenin hayvan zararlan, birim fiyatlara ili kin degerlendirmeleri ve mulke uzak kalman sure ile manevi tazminata ili kin degerlendirmesinin hukuka aykm oldugu ileri surulmu llir. Karar, Dam tay Onbe inci Dairesi tarafmdan onanm1 tlr. 13. Karar duzeltme istemi de aym Daire tarafmdan reddedilmi tir. Karar duzeltme isteminin reddine ili kin karar 10/2/2015 tarihinde ba vurucuya teblig edilmi tir. 14. Ba vurucu 3 /3/2015 tarihinde bireysel ba vuruda bulunmu tur. 15. Diger taraftan amlan iptal karan uzerine Komisyon tarafmdan yeniden hesaplama yap1lm1 tu. 6/8/2013 tarihli ve kararla; ba vurucuya ah ap ta duvarh ev i9in 3.074 TL, ahu ah ap, ta duvarh ahu i9in 4.658 TL, kira9 arazi i9in 12.647,63 TL, kan 1k meyve aga9lan i9in 14.773,50 TL ve ceviz aga9lan i9in 63.000 TL olmak uzere toplam olarak 98.153,13 TL odenmesine karar verilmi tir. 16. Komisyon karannm akabinde 5233 say1h Kanun'un 12. maddesi geregmce davet yaz1s1 ile birlikte sulhname omegi ba vurucunun vekiline gonderilmi tir . "Yukarzda nakti olarak belirtilen zararzmzn /zararlarzmzn kar:jllanmasz sonucunda Komisyonun tespitine esas olay ile ilgili olarak ugradzgzm zararzmzn tamamznzn kar zlanmz oldugunu kabul ve taahhut ederim" beyamm i9eren sulhname 3/1/2014 tarihinde ba vurucu vekili tarafmdan imzalanm1 tu. 17. Komisyon tarafmdan belirlenen ve sulhname imzalanarak kabul edilen tutar ba vurucunun vekiline ait banka hesabma 28/4/2014 tarihinde yatmlm1 tu. 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3968 : 21/2/2019 IV. iLGiLi HUKUK A. Ulusal Hukuk 18. 5233 say1h Kanun'un 1., 2., 4., 6., 7., 8., gevici 1., gevici 4. maddeleri (bkz. Celal Demir, B. No: 2013/3309, 6/2/2014, 15-21, 23). 19. 5233 say1h Kanun'un "Zararzn kar:jllanmaszna ili:jkin sulhname" kenar ba hkh 12. maddesi oyledir: "Komisyon, dogrudan dogruya veya bilirki$i araczlzgz ile yaptzgz lespitten sonra 8 inci maddeye gore belirlenen zaran, 9 uncu maddeye gore hesaplanan yaralanma, engelli hale gelme ve oliim hallerindeki nakdf odeme lulannz, 10 uncu maddeye gore ifa larzznz ve 11 inci maddeye gore mahsup edilecek miklarlan dikkale alarak, ugranzlan zaran sulh yoluyla kar$zlayacak safi miklarz belirler. Komisyonca, bu esaslara gore hazzrlanan sulhname lasansznzn ornegi davel yazzsz ile birlikle hak sahibine leblig edilir. Davel yazzsznda hak sahibinin sulhname lasansznz imzalamak uzere oluz gun i ;inde gelmesi veya yelkili bir lemsilcisini gondermesi gerekligi, aksi lakdirde sulhname lasarzszn. kabul elmemi$ sayzlacagz ve yargz yoluna ba$vurarak zararznzn lazmin edilmesini lalep elme hakkznzn saklz oldugu belirlilir. Davel uzerine gelen hak sahibi veya yelkili lemsilcisi sulhname lasarzsznz kabul ettigi lakdirde, bu lasan kendisi veya yelkili lemsilcisi ve komisyon ba$kanz larafindan imzalanzr. Sulhname lasarzsznzn kabul edilmemesi veya ikinci fikraya gore kabul edilmemi : sayzlmasz hallerinde bir uyu$mazlzk lulanagz duzenlenerek bir ornegi ilgiliye gonderilir. Sulh yoluyla c;ozulemeyen uyu$mazlzklarda ilgililerin yargz yoluna ba$vurma haklarz saklzdzr. " 20. 5233 say1h Kanun'un "Zararzn kar:Jzlanmas1" kenar ba hkh 13. maddesinin birinci fikras1 oyledir: "Sulhnamede belirlenen zararlar, sulhnamenin imzalanmaszndan sonra valinin onayz uzerine ifa larzma gore Bakanl1k bul ;esine bu amac;la konulan odeneklen u ; ay i ;erisinde kar$zlanzr. " 21. 20/10/2004 tarihli ve 25619 say1h Resmi Gazete'de yay1mlanarak yiiriirluge giren Teror ve Terorle Mucadeleden Dogan Zararlann Kar 1lanmas1 Hakkmda Yonetmelik'in (Yonetmelik) "Zararzn kar:Jzlanmaszna ili:jkin sulhname" kenar ba hkh 25. maddesi oyledir: "Komisyon, dogrudan dogruya veya bilirki$i araczlzgz ile yaplzgz lespitten sonra 16 ncz maddeye gore belirlenen zararz, 21 inci maddeye gore hesaplanan yaralanma, sakallanma ve alum hallerindeki nakdf odeme lularznz, 20 nci maddeye gore ifa larzz ile 23 uncu ve 2 uncu maddelere gore mahsup edilecek miklarlarz dikkale alarak, ugranzlan zaran sulh yoluyla kar$zlayacak safi miklan belirler. Komisyonca, bu esaslara gore hazzrlanan sulhname lasansznzn ornegi (EK-E) davel yazzsz ile birlikle hak sahibine leblig edilir. Davel yazzsznda, hak sahibinin sulhname lasarzsznz imzalamak uzere oluz gun i ;inde gelmesi veya yelkili bir lemsilcisini gondermesi gerekligi, aksi lakdirde sulhname lasarzszn, kabul elmemi$ sayzlacagz ve yargz yoluna ba$vurarak zararznzn lazmin edilmesini lalep elme hakkznzn saklz oldugu belirlilir. 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3968 : 21/2/2019 oyledir: Davet iizerine gelen hak sahibi veya yetkili temsilcisi sulhname tasarzsznz kabul ettigi takdirde, bu tasarz kendisi veya yetkili temsilcisi ve komisyon baJkanz tarafindan imzalanzr. Sulhname tasarzsznzn kabul edilmemesi veya ikinci fikraya gore kabul edilmemi ; sayzlmasz hallerinde, bir uyuJmazlzk tutanagz diizenlenerek bir ornegi ilgiliye gonderilir. Sulh yoluyla 9oziilemeyen uyuJmazlzklarda ilgililerin yargz yoluna baJvurma haklarz saklzdzr. 11 22. Aym Yonetmeligin "Zararm kar:jllanmas1" kenar ba hkh 26. maddesi oyledir: 11Sulhnamede belirlenen zararlar, sulhnamenin imzalanmaszndan sonra valinin onayz iizerine ifa tarzzna gore Bakanlzk biit ;esine bu ama ;la konulan odenekten ii ; ay i ;erisinde karJzlanzr. Bakanlzk, ellibin Yeni Tiirk Lirasznzn iizerindeki aynf ifa veya nakdf odemelerin Bakan onayz ile yapzlmasznz kararlaJtzrabilir. Bu miktar, her yzl bir onceki yzla iliJkin olarak 213 sayzlz Vergi Usu! Kanunu hiikiimleri uyarznca belirlenen yeniden degerleme oranznda artzrzlmak suretiyle uygulanzr. (DegiJik ii ;iincii fikra: 4/6/2018-2018 /11862 K.) Dev/et, odeme nedeniyle gene! hiikiimlere gore sorumlulara riicu eder ve riicu istemine iliJkin zamanaJzmz siireleri bir kat artmlarak uygulanzr. 23. Aym Yonetmeligin "Nakdi odemenin ekli ve tutan" kenar ba hkh 27. maddesi 11Sulhname tasarzlarz hak sahibi veya yetkili temsilcisi ile komisyon baJkanz tarafindan imzalandzktan sonra Vali veya Bakan tarafindan onaylanzr. Odemeler sulhname tasarzlarznzn onay tarih ve szralarz dikkate alznarak yapzlzr. Nakdi odemeler hak sahibi veya sahiplerinin banka hesaplarzna yapzlzr. 11 24. 6/1/1982 tarihli ve 2577 say1h idari Yargilama Usulli Kanunu'nun 2. maddesinin ( 1) numarah fikrasmm ilgili kism1 oy ledir: "1. jdari dava tiirleri Junlardzr : b) jdari eylem ve iJ!emlerden dolayz ki$isel haklarz dogrudan muhtel olanlar tarafindan a ;zlan tam yargz davalarz, 25. 2577 say1h Kanunu'nun 13. maddesinin (1) numarah fikras1 oyledir: "jdari eylemlerden haklarz ihlal edilmiJ olanlarm idari dava ac;madan once, bu eylemleri yazzlz bildirim iizerine veya baJka siiretle ogrendikleri tarihten itibaren bir yzl VE her ha/de eylem tarihinden itibaren bq yzl i ;inde ilgili idareye baJvurarak haklarznzn yerine getirilmesini istemeleri gereklidir. Bu isteklerin kzsmen veya tamamen reddi halinde, bu konudaki iJlemin tebligini izleyen giinden itibaren veya istek hakkmda altmzJ giin i ;inde cevap verilmedigi takdirde bu siirenin bittigi tarihten itibaren, dava siiresi i ;inde dava a9zlabilir. " 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3968 : 21/2/2019 26. Anayasa Mahkemesinin 25/6/2009 tarihli ve E.2006/79, K.2009/97 say1h karannm ilgili k1sm1 oyledir: "5233 sayzlz Yasa, teror eylemleri veya terorle mucadele kapsamznda yurutulen faaliyetler nedeniyle zarar goren ki$ilerin maddi zararlarznzn ozellikle yargz yoluna gitmelerine gerek kalmadan, idarece en kzsa sure i ;inde ve sulh yoluyla kar$zlanmasz amaczyla hazzrlanmz$ bir yasadzr. Yasa bu yonuyle zarara ugrayan vatanda$ ile devlet araszndaki uyu$mazlzkta yargz yoluna gidilmeden alternatif bir r;ozum yontemi getirmi$tir. Yasakoyucu bu amaca uygun olarak yargzlama hukuku kurallarzndan farklz hukumler ongorerek buna ili$kin esaslarz Yasa'da ayrzntzlz olarak kurala baglamz$hr. Teror ve terorle mucadeleden dogan ancak idari bir eylem veya i$lemle nedensellik bagz bulunmayan maddi zararlarzn kar$zlanmaszna ili$kin 5233 sayzlz Yasa'daki duzenlemeler, yasakoyucunun sosyal hukuk devletinin geregi olarak sorumluluk hukukunun gene! ilkelerine yasayla getirdigi bir istisnadzr. jdarenin kusurunun bulunmadzgz ancak 'sosyal risk ilkesi' geregi sulh yoluyla kar$zlanmasz gereken zararlarzn nelerden ibaret oldugunun tespiti, yasakoyucunun takdir yetkisi ir;indedir. hiraz konusu kurallarda yer alan maddi zararlarzn oncelikle sulh yoluyla kar$zlanmaszna ili$kin hukumlerin bulunmasznz bu kapsamda degerlendirmek gerekir. 5233 sayzlz Yasa, idarenin eylem ve i$leminin sonucu olmayan ve herhangibir idari i$lem veya eylemle dogrudan nedensellik bagz da bulunmayan, ancak teror ve terorle mucadele szrasznda meydana gelen zararlarzn da tazmini yolunu ar;an, bu anlamda idarenin kusursuz sorumluluk alanznz geni$leten bir yasadzr. Bu Yasa idarenin kusursuz sorumluluk alanznz geni$letmekle birlikte, aynz zamanda teror ve terorle mucadele szrasznda meydana gelen zararlardan sadece 'maddi' olan kzsmznzn sulh yoluyla tazminine ili$kin esas ve usulleri belirlemektedir. Yasa'da bu zararlardan 'manevi' olan kzsmzn idareden talep edilemeyecegine ili$kin bir hukme yer verilmedigi gibi, 12. maddede 'sulh yoluyla r;ozulemeyen uyu$mazlzklarda ilgililerin yargz yoluna ba$vurma haklarz saklzdzr' denilerek Anayasa 'nzn 125. maddesinin birinci fikraszna para/el bir duzenlemeye yer verilmi$lir. Bu nedenle itiraz konusu ibare, idarenin sorumluluk alanznz daraltan veya idari i$lem veya eylemlere kar$l yargz yolunu kapatan bir hukum ir;ermemektedir." 27. Dam tay idari Dava Daireleri Kurulunun 26/3/2014 tarihli ve E.2013/1489, K.2014/1219 say1h ilammm ilgili k1sm1 oyledir: "5233 sayzlz Yasa, idarenin teror olaylarzna dayalz kusursuz sorumluluk alanznz geni$leten, olu$an zararlarzn yargz yoluna ba$vurmadan sulh yoluyla odenmesine ongoren, bu yonuyle uyu$mazlzgzn sadece maddi zararlara ili$kin kzsmznzn yargz dl$l alternatif bir yontemle giderilmesini saglayan, ancak manevi zararlarzn kar$zlanmasznz da engellemeyen nitelikte bir yasadzr. Nitekim Avrupa jnsan Haklarz Mahkemesi 'nin 18888/02 nolu ba$vuruya konu 12/01/2006 gunlu Aydzn kyer -Turkiye kararznzn 81. paragrafinda, 5233 sayzlz Teror ve Terorle Mucadeleden Kaynaklanan Zararlarzn Kar$zlanmasz Hakkznda Kanunla ilgili olarak 'Tazminat Kanun 'unda yalnzz maddi zararlar ir;in tazminat talep etme olanagznzn bulundugu dogru olsa da Kanun 'un 12. maddesinin idari mahkemelerde manevi zarar ir;in tazminat talep etme olanagz verdigi gorulmektedir. 'ifadesine yer verilmi$lir. 6 Ba$VUfll Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3968 : 21/2/2019 Bu durumda, teror olaylarz nedeniyle meydana gelen ve sosyal risk ilkesi kapsamznda bulunup 5233 sayzlz Yasa uyarznca kar$zlanmayan ilgililerin ileri silrdukleri manevi zarara baglz tazminat taleplerine ili$kin uyu$mazlzklarda, idare hukukunun tazminata ili$kin ilke ve kurallarz 9en;evesinde 2577 sayzlz Yasanzn ongordilgil usullere tabi olarak manevi tazminat odenip odenmeyecegine ifi$kin yargzsal incelemesinin yapzlmas1 gerekmektedir. " 28. 5233 say1h Kanun'un genel gerek9esinde Kanun'un ama9lanndan birinin ozetle teror eylemleri ve terorle mlicadele kapsammda ylirlitiilen faaliyetler nedeniyle zarar goren ki$ilerin maddi zararlannm yarg1 yoluna gitmelerine gerek kalmadan idarece en k1sa stirede sulh yoluyla kar$ilanmas1 oldugu ifade edilmi$tir. Kanun'un 12. maddesinin gerek9esinde ise sulhun davay1 sona erdirici i$lem oldugu, sulhname imzalanmasmm dava a91lmasm1 engelledigi belirtilmi$tir. B. Uluslararas1 Hukuk 29. Avrupa insan Haklan Mahkemesi (AiHM), ba$vuruya benzer $ekilde teror olaylanndan dolay1 koyli terke mecbur kalmmas1 nedeniyle ugramlan zarann tazminine ili$kin sulhname imzalanmasmm ardmdan koyli terkten once var olan hayvanlanna ili$kin zararla manevi zarannm tazmin edilmedigi iddialanyla yap1lan $ikayetleri kapsayan bir grup ba$vuruyu inceledigi Akbay1r ve digerleri/Tiirkiye (B. No: 30415/08, 28/6/2011) karannda sulhname imzalanmasmm taleplerden feragat edilmesini gerektirdigi, dolay1s1yla yerel boyuttaki bu uzla$manm tart1$mas1z olarak ihtilafh tazminat hakkmda one stirlilen itiraza son verdigi gerek9esiyle ba$vurulan kabul edilemez bulmu$tur. 30. AiHM, ba$vuranlar tarafmdan imzalanan dostane 9ozum beyanlannm (sulhnamelerin) manevi tazminattan soz etmedigini gozlemledigini belirterek dostane 9oztime dair bu beyanlann (sulhname) ilgili taraflann prosedtirli sona erdirmeye ili$kin a91k iradesinin tezahtirli oldugunu ifade etmi$tir. AiHM; tiim ba$VUfll sahiplerinin i ; hukukta ve AiHM huzurunda avukatlar tarafmdan temsil edildigini, bu halde ba$vuranlann hem 5233 say1h Kanun ve kendi beyanlannm manevi zarara ili$kin hi9bir talep i9ermedigi iddias1m hem de bu anla$malann sonu9lanndan habersiz olduklan iddiasm1 ileri stiremeyeceklerini belirtmi$tir. AiHM, soz konusu dtizenleme ba$vuranlann prosedtirle ilgili her ttirlti iddiadan feragat etmelerini gerektirdiginden bu anla$manm, soz konusu odemeyle ilgili anla$mazhg1 tart1$mas1z bir $ekilde sonland1rmas1 nedeniyle ba$vuranlann $ikayette bulunamayacaklan sonucuna ula$ffiI$11f (Akbay1r ve digerleri/Tiirkiye, 77). 31. AiHM, stirli hayvanlannm farkh tiirlerine gore besicilikten elde edilen gelirlerin tazminatmm Komisyonlarca yanh$ degerlendirilmesine ili$kin ikayetle ilgili olarak da dostane 9oztimtin kabul edilmesi konusunda yukanda belirtilen sonu9lann aynca bu $ikayete uygulanabilir oldugu kanaatinde olup AiHM'e gore sulhnamelerin imzaland1g1 ve odemeler ger9ekle tigi andan itibaren A vrupa insan Haklan Sozle mesi baglammda ba$vuranlann magdur s1fat1 yok olmaktadu (Akbay1r ve digerleri /Tiirkiye, 78). V. iNCELEME VE GEREK(:E 32. Mahkemenin 21/2/2019 tarihinde yapm1 oldugu toplantida ba vuru incelenip geregi dti$tintildti: 7 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3968 : 21/2/2019 A. Miilkiyet Hakkmm ihlal Edildigine ili kin iddia 1. Maddi Zararlarm Eksik Tazmin Edildigine ili kin Sikayet Yoniinden a. Ba vurucunun iddialan 33. Ba vurucu; 5233 say1h Kanun kapsammda yapm1 oldugu ba vurunun kismen kabul edilip k1smen reddedildigini , hayvanc1hk gelir kay1plannm kar 1lanmad1g1m, mtilklinden mahrum kald1g1 stirenin yedi y1l olarak kabul edildigini , oysa bu stirenin dokuz yd oldugunu belirterek eksik tazmin nedeniyle mtilkiyet hakkmm ihlal edildigini iddia etmi tir. b. Degerlendirme 34. Somut ba vuruda ba vurucu, teror ve terorle mticadele kapsammda ytirtittilen faaliyetler nedeniyle olu an zararlannm kar 1lanmas1 amac1yla 5233 say1h Kanun kapsammda Komisyona ba vurmu , Komisyon tarafmdan tespit edilen maddi zararlan ongortilen birim fiyatlara tabi tutularak tazminat miktan belirlenmi ve sulh teklifi ba vurucu vekili tarafmdan kabul edilerek yine ba vurucu adma sulhname imzalanm1 tlr. Belirlenen tutar ba vurucu vekiline ait banka hesabma yatmlm1 tu (bkz. 15-17). 35. 5233 say1h Kanun'un gerek genel gerek9esinden gerekse i9erdigi dtizenlemelerden teror eylemleri ve terorle mticadele kapsammda ytirtittilen faaliyetler nedeniyle zarar goren ki ilerin maddi zararlannm yarg1 yoluna gitmelerine gerek kalmadan idarece en k1sa stirede sulh yoluyla kar 1lanmasmm ama9land1g1 , bu 9er9evede ilgili hukuk kismmda yer verilen dtizenlemelerden de anla 1lacag1 tizere sulhname dtizenlenerek uyu mazhklann bir an evvel bitirilmesine ozel onem atfedildigi anla ilmaktadu. 36. 5233 say1h Kanun'dan kaynaklanan uyu mazhklara bakan idare mahkemeleri ve Dam tay Onbe inci Dairesi, Kanun'u bu amacm1 esas alarak yorumlam1 ve sulhname imzalanmas1yla davac1lann ugrad1klan zararlann tazmin edilmek suretiyle uyu mazhgm ortadan kalktig1, dolay1s1yla sulhname imzalanmasmm ardmdan uyu mazhgm art1k yarg1ya ta mmasmm mtimktin olmad1g1 sonucuna varm1 lard1r. 37. idare mahkemelerinin ve Dam taym, sulhname d1 1 buak1lan bakiye zarar sebebiyle a91lan davalann sulhname imzalanm1 olmas1 nedeniyle reddedilmesi yontindeki bu yakla 1m1 bireysel ba vuru yoluyla Anayasa Mahkemesine ta mm1 ve Mahkeme, -sulhname konusu paranm odenmedigi iddiasmm bulunmas1 durumu hari9-makul bir tazminata htikmedilmesini temin eden sulhnameyle birlikte ba vuruculann magdur s1fatmm ortadan kalkacag1 sonucuna varm1 t1r. Anayasa Mahkemesi , bu durumlarda magdur s1fatmm ortadan kalkm1 olmas1 gerek9esiyle ba vurulann ki i bak1mmdan yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduguna karar vermi tir (Ziibeyit Kaya, B. No: 2013/7674, 21/5/2015, 29-43; Faris Arslan, B. No: 2014/1026, 20/5/2015, 45-58; Salih Alkan, B. No: 2013/4747, 31/3/2016). Bir ba ka ifadeyle idare mahkemeleri ve Dam taym amlan yorumunda mtilkiyet hakk1 yontinden bir sorun gortilmemi tir. 38. Somut olayda da Anayasa Mahkemesinin amlan i9tihatlanndan aynlmay1 gerektiren bir durum bulunmamaktadu. oyle ki; eksik hesapland1g1 iddia edilen zarann miktan tizerinde ba vurucunun idareyle anla ma saglam1 ve sulhnameyi imzalam1 olmas1 sebebiyle maddi magduriyetinin giderildigi anla 1lmaktad1r. Komisyonun idare Mahkemesi 8 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3968 : 21/2/2019 karanm dikkate alarak yeniden yaptlg1 degerlendirme sonucu belirlenen ve ba vurucunun zararlannm tamamm1 kar 1lad1gm1 beyan ettigi alacag1 tiimliyle davah idareden tahsil edildiginden miilkiyet hakkma ili kin magduriyet giderilmi ve bu hak yonlinden magdurluk statlisti de aym tarihte sona ermi tir. Belirtmek gerekir ki ba vurucu, Komisyonun sulhname teklifini avukati arac1hg1yla kabul etmi ve sulhname ba vurucu adma avukati tarafmdan imzalanm1 tlr. Dolay1s1yla ba vurucunun maddi tazminat iddialanm sona erdiren sulhnamenin bu hukuki sonucundan habersiz oldugu da du uniilemez. Ote yandan ba vurucu, Komisyon tarafmdan odenmesine karar verilen tazminat tutannm kendilerine odenmedigi ya da eksik odendigi yonunde bir iddiada da bulunmam1 tu. 39. Diger taraftan manevi tazminat 5233 say1h Kanun'da ongorulmediginden sulhname konusu olamayacag1 a91k olup bu kis1mda vanlan sonu ; sadece maddi tazminata ili kindir. Manevi tazminat yonunden aynca bir degerlendirme yap1lacaktir. 40. A91klanan gerek9elerle eksik maddi tazminattan kaynaklanan miilkiyet hakkma yonelik ikayet yonunden ba vurucunun magdurluk statiisunu kaybettigi anla 1ld1gmdan ba vurunun bu kismmm, diger kabul edilebilirlik artlan yonunden incelenmeksizin ki i bakzmzndan yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. 2. Manevi Tazminata Hiikmedilmemesine ili kin ikayet Yoniinden a. Ba vurucunun iddialan 41. Ba vurucu, manevi zararlannm tazmin edilmemesi nedeniyle miilkiyet hakkmm ihlal edildigini ileri surmu lerdir. b. Degerlendirme 42. 5233 say1h Kanun kapsammda yap1lan ba vurularda, manevi tazminat taleplerinin reddedilmesine ili kin iddialar daha once bireysel ba vuruya konu olmu ve Anayasa Mahkemesinin bu konuda verdigi kararlarda ba vuruculann teror eylemi kapsammda ger9ekle en zararlannm manevi tazminat odenmesi ile giderilmesine ili kin olarak 5233 say1h Kanun'da hukum bulunmamakla birlikte idare hukukunun genel hukumleri kapsammda ba vuruculann amlan talep hakkma sahip oldugu belirtilmi tir ( Ozden Sayar ve Deren Dilara Sayar, B. No: 2013/4022, 13/4/2016, 51-76). 43. Bir ba ka ifadeyle Anayasa Mahkemesi, 5233 say1h Kanun'un Dam tay idari Dava Daireleri Kurulunun verdigi kararlarda (bkz. 27) da belirtildigi uzere maddi zararlann ozel bir giderim usulu olmakla birlikte manevi zararlann genel huktimlere gore kar ilanmasma da engel olmayan bir kanun oldugunu ve 2577 say1h Kanun'un 12. ve 13. maddelerinde idarenin i lem veya eyleminden dolay1 haklan ihlal edilenlere tazminat talebinde bulunabilme imkam tanmd1gm1, bu nedenle 5233 say1h Kanun d1 mda idari yarg1da genel hukumlere ba vurularak ugramlan zarann tazmin edilebilecegini belirtmi tir (Abbas Emre, B. No: 2014/5005, 6/1/2016, 81). 44. Amlan i9tihatlarda ortaya konuldugu uzere 5233 say1h Kanun manevi zararlann kar 1lanmasm1 ongormemekle birlikte genel hukumlere gore a91lacak tam yarg1 davasmda manevi tazminat istenmesini de engellememektedir. Ba ka bir anlatimla, ki iler manevi tazminat taleplerini 5233 say1h Kanun kapsammda degil 5233 say1h Kanun'dan bag1ms1z olarak tazminat hukukunun genel prensiplerine gore a9acaklan davalarda dile getirebilirler. 9 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3968 : 21/2/2019 45. Bu durumda ba vuruculann idare mahk:emelerinde a9t1klan davalann niteligi ve manevi tazminata ili kin taleplerini dile getiri bi9imleri ozel onem ta u. Manevi tazminat talebinin yukanda belirtilen i9tihada uygun ekilde, yani genel htiktimler 9er9evesinde 2577 say1h Kanun'un ilgili maddelerinde belirtilen usullere mi yoksa 5233 say1h Kanun'a m1 dayandmld1gmm ortaya konulmas1 gerekir. 46. Somut olayda ba vurucu, Komisyon karannm sulhname d1 1 b1rak1lan zarar kalemlerine ili kin k1smmm iptali istemiyle a9tig1 davada Komisyon tarafmdan manevi tazminat da odenmesi gerektigini ileri stirmti ttir. Ancak 5233 say1h Kanun uyannca kurulan ve faaliyette bulunan Komisyonun manevi tazminata htikmetmesi beklenemez . Dolay1s1yla ba vurucunun Komisyona ba vurunun ardmdan a9t1g1 davasm1 5233 say1h Kanun'a dayandud1g1 ve genel htiktimlere gore tam yarg1 davas1 a9mad1g1 anla 1ld1gmdan manevi tazminat isteminin amlan gerek9eyle reddedilmesinde mtilkiyet hakkma yonelik bir ihlal olmad1gmm apk oldugu sonucuna vanlm1 tlr. 4 7. A91klanan gerek9elerle ba vurunun bu kismmm ar;zkr;a dayanaktan yoksun olmasz nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. B. Makul Siirede Y argilanma Hakkmm ihlal Edildigine ili kin iddia 1. Ba vurucunun iddialan 48. Ba vurucu, mtilkiyet hakkmm ihlal edildigine ili kin aym iddialarla ve soz konusu hususlarda derece mahk:emelerinin gerek9elerinin bulunmad1g1 iddias1yla adil yarg1lanma hakkmm da ihlal edildigini de ileri stirmli ttir . Ba vurucu, aynca 5233 say1h Kanun kapsammda ba vurulan idari sure ; ve yargilama prosedtirlerinin makul stirede sonu9landmlmamas1 nedeniyle makul stirede yarg1lanma hakkmm ihlal edildigini iddia etmi tir. 2. Degerlendirme 49. Somut olayda sulhname imzalanarak maddi tazminata ili kin uyu mazhgm sona erdirildigine ili kin yukanda mtilkiyet hakkma dair gerek9ede belirtilen degerlendirme ve vanlan sonu9 gozetildiginde usul gtivencesi olan adil yarg1lanma hakk1 bak1mmdan aym ikayetlerin tekrar incelenmesini gerektiren bir neden bulunmamaktadu. Bu nedenle ba vurucunun bu ba hk altmdaki mtilkiyet hakk1 yontinden ileri stirdtigti benzer mahiyetteki ikayetlerinin incelenmesine gerek gortilmemi tir. 50. Diger taraftan makul stirede yarg1lanma hakkma ili kin ikayet sulhname imzalanmasmdan bag1ms1z oldugundan ve ba vurucunun temel ikayetlerinden aynca ele almabilecek nitelikte oldugundan makul stirede yarg1lanma hakk1 yontinden inceleme yapilm1 tu . 51. Bireysel ba vuru yap1ld1ktan sonra 31/7/2018 tarihli ve 30495 say1h Resmi Gazete'de yay1mlanarak ytirtirltige giren 25/7 /2018 tarihli ve 7145 say1h Kanun'un 20. maddesiyle 9/1/2013 tarihli ve 6384 say1h Avrupa insan Haklan Mahk:emesine Yap1lm1 Baz1 Ba vurulann Tazminat Odenmek Suretiyle ;oztimtine Dair Kanun'a ge9ici madde eklenmi tir. 10 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3968 : 21/2/2019 52. 6384 say1h Kanun'a eklenen ge9ici maddeye gore yarg1lamalann uzun stirmesi ve yarg1 kararlannm ge9 veya eksik icra edilmesi ya da icra edilmemesi ikayetiyle Anayasa Mahkemesine yapilan ve bu maddenin ytirtirltige girdigi tarih itibanyla Anayasa Mahkemesi ontinde derdest olan bireysel ba vurulann ba vuru yollannm ttiketilmemesi nedeniyle verilen kabul edilemezlik karannm tebliginden itibaren ti ; ay i9inde yap1lacak mtiracaat tizerine Adalet Bakanhg1 insan Haklan Tazminat Komisyonu Ba kanhg1 tarafmdan incelenmesi ongorulmu tur. 53. Ferat Yuksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018, 27-36) karannda Anayasa Mahkemesi; yarg1lamalann makul stirede sonu9landmlmad1g1 ya da yarg1 kararlannm ge ; veya eksik icra edildigi ya da hi ; icra edilmedigi iddias1yla 31/7/2018 tarihinden once ger9ekle tirilen bireysel ba vurulara ili kin olarak Adalet Bakanhg1 insan Haklan Tazminat Komisyonuna ba vuru imkanmm getirilmesine ili kin yolu ula ilabilir olma, ba an ans1 sunma ve yeterli giderim saglama kapasitesinin bulunup bulunmad1g1 yonlerinden inceleyerek bu yolun etkililigini tart1 m1 tlr. 54. Ferat Yuksel karannda ozetle amlan ba vuru yolunun ki ileri mali ktilfet altma sokmamas1 ve ba vuruda kolayhk saglamas1 nedenleriyle ula 1labilir oldugu, dtizenleni ekli itibanyla ihlal iddialanna makul bir ba an ans1 sunma kapasitesinden mahrum olmad1g1 ve tazminat odenmesine imkan tammas1 ve/veya bu mtimktin olmad1gmda ba ka ttirlti telafi olanaklan sunmas1 nedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim saglama imkanma sahip oldugu hususunda degerlendirmelerde bulunulmu tur (Ferat Yuksel, 27-34). Bu gerek9eler dogrultusunda Anayasa Mahkemesi, ilk baki ta ula ilabilir olan ve ihlal iddialanyla ilgili ba an ans1 sunma ve yeterli giderim saglama kapasitesi oldugu gortilen Adalet Bakanhg1 insan Haklan Tazminat Komisyonuna ba vuru yolu ttiketilmeden yapilan ba vurunun incelenmesinin bireysel ba vurunun ikincil niteligi ile bagda mayacag1 sonucuna vararak ba vuru yollannm ttiketilmemi olmas1 nedeniyle kabul edilemezlik karan vermi tir (Ferat Yuksel, 35, 36) 55. Mevcut ba vuruda soz konusu karardan aynlmay1 gerektiren bir durum bulunmamaktadir. 56. A91klanan gerek9elerle ba vurunun bu kismmm, diger kabul edilebilirlik ko ullan yontinden incelenmeksizin ba vuru yollarzmn tuketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduklanna karar verilmesi gerekir. VI. HOKUM A91klanan gerek9elerle; A. 1. Maddi zararlann eksik tazmin edildigine ili kin iddianm ki i bakzmmdan yetkisizlik nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 2. Manevi tazminata htikmedilmemesine ili kin iddianm ac;zk ;a dayanaktan yoksun olmasz nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 3. Makul stirede yargilanma hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm ba vuru yollarznm tuketilmemesi nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 11 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3968 : 21/2/2019 B. Yarg1lama giderlerinin ba vurucu iizerinde BIRAKILMASINA 21/2/2019 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Engin YILDIRIM -Oye R1dvan GULE ;:: -Oye -Oye Recep KOMURC-0 M. EminKUZ -Oye Y1ld1z SEFERiNOGLU 12