Anayasa Mahkemesi

Atıf Grafiği

Özet

Bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir.

Tam metin

TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR KERİM AZİZİ VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/5344) Karar Tarihi: 16/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/5344 Karar Tarihi : 16/9/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜNMuammer TOPALSelahaddin MENTE Ş Raportör : Sinan ARMA ĞAN Başvurucular : Kerim AZ İZİ ve diğerleri (bkz. ekli tablo) I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, uluslararas ı koruma talebinin kabul edilmemesi nedeniyle öldürülme veya kötü muameleye maruz kalma riski bulunan ülkeye s ınır d ışı edileceği gerekçesiyle kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurulara ait ba şvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra ba şvurular Komisyonlara sunulmu ştur. 3. Başvurucular, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün (İçtüzük) 73. maddesi uyar ınca s ınır d ışı işleminin yürütmesinin tedbiren durdurulmas ı na karar verilmesini talep etmiştir. 4. Komisyonca tedbir talebinin Bölüm taraf ından karara ba ğlanmas ı gerekli görüldüğünden İçtüzük'ün 73. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca başvurular ın kabu l edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bir k ısım başvuru dosyas ında başvurucular ın ülkelerine s ınır d ışı edilmesine ilişkin işlemin geçici olarak durdurulmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 6. Başvuru formlar ı ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 7. Muhtelif ülkelerin vatanda şı olan başvurucular siyasi görü şleri, dinî inançlar ı veya etnik kökenleri nedeniyle ülkelerinde zulme maruz kald ıklar ı için ülkelerini terk etmek zorunda kald ıklar ını, Türkiye'ye giri ş yapt ıktan sonra uluslararas ı koruma talebinde Başvuru Numaras ı: 2017/5344 Karar Tarihi : 16/9/2020 3bulunduklar ını fakat idari makamlar taraf ından taleplerinin reddedildi ğini veya geri çekilmi ş say ılmas ına karar verildi ğini belirtmi şlerdir. 8. Başvurucular ın uluslararas ı koruma talebinin reddine veya geri çekilmi ş say ılmas ına dair idari i şlemin iptali amac ıyla idare mahkemelerinde açt ıklar ı davalar kesin olarak reddedilmi ştir. 9. Başvurucular, ret ile sonuçlanan iptal davalar ını bireysel ba şvuru konusu yapm ışlard ır. 10. Tüm ba şvurular otuz günlük yasal ba şvuru süresi içinde yap ılm ıştır. IV.İLGİLİ HUKUK 11.İlgili hukuk için bkz. A.A. ve A.A. [GK], B. No: 2015/3941, 1/3/2017, 28-38. V. İNCELEME VE GEREKÇE 12. Mahkemenin 16/9/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucular ın İddialar ı 13. Başvurucular; kötü muamele görmekten ve öldürülmekten korktuklar ı için ülkelerini terk ederek Türkiye'ye geldiklerini, uluslararas ı koruma talebinde bulunduklar ını fakat taleplerinin idare taraf ından kabul edilmedi ğini, uluslararas ı kurum ve kurulu şlar ın raporlar ında ve Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesinin kararlar ında ülkelerinde kötü muamel e görme riski oldu ğunun aç ıkça ortaya kondu ğunu, buna ra ğmen açt ıklar ı davalar ın olumsuz neticelendi ğini belirtmi şlerdir. Ayr ıca iptal davas ında ortaya konan mahkeme gerekçesinin kabul edilmeyece ğini, yeterli inceleme ve ara ştırma yap ılmad ığını, s ınır d ışı edildikleri takdirde ya şam haklar ının ve kötü muamele yasa ğının ihlal edilece ğini ileri sürmü şlerdir. B. Değerlendirme 1. Adli Yard ım Talebi Yönünden 14. Başvurucular, bireysel ba şvuru harç ve masraflar ını karşılama imkân ının bulunmad ığını belirterek adli yard ım talebinde bulunmu şlard ır. 15. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan ve yabanc ı olan başvurucular ın aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne kara r verilmesi gerekir. 2. Kabul Edilebilirlik Yönünden 16. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular ın s ınır d ışı edilmeleri hâlinde Başvuru Numaras ı: 2017/5344 Karar Tarihi : 16/9/2020 4öldürülebileceklerine ya da kötü muameleye maruz kalabileceklerine, idare mahkemelerince verilen kararlar ın gerekçesinin yetersiz ve hatal ı olduğuna ilişkin iddialar ı ve diğer şikâyetler i kötü muamele yasa ğı kapsam ında değerlendirilmi ştir. 17. 4/4/2013 tarihli ve 6458 say ılı Yabanc ılar ve Uluslararas ı Koruma Kanunu'nun "Sınır d ışı etme karar ı al ınacaklar" kenar ba şlıklı 54. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (i) bendinde " uluslararas ı koruma ba şvurusu reddedilenler ve geri çekilmi ş say ılanlar" da yer almakta ise de ayn ı Kanun'un "Sınır d ışı etme karar ı al ınmayacaklar" kenar başlıklı 55. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendinde yer alan "sınır d ışı edileceği ülkede ölüm cezas ına, işkenceye, insanl ık d ışı ya da onur k ırıcı ceza veya muameleye maruz kalaca ğı konusunda ciddi emare bulunanlar" düzenlemesi de bu noktada önem ta şımaktad ır. Her iki madde birlikte incelendi ğinde uluslararas ı koruma talebinin reddi veya geri çekilmi ş say ılmas ı karar ının kendili ğinden s ınır d ışı etme sonucunu do ğurmad ığı anlaşılmaktad ır (M.S.S., B. No: 2014/19690, 26/12/2018, 30). 18. Somut olayda ba şvurucular, haklar ında al ındığını ifade ettikleri s ınır d ışı karar ının doğuracağı sonuçlar ı iddia konusu yapm ış iseler de söz konusu karar ı sunmam ışlar, ayr ıca mahkemede yap ılan yarg ılamada da böyle bir karardan söz etmemi şlerdir. Bu durumd a başvurucular ın uluslararas ı koruma talebinin reddi veya geri çekilmi ş say ılmas ı kararlar ı dışında ülkelerine gönderilmeleri konusunda bir karar veya i şlem bulunmad ığı anlaşılmaktad ır. Zaten idarenin söz konusu kararlar ı da s ınır d ışı karar ı olmadan tek ba şına başvurucular ın ülkelerine geri gönderilmelerine yol açacak icrai bir nitelik ta şımamaktad ır. Yabanc ılar ın s ınır d ışı edilmesi her hâlükârda bu konuda verilmi ş bir karar ı gerektirmektedir. Başvurucular da bu durumun aksini ortaya koyamam ıştır. 19. Ülkesine geri gönderilmesi durumunda kötü muameleye maruz kalabilecek yabanc ılar ın maddi ve manevi varl ığına yönelik riske kar şı korunmas ının devletin poziti f yükümlülükleri aras ında yer ald ığı konusunda ku şku bulunmamaktad ır. Ancak devletin bu pozitif yükümlülü ğünün harekete geçebilmesi için s ınır d ışı işlemlerine ba şlanm ış olmas ı gerekir. Oysa uluslararas ı koruma talebinin reddine veya geri çekilmi ş say ılmas ına karar verilmesi s ınır d ışı işlemlerine ba şland ığı anlam ına gelmemektedir. Söz konusu kararlar tesis edildiği hâlde yabanc ının ilgili kanundaki gereklilikleri yerine getirmesi şart ıyla Türkiye de kalmas ı mümkündür. S ınır d ışı süreci yabanc ının s ınır d ışı edilmesine ili şkin idari karar ile başlamaktad ır. Dolay ısıyla devletin de ğinilen pozitif yükümlülü ğü, yetkili otoritelerin yabanc ının s ınır d ışı edilmesine yönelik olarak karar alacaklar ı aşamada devreye girmektedir (M.S.S., 31). Bu itibarla ba şvurucular ın kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ının anayasal temelden yoksun oldu ğu sonucuna ula şılm ıştır. 20. Aç ıklanan gerekçelerle kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ği iddias ının temellendirilemedi ği sonucuna var ıldığından başvurular ın diğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinde bulunan ba şvurucular ın adli yard ım taleplerinin KABULÜNE, Başvuru Numaras ı: 2017/5344 Karar Tarihi : 16/9/2020 5B. Kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca adli yard ım talebi kabul edilen başvurucular ın yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMALARINA, D. Diğer başvurucular taraf ından yap ılan yarg ılama giderlerinin ba şvurucular üzerinde BIRAKILMASINA, E. Tedbir kararlar ının SONLANDIRILMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için İçişleri Bakanl ığı Göç İdaresi Gene l Müdürlüğüne GÖNDER İLMESİNE 16/9/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Üye Üye Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş

İlgili Kararlar

Anayasa Mahkemesi — aynı daireden son kararlar