TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SELAHATT İN CEVHER İ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/15269) Karar Tarihi: 3/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/15269 Karar Tarihi : 3/6/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUNMuammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Umut FIRTINA Başvurucu : Selahattin CEVHER İ Vekili : Av. Ayşenur DEM İRKALE I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, taşınmaz ın ruhsat ve eklerine ayk ırı k ısımlar ının y ıkı
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SELAHATT İN CEVHER İ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/15269) Karar Tarihi: 3/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/15269 Karar Tarihi : 3/6/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUNMuammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Umut FIRTINA Başvurucu : Selahattin CEVHER İ Vekili : Av. Ayşenur DEM İRKALE I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, taşınmaz ın ruhsat ve eklerine ayk ırı k ısımlar ının y ıkımına karar verilmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının; yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 3/3/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurucunun adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmi ştir. 5. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Bölüm Ba şkan ı taraf ından, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 7. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 71. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca başvurunun içtihad ın oluştuğu alana ili şkin oldu ğu değerlendirilerek Bakanl ık cevab ı beklenmeden incelenmesine karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/15269 Karar Tarihi : 3/6/2020 3A. Uyuşmazl ığın Arka Plan ı 9. Başvurucunun, İstanbul ili Bak ırköy ilçesi Cevizlik Mahallesi 68 ada 18 parse l say ılı taşınmazda iki tane dairesi bulunmaktad ır. Başvurucu di ğer daireleri de kiralayarak taşınmaz ı lokanta ve otel olarak i şletmeye ba şlam ıştır. 10. Başvurucu; tadilat ve tamirat i şlemleri için Bak ırköy Belediye Ba şkanl ığına (Belediye) ba şvuruda bulundu ğunu, Belediye taraf ından verilen 6/11/2011 tarihli yaz ıda yap ılacak işlemlerin ruhsata tabi olmad ığının ifade edildi ğini belirtmi ştir. 11. Başvurucunun beyan ına göre Belediyeden 24/1/2011 tarihinde iskele belgesi alınm ış ancak yasal izinlere ayk ırı olarak kat ilavesi veya geni şletme yap ılmad ığı belirtilmiştir. 12. Belediye İmar ve Şehircilik Müdürlü ğü taraf ından 10/10/2011 tarihinde başvurucu ve hissedarlar ının maliki oldu ğu taşınmazda ruhsat ve eklerine ayk ırı yap ılaşma yap ıldığı tespit edilmi ş ve bu konuda yap ı tatil zapt ı düzenlenerek ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. 13. Belediye Encümeninin 15/12/2011 tarihli karar ıyla 13/5/1985 tarihli ve 3194 say ılı İmar Kanunu nun 32. maddesi gere ğince başvurucu ve hissedarlar ı ad ına kay ıtlı taşınmaz üzerindeki ruhsat ve eklerine ayk ırı yap ının y ıkımına karar verilmi ştir. 14. Encümen karar ı Belediyenin 26/12/2011 tarihli yaz ısı ile başvurucuya tebli ğ edilmiştir. An ılan yaz ıda yap ı tatil tutana ğı ile tespit edilen kaçak k ısımlar ın on gün içinde başvurucu taraf ından y ıkılmas ı gerektiği, aksi hâlde y ıkım işlemlerinin Belediyece gerçekleştirileceği ve bu durumda y ıkım masraflar ının %20 fazlas ıyla tahsil edilece ği ifade edilmiştir. B. Başvuruya Konu Dava Süreci 15. Başvurucu 15/12/2011 tarihli encümen karar ının ve bu hususun tebli ğine ilişkin işlemlerin iptali istemiyle İstanbul 3. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) dava açm ıştır. Dava dilekçesinde, gerekli izinler al ınmak suretiyle tadilat i şlemlerinin gerçekle ştirildiği ve Belediye taraf ından işyeri açma ve çal ışma ruhsatlar ının verildiği vurgulanm ıştır. Dilekçede son olarak y ıkım karar ı verilmesinin hukuka ayk ırı olduğu belirtilmi ştir. 16. Mahkeme, uyu şmazl ığın niteliğinin teknik bilgi gerektirmesi nedeniyle bilirkişi incelemesi yapt ırılmas ına karar vermi ştir. 8/2/2015 tarihli bilirki şi raporunda dava konusu yerde yap ı tatil tutana ğında belirtildi ği şekilde 1975 y ılında tamamlanm ış bodrum+zemin+4 katl ı binaya 5. kat ın ilave edildi ği ve binan ın zemin kat ından d ışa doğru genişletildiği vurgulanm ıştır. Raporda ayr ıca binan ın zemin kat ının lokanta, zemin üstü katlar ının ise konut olarak kullan ıldığı, daha sonras ında ise binaya d ış cephe kaplamas ı yap ıldığı, yang ın merdiveni eklendi ği ve otel olarak kullan ılmaya başland ığı ifade edilmi ştir. 17. Mahkeme 26/9/2013 tarihinde davan ın k ısmen kabulüne k ısmen reddine kara r vermiştir. Karar ın gerekçesinde uyu şmazl ık konusu ta şınmazda ruhsat ve eklerine ayk ırı inşai faaliyette bulunuldu ğu hususunun bilirki şi raporu ile sabit oldu ğu ve buna göre tesis edilen işlemde hukuka ayk ırılık bulunmad ığı belirtilmi ştir. Y ıkım masraflar ının %20 fazlas ıyla başvurucudan tahsil edilece ği ile ilgili k ısm ının ise hukuka uygun olmad ığı aç ıklanm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/15269 Karar Tarihi : 3/6/2020 418. Taraflarca temyiz edilen hüküm Dan ıştay Ondördüncü Dairesinin (Daire) 24/5/2016 tarihli karar ıyla onanm ış, karar düzeltme istemi istemi ise Dairenin 29/12/2016 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. 19. Nihai karar, ba şvurucuya 3/2/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 20. Başvurucu 3/3/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 21. Konu ile ilgili hukuk için bkz. Murat Emrah Emre (B. No: 2018/1275, 30/10/2018, 13-21) karar ı. V.İNCELEME VE GEREKÇE 22. Mahkemenin 3/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 23. Başvurucu, dava konusu ta şınmaz ı sat ın ald ıktan sonra ta şınmazda kendisince herhangi bir de ğişiklik yap ılmad ığını ve geçmi ş dönemde yap ıldığı belirlenen değişikliklerden kendisinin sorumlu tutuldu ğunu ifade etmi ştir. Başvurucu, yürütmeyi durdurma taleplerinin şekli olarak incelendi ğini, bu yolun kamu gücü kar şısında bir anlam ifade etmedi ğini öne sürmü ştür. Belediye ile ya şadığı kişisel sorunlar nedeniyle kamu otoritesinin orant ısız gücüne maruz kald ığını belirten ba şvurucu kamu makamlar ınca yap ılan müdahalenin keyfi oldu ğundan yak ınm ıştır. 2. Değerlendirme 24. Anayasa'n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." 25. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu, mülkiyet hakk ı d ışında adil yarg ılanma ve etkili ba şvuru haklar ı ile hukuk devleti ilkesinin ihlal edildi ğini ileri sürmektedir. 26. Başvurucunun as ıl şikâyetinin ta şınmaz ın ruhsat ve eklerine ayk ırı yap ılan kısımlar ının y ıkımına karar verilmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine yönelik olduğu anlaşıldığından başvurucunun tüm şikâyetleri mülkiyet hakk ının ihlali iddias ı kapsam ında incelenmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/15269 Karar Tarihi : 3/6/2020 527. Anayasa Mahkemesi benzer bir konu ile ilgili şikâyetleri daha önce incelemi ş ve uygulanacak ilkeleri ortaya koymu ştur (Murat Emrah Emre, 24-44). 28.Murat Emrah Emre karar ında, başvuruya konu ba ğıms ız bölüm tapuda başvurucu ad ına kay ıtlı olduğundan ba şvurucunun mülkiyet hakk ı bağlam ında korunmas ı gereken bir menfaatinin bulundu ğu kabul edilmi ştir (Murat Emrah Emre, 27). An ılan kararda bu ba ğıms ız bölümün y ıkımına karar verilmesinin mülkiyet hakk ına müdahale te şkil ettiği vurgulanm ış ve söz konusu müdahalenin, niteli ği sebebiyle mülkiyetten bar ışçıl yararlanmaya ili şkin genel kural çerçevesinde incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir (Murat Emrah Emre, 29). Mülkiyet hakk ına müdahalenin varl ığı kabul edildikten sonra müdahalenin ihlal olu şturup olu şturulmad ığının değerlendirilmesi a şamas ında ise 3/5/1985 tarihli ve 3194 say ılı İmar Kanunu'na eklenen geçici 16. maddeyle yeni bir ba şvuru yolunun oluşturulduğuna dikkat çekilmi ştir (Murat Emrah Emre, 30). 29. Bu ba ğlamda kural olarak Anayasa Mahkemesinin idari i şlemlerin hukuka uygun olup olmad ığını değerlendirme gibi bir görevi bulunmamaktad ır. Bu görev aç ıkça keyfi veya bariz bir takdir hatas ı içermemek kayd ıyla derece mahkemelerine aittir. Anayasa Mahkemesinin bireysel ba şvuru kapsam ındaki görevi ise yap ının mühürlenmesi ve y ıkım karar ı verilmesi yönündeki müdahale bak ımından somut olayda mülkiyet hakk ının korunmas ına ilişkin güvencelerin yerine getirilip getirilmedi ğini belirlemekten ibarettir. 30. Mülkiyet hakk ının ölçülülü ğü yönünden, bireysel ba şvuru s ıras ında yürürlü ğe giren söz konusu ba şvuru yolunun etkili olup olmad ığı değerlendirilmelidir. Buna göre 11/5/2018 tarihli ve 7143 say ılı Vergi ve Di ğer Baz ı Alacaklar ın Yeniden Yap ıland ırılmas ı ile Baz ı Kanunlarda De ğişiklik Yap ılmas ına İlişkin Kanun'un 16. maddesi ile 3194 say ılı Kanun'a geçici 16. maddenin eklendi ğini ifade etmek gerekir. Bu düzenlemeye göre 31/12/2017 tarihinden önce ruhsats ız veya ruhsat ve eklerine ayk ırı olarak yap ılm ış yap ılar hakk ında yap ı sahiplerinin -bu maddedeki şartlar ın yerine getirilmesi ko şuluyla- Çevre ve Şehircilik Bakanl ığı ile yetkilendirece ği kurum ve kurulu şlara 31/10/2018 tarihine kada r başvurmalar ı hâlinde yap ı kay ıt belgesi verilece ği ifade edilmi ştir. Diğer taraftan bu düzenlemeyle yap ı kay ıt belgesi verilen yap ılarla ilgili olarak 3194 say ılı Kanun uyar ınca alınm ış yıkım kararlar ının iptal edilece ği hüküm alt ına al ınm ıştır. 31. Murat Emrah Emre karar ında, bireysel ba şvuru yap ıldıktan sonra olu şturulan bu başvuru yolunun yap ı kay ıt belgesi verilmesi için yap ılacak başvurulara ili şkin makul bir süre tan ıdığı, başvurular için al ınmas ı öngörülen bedelin de makul ve kabul edilebilir düzeyde olduğu dolay ısıyla an ılan başvuru yolunun ulaşılabilir olduğu kabul edilmi ştir (Murat Emrah Emre, 38). Di ğer taraftan yap ı kay ıt belgesi verilmesine ili şkin olarak kimlerin, hangi yap ılarla ilgili ne kadar bedel ödeyerek hangi tarihe kadar müracaatta bulunabilece ğine dai r usul ve esaslar bu konuda ç ıkar ılan tebliğde ayr ıntılı olarak düzenlendi ğinden bu yolun başarı şans ı sunma kapasitesine sahip oldu ğu değerlendirilmi ştir (Murat Emrah Emre, 39-40). Son olarak bu düzenlemede tahsil edilmemi ş bulunan idari para cezalar ı ile henü z uygulanmam ış olan y ıkım kararlar ının da iptal edilebilece ği, yetkili kurum ve kurulu şlar ının takdir yetkisinin sadece objektif ba şvuru koşullar ının yerine getirilip getirilmedi ğini denetlemekle s ınırlı olduğu anlaşıldığından söz konusu ba şvuru yolunun yeterli giderim sağlama kapasitesine sahip oldu ğu sonucuna ula şılm ıştır (Murat Emrah Emre, 41-42). 32. Somut olayda bu ilkelerden ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. Sonuç olarak ba şvurucunun ihlal iddialar ı dikkate al ındığında ilk bak ışta ulaşılabilir ve ihlal Başvuru Numaras ı: 2017/15269 Karar Tarihi : 3/6/2020 6iddialar ıyla ilgili ba şarı şans ı sunma ve yeterli giderim sa ğlama kapasitesi oldu ğu görünen başvuru yolu tüketilmeden yap ılan başvurunun incelenmesinin bireysel ba şvurunun ikincil niteliği ile bağdaşmayacağı sonucuna var ılm ıştır. 33. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 34. Başvurucu, makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 35. Bireysel ba şvurular sonras ında 31/7/2018 tarihli ve 30495 say ılı Resm î Gazete'de yay ımlanan 25/7/2018 tarihli ve 7145 say ılı Kanun'un 20. maddesiyle 9/1/2013 tarihli ve 6384 say ılı Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesine Yap ılm ış Baz ı Başvurular ın Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'a geçici madde eklenmi ştir. 36. 6384 say ılı Kanun'a eklenen geçici maddeye göre yarg ılamalar ın uzun sürmesi, yarg ı kararlar ının geç veya eksik icra edilmesi ya da icra edilmemesi şikâyetiyle Anayasa Mahkemesine yap ılan ve bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarih itibar ıyla Anayasa Mahkemesi önünde derdest olan bireysel ba şvurular ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabul edilemezlik karar ının tebliğinden itibaren üç ay içinde yap ılacak müracaat üzerine Adalet Bakanl ığı İnsan Haklar ı Tazminat Komisyonu Ba şkanl ığı (Tazminat Komisyonu) taraf ından incelenmesi öngörülmü ştür. 37. Anayasa Mahkemesi, yarg ılamalar ın makul sürede sonuçland ırılmad ığı ya da yarg ı kararlar ının geç veya eksik icra edildi ği ya da hiç icra edilmedi ği iddias ıyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekle ştirilen bireysel ba şvurulara ili şkin olarak Tazminat Komisyonuna başvuru imkân ının getirilmesine ili şkin mevzuata önceki içtihad ında yer vermi ştir (Ferat Yüksel , B. No: 2014/13828, 12/9/2018, 11-14). 38.Ferat Yüksel karar ında Anayasa Mahkemesi yarg ılamalar ın makul sürede sonuçland ırılmad ığı ya da yarg ı kararlar ının geç veya eksik icra edildi ği ya da hiç icra edilmediği iddias ıyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekle ştirilen bireysel ba şvurulara ili şkin olarak Tazminat Komisyonuna ba şvuru imkân ının getirilmesine ili şkin yolu ula şılabilir olma, başarı şans ı sunma ve yeterli giderim sa ğlama kapasitesinin bulunup bulunmad ığı yönlerinden inceleyerek bu yolun etkilili ğini tart ışmıştır (Ferat Yüksel , 26). 39.Ferat Yüksel karar ında özetle an ılan başvuru yolunun ki şileri mali külfet alt ına sokmamas ı ve başvuruda kolayl ık sağlamas ı nedenleriyle ula şılabilir oldu ğu, düzenleni ş şekli itibar ıyla ihlal iddialar ına makul bir ba şarı şans ı sunma kapasitesinden mahrum olmad ığı ve tazminat ödenmesine imkân tan ımas ı ve/veya bu mümkün olmad ığında başka türlü telafi olanaklar ı sunmas ı nedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim sa ğlama imkân ına sahip olduğu hususunda de ğerlendirmelerde bulunulmu ştur (Ferat Yüksel , 27-34). Bu gerekçeler doğrultusunda Anayasa Mahkemesi, ilk bak ışta ulaşılabilir olan ve ihlal iddialar ıyla ilgili başarı şans ı sunma ve yeterli giderim sa ğlama kapasitesi oldu ğu görülen Tazminat Komisyonuna ba şvuru yolu tüketilmeden yap ılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil niteli ği ile bağdaşmayacağı sonucuna vararak ba şvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabul edilemezlik karar ı vermiştir (Ferat Yüksel , 35, 36). Başvuru Numaras ı: 2017/15269 Karar Tarihi : 3/6/2020 740. Mevcut ba şvuruda söz konusu karardan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 41. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 3/6/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Üye Üye Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ