TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR LEYLA BERKER VE DiGERLERi BA VURUSU (Ba vuru Numaras1: 2016/13669) Karar Tarihi: 6/3/2019 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/13669 : 6/3/2019 Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucular Vekili BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan USTUN : Serdar OZGULDUR Serruh KALELi Hasan Tahsin GOKCAN Kadir OZKA YA : E refUgur SENOL : 1. Leyla BERKER 2. Meryem BA YRAK 3. Necla BAYRAK 4. Songul BA YRAK 5. A YSE HUL YA BAYRAK OKS-OZ : Av. Mesut iSKENDEROGLU I. BASVURUNU
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR LEYLA BERKER VE DiGERLERi BA VURUSU (Ba vuru Numaras1: 2016/13669) Karar Tarihi: 6/3/2019 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/13669 : 6/3/2019 Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucular Vekili BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan USTUN : Serdar OZGULDUR Serruh KALELi Hasan Tahsin GOKCAN Kadir OZKA YA : E refUgur SENOL : 1. Leyla BERKER 2. Meryem BA YRAK 3. Necla BAYRAK 4. Songul BA YRAK 5. A YSE HUL YA BAYRAK OKS-OZ : Av. Mesut iSKENDEROGLU I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, ta mmazm ktiltiir varhg1 olarak tescil edilmesi nedeniyle miilkiyet hakkmm ihlal edildigi iddiasma ili kindir. II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 26/7/2016 tarihinde yap1lm1 tlr. 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yapilan on incelemesinden sonra Komisyona sunulmu tur. 4. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Boliim tarafmdan yap1lmasma karar verilmi tir. 5. Boliim Ba kam tarafmdan ba vurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap1lmasma karar verilmi tir. III. OLAY VE OLGULAR 6. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle olaylar ozetle oyledir: 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/13669 : 6/3/2019 7. Ba vurucular, Trabzon'un Ortahisar il9esi Cumhuriyet Mahallesi'nde bulunan 201 ada 27 parsel say1h 510,11 m 2 yiizol9timlti ta mmazm malikleridir. 8. Bu ta mmaza kom u olan 201 ada 36 parselde yer alan Trabzon Miizesi, Eski Eserler ve Amtlar Ytiksek Kurulunun 14/12/1974 tarihli karanyla korunmasz gerekli kiiltiir varlzgz olarak tescil edilmi tir . Ktilttir ve Tabiat Varhklan Koruma Kurulunun 19/12/1991 tarihli karanyla da bu ta mmazm parse I sm1rlan koruma alam olarak belirlenmi tir. 9. Trabzon Valiliginin 21/11/2003 tarihli yaz1s1 ve Trabzon Ktilttir ve Tabiat Varhklanm Koruma Kurulunun (Koruma Kurulu) 9/2/2004 tarihli raporu sonrasmda, Koruma Kurulunun 18/2/2004 ve 22/2/2007 tarihli kararlanyla ba vuruculann ta mmazmm da yer ald1g1 parseller miize koruma alanz olarak kabul edilmi tir. 10. Ba vurucular, ta mmazm imar planmda mtize alanmda kalmasma ragmen kamula tmlmamas1 nedeniyle meydana gelen maddi zararlannm giderilmesi istemiyle Trabzon idare Mahkemesinde (Mahkeme) dava a9m1 lardir . Mahkeme 13/11/2015 tarihinde davanm reddine karar vermi tir. Kararda ta mmazm mtize koruma alam olarak belirlendigi vurgulanm1 tir. Diger taraftan 21/7/1983 tarihli ve 2863 say1h Ktilttir ve Tabiat Varhklanm Koruma Kanunu'nun ilgili htiktimleri geregince koruma alam i9erisinde yap1lacak in aat veya tesisata izin verme noktasmda Koruma Kurulunun yetkili oldugu belirtilmi tir. Buna gore maliklerin ta mmazlar tizerindeki tasarruf haklanm Koruma Kurulundan izin almak suretiyle kullanabilecekleri dikkate almd1gmda maliklerin bu haklanna yonelik bir sm1rlamadan soz edilemeyecegi ifade edilmi tir. 11. Kararda aynca ta mmaza ili kin imar durum belgesinde her ttirlti tamirat, tadilat, onanm ve yeni yap1la mada Koruma Kurulunun gorti ti almd1ktan sonra in aat yap1mma izin verildigine deginilmi tir. Ote yandan ta mmazm tamammm mtize koruma alam i9erisinde yer almad1g1, ta mmazm kuzey kismmm zemin ve ti ; kath yap1 yapilarak; gtiney k1smmda da betonarme binanm zemin kat teras tisttintin metal konstrtiksiyon tisttine sabit tip tente kaplanarak kullamld1g1 belirtilmi tir. Bunun yanmda ta mmazda yap1lacak tadilat ve tamiratlar i9in yap1lan ba vurulara da olumlu cevap verildigi ifade edilmi tir. Son olarak 2863 say1h Kanun'un 8. maddesine gore Koruma Bolge Kurulu kararlanna kar 1 itiraz yolu a91k olmasma ragmen ba vuruculann bu yola ba vurduklanna ili kin bir itirazlannm olmad1g1 vurgulanm1 tir. 12. Ba vurucular tarafmdan bu karara kar 1 karar dtizeltme talebinde bulunulmu tur. Trabzon Bolge idare Mahkemesi 14/6/2016 tarihinde karar dtizeltme isteminin reddine karar vermi tir. 24-28. 13. Nihai karar ba vurucular vekiline 27/6/2016 tarihinde teblig edilmi tir. 14. Ba vurucular 26/7/2016 tarihinde bireysel ba vuruda bulunmu lard1r. IV. iLGiLi HUKUK A. Ulusal Hukuk 15. Konu ile ilgili hukuk i9in bkz. Ahmet Bolge, B. No: 2014/13133, 28/9/2016, 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/13669 : 6/3/2019 B. Uluslararas1 Hukuk 16. Sinan Yzldzz ve digerleri/Tiirkiye (B. No: 37959/04, 12/1/2010) karanna konu olayda ba vuruculann tizerinde evlerinin oldugu ta mmazlan birinci derece arkeolojik sit alam kapsamma almm1 tir . Bu ta mmazm kamula tmlmas1 giri imlerinin sonu9suz kalmas1 tizerine ba vurucular kamula tirmas1z el atma iddias1yla tazminat davas1 a9m1 lardir. Ancak bu dava reddedilmi tir. AiHM; ba vuruculann ta mmazmm sit alam olarak ilan edilmesinin miilkiyet hakkma mtidahale te kil ettigini kabul etmi , mtidahaleyi miilkiyetin kamu yaranna kullammmm kontroltine ili kin ti9tincti kural 9er9evesinde incelemi tir. AiHM ilk olarak bu mtidahalenin kanuni bir dayanagmm oldugunu ve arkeolojik varhklan korumanm kamu yaranna dayah me ru bir ama9 oldugunu vurgulam1 tir. AiHM, ol9iiliiltik yontinden ise ba vuruculann mtilkiyet hakkmdan yoksun birakilmad1gm1 ve mtidahaleyle mutlak bir in aat yasag1 da ongortilmedigini belirtmi tir. Buna gore ba vuruculann gerekli izinleri alarak ta mmazda degi iklik yapma veya satma irnk:anma sahip oldugu tespit edilmi tir. AiHM, sit alam ilan edilmeden once de ba vuruculann ta mmaz tizerinde yap1 yapma izni i9in ba vurmad1klanna aynca dikkati 9ekmi tir. Son olarak AiHM, kanunun birinci derece sit alam ilan edilen ta mmazlar i9in e deger bir ta mmazla degi im irnk:amm da ongordtigtinti belirterek mtidahalenin ba vuruculara a m bir ktilfet ytiklemedigi sonucuna varm1 tir . V. iNCELEME VE GEREK ;E 17. Mahkemenin 6/3/2019 tarihinde yapm1 oldugu toplant1da ba vuru incelenip geregi dti tintildti: A. Ba vurucularm iddialan 18. Ba vurucular; ta mmazm imar planmda mtize koruma alanma almmasma ragmen uzunca bir stiredir kamula tmlmad1gm1, bu mtidahale sebebiyle ta mmazlanm diledikleri gibi kullanamad1klanm belirtmi lerdir. Ba vurucular, ta mmazmm kamula tmlmamasmm mtilkiyet hakkmm ihlaline yol a9tig1m ifade etmi ler bu nedenle mtilkiyet ve adil yarg1lanma haklan ile hak arama htirriyeti ilkesinin ihlal edildigini ileri stirmti lerdir . B. Degerlendirme 19. Anayasa'nm 35. maddesi oyledir: "Herkes, miilkiyet ve miras haklarma sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararz amaczyla, kanunla szmrlanabilir . Miilkiyet hakkzmn kullamlmasz toplum yararzna aykzn olamaz. " 20. Anayasa Mahkemesi, olaylann ba vurucu tarafmdan yap1lan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgulann hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba vurucular miilkiyet hakk1 d1 mda adil yarg1lanma haklannm ihlal edildigini ileri stirmektedirler. Ancak ba vuruculann as1l ikayetinin ta mmazm mtize koruma alam olarak tescil edilmesi nedeniyle maliki olduklan ta mmazmdan diledikleri gibi yararlanamad1klanna , ta mmaz1 kullanamad1klanna ve tasarruf edemediklerine yonelik oldugu anla 1ld1gmdan ba vuruculann btittin ikayetleri mtilkiyet hakkmm ihlali iddias1 kapsammda incelenmi tir. 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/13669 : 6/3/2019 21. Anayasa Mahkemesi aym konu ile ilgili ikayetleri daha once incelemi ve uygulanacak ilkeleri ortaya koymu tur (Ahmet Bolge, 41-65). 22. Ahmet Bolge karannda imar uygulamasma konu edilen ta mmazm, ba vurucu adma tapuda kay1th oldugundan dolay1 Anayasa'nm 35. maddesi baglammda miilk te kil ettigi belirtilmi tir (Ahmet Bolge, 45). Bu ta mmazm ktiltlir varhg1 olarak tescil edilmesinin mtilkiyet hakkma mtidahale te kil ettigi kabul edilmi tir. Ta mmazm ktilttir varhg1 olarak tescil edilmesi sebebiyle ba vurucunun mtilkiyet hakkmdan yoksun kald1gmm soylenemeyecegi fakat ta mmaz tizerinde mtilkiyet hakkmdan dogan bir kis1m hak ve yetkilerinin k1s1tland1g1 ifade edilmi tir. Bu baglamda mtidahalenin mulkiyetin kullammzm kontrol/duzenleme yetkisi kapsammda ger9ekle tirildigi degerlendirilmi tir (Ahmet Bolge, 48). 23. Anayasa Mahkemesince 2863 say1h Kanun'un 6. ve 7. maddeleri htiktimlerine dayah olan mtidahalenin kanunilik ol9titlinti ta 1d1g1 belirtilmi tir. Aynca ktiltlir varhg1 niteligi bulundugu tespit edilen bir ta mmazm , tescili suretiyle korunmas1 ve aslma uygun olarak muhafazasmm kamu yaran yaranna dayah me ru bir amacmm bulundugu a91klanm1 tlf (Ahmet Bolge, 50-56). Ol9tiltiltik yontinden yap1lan degerlendirmede ise malikin ta mmaz tizerindeki mtilkiyet hakkmm devam ettigi, ilgili mevzuata uygun hareket edildigi stirece 2863 say1h Kanun'un maliklere tamd1g1 hak, muafiyet ve kolayhklardan yararlamlabilecegi ifade edilmi tir. Diger taraftan yap1lan mtidahaleye kar 1 yetkili makamlar ontinde etkin bir bi9imde itiraz edebilme olanagmm malike tanmd1gma deginilmi tir. Buna gore mtidahalenin ortaya 91kard1g1 durumun, malikin mtilkiyet hakkmm korunmas1 ile kamusal menfaatin gerekleri arasmda saglanmas1 gereken dengeyi bozmad1g1 ve malik a91smdan me ru say1lamayacak ferdi ve a m nitelikte bir yuk olu turmad1g1 sonucuna vanlm1 tlf (Ahmet Bolge, 57-65). 24. Somut ba vuruda da ba vuruculara ait ta mmaz mtize koruma alam olarak tespit ve tescil edilmi tir. Buna gore ba vuruculann 2863 say1h Kanun'un maliklere tamd1g1 hak, muafiyet ve kolayhklardan yararlanabilmeleri ve yap1lan mtidahaleye kar 1 idari ve yarg1sal makamlar ontinde etkin bir bi9imde itiraz edebilmeleri mtimktindtir. Ne var ki ba vuruculann Koruma Bolge Kurulu kararlanna kar 1 itiraz yolu a91k olmasma ragmen bu yola ba vurduklanna ili kin bir beyanlannm olmad1g1 gortilmektedir. Ote yandan ba vuruculann kendilerine saglanan hak ve kolayhklardan yararlanamad1klan yontinde somut bir ikayetlerinin olmad1g1 da a91ktir. Bu durumda somut ba vuruda Anayasa Mahkemesinin yukanda amlan i9tihadmdan aynlmay1 gerektirecek bir neden bulunmamaktad1r. 25. Sonu9 olarak ba vuruculann mtilkiyet haklanna yap1lan mtidahalenin ta 1d1g1 kamu yaran amac1 ile kar 1la tmld1gmda mtilkiyet hakkma yap1lan mtidahalenin ba vuruculara ahsi olarak a m ve olagan d1 1 bir ktilfet ytiklemedigi , kamu yaran ile ba vuruculann mtilkiyet hakk1 arasmda olmas1 gereken adil dengenin bozulmad1g1 sonucuna vanlm1 tlf . 26. A91klanan gerek9elerle Anayasa'nm 35. maddesinde gtivence altma alman mtilkiyet hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm ac;zkc;a dayanaktan yoksun olmasz nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. VI. HOKUM A91klanan gerek9elerle; 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/13669 : 6/3/2019 A. Mulkiyet hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm ac;zkc;a dayanaktan yoksun olmasz nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, B. Y argilama giderlerinin ba vurucular tizerinde BIRAKILMASINA 6/3/2019 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Dye Ba kan Burhan USTUN Serdar OZGULDUR Dye Serruh KALELi Dye Dye Hasan Tahsin GOKCAN Kadir OZKA YA 6