TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR FATMA ER BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/24160) Karar Tarihi: 10/5/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/24160 Karar Tarihi : 10/5/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Berrak YILMAZ Başvurucu : Fatma ER I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, farkl ı ceza infaz kurumunda bulunan e şle yap ılan telefon görü şmesinin hem arayan hem de aranan yönünden haft
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR FATMA ER BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/24160) Karar Tarihi: 10/5/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/24160 Karar Tarihi : 10/5/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Berrak YILMAZ Başvurucu : Fatma ER I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, farkl ı ceza infaz kurumunda bulunan e şle yap ılan telefon görü şmesinin hem arayan hem de aranan yönünden haftal ık telefonla görü şme hakk ından düşürülmesi nedeniyle aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. 2.Şikâyet konusu müdahale tarihi itibar ıyla başvurucu Antalya L Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumunda (Kurum), e şi de Manisa T Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumunda silahl ı terö r örgütü üyeli ği suçundan tutuklu olarak bulunmaktad ır. 3. Başvurucu farkl ı ceza infaz kurumunda bulunan e şi ile yapt ığı telefon görüşmesinin hem kendi hem de e şinin haftal ık telefonla görü şme hakk ından düşürüldüğünü ve bu uygulaman ın herhangi bir hukuki dayana ğının bulunmad ığını ileri sürerek Kuruma uygulaman ın değiştirilmesi talebinde bulunmu ştur. 4. Kurum 25/4/2019 tarihli karar ıyla başvurucunun talebini reddetmi ştir. Kararda Adalet Bakanl ığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlü ğünün (Genel Müdürlük) 8/3/2019 tarihli görü ş yaz ısına at ıf yap ılarak söz konusu görü ş yaz ısı gereği 6/4/2006 tarihli ve 26131 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan Ceza İnfaz Kurumlar ının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Tüzük'ün (Tüzük) 88. maddesinin birinci f ıkras ındaki kişilerden olmas ı kayd ıyla an ılan maddenin ikinci f ıkras ının (f) bendinde belirtilen süre ile sınırlı olmak suretiyle arayan ve aranan hükümlü/tutuklu yönünden haftal ık telefon hakk ının kullan ılm ış say ılacağı ve bu nedenle ba şvurucunun talebinin reddedildi ği ifade edilmi ştir. 5. Farkl ı ceza infaz kurumlar ında bar ındırılmakta olan hükümlü ve tutuklular ın telefonla görü şme hakk ına ilişkin olarak Genel Müdürlü ğün bahsi geçen görü ş yaz ısında; 13/12/2004 tarihli ve 5275 say ılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Kanun'un 66. maddesi ile Tüzük'ün 88. maddelerine de ğinilmiş ve Tüzük'ün 88. maddesinin birinci Başvuru Numaras ı: 2019/24160 Karar Tarihi : 10/5/2023 3fıkras ında say ılan kişilerden olmas ı şart ıyla yine bu maddenin ikinci f ıkras ının (f) bendinde belirtilen süre ile s ınırlı olmak suretiyle arayan ve aranan hükümlü ve tutuklu yönünden haftal ık telefonla görü şme hakk ının kullan ılm ış say ılacağı belirtilmi ştir. 6. Başvurucu 23/8/2019 tarihli dilekçe ile karara kar şı şikâyet yoluyla Antalya 1. İnfaz Hâkimli ğine (İnfaz Hâkimli ği) başvurmuştur. Başvurucu şikâyet dilekçesinde, farkl ı ceza infaz kurumunda bulunan e şinin telefonla görü şme hakk ı kapsam ında taraf ını aray ıp konuşmas ı durumunda kendisinin haftal ık telefonla görü şme hakk ının da kullan ılm ış say ıldığını ve bu nedenle o hafta için çocu ğuyla telefon görü şmesi yapamad ığını öne sürmüştür. İnfaz Hâkimli ği 6/5/2019 tarihinde şikâyeti reddetmi ştir. Kararda Genel Müdürlük görüşü gözetildi ğinde Kurum karar ının usul ve yasaya uygun oldu ğu ifade edilmi ştir. Başvurucunun bu karara itiraz ı Antalya 1. A ğır Ceza Mahkemesi taraf ından kesin olarak reddedilmi ştir. 7. Başvurucu nihai hükmü 11/6/2019 tarihinde ö ğrendikten sonra 10/7/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 8.İnceleme tarihi itibar ıyla şikâyet konusu uygulaman ın dayana ğı olan 8/3/2019 tarihli Genel Müdürlük görü ş yaz ısının bahsi geçen k ısm ının -Dan ıştay 10. Dairesinin 26/2/2020 tarihli karar ıyla- yürütmesinin durduruldu ğu ve bunun üzerine Genel Müdürlük taraf ından 22/6/2020 tarihli yeni bir görü ş yaz ısıyla "Birbirleri ile telefon görü şme hakk ına sahip hükümlü ve tutuklular ın farkl ı ceza infaz kurumlar ında bar ındırılmalar ı halinde kurumlar aras ında gerekli koordinenin sa ğlanarak görü şme yapt ırılmas ı, görüşmenin arayan hükümlü veya tutuklunun haftal ık telefonla görü şme hakk ından düşülmesi, aranan hükümlü veya tutuklunun telefonla görü şme hakk ının baki kalmas ının uygun olaca ğı" şeklinde uygulama de ğişikliğine gidildi ği görülmü ştür. 9. Başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME 10. Ödeme gücünden yoksun oldu ğunu belirten ba şvurucunun adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir ( Mehmet Şerif Ay, B. No: 2012/1181, 17/9/2013). 11. Başvurucu, farkl ı ceza infaz kurumunda bulunan e şinin telefonla görü şme hakk ı kapsam ında taraf ını aray ıp konuşmas ı durumunda kendisinin haftal ık telefonla görü şme hakk ının da kullan ılm ış say ıldığını ve bu nedenle o hafta için çocu ğuyla telefon görü şmesi yapamad ığını belirterek aile hayat ına sayg ı hakk ı ile haberle şme hürriyetinin ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 12. Başvuru aile hayat ına sayg ı hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 13. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 14. Devletin hükümlü ve tutuklular ın ailesi ve yak ınlar ıyla iletişimini devam ettirecek önlemleri almas ı pozitif yükümlülüklerinin bir gere ği olsa da hukuka uygun bir tutulmadan kaynaklanan kaç ınılmaz sonuçlar nedeniyle aile hayat ı kapsam ındaki temas ın Başvuru Numaras ı: 2019/24160 Karar Tarihi : 10/5/2023 4sınırland ırılmas ı doğald ır. Kamu düzeninin ve kurum güvenli ğinin sağlanmas ı yönündeki meşru amaç do ğrultusunda ve makul bir gereklili ğin olmas ı durumunda gerekçeleri ilgili ve yeterli şekilde aç ıklanarak belirli bir süre boyunca söz konusu pozitif yükümlülü ğün karşılanmamas ı da olağan kabul edilebilir. Ancak aile hayat ına sayg ı hakk ının gereklerinin mümkün olan ilk f ırsatta yerine getirilmesi ve mahpuslar ın ailesiyle olan temas ının h ızlı şekilde yeniden sa ğlanmas ı bir gerekliliktir ( Hüseyin Ekinci, B. No: 2016/38867, 3/7/2019, 56). 15. Bu ba ğlamda tutuklu ya da hükümlünün aile hayat ını sürdürmesini sa ğlamay a yeterli olacak şekilde yak ın derecedeki aile bireyleriyle asgari düzeyde bir ileti şim ve temas kurmas ı her durumda sa ğlanmal ıdır. Böylesi bir yükümlülü ğün yerine getirilmesi ve tedbirle r alınmas ı, aile hayat ına sayg ı hakk ı kapsam ında devletten beklenen asgari bir gerekliliktir. Birtak ım teknik ya da fiziki olanaklar ın bulunmamas ı, tutuklu ya da hükümlünün ailesiyle asgari şekilde ileti şim ve temas kuramamas ına gerekçe olarak gösterilemez. Zira mahpusun ailesiyle ileti şim kurmas ı her durumda mutlaka yüz yüze görü ştürülmesi anlam ına gelmemektedir ( Hüseyin Ekinci, 57). 16. Devletin, hükümlü ve tutuklular ın özellikle yak ın derecedeki aile bireyleriyle temas ını devam ettirecek önlemleri almas ı yönünde pozitif yükümlülü ğü bulunmaktad ır. Bu yükümlülük, makul bir gereklili ğin olmas ı durumunda, kamu düzeninin ve kurum güvenliğinin sağlanmas ı yönündeki me şru amaç do ğrultusunda s ınırlı bir süre için yerine getirilmeyebilir. Fakat devlet her durumda tutuklu ya da hükümlünün ailesiyle asgari bir iletişim kurmas ını sağlamak zorundad ır. Devlet, bu asgari ileti şimin sağlanmas ı konusundaki yükümlülü ğünü gerekti ğinde uygun vas ıtalar arac ılığıyla da yerine getirebilir. Ayr ıca suç işlenmesinin önlenmesi ya da yasa d ışı haberleşmenin önüne geçilmesi amac ıyla bu vas ıtalar ın denetlenmesi ve izlenmesi mümkündür ( Hüseyin Ekinci, 64). 17. Somut olayda ba şvurucu, farkl ı ceza infaz kurumunda bulunan e şinin telefonla görüşme hakk ı kapsam ında taraf ını aray ıp konuşmas ı durumunda kendisinin haftal ık telefonla görü şme hakk ının da kullan ılm ış say ıldığını ve bu nedenle o hafta için çocu ğuyla telefon görü şmesi yapamad ığını ifade ederek bu uygulaman ın değiştirilmesi talebinde bulunmuştur. Kurum, Genel Müdürlü ğün 8/3/2019 tarihli görü ş yaz ısına istinaden başvurucunun talebinin reddine karar vermi ştir. Başvurucunun şikâyet ve itiraz ba şvurular ı da İnfaz Hâkimli ği ve Ağır Ceza Mahkemesi taraf ından Kurum karar ının usule ve yasaya uygun olduğu belirtilerek reddedilmi ştir. Buna göre Kurum ve derece mahkemesi kararlar ında başvurucunun itirazlar ına ilişkin olarak uygulaman ın hakl ılığını gösterecek şekilde ikna edici gerekçeler ortaya konuldu ğunu söylemek güçtür. Di ğer yandan şikâyet konusu uygulaman ın dayanağı olan 8/3/2019 tarihli Genel Müdürlük görü ş yaz ısının ilgili k ısm ının yürütmesinin durduruldu ğunu ve Genel Müdürlük taraf ından 22/6/2020 tarihli yeni bir görü ş yaz ısıyla başvurucunun talebiyle uyumluluk gösteren bir uygulama de ğişikliğine gidildi ğini de vurgulamak gerekir (bkz. 8). Sonuç olarak ba şvurucunun dile getirdi ği talebin idari ve yarg ısal merciler taraf ından makul bir gereklilik ortaya koyulmadan karşılanmad ığı ve aile hayat ına sayg ı hakk ının öngördü ğü yükümlülüklerin yerine getirilmedi ği değerlendirilmi ştir. 18. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. III. GİDERİM 19. Başvurucu ihlalin tespiti talebinde bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2019/24160 Karar Tarihi : 10/5/2023 520. Başvuruda aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmi ştir. Başvurucunun 17/6/2022 tarihinde tahliye edildi ği ve hakk ındaki müdahalenin sona erdi ği görülmüştür. Hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmad ığı değerlendirilmi ştir. IV. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan aile hayat ına sayg ı hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Antalya 1. İnfaz Hâkimli ği (E.2019/1052, K.2019/1139) ve Antalya 1. A ğır Ceza Mahkemesi (2019/836 D. İş) ile Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 10/5/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.