TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ GENEL KURUL KARAR BEHZET ÇAKAR VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2019/2333) Karar Tarihi: 1/7/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 26/11/2021-31671 Başvuru Numaras ı: 2019/2333 Karar Tarihi : 1/7/2021 2GENEL KURUL KARAR Başkan : Zühtü ARSLAN Başkanvekili : Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Hicabi DURSUN Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL M. Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Y ıldız SEFERİNOĞLU S
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ GENEL KURUL KARAR BEHZET ÇAKAR VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2019/2333) Karar Tarihi: 1/7/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 26/11/2021-31671 Başvuru Numaras ı: 2019/2333 Karar Tarihi : 1/7/2021 2GENEL KURUL KARAR Başkan : Zühtü ARSLAN Başkanvekili : Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Hicabi DURSUN Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL M. Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Y ıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENTE Ş Basri BA ĞCI İrfan FİDAN Raportörler : Ali R ıza SÖNMEZ Murat BA ŞPINAR Başvurucular : 1. Behzet ÇAKAR 2. Erdoğan YAKIŞAN 3. Ümit I ŞIK Başvurucular Vekili : Av. Muhammed Ne şet GİRASUN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ının gereğinin yerine getirilmeyerek hapis cezas ının infaz ına devam edilmesi nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildiği iddias ına ilişkindir. Başvuru Numaras ı: 2019/2333 Karar Tarihi : 1/7/2021 3II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 16/1/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. 6. Başvurucular, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmu ştur. 7.İkinci Bölüm taraf ından niteli ği itibar ıyla başvurunun Genel Kurul taraf ından karara ba ğlanmas ı gerekli görüldü ğünden Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 28. maddesinin (3) numaral ı fıkras ı uyar ınca Genel Kurula sevkine karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 8.B aşvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: A. Ceza Soru şturmas ı ve Yarg ılamas ına İlişkin Süreç 9. (Kapat ılan) Diyarbak ır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Başsavc ılığınca başvurucular hakk ında PKK terör örgütüne üye olma, örgüt ad ına silahl ı eylem ve faaliyetlerde bulunma suçlamalar ıyla soruşturma başlatılm ıştır. An ılan soruşturma kapsam ında başvurucular, farkl ı tarihlerde tutuklanm ış ve yarg ısal sürecin ilerleyen aşamalar ında tahliye edilmi ştir (ayr ıntılı bilgi ve aç ıklamalar için bkz. Behzet Çakar v e diğerleri , B. No: 2014/16277, 13/9/2018, 9-19). 10. Başsavc ılık taraf ından düzenlenen iddianameyle aç ılan kamu davas ının yap ılan yarg ılamas ı sonunda (kapat ılan) Diyarbak ır 6. Ağır Ceza Mahkemesi (CMK 250. madde ile görevli) 16/2/2012 tarihli kararla ba şvurucular Erdo ğan Yak ışan ve Ümit I şık'ın müebbet hapis, Behzet Çakar' ın ise hapis ve adli para cezalar ıyla cezaland ırılmas ına karar vermi ştir. An ılan karar, Yarg ıtay 9. Ceza Dairesince 27/5/2014 tarihinde onanm ıştır (Behzet Çakar ve diğerleri , 21-26). 11. Kesinle şen hapis cezalar ının infaz ı için başvurucular Erdo ğan Yak ışan ve Ümit Işık hakk ında 4/8/2014 tarihli yakalama emri düzenlenmi ş olup bireysel ba şvurunun incelendiği tarih itibar ıyla ad ı geçen ba şvurucular henüz yakalanamam ıştır. Öte yanda n anılan başvurucular ın yurt d ışında bulunduklar ının tespit edilmesi nedeniyle Mahkemece kırm ızı bülten ç ıkar ılmas ına yönelik i şlemler de yap ılm ıştır. 12. Elâz ığ Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca Behzet Çakar hakk ında düzenlenen müddetnamede, mahkûmiyet hükmünün infaz ına 20/5/2015 tarihinde ba şland ığı ve koşullu sal ıverilme tarihinin 21/8/2020 oldu ğu belirtilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/2333 Karar Tarihi : 1/7/2021 4B. Yeniden Yarg ılamaya İlişkin Süreç 13. Başvurucular; haklar ında kesinle şen mahkûmiyet hükümlerine yönelik olarak gözalt ında avukat yard ımından faydaland ırılmama nedeniyle müdafi yard ımından yararlanm a hakk ının, müdafi yoklu ğunda bask ı ve zora dayal ı verilen ifadelerin mahkûmiyete esas alınmas ı nedeniyle hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının, yarg ılaman ın makul sürede sonuçland ırılmamas ı nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının, tutuklaman ın makul süreyi aşmas ı nedeniyle de ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini belirterek 2/10/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 14. Anayasa Mahkemesi 13/9/2018 tarihinde yapt ığı inceleme sonunda Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan müdafi yard ımından yararlanma hakk ıyla bağlant ılı olarak hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine, an ılan ihlale ili şkin sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yara r bulunduğundan karar ın bir örne ğinin yarg ılaman ın yenilenmesi için (kapat ılan) Diyarbak ır 6. Ağır Ceza Mahkemesinin yerine bakan mahkemeye gönderilmesine karar vermi ştir (Behzet Çakar ve di ğerleri , 57-62, 80-82). An ılan karar ın ilgili k ısm ı şu şekildedir: "57. Somut olayda ba şvurucular gözalt ında tutuldu ğu s ırada devlet güvenli k mahkemelerinin görev alan ına giren suçlar yönünden kural olarak müdafi yard ımından yararlanmalar ı ancak belli bir a şamadan sonra mümkün olmaktad ır. 3842 say ılı Kanun a eklenen 31. maddeyle gözalt ında bulundurmaya ve müdafi yard ımından yararlanmaya ilişkin yeni düzenlemelerin devlet güvenlik mahkemelerinin görev alan ına giren suçlarda uygulanmayaca ğı, bunlar hakk ında değişiklik yap ılmadan önceki 1412 say ılı Kanun hükümlerinin uygulanaca ğı hükme ba ğlanm ıştır. Başvurucular ın gözalt ında tutuldu ğu tarihlerde an ılan mevzuat, gözalt ı süresinde avukata eri şim imkân ını tan ımamaktad ır. Başvurucular ın belirtilen şartlarda 14 ile 29 gün aras ında gözalt ında tutuldu ğu görülmektedir. 58. Başvuruculara isnat edilen suçlar kapsam ındaki eylemlere ili şkin değerlendirmede kendileri ve di ğer san ıklar ın gözalt ında müdafi olmaks ızın elde edilen beyanlar ının delil olarak kabul edildi ği görülmektedir. Somut olayda ba şvuruculara isnat edilen birçok eylem bulunmaktad ır. Başvurucular gözalt ına al ınm ış ve tutukland ıklar ı tarihe kadar gözalt ında tutulmuşlard ır. Başvurucular, müdafi olmadan kollukta verdikleri ifadelerinde isnat edilen suçlar ı nas ıl ve kimlerle birlikte i şlediklerine dair beyanda bulunmu şlard ır. Başvurucula r Cumhuriyet Ba şsavc ılığında ve sorguda da müdafi yard ımından yararlanmam ıştır. Başvuruculara kolluk taraf ından yer gösterme ile yüzle ştirme işlemleri de yapt ırılmıştır. Başvurucular, bu i şlemler esnas ında da üzerine at ılı eylemlere dair ifade vermi ş; müdafi yard ımından faydaland ırılmam ıştır. Öte yandan kolluk taraf ından yap ılan ifade alma, yer gösterme ve yüzle ştirme işlemlerinde ba şvuruculara haklar ının hat ırlat ıldığına dair bir ibare de bulunmamaktad ır. 59. Başvurucular ın mahkȗmiyetine hükmedilirken C.T., D.B. ve H.Ç isimli ki şilerin beyanlar ına da dayan ıldığı fakat bu ifadelerin de o dönemde kollukta verilen ifadeler olduğu görülmektedir. Ba şvuruculardan Behzet Çakar ile yüzle ştirilen A.A., M.B. ve A.A.n ın beyanlar ına da İfadeli Yüzle ştirme Tutana ğı'nda yer verilmi ştir. An ılan tutanak tanzim edilirken beyanda bulunanlara haklar ı hat ırlat ılmam ış, avukat yard ımı sağlanmam ıştır. Mahkeme karar ında, bu ki şilerin müdafi yard ımından faydalan ıp faydalanmad ıklar ına veya yarg ılama aşamas ında bu ifadelerini kabul edip etmediklerine ili şkin herhangi bir açıklamaya yer verilmemi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/2333 Karar Tarihi : 1/7/2021 560. Başvurucular ın diğer deliller yan ında müdafi olmaks ızın al ınan ve daha sonra Mahkemede do ğrulanmayan ifadeleri do ğrultusunda an ılan eylemleri gerçekleştirme k suretiyle isnat edilen suçtan mahkûmiyetlerine karar verildi ği, gözalt ında iken al ınan b u ifadelerin mahkûmiyet için belirleyici biçimde kan ıt olarak kullan ıldığı, sonraki a şamalarda sağlanan müdafi yard ımı ve yarg ılama usulünün di ğer güvencelerinin soru şturman ın başında başvurucular ın savunma hakk ına verilen zarar ı gideremedi ği anlaşılmaktad ır. 61. Sonradan (yarg ılama devam etti ği s ırada) yürürlü ğe giren 5271 say ılı Kanun un 148. maddesi, hâkim veya mahkeme önünde do ğrulanmayan müdafi yard ımı sağlanmadan alınan kolluk beyanlar ı bak ımından kovu şturma aşamas ında savunman ın etkinli ğini sağlayacak niteliktedir. Ancak Mahkemece bu husus gerekçede tart ışılmam ış ve temyiz aşamas ında da bu eksiklik telafi edilememi ştir. Gözalt ında avukata eri şim imkân ı sağlanmamas ı ve bu s ırada elde edilen ifadelerin mahkûmiyet karar ına esas al ınmas ı müdafi yard ımından yararlanma hakk ıyla bağlant ılı olarak hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlali sonucunu do ğurmuştur. ... 81. Bu durumda müdafi yard ımından yararlanma hakk ıyla bağlant ılı olara k hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Buna göre yap ılacak yeniden yarg ılama ise 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin ikinci f ıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda derece mahkemelerince yap ılmas ı gereken i ş, öncelikle ihlale yol açan mahkeme karar ının ortadan kald ırılmas ı ve nihayet ihlal sonucuna uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örneğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere (kapat ılan) Diyarbak ır 6. Ağır Cez a Mahkemesinin (CMK 250. madde ile görevli) yerine bakan mahkemeye gönderilmesine karar verilmesi gerekir." 15. Başvurucular ın müdafii, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ına istinaden 30/10/2018 tarihinde Diyarbak ır 6. Ağır Ceza Mahkemesine müracaat ederek yarg ılaman ın yenilenmesine ve ba şvurucular hakk ındaki mahkûmiyet hükümlerinin infaz ının durdurulmas ına karar verilmesini talep etmi ştir. 16. Diyarbak ır 6. Ağır Ceza Mahkemesi 9/11/2018 tarihli ek karar ile yarg ılaman ın yenilenmesine, ba şvurucular hakk ında tayin edilip temyiz merciince onanan hapis cezalar ının infaz ının durdurulmas ına yer olmad ığına hükmetmi ştir. 17. Başvurucular ın müdafii an ılan ek karara 26/11/2018 tarihinde itiraz etmi ştir. Diyarbak ır 7. Ağır Ceza Mahkemesi 5/12/2018 tarihinde itiraz ın reddine kesin olarak kara r vermiştir. Karar ın gerekçesi şöyledir: "Yarg ılanman ın yenilenmesi hakk ında CMK [Ceza Muhakemesi Kanunu] 312/1 madde ' Yarg ılaman ın yenilenmesi istemi hükmün infaz ını ertelemez. Ancak mahkeme, infaz ın geri bırak ılmas ına veya durdurulmas ına karar verebilir.' gere ğince infaz ın durdurulmas ı yönünde karar verme hususunda mahkemeye takdir hakk ı tan ındığı, dosya münderecat ı nazara al ındığında Diyarbak ır (Kapat ılan) 6 Ağır Ceza Mahkemesinin 09/11/2018 Tari h 2001/248 Esas say ılı Ek Karar ı usul ve yasaya uygun oldu ğundan hükümlüler Behzet ÇAKAR, Erdo ğan YAKIŞAN ve Ümit I ŞIK müdafii Av. Muhammed Ne şet GİRASUN'un itiraz ın reddine ... [karar verildi.] " Başvuru Numaras ı: 2019/2333 Karar Tarihi : 1/7/2021 618. An ılan nihai karar ba şvurucular ın müdafiine 17/12/2018 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 19. Başvurucular 16/1/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 20. Diyarbak ır 6. Ağır Ceza Mahkemesinde (E.2018/641) 4/3/2019 tarihinde yarg ılaman ın yenilenmesine dair yarg ılama başlam ıştır. 21. Başvurucu Behzet Çakar' ın müdafii 2/9/2019 tarihli dilekçesi ile müvekkili hakk ındaki infaz ın durdurulmas ını yeniden talep etmi ştir. Mahkemece 10/9/2019 tarihli karar ile başvurucu yönünden infaz ın durdurulmas ına karar verilmi ştir. Bununla birlikte Mahkeme, başvurucunun yurt d ışına ç ıkışının yasaklanmas ına yönelik adli kontrol tedbirinin uygulanmas ına hükmetmi ştir. Başvurucu ayn ı tarihte ceza infaz kurumundan tahliye edilmiştir. 22. Mahkeme 9/11/2020 tarihli duru şmada ba şvurucu Behzet Çakar yönünden davan ın tefrikine karar vermi ş ve başvurucu hakk ındaki yarg ılamaya Mahkemenin E.2020/355 say ılı dosyas ı üzerinden devam olunmu ştur. 23. Davalar, bireysel ba şvurunun incelendi ği tarih itibar ıyla ilk derece mahkemesinde derdesttir. IV.İLGİLİ HUKUK 24. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un "Esas hakk ındaki inceleme" kenar başlıklı 49. maddesinin (6) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Bölümlerin, bir mahkeme karar ına karşı yap ılan bireysel ba şvurulara ili şkin incelemeleri, bir temel hakk ın ihlal edilip edilmedi ği ve bu ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağının belirlenmesi ile s ınırlıdır. ..." 25. 6216 say ılı Kanun un "Kararlar" kenar başlıklı 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmedi ğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir. Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 26. 13/12/2004 tarihli ve 5275 say ılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Kanun'un "Yakalama emri" kenar başlıklı 19. maddesinin (1) ve (2) numaral ı fıkralar ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2019/2333 Karar Tarihi : 1/7/2021 7"Hükümlü, hapis cezas ı veya güvenlik tedbirinin infaz ı için gönderilen ça ğrı kâğıdının tebliği üzerine on gün içinde gelmez, kaçar ya da kaçaca ğına dair şüphe uyand ırırsa, Cumhuriyet savc ısı yakalama emri ç ıkar ır. (Değişik: 24/1/2013-6411/5 md.) Kasten i şlenen suçlarda üç y ıl, taksirle i şlenen suçlarda ise be ş yıldan fazla hapis cezas ının infaz ı için doğrudan yakalama emri ç ıkar ılır." V. İNCELEME VE GEREKÇE 27. Mahkemenin 1/7/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucular ın İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 28. Başvurucular; isnat edilen suçlar nedeniyle mahkûmiyetlerine karar verilen as ıl davan ın sonunda yapt ıklar ı bireysel ba şvuruda Anayasa Mahkemesince adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında müdafi yard ımından yararlanma hakk ıyla bağlant ılı olarak hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlaline ve ihlalin sonuçlar ını gidermeye yönelik yeniden yarg ılama yap ılmas ına karar verilmesine ra ğmen bu karar ın fiilen uygulanmad ığını, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı sonras ında yasal mevzuat hükümlerine göre önceki mahkûmiyet karar ı ortadan kalkmas ına rağmen hukuka ayk ırı bir şekilde özgürlüklerinden yoksun bırak ılmaya devam edildiklerini belirterek ki şi özgürlü ğü ve güvenli ği hakk ı ile adil yarg ılanma hakk ının alt görünümlerinden olan mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 29. Bakanl ık görüşünde öncelikle yarg ılaman ın yenilenmesine karar verildi ği tarih itibar ıyla başvurucular Erdo ğan Yak ışan ve Ümit I şık'ın ceza infaz kurumunda bulunmamalar ı nedeniyle hürriyetlerinin k ısıtlanmad ığı, dolay ısıyla ad ı geçen başvurucular ın somut olay ba ğlam ında mağdur s ıfat ı yokluğu nedeniyle iddialar ının kabul edilemez bulunmas ı gerektiği dile getirilmi ştir. Bakanl ık, başvurucu Behzet Çakar yönünden ise yeniden yarg ılama incelemesi süresince tahliye edilmemesine yani tutulma sına yetkili mahkeme olan (kapat ılan) Diyarbak ır 6. Ağır Ceza Mahkemesi taraf ından ve daha önce kesinleşmiş mahkûmiyet hükmü temelinde karar verildi ğini belirtmi ştir. Bakanl ık ayr ıca 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 312. maddesinde yeniden yarg ılama talebinin cezan ın infaz ını durdurmayaca ğı fakat ilgili mahkemenin infaz ın geri bırak ılmas ı veya durdurulmas ı yönünde bir karar alabilece ğinin herhangi bir tereddüde yer bırak ılmayacak aç ıklıkta ifade edildi ğine dikkat çekmi ştir. Bu ba ğlamda Bakanl ık; başvurucu Behzet Çakar aç ısından Anayasa'n ın 19. maddesinin ikinci f ıkras ı çerçevesinde yetkili mahkemece verilmi ş bir mahkûmiyet karar ına dayal ı ve kanuna uygun bir tutman ın söz konusu oldu ğunu, dolay ısıyla kişi özgürlü ğü ve güvenli ği hakk ına yönelik bir ihlali n bulunmad ığını değerlendirmi ştir. 30. Başvurucular, Bakanl ık görüşüne karşı beyanlar ında genel olarak ba şvuru formunda belirttikleri iddialar ı tekrar ederek Bakanl ık görüşünü kabul etmediklerini ifade etmiştir. B. Değerlendirme 31. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Başvuru Numaras ı: 2019/2333 Karar Tarihi : 1/7/2021 8Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular ın iddialar ının özü, kanun hükümlerinin yanl ış yorumlanmas ı nedeniyle hukuken geçerli bir karar olmadan hürriyetlerinden yoksun b ırak ılmas ı olduğundan başvurunun bir bütün olarak ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekir. 1. Başvurucular Erdo ğan Yak ışan ve Ümit I şık Bak ımından 32. Kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı, devletin bireylerin özgürlü ğüne keyfî olarak müdahale etmemesini güvence alt ına alan temel bir hakt ır (Erdem Gül ve Can Dündar [GK], B. No: 2015/18567, 25/2/2016, 62). 33. Anayasa Mahkemesi, Anayasa'n ın 19. maddesi kapsam ında hürriyetten yoksun bırakma kavram ını tan ımlam ıştır. Buna göre hürriyetten yoksun b ırakma, bir kimsenin k ısıtlı bir alanda ihmal edilemeyecek bir süre için tutulmas ı ve bu kişinin söz konusu tutmaya r ıza göstermemi ş olmas ı şeklinde ifade edilebilecek iki unsuru içermektedir ( Cüneyt Kartal, B. No: 2013/6572, 20/3/2014, 17). 34. Anayasa'n ın 19. maddesinin birinci f ıkras ında herkesin ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ına sahip oldu ğu ilke olarak konduktan sonra ikinci ve üçüncü f ıkralar ında şekil ve şartlar ı kanunda gösterilmek ko şuluyla ki şilerin hürriyetlerinden mahrum bırak ılabileceği durumlar s ınırlı olarak say ılm ıştır (Murat Narman, B. No: 2012/1137, 2/7/2013, 42). Devam eden f ıkralarda ise hürriyetinden yoksun b ırak ılan kişiler bak ımından güvencelere yer verilmi ştir. Bu ba ğlamda maddenin dördüncü f ıkras ında yakalama vey a tutuklama sebepleri ile iddialar ın bildirilmesi, be şinci f ıkras ında gözalt ı süresi, alt ıncı fıkras ında yakalama veya tutuklaman ın yak ınlara bildirilmesi, yedinci f ıkras ında tutuklanan kişilerin makul sürede yarg ılanmay ı ve soru şturma veya kovu şturma s ıras ında serbest bırak ılmay ı isteme hakk ı, sekizinci f ıkras ında hürriyetten yoksun b ırak ılmaya kar şı yarg ı merciine ba şvurma hakk ı, dokuzuncu f ıkras ında tazminat hakk ı güvence alt ına al ınm ıştır (Galip Öğüt [GK], B. No: 2014/5863, 1/3/2017, 33). 35. Maddenin birinci f ıkras ında geçen " hürriyet " sözcü ğü, özgürlük ve bağıms ızlığın yan ı sıra serbestlik anlam ına da gelmektedir. Bu anlamda ki şi hürriyetine yönelik bir müdahalenin bulundu ğunun söylenebilmesi için ki şinin hareket serbestisinin maddi olarak s ınırland ırılm ış olmas ı gerekir. Ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ına yönelik bir müdahale için ki şi, r ızas ı olmaks ızın en az ından rahats ızlık verecek uzunlukta bir süre boyunca belirli bir yerde fiziki olarak tutulmal ıdır (Galip Öğüt, 34). 36. Anayasa'n ın 19. maddesinin metni bir bütün olarak de ğerlendirildi ğinde maddenin ikinci ve üçüncü f ıkralar ındaki s ınırlama sebeplerinin ki şilerin fiziksel özgürlüklerine ili şkin olduğu, ayr ıca devam eden f ıkralardaki güvencelerin de fiziki olarak hürriyetinden yoksun b ırak ılm ış kişiler bak ımından getirildi ği görülmektedir. Dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının güvence alt ına ald ığı şey, bireylerin yaln ızca fiziksel özgürlüğüdür ( Galip Öğüt, 35). 37. Yakalama emirlerinin infaz edilmedi ği dönemde temel hak ve hürriyetlere yönelik baz ı etkileri bulunsa da bu dönemde henüz ki şilerin fiziksel özgürlükleri maddi olarak k ısıtlanmam ış olduğundan söz konusu etkilerin ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ına yönelik bir müdahale olarak nitelendirilmesi mümkün de ğildir ( Galip Öğüt, 41). Başvuru Numaras ı: 2019/2333 Karar Tarihi : 1/7/2021 938. Somut olayda Diyarbak ır Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından 4/8/2014 tarihinde ba şvurucular hakk ında müebbet hapse ili şkin mahkûmiyet karar ının infaz ı kapsam ında yakalama emri ç ıkar ılm ıştır. Bireysel ba şvuruda bulunuldu ğu tarihte başvurucular ın yurt d ışında oldu ğu ve haklar ındaki yakalama emirlerinin henüz infaz edilmediği, bulunduklar ı ülkeden yurda iade edilmeleri için k ırm ızı bülten ç ıkar ılmas ına yönelik i şlemler yap ıldığı, ayr ıca başvurunun incelendi ği tarih itibar ıyla da infaz ın gerçekleştiğine yönelik herhangi bir bilgi ya da belgenin olmad ığı görülmektedir (bkz. 11). Buna göre her iki ba şvurucunun da -bu a şamada- fiziksel olarak özgürlü ğünden yoksun bırak ılmas ı söz konusu de ğildir. Sonuç olarak ba şvurucular ın kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ına müdahalede bulunulmam ıştır (ayn ı yöndeki de ğerlendirme ve uygulama için bkz. Galip Öğüt, 42). 39. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucular ın iddias ına ilişkin olarak bir ihlalin bulunmad ığı aç ık olduğundan ba şvurunun bu k ısm ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Başvurucu Behzet Çakar Bak ımından a. Kabul Edilebilirlik Yönünden40. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden bulunmad ığı anlaşılan ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönündeni. Genel İlkeler 41. Anayasa'n ın kişilerin fiziksel hürriyetlerini güvence alt ına alan 19. maddesinin kişi hürriyetinin k ısıtlanmas ına imkân tan ıdığı durumlardan biri de maddenin ikinci fıkras ında " mahkemelerce verilmi ş hürriyeti k ısıtlay ıcı cezalar ın ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi " olarak belirlenmi ştir. Bu nedenle yarg ı organlar ınca verilecek mahkûmiyet kararlar ı kapsam ında hapis cezas ının veya güvenlik tedbirlerinin infaz edilmesi ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ını ihlal etmez (Tahir Canan (2) , B. No: 2013/839, 5/11/2014, 33). 42. Mahkemelerce verilmi ş mahkûmiyet kararlar ının yerine getirilmesi nedeniyle ortaya ç ıkan özgürlükten yoksun b ırakma hâlleri, Anayasa'n ın 19. maddesinin ikinci f ıkras ı kapsam ına dâhil ise de an ılan kural, mahkûmiyet karar ının değil tutman ın hukuka uygun olmas ını güvence alt ına almaktad ır. Dolay ısıyla bu güvence kapsam ında, kişi hakk ında hükmedilen hapis cezas ının yerindeli ği veya orant ılılığı incelemeye tabi tutulamaz ( Günay Okan, B. No: 2013/8114, 17/9/2014, 18). 43. Anayasa'n ın 19. maddesinin ikinci f ıkras ında belirtilen " mahkemelerce verilmi ş hürriyeti k ısıtlay ıcı cezalar ın ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi " ile bağlant ılı bir ihlal iddias ı söz konusu ise Anayasa Mahkemesinin görevi ki şinin hürriyetten yoksun bırak ılmas ının k ısmen ya da tamamen bu ko şullarda gerçekle şip gerçekle şmediğini tespit etmekle s ınırlıdır. Bir kimse Anayasa'da yer alan di ğer sebepler (yakalama, gözalt ı ve tutuklama gibi) d ışında ancak mahkemelerce verilmi ş hürriyeti k ısıtlay ıcı cezalar ın ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi kapsam ında hürriyetinden yoksun b ırak ılabilir. Eğer Başvuru Numaras ı: 2019/2333 Karar Tarihi : 1/7/2021 10tutman ın k ısmen veya tamamen bu ko şullar ı taşımad ığı tespit edilirse bu durumun me şru bir amac ının olduğundan veya ölçülü oldu ğundan söz edilemez, do ğrudan kişi hürriyeti ve güvenliği hakk ı ihlal edilmi ş olur (Şaban Dal, B. No: 2014/2891, 16/2/2017, 31). 44. Bir mahkûmiyet karar ının infaz ına ilişkin olarak Anayasa'n ın 19. maddesi aç ık bir hüküm içermemektedir. Bununla birlikte Anayasa'n ın 19. maddesinin amac ı kişileri keyfî bir şekilde hürriyetten yoksun b ırak ılmaya kar şı korumak olup maddede öngörülen istisnai hâllerde ki şi hürriyetine getirilecek s ınırlamalar ın da maddenin amac ına uygun olmas ı gerekir (Abdullah Ünal, B. No: 2012/1094, 7/3/2014, 38). 45. Bir kimsenin mahkemelerce verilmi ş hürriyeti k ısıtlay ıcı cezalar ın ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi kapsam ında hürriyetinden yoksun bırak ıldığının söylenebilmesi için her şeyden önce hürriyeti k ısıtlay ıcı ceza veya güvenlik tedbirinin bir mahkeme taraf ından verilmesi, ikinci olarak yerine getirilecek karar ın hürriyeti k ısıtlay ıcı ceza veya güvenlik tedbirlerine ili şkin olmas ı, son olarak hürriyetten yoksun b ırak ılman ın mahkemece verilen hürriyeti k ısıtlay ıcı ceza veya güvenlik tedbirinin kapsam ını aşmamas ı gerekir (Şaban Dal, 32). Bununla birlikte Anayasa'da yer alan hak ve özgürlükler ihlal edilmediği sürece derece mahkemelerinin kararlar ındaki kanunun yorumuna ya da maddi veya hukuki hatalara dair hususlar bireysel ba şvuru incelemesinde ele al ınamaz ( Abdullah Ünal, 39). 46. Anayasa'n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı ile 6216 say ılı Kanun'un 45. maddesinin (1) numaral ı fıkras ına göre herkes, Anayasa'da güvence alt ına al ınm ış temel hak ve özgürlüklerinden Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi (Sözle şme) ve buna ek Türkiye'nin taraf oldu ğu protokoller kapsam ındaki herhangi birinin kamu gücü taraf ından ihlal edildi ği iddias ıyla Anayasa Mahkemesine ba şvurabilir. Anayasa'n ın 148. maddesinin birinci fıkras ında Anayasa Mahkemesine bu ba şvurular ı karara ba ğlama yetki ve görevi verilmi ştir (Şahin Alpay (3) [GK], B. No: 2018/10327, 3/12/2020, 36). 47. An ılan yetki ve görev kapsam ında Anayasa Mahkemesi, Anayasa ve Sözleşme'nin ortak koruma alan ında bulunan temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildi ği iddias ıyla yap ılan bireysel ba şvurular ı incelemek ve karara ba ğlamak durumundad ır. Anayasa Mahkemesi bireysel ba şvurulara ili şkin incelemelerinde 6216 say ılı Kanun'un 49. maddesinin (6) numaral ı fıkras ı uyar ınca bir temel hakk ın ihlal edilip edilmedi ğine ve bu ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağına karar vermektedir ( Aligül Alkaya ve di ğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 50). 48. Anayasa Mahkemesi taraf ından verilen bir ihlal karar ının gereklerinin yerine getirilmemesi daha önce verilen ihlalin devam etti ği anlam ına gelir. Bu bak ımdan Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ının gereklerinin yerine getirilmedi ğine ilişkin iddialar ı incelemek de bireysel ba şvurular ı incelemeye yetkili olan Anayasa Mahkemesinin görev alan ına girer. Aksinin kabulü, Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma alan ı içinde yer alan temel hak ve özgürlüklerin bireysel ba şvuru yolu ile etkili bir şekilde korunmas ını öngören Anayasa hükümleri ile ba ğdaşmaz. Ancak Anayasa Mahkemesince yap ılacak bu inceleme, olaylar ın baştan itibaren yeniden de ğerlendirilmesi şeklinde de ğil Anayasa Mahkemesi taraf ından verilen ihlal karar ının gereklerinin yerine getirilip getirilmedi ği ile ilgili s ınırlı bir inceleme olacakt ır (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 52). 49. 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (1) numaral ı f ıkras ında, bireysel başvurular ın esas incelemesi sonunda ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da Başvuru Numaras ı: 2019/2333 Karar Tarihi : 1/7/2021 11edilmediğine karar verilece ği, ihlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilece ği ifade edilmi ştir. Dolay ısıyla Anayasa Mahkemesinin bireysel ba şvurular kapsam ındaki yetki ve görevi, hakk ın ihlal edilip edilmediğinin tespitiyle s ınırlı olmay ıp tespit edilen ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlerin belirlenmesini de kapsamaktad ır (Şahin Alpay (2) [GK], B. No: 2018/3007, 15/3/2018, 56). 50. Bununla birlikte 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (1) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilirken idari eylem ve i şlem niteli ğinde karar verilemez. Anayasa Mahkemesi ihlalin ve sonuçlar ının nas ıl giderilece ğine hükmederken idarenin veya yarg ısal makamlar ın ya da yasama organ ının yerine geçerek i şlem tesis edemez. Anayasa Mahkemesi, ihlalin ve sonuçlar ının nas ıl giderilece ğine hükmederek gerekli i şlemlerin tesis edilmesi için karar ı ilgili mercilere gönderir ( Şahin Alpay (2) , 57). 51.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük'ün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlali n sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 52. Bu ba ğlamda kural olarak Anayasa Mahkemesi karar ında belirtilen ihlalin ve sonuçlar ının nas ıl ve hangi araçlarla ortadan kald ırılacağı hususunda ilgili mercilerin takdir yetkisi bulunmaktad ır (Savaş Çetinkaya , B. No: 2012/1303, 21/11/2013, 67). İlgili merci, ihlal karar ının niteliğini dikkate alarak bu ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için gerekenleri yapar. Baz ı durumlarda Anayasa Mahkemesi somut olay ın özelliklerini dikkate alarak ihlalin ve sonuçlar ının nas ıl ve hangi araçlarla ortadan kald ırılacağına dair ilkeleri belirleyebilir ( Bizim FM Radyo Yay ıncılığı ve Reklamc ılık A.Ş. [GK], B. No: 2014/11028, 18/10/2017, 71, 72). Böyle bir durumda ilgili mercilerin an ılan ilkeler do ğrultusunda hareket etmesi gerekir. İstisnai kimi durumlarda ise tespit edilen ihlalin niteli ği, ihlalin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı bak ımından ilgili mercilerin önünde tek bir seçenek bırakabilir. Bu hâlde Anayasa Mahkemesi ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için alınmas ı gereken tedbiri aç ıkça gösterir ve ilgili merci bu tedbiri al ır (Kenan Y ıldırım ve Turan Y ıldırım, B. No: 2013/711, 3/4/2014, 82). 53. Diğer taraftan bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hak ve hürriyetin ihlal edildiğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sa ğlanmas ı zorunludur. Bunun için ise öncelikle devam eden ihlalin durdurulmas ı, ihlale konu karar ın veya işlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan Başvuru Numaras ı: 2019/2333 Karar Tarihi : 1/7/2021 12kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir. Di ğer bir ifadeyle ihlalin sonuçlar ının şeklen değil gerçek anlamda ortadan kald ırılmas ı gerekir ( Aligül Alkaya v e diğerleri (2), 56). ii.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 54. Somut olayda ba şvurucu hakk ında at ılı suçlara ili şkin olarak tesis edilen hapis cezalar ına dair mahkûmiyet hükmü Yarg ıtayca onanarak kesinle şmiştir. Başvurucu, hakk ında kesinleşen mahkûmiyet hükmüne yönelik temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildi ğini belirterek bireysel ba şvuruda bulunmu ş olup Anayasa Mahkemesi yapt ığı değerlendirmede müdafi yard ımından yararlanma hakk ıyla bağlant ılı olarak hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ve an ılan ihlalin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ına karar vermi ştir (bkz. 13, 14). 55. Anayasa Mahkemesi, önceki kararda tespit etti ği ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için karar ın bir örne ğinin başvurucunun yarg ıland ığı mahkemeye gönderilmesine hükmetmi ştir. Anayasa Mahkemesinin ba şvurucu hakk ında verdi ği ihlal karar ının nihai ve bağlay ıcı olduğunda kuşku bulunmamaktad ır. Anayasa Mahkemesinin vermi ş olduğu ihlal kararlar ı başka bir merci taraf ından Anayasa'ya veya kanuna uygunluk yönünden denetlenemez. Ayr ıca başvurucu hakk ında verilen ihlal karar ının hukuki sonuç do ğurabilmesi için Resmî Gazete'de yay ımlanmas ı gerekli olmay ıp ilgili merciye tebli ği (veya gönderilmesi) yeterlidir ( Şahin Alpay (2) , 79). 56. Diğer taraftan 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında belirtilen "yeniden yarg ılama" kavram ı ilgili usul kanunlar ında düzenlenen hukuki kurumlardan önemli ölçüde farkl ıdır (bkz. Kadri Enis Berbero ğlu (3) , B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 97). İlk olarak usul kanunlar ındaki "yarg ılaman ın iadesi" (HMK m. 374 vd.) ve "yarg ılaman ın yenilenmesi" (CMK m. 311 vd., 317, 321; İYUK m. 53-55) kurumlar ının işletilebilmesi için öncelikle yarg ılama süjelerinin bir talebi bulunmal ıdır. İkinci olarak da anılan düzenlemeler uyar ınca mahkemenin bu talep hakk ında kabul edilebilirlik incelemesi yaparak talebin kabulü veya reddi yönünde bir karar vermesi gerekmektedir. Ayr ıca an ılan usul kurallar ına göre yarg ılaman ın yenilenmesi talebinin kabulü halinde dahi önceki hükmün ortadan kald ırılmas ı sürecin sonunda de ğerlendirilecek bir husustur. 57. Buna kar şın, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı üzerine yeniden yarg ılama yap ılabilmesi için ba şvuran ın, taraflar ın veya Cumhuriyet savc ısının bir talebi gerekmedi ği gibi mahkemenin kabul edilebilirlik incelemesi yapma yetkisi de bulunmamaktad ır. 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesi uyar ınca ilgili mahkemeye ihlal karar ının ulaşmas ı ile gereğinin yap ılmas ı zorunlu oldu ğu gibi, ihlal karar ı ve ihlal nedenleri do ğrudan yasal kabul edilebilirlik sebebini olu şturmaktad ır. Önemli bir farkl ılık da yeniden yap ılacak yarg ılamada Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında belirtilen nedenlerin ve gerekti ğinde kararda belirtilen hususlar ın gözetilmesinin zorunlu olu şudur. Nitekim Anayasa Mahkemesi ihlalin sürdürülmesinin önlenmesi ve ma ğduriyetin giderilmesi amac ıyla ihlal karar ında mahkemece yap ılmas ı gereken baz ı hususlara da (hükmün ortadan kald ırılmas ı ve infaz ın durdurulmas ı karar ı verilmesi gibi) hükmedebilmektedir ( Kadri Enis Berbero ğlu (3) , 98). 58. Bu ba ğlamda ihlal, yarg ılama s ıras ında gerçekle ştirilen usule ili şkin bir işlemden veya yerine getirilmeyen yöntemsel bir eksiklikten kaynaklan ıyorsa söz konus u usule ilişkin işlemin hak ihlaline yol açmayacak şekilde yeniden (veya daha önce hiç Başvuru Numaras ı: 2019/2333 Karar Tarihi : 1/7/2021 13yap ılmam ışsa ilk defa) yap ılmas ı icap etmektedir. Buna kar şılık ilgili idari i şlem veya uygulaman ın kendisinin veya derece mahkemesi karar ının sonucunun hak ihlaline yol açt ığı Anayasa Mahkemesi taraf ından tespit edilmi şse bu takdirde derece mahkemesinin usule dair herhangi bir i şlem yapmadan do ğrudan dosya üzerinden yeni bir karar vererek ihlalin sonuçlar ını ortadan kald ırmas ı gerekebilir. 59. Somut olayda ba şvurucu; Anayasa Mahkemesince müdafi yard ımından yararlanma hakk ıyla bağlant ılı olarak hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği tespitine dayal ı olarak verilen yarg ılaman ın yenilenmesi karar ı sonras ında hukuka ayk ırı olarak hükmün infaz ına devam edildi ğini, bu anlamda kanun hükümlerinin yanl ış yorumlanmas ı neticesinde geçerli bir karar olmaks ızın ceza infaz kurumunda özgürlü ğünden yoksun b ırak ıldığını ileri sürmü ştür. 60. Dolay ısıyla başvuru konusu olayda çözümlenmesi gereken temel mesele, Anayasa Mahkemesi taraf ından verilen bir ihlal karar ı üzerine yenilenen yarg ılamada infaz ın durdurulmamas ının kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ını ihlal edip etmedi ğidir. 61. Başvuruya konu olayda Anayasa Mahkemesince verilen ihlal karar ında adil yarg ılanma hakk ının güvenceleri aras ında yer alan müdafi yard ımından yararlanma hakk ıyla bağlant ılı olarak hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ına riayet edilmedi ği tespit edilmi ştir. Ayr ıca Anayasa Mahkemesi an ılan kararda ihlalin giderimi ba ğlam ında yeniden yarg ılama il e birlikte derece mahkemesinin ba şvuruya konu hükmü ortadan kald ırmas ı gerektiğine de kara r vermiştir (bkz. 14). Bu kapsamda derece mahkemesince yap ılmas ı gereken i ş, öncelikle ihlale yol açan mahkeme karar ının ortadan kald ırılmas ı ve ihlal sonucuna uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. 62. Bir ba şka anlat ımla Anayasa Mahkemesince ihlalin sona erdirilmesi için ihlale konu mahkûmiyet hükmünün ortadan kald ırılmas ı gerektiğine dair bir belirlemenin yap ıldığı durumlarda derece mahkemelerinin ihlal karar ı üzerine yeniden yap ılacak yarg ılamada önceki karar ın kald ırılmas ı hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Derece mahkemesi Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında belirtti ği doğrultuda ihlalin sonuçlar ını gidermek için gereken i şlemleri yapmak ve bu çerçevede ihlal karar ında belirtildi ği üzere önceki karar ı kald ırmak durumundad ır. 63. Öte yandan ihlal karar ı gereğince yap ılan yeniden yarg ılama kapsam ında hükmün ortadan kald ırılmas ı yönünde verilecek olan karar ın bir sonucu olarak art ık dayanağı kalmayan hükme ba ğlı tutman ın sonland ırılmas ı gerektiğinin bir zorunluluk te şkil ettiği de izahtan varestedir. Dolay ısıyla derece mahkemesince söz konusu ihlal karar ı doğrultusunda hükmün ortadan kald ırılmas ıyla birlikte derhâl infaz ın durdurulmas ına karar verilmesi gerekmektedir. 64. Buna kar şın Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı üzerine derece mahkemelerince yeniden yap ılacak yarg ılamada ihlale konu mahkûmiyet karar ının kald ırılmas ına karar verildiği durumlarda mahkemelerin suç isnad ına bağlı tutmaya ili şkin bir de ğerlendirme yaparak -Anayasa ve kanunlarda öngörülen ko şullar ın bulunmas ı hâlinde- ba şvurucunun tutuklanmas ı yönünde bir karar vermeleri konusunda herhangi bir engel bulunmamaktad ır. Bununla birlikte ba şvuru konusu yap ılmas ı hâlinde bu kapsamda verilecek olan bir tutuklama karar ı da suç isnad ına bağlı tutman ın güvenceleri yönünden Anayasa Mahkemesince ayr ıca denetlenebilecektir. Bu ba ğlamda somut olayda derece mahkemesince suç isnad ına bağlı tutmaya ili şkin olarak herhangi bir de ğerlendirme yap ılmad ığı, aksine infaz ın durdurulmas ı Başvuru Numaras ı: 2019/2333 Karar Tarihi : 1/7/2021 14talebinin reddiyle birlikte hükme ba ğlı tutman ın devam ettirildi ği anlaşılm ıştır. Dolay ısıyla somut olayda suç isnad ına bağlı tutman ın güvenceleri yönünden de ğerlendirme yap ılmas ını gerektiren bir durum söz konusu de ğildir. 65. Sonuç olarak derece mahkemesince Anayasa Mahkemesinin vermi ş olduğu önceki ihlal karar ı doğrultusunda hükmün ortadan kald ırılarak dayana ğı kalmayan hükme bağlı tutman ın sonland ırılmas ı (yani infaz ın durdurulmas ı) yönünde karar verilmesi gerekirken infaz ın durdurulmas ı talebinin reddedilmesi ve belli bir süre de olsa hükme ba ğlı olarak ba şvurucunun özgürlü ğünün k ısıtlanmaya devam edilmesi Anayasa'n ın 19. maddesinde güvence alt ına al ınan kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ına hukuka ayk ırı bir müdahale te şkil etmektedir. 66. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa'n ın 19. maddesinin ikinci f ıkras ı bağlam ında kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. Zühtü ARSLAN ve Hasan Tahsin GÖKCAN ihlal sonucuna ek gerekçeyle kat ılm ışlard ır. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 67. 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmedi ğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 68. Başvurucu Behzet Çakar tahliyesine karar verilmesi istemiyle birlikte 100.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 69. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan karar ında, ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi diğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) ). 70. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). Başvuru Numaras ı: 2019/2333 Karar Tarihi : 1/7/2021 1571. Başvuruda, Anayasa'n ın 19. maddesinin ihlal edildi ğine karar verilmi ştir. 10/9/2019 tarihinde infaz ın durdurulmas ı suretiyle ceza infaz kurumundan tahliyesine karar verilen ba şvurucu Behzet Çakar' ın özgürlü ğünden yoksun kalma hâli sona ermi ştir. Bu durumda tazminat d ışında ihlalin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gereken bir hususun bulunmad ığı anlaşılm ıştır. 72. Başvurucu Behzet Çakar' ın kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ına yönelik müdahale nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya net 40.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. 73. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 364,60 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.964,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucu Behzet Çakar'a ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvurucular Erdo ğan Yak ışan ve Ümit I şık yönünden açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ının gereğinin yerine getirilmeyerek hapis cezas ının infaz ına devam edilmesinin hukuki olmamas ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvurucu Behzet Çakar yönünden KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ının gereğinin yerine getirilmeyerek hapis cezas ının infaz ına devam edildi ği iddias ına ilişkin olarak Anayasa'n ın 19. maddesinin ikinci fıkras ı bağlam ında kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının başvurucu Behzet Çakar yönünden İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Başvurucu Behzet Çakar'a net 40.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, D. 1. 364,60 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.964,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucu Behzet Çakar'a ÖDENMES İNE, 2. Başvurucular Erdo ğan Yak ışan ve Ümit I şık yönünden yap ılan yarg ılama giderlerinin an ılan başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA, E. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Diyarbak ır 6. Ağır Ceza Mahkemesine (E.2018/641, E.2020/355 say ılı dosyalar ı) GÖNDER İLMESİNE, Başvuru Numaras ı: 2019/2333 Karar Tarihi : 1/7/2021 16G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 1/7/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Ba şkanvekili Ba şkanvekili Zühtü ARSLAN Hasan Tahsin GÖKCAN Kadir ÖZKAYA Üye Üye Üye Engin YILDIRIM Hicabi DURSUN Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye Üye Muammer TOPAL M. Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Üye Üye Üye Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Y ıldız SEFERİNOĞLU Üye Üye Üye Selahaddin MENTE Ş Basri BA ĞCI İrfan FİDAN Başvuru Numaras ı: 2019/2333 Karar Tarihi : 1/7/2021 17EK GEREKÇE 1. Başvuruya konu olayda Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlalin giderimi bağlam ında yeniden yarg ılama yap ılmas ına ve ihlale yol açan hükmün ortadan kald ırılmas ına karar verildi ği halde derece mahkemesince infaz ın durdurulmas ı talebi reddedilmek suretiyle ilgili mahkeme karar ı kald ırılmam ıştır. Bu nedenle de ba şvurucunun Anayasa n ın 19. maddesinde güvenceye al ınan kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı ihlal edilmi ştir ( 61-66). 2. Bu gerekçeye kat ılmakla birlikte, Mahkememizin ayn ı gün verdi ği Erol Eşrefoğlu karar ına yazd ığım karşıoy gerekçesinde aç ıklad ığım nedenlerle, ba şvuruya konu ihlal karar ında ihlale konu mahkûmiyet hükmünün ortadan kald ırılmas ı na ayr ıca hükmedilmesi sonucu de ğiştirmemektedir. Bu ifadeye yer verilmesi ya da verilmemesi ihlale neden olan karar ın anayasal güvencelere ayk ırı olduğu, dolay ısıyla sonuçlar ıyla birlikte ortadan kald ırılmas ı gerektiği gerçeğini etkilememektedir (bkz. Erol Eşrefoğlu [GK], B.No: 2018/23111, 1/7/2021, Kar şıoy Gerekçesi, 21). 3. Başka bir ifadeyle somut ba şvuruya konu olayda Anayasa Mahkemesi adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verdikten sonra mahkûmiyet hükmünün kald ırılmas ı gerektiğini ayr ıca belirtmeden sadece yeniden yarg ılamaya hükmetmi ş olsayd ı da sonuç de ğişmeyecekti. Zira yeniden yarg ılama sürecinde Anayasa Mahkemesince anayasal güvencelere ayk ırı şekilde verildi ği belirlenen bir karar ın kald ırılmas ı ve ihlalin giderilmesi konusunda derece mahkemelerinin takdir yetkisi bulunmamaktad ır. 4.İhlal sonucuna yukar ıda aç ıklanan ilave gerekçeyle kat ılıyorum. Ba şkan Zühtü ARSLAN Başvuru Numaras ı: 2019/2333 Karar Tarihi : 1/7/2021 18EK GEREKÇE Mahkememiz karar ının 62. paragraf ında bu ba şvuruda ihlal karar ı verilmesinin teme l nedeni olarak, Mahkememizin önceki ihlal karar ında yeniden yarg ılama ile birlikte derece mahkemesinin hükmü ortadan kald ırmas ı gerektiğine de karar verilmi ş olmas ı gösterilmi ştir. Başka deyişle an ılan gerekçe uyar ınca AYM'nin ihlal karar ında yeniden yarg ılama ile birlikte derece mahkemesinin hükmü ortadan kald ırmas ı gerektiğine ilişkin bir hükmün yer almamas ı durumunda, ilgili mahkemenin yeniden yarg ılamaya ba şlad ığında önceki karar ını kald ırmas ı zorunlu görülmemektedir. Kararda ula şılan ihlal sonucuyla mutab ık kalmakla birlikte Mahkememizin di ğer bir karar ına (B. No: 2018/23111) yazd ığım karşıoyda ifade etti ğim gerekçeler do ğrultusunda, hak ihlali karar ı üzerine yeniden yarg ılamaya ba şlayan derece mahkemesinin önceki karar ını kald ırarak hükme ba ğlı tutmaya son vermesi, dosyan ın durumu öyle gerektiriyorsa akabinde suç isnad ına bağlı tutman ın değerlendirilmesi gerekti ği düşüncesindeyim. Ba şkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN