TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR FUAT AKMAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2021/10545) Karar Tarihi: 18/10/2022 Başvuru Numaras ı: 2021/10545 Karar Tarihi : 18/10/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Fuat AKMAN Vekili : Av. Nazan KAYNAK KAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklama tedbirinin hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve g
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR FUAT AKMAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2021/10545) Karar Tarihi: 18/10/2022 Başvuru Numaras ı: 2021/10545 Karar Tarihi : 18/10/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Fuat AKMAN Vekili : Av. Nazan KAYNAK KAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklama tedbirinin hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ı ile ifade özgürlü ğünün ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 12/3/2021 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyon, ba şvurucunun adli yard ım talebinin kabulüne, ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: 5. Başvurucunun ilki 15/3/2016 tarihli, sonuncusu 11/2/2018 tarihli sosyal medya paylaşımlar ı nedeniyle terör örgütü propagandas ı yapma suçundan cezaland ırılmas ı istemiyle hakk ında kamu davas ı aç ılm ıştır. 6. Yap ılan yarg ılama sonucunda İstanbul 25. A ğır Ceza Mahkemesi (E.2020/189) 26/1/2021 tarihinde ba şvurucunun zincirleme suç hükümleri uygulanmak suretiyle cezas ının takdiren 1/4 oran ında art ırılarak 1 y ıl 10 ay 15 gün hapis cezas ıyla cezaland ırılmas ına ve hükmün aç ıklanmas ının geri b ırak ılmas ına karar vermi ştir. Bu karar 19/2/2021 tarihinde Başvuru Numaras ı: 2021/10545 Karar Tarihi : 18/10/2022 3kesinleşmiştir. Bu yarg ılama kapsam ında başvurucu hakk ında herhangi bir koruma tedbiri uygulanmam ıştır. 7. Wargeha Hünere (Sanat Galerisi) isimli bir Youtube kanal ı taraf ından "Reber Apo - Eş Yaşam, Sanat ve Ayd ınlık - 2" başlığı ile payla şılan 24/4/2020 yüklenme tarihli videoya "Biz kad ının yeniden varolu şunun temelini kurduk: her biji kürt halk önderi " şeklinde yorum yap ıldığının tespit edilmesi üzerine terör örgütü propagandas ı yapma suçundan yeni bir soru şturma başlatılm ıştır. 8. Söz konusu hesab ın kullan ıcısının tespitine yönelik çal ışma sonucu başvurucunun bilgilerine ula şılm ıştır. 9. Başvurucunun ikamet adresinin İstanbul'da oldu ğunun anla şılmas ı üzerine yetkisizlik karar ı verilerek dosya, 21/1/2021 tarihinde Bak ırköy Cumhuriyet Ba şsavc ılığına gönderilmi ştir. 10. Başvurucu 8/2/2021 tarihinde Cumhuriyet savc ısına verdiği ifadede söz konusu videonun alt ında yer alan bahse konu yorumu kendisinin yapmad ığını, hesab ından bu paylaşımın nas ıl yap ıldığını bilmediğini belirtmi ştir. 11. Bak ırköy Cumhuriyet Ba şsavc ılığının tutuklama talebi üzerine ba şvurucu, Bak ırköy 3. Sulh Ceza Hâkimli ğince 8/2/2021 tarihinde terör örgütünün propagandas ını yapma suçundan tutuklanm ıştır. 12. Başvurucunun tutuklama kararlar ına 9/2/2021 ve 12/2/2021 tarihli itirazlar ı Bak ırköy 4. Sulh Ceza Hâkimli ği taraf ından tutuklama karar ının usul ve yasaya uygun olduğu belirtilerek 12/2/2021 ve 15/2/2021 tarihlerinde reddedilmi ştir. 13. Bak ırköy Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 3/3/2021 tarihinde yetkisizlik karar ı vererek dosyay ı İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığına göndermi ştir. 14. Başvurucu 12/3/2021 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 15.İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığının 24/5/2021 tarihinde düzenledi ği iddianamesiyle ba şvurucu hakk ında terör örgütü propagandas ı yapma suçundan kamu davas ı açılm ıştır. 16.İstanbul 29. A ğır Ceza Mahkemesinin (Mahkeme) 4/6/2021 tarihinde iddianameyi kabulüyle ba şvurucu hakk ındaki yarg ılama Mahkemenin E.2021/239 say ılı dosyas ında başlam ıştır. 17. Mahkeme 4/6/2021 tarihli tensip zapt ıyla başvurucunun tutuklulukta geçirdi ği süreyi gözönünde tutarak tahliyesine karar vermi ştir. 18. Mahkeme 11/11/2021 tarihinde mükerrer dava aç ıldığı gerekçesiyle davan ın reddine karar vermi ştir. Mahkeme gerekçesinde, ba şvurucunun eylem tarihinin 24/4/2020 olduğunu, daha önce yarg ıland ığı mahkeme dosyas ındaki iddianamenin ise 12/8/2020 tarihinde tanzim edildi ğini, dolay ısıyla iddianame tanzim tarihinden daha önceki tarihe denk gelen eyleminin bulundu ğunu, ayn ı fiil nedeniyle daha önceden yarg ılama yap ılıp kara r verildiğini (yukar ıda İstanbul 25. A ğır Ceza Mahkemesinin E.2020/189 say ılı dosyas ı) ve bu karar ın kesinleştiğini belirtmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2021/10545 Karar Tarihi : 18/10/2022 419. Bu karar istinaf edilmeden 17/11/2021 tarihinde kesinle şmiştir. 20. Başvurucu 19/12/2021 tarihinde hukuka ayk ırı tutuklama nedeniyle tazminat davas ı açm ıştır. Bak ırköy 19. A ğır Ceza Mahkemesi ko şullar ı oluşmad ığı gerekçesiyle davan ın reddine karar vermi ştir. Başvurucu, karara kar şı istinaf kanun yoluna ba şvurmuştur. İstinaf incelemesi devam etmektedir. IV.İLGİLİ HUKUK 21. 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun " Tazmina t istemi " kenar ba şlıklı 141. maddesinin (1) ve (2) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Suç soru şturmas ı veya kovu şturmas ı sıras ında; a) Kanunlarda belirtilen ko şullar d ışında yakalanan, tutuklanan veya tutuklulu ğunun devam ına karar verilen, ... Kişiler, maddî ve manevî her türlü zararlar ını, Devletten isteyebilirler. (2) Birinci f ıkran ın (e) ve (f) bentlerinde belirtilen kararlar ı veren merciler, ilgiliye tazminat haklar ı bulunduğunu bildirirler ve bu husus verilen karara geçirilir." 22. 5271 say ılı Kanun'un " Tazminat isteminin ko şullar ı" kenar ba şlıklı 142. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Karar veya hükümlerin kesinle ştiğinin ilgilisine tebli ğinden itibaren üç ay ve he r hâlde karar veya hükümlerin kesinle şme tarihini izleyen bir y ıl içinde tazminat isteminde bulunulabilir." 23. 5271 say ılı Kanun'un "Tazminat isteyemeyecek ki şiler" kenar ba şlıklı 144. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Kanuna uygun olarak yakalanan veya tutuklanan ki şilerden aşağıda belirtilenler tazminat isteyemezler: a) (Mülga: 11/4/2013-6459/18 md.) b) Tazminata hak kazanmad ığı hâlde, sonradan yürürlü ğe giren ve lehte düzenlemeler getiren kanun gere ği, durumlar ı tazminat istemeye uygun hâle dönü şenler. c) Genel veya özel af, şikâyetten vazgeçme, uzla şma gibi nedenlerle hakk ında kovuşturmaya yer olmad ığına veya davan ın düşmesine karar verilen veya kamu davas ı geçici olarak durdurulan veya kamu davas ı ertelenen veya dü şürülenler. d) Kusur yetene ğinin bulunmamas ı nedeniyle hakk ında ceza verilmesine yer olmad ığına karar verilenler. e) Adlî makamlar huzurunda gerçek d ışı beyanla suç i şlediğini veya suça kat ıldığını bildirerek gözalt ına al ınmas ına veya tutuklanmas ına neden olanlar." Başvuru Numaras ı: 2021/10545 Karar Tarihi : 18/10/2022 5V.İNCELEME VE GEREKÇE 24. Anayasa Mahkemesinin 18/10/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Kişi Hürriyeti ve Güvenli ği Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 25. Başvurucu; sosyal medyada yay ımlanan bir videoya yapt ığı iddia edilen bir yorum nedeniyle tutukland ığını, böyle bir yorum yapmad ığını, bahsedilen videodan haberinin bulunmad ığını, tutuklama karar ının gerekçesiz oldu ğunu, üzerine at ılı terör örgütünün propagandas ını yapma suçunun unsurlar ının oluşmad ığını, tutuklama nedenlerinin bulunmad ığını, adli kontrol tedbirlerinin neden yeterli olmad ığının aç ıklanmad ığını, tutuklaman ın cezaya dönü ştüğünü belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. 26. Bakanl ık; Anayasa ve mevzuat hükümleri ile somut olay özelinde ba şvurucu hakk ında verilen tutuklama ve tutuklulu ğun devam ına ilişkin kararlarda aç ıklanan gerekçeler, bu eylemlere ili şkin olarak dayan ılan delillerin içeri ği ile iddianamede ba şvurucuya atfedilen eylemler çerçevesinde bir de ğerlendirme yap ılmas ı gerektiğini belirtmi ştir. 2. Değerlendirme 27. Bireysel ba şvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine ba şvurulabilmesi için ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı gerekir. Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde başvurulabilecek ikincil nitelikte bir hak arama yoludur ( Ayşe Z ıraman ve Cennet Ye şilyurt , B. No: 2012/403, 26/3/2013, 16, 17). 28. Anayasa Mahkemesi tutuklama tedbirinin hukuka ayk ırı olduğu iddias ıyla as ıl dava devam ederken tazminat davas ı aç ılmas ının -Yarg ıtay kararlar ına at ıfla- mümkün olmad ığını tespit etmi ş, 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendinde düzenlenen tazminat yolunun tüketilmesinin gerekli olmad ığı sonucuna varm ıştır (Özlem Dalk ıran [GK], B. No: 2017/35203, 21/1/2021, 83, 84). Ancak koruma tedbirine konu davan ın kesinle şmesi hâlinde tutuklaman ın hukukili ğine dayal ı olarak 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi kapsam ında tazminat davas ı açılmas ı mümkündür. Nitekim Anayasa Mahkemesi mahkûmiyet hükmünün kesinle şmiş olmas ı hâlinde ba şvurucular ın tutuklaman ın hukuka ayk ırı olduğu iddias ına yönelik olarak 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi kapsam ında tazminat davas ı açabilece ğini belirtmi ş ve mezkûr iddiay ı başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulmu ştur (Reşat Ertan , B. No: 2013/5700, 15/4/2015, 26; Mehmet Emin Güneş, B. No: 2013/5707, 16/4/2015, 29; Mecit Gümü ş, B. No: 2013/9105, 25/6/2015, 32; Ömer Köse , B. No: 2014/12036, 16/11/2016, 34). 29. Somut olayda 5271 say ılı Kanun'un 223. maddesinin (7) numaral ı fıkras ı uyar ınca ayn ı fiil nedeniyle önceden verilmi ş bir hüküm bulunmas ı nedeniyle davan ın reddine karar verilmi ştir. Bu karar kesinle şmiştir. Davan ın reddi karar ı, 5271 say ılı Kanun'un 144. maddesinde tazminat ın istenemedi ği durumlar aras ında da say ılmam ıştır. Dolay ısıyla Başvuru Numaras ı: 2021/10545 Karar Tarihi : 18/10/2022 6somut olayda kesinle şmiş bir hüküm bulundu ğundan ba şvurucunun tutuklama tedbiri açısından 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendinde düzenlenen tazminat yoluna ba şvurabilmesi mümkündür ( Eyyüp Güne ş [GK], B. No: 2017/28308, 21/10/2021, 88). Nitekim ba şvurucunun bu kapsamda açt ığı tazminat davas ı istinaf aşamas ında derdesttir. 30. 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi kapsam ında aç ılacak dava sonucuna göre ba şvurucunun tutuklulu ğunun hukuki olmad ığının tespiti hâlinde görevli mahkemece ba şvurucu lehine tazminata da hükmedilebilecektir. Buna göre 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde belirtilen dava yolunun ba şvurucunun durumuna uygun, telafi kabiliyetini haiz etkili bir hukuk yolu oldu ğu ve bu ola ğan başvuru yolu tüketilmeden yap ılan bireysel ba şvurunun incelenmesinin bireysel ba şvurunun ikincil niteli ği ile bağdaşmad ığı sonucuna var ılm ıştır. Başvurucunun bu tazminat yolunu tüketip herhangi bir sonuç alamad ıktan sonra tekrar ba şvuruda bulunmas ı mümkündür. 31. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun iddialar ına ilişkin olarak yarg ısal başvuru yollar ı tüketilmeden bireysel ba şvuru yap ıldığı anlaşıldığından başvurunun bu k ısm ının başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B.İfade Özgürlü ğünün İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 32. Başvurucu, sosyal medyadaki bir payla şımdan dolay ı tutuklanmas ı nedeniyle ifade özgürlü ğünün ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 33. Bakanl ık, tutuklaman ın hukukili ğine ilişkin aç ıklamalar ı doğrultusunda ifade özgürlüğünün ihlal edilip edilmedi ği hususunun de ğerlendirilmesi gerekti ğini belirtmi ştir. 2. Değerlendirme 34. Tutuklama nedeniyle ifade ve bas ın özgürlüklerinin ihlal edildi ğine dai r şikâyetler yönünden etkili oldu ğu kabul edilecek ba şvuru yolunun Anayasa da öngörülmü ş güvencelere ayk ırılık nedeniyle söz konusu haklar ın ihlal edildi ğini özü itibar ıyla tespit etme ve yeterli giderim sa ğlama imkân ı sunan bir yol olmas ı gerekmektedir. Bir hakk ın ihlal edildiğinin derece mahkemesince tespit edilmi ş say ılabilmesi için derece mahkemesinin davac ının söz konusu anayasal hakk ının ihlal edildi ğini karar ında aç ıkça söylemesine gerek bulunmamaktad ır. İfade özgürlü ğüne müdahale olu şturan tedbirin derece mahkemelerince hukuka ayk ırı olduğunun tespit edilmi ş olmas ı yeterlidir. Gerekçesi ne olursa olsun hukuka ayk ırılık tespiti ayn ı zamanda bir ihlal tespiti olacakt ır (Kıvanç Ersoy ve di ğerleri , B. No: 2016/7095, 12/1/2021, 57). Nitekim Anayasa Mahkemesi tutuklama tedbirinin ifade ve bas ın özgürlükleri, dernek kurma hürriyeti, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma haklar ı gibi diğer temel hak ve özgürlükler üzerindeki etkisini incelerken öncelikle tutuklaman ın hukuki olup olmad ığını ve/veya tutuklulu ğun makul süreyi a şıp aşmad ığını değerlendirmekte; sonras ında tutuklaman ın hukukili ğine ya da tutuklulu ğun süresinin makullü ğüne ilişkin vard ığı sonucu da dikkate alarak di ğer temel hak ve özgürlüklerin ihlal edilip edilmedi ğini belirlemektedir ( Günay Da ğ ve diğerleri [GK], B. No: 2013/1631, 17/12/2015, 191-203; Erdem Gül ve Can Dündar [GK], B. No: 2015/18567, 25/2/2016, 92-100; Mehme t Baransu (2), B. No: 2015/7231, 17/5/2016, 157-164; Şahin Alpay [GK], B. No: 2016/16092, 11/1/2018, 134-147). Başvuru Numaras ı: 2021/10545 Karar Tarihi : 18/10/2022 735. Bu noktada ifade özgürlü ğüne müdahalede bulunan tutuklama karar ının hukuka ayk ırı olduğunu tespit etme potansiyeli olan bir yolun bulunmas ı yeterlidir. Yukar ıda belirtildiği üzere 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesindeki tazminat yolu tutuklaman ın hukuki olup olmad ığını tespit edebilecek niteliktedir. Ayr ıca hukuka ayk ırılığın tespiti hâlinde görevli mahkemece ba şvurucu lehine tazminata da hükmedilebilecektir. Bu cihetle bu tazminat yolunun suç isnad ına bağlı tutukluluk hâli sona ermi ş kişiler yönünden yeterli giderim sa ğlama imkân ı sunduğu anlaşılmaktad ır. Bu nedenle 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde öngörülen yol, koruma tedbirlerinin uygulanmas ı sonucunda (gözalt ı, yakalama, tutuklama gibi) di ğer haklara müdahale söz konusu oldu ğunda da etkili bir ba şvuru yolu niteliğindedir (benzer yönde bkz. Kıvanç Ersoy ve di ğerleri , 58, Mustafa Avci , B. No: 2014/1545, 22/3/2018, 35). 36. Bu kapsamda ba şvurucunun tutuklaman ın hukuka ayk ırı olduğu iddias ı yönünden yukar ıda yap ılan değerlendirme (bkz. 27-31) gözetildi ğinde ifade özgürlü ğünün ihlal edildi ği iddias ı bak ımından da farkl ı sonuca var ılmas ını gerekli k ılan bir durum bulunmamaktad ır. 37. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının da diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Tutuklaman ın hukuki olmamas ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Tutuklama dolay ısıyla ifade özgürlü ğünün ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 18/10/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.