TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ASİYE SARI VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/40153) Karar Tarihi: 8/2/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/40153 Karar Tarihi : 8/2/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucular : 1. Asiye SARI 2. Han ımcuk ASLAN 3. Hava D İNÇ 4. Kemal SARI 5. Mehmet SARI 6. Mutlu SARI Başvurucular Vekili: Av. Oktay YAVUZ I. BAŞVURU
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ASİYE SARI VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/40153) Karar Tarihi: 8/2/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/40153 Karar Tarihi : 8/2/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucular : 1. Asiye SARI 2. Han ımcuk ASLAN 3. Hava D İNÇ 4. Kemal SARI 5. Mehmet SARI 6. Mutlu SARI Başvurucular Vekili: Av. Oktay YAVUZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; kamula ştırmadan arta kalan k ısm ın değerinin dü şük hesaplanmas ı, hükmedilen kamula ştırma bedelinin yetersiz olmas ı ve değer kayb ına uğrat ılmas ı nedenleriyle mülkiyet hakk ının, yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yarg ılama hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına iliş kindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 2/12/2019 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 5. Başvurucular, Trabzon'un Merkez/Ortahisar ilçesi Erdo ğdu Mahallesi'nde kâin 693 ada 15 (daha sonra 409) parsel say ılı başvuru konusu ta şınmaz ın hissedar ıdır. 6. Karayollar ı Genel Müdürlü ğü (İdare) taraf ından söz konusu ta şınmaz ın 69,58 m² yüz ölçümündeki k ısm ının yol olarak kullan ılmak üzere kamula ştırılmas ına kara r Başvuru Numaras ı: 2019/40153 Karar Tarihi : 8/2/2023 3verilmiştir. Taraflar ın kamula ştırma bedeli hususunda uzla şmaya varamamalar ı üzerine İdare, başvurucular aleyhine 30/9/2014 tarihinde kamula ştırma bedelinin tespiti ve tescili istemiyle Trabzon 3. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) dava açm ıştır. 7. Mahkemeye sunulan cevap dilekçesinde ba şvurucular, ta şınmaz ın kalan bölümünün de kamula ştırılmas ını talep etmi ştir. Başvurucular ayr ıca ayn ı mahallede kâin 469 ada 19 parsel say ılı taşınmaz için Trabzon 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin E.2014/121 say ılı dosyas ına sunulan bilirki şi raporunda metrekare birim fiyat ının 6.600 TL olarak tespit edildiğini bildirmi ştir. Başvurucular kendi ta şınmazlar ının özelliklerini belirterek metrekare birim fiyat ının en az 10.000 TL olarak esas al ınmas ını istemiştir. 8. Mahkemece ta şınmaz mahallinde yap ılan birinci ke şif sonras ı birinci bilirkişi heyeti taraf ından haz ırlanan 19/2/2015 tarihli raporda: i. Taşınmaz ın arsa niteli ğinde imar plan ı dâhilinde kadastro parseli oldu ğu dikkate al ınarak emsal kar şılaştırma yöntemiyle metrekare birim fiyat ı 3.000 TL olarak belirlenmi ştir. ii. Raporda, kamula ştırmadan arta kalan 23,89 m² yüz ölçümündeki k ısm ın imar mevzuat ına göre parsel derinli ği ve cephe hatt ı itibar ıyla tek ba şına bina yap ımına elverişli olmad ığı aç ıklanarak bu k ısm ın da kamula ştırılmas ı gerektiği vurgulanm ıştır. iii. Raporda ayr ıca kamula ştırmadan arta kalan 91,31 m² yüz ölçümündeki kısm ın imar mevzuat ına göre tek ba şına bina yap ımına elverişli olmad ığı ancak komşu parseller ile tevhit imkân ı bulundu ğundan kamula ştırmadan arta kalan kısımda %15 oran ında değer düşüklüğü oluşacağı ifade edilmi ştir. iv. Sonuç olarak ta şınmaz ın üzerindeki yap ı bedeli de hesap edilerek toplam 343.078,11 TL kamula ştırma bedeli tespit edilmi ştir. 9. Rapora yap ılan itirazlar üzerine Mahkemece ikinci bir bilirki şi heyeti tayin edilerek ikinci ke şif icra edilmi ştir. Bu heyet taraf ından düzenlenen 23/3/2015 tarihli raporda, birinci bilirki şi heyeti raporundan farkl ı olarak ta şınmaz ın metrekare birim fiyat ı 3.065 TL olarak belirlenmi ştir. Bununla birlikte kamula ştırmadan arta kalan 91,31 m² yüz ölçümündeki kısm ın imar mevzuat ına göre tek ba şına bina yap ımına elveri şli olmad ığı ancak kom şu parseller ile tevhit imkân ı bulunduğundan kamula ştırmadan arta kalan k ısımda %20 oran ında değer düşüklüğü oluşacağı ifade edilmi ştir. Neticede ta şınmaz ın üzerindeki yap ı bedeli de hesap edilerek toplam 364.036,52 TL kamula ştırma bedeli tespit edilmi ştir. 10. Ortahisar Belediye Ba şkanl ığının (Belediye) 14/10/2015 tarihli yaz ısı sonras ında birinci bilirki şi heyeti taraf ından verilen 18/11/2015 tarihli ek bilirki şi raporunda: i. Belediyenin söz konusu yaz ısı esas al ınarak başvuru konusu ta şınmazla ilgili imar plan ı değişikliğinin 30/5/2015 tarihinde kesinle ştiği vurgulanm ıştır. ii. Raporda ba şvuru konusu ta şınmaz ın imar durumuyla ilgili olarak ta şınmaz ın kamulaştırmadan arta kalan k ısm ında inşaat alan ın azalmas ı ve oldukça küçülmesi haricinde bir k ısıtlılık durumunun söz konusu olmad ığı belirtilmi ş ve bu sebepler dikkate al ınarak ilk raporda takdir edilen %15 de ğer düşüklüğünün oluşacağı ifade edilmiştir. Başvuru Numaras ı: 2019/40153 Karar Tarihi : 8/2/2023 411.İkinci bilirki şi heyeti taraf ından verilen 18/11/2015 tarihli ek bilirki şi raporund a ise birinci bilirki şi heyetinin ek raporundaki ayn ı gerekçelerle kamula ştırmadan arta kalan kısım için ilk raporda takdir edilen %20 de ğer düşüklüğünün oluşacağı ifade edilmi ştir. 12. Mahkeme 11/12/2015 tarihinde davan ın kabulüne karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde: i. Kamula ştırmadan arta kalan 23,89 m² yüz ölçümündeki k ısm ın daha önce Trabzon 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin E.2011/45, K.2013/186 say ılı karar ıyla kamulaştırıldığına işaret edilmi ştir. Ard ından taşınmaz ın 69,58 m² yüz ölçümündeki kısm ın tamam ının kamulaştırılmas ı için dava aç ılm ış ise de bu alan içindeki 23,89 m² yüz ölçümündeki k ısm ın daha önce kamula ştırılmas ı nedeniyle 45,69 m² yüz ölçümündeki k ısm ının kamulaştırılmas ına hükmedildi ği belirtilmi ştir. ii.İkinci bilirki şi heyeti taraf ından haz ırlanan 23/3/2015 tarihli raporun mevzuat ve içtihatlar ile dosya içeri ğine ve fiilî duruma uygun olmas ı nedeniyle hükme esas al ındığı aç ıklanm ıştır. Neticede daha önce kamula ştırılan 23,89 m² yüz ölçümündeki k ısma ilişkin bedel dü şüldükten sonra kalan 290.813,67 TL kamulaştırma bedeline 31/1/2015 tarihinden itibaren karar tarihine kadar yasal faiziyle birlikte hükmedildi ği vurgulanm ıştır. 13. Başvurucular karara kar şı temyiz yoluna ba şvurmuştur. Temyiz dilekçesinde, taşınmaz ın bedelinin dü şük takdir edildi ği ileri sürülmü ştür. Dilekçede ayn ı bölgedeki ba şka taşınmazlar için belirlenen metrekare birim fiyatlar ının 6.600 TL, 7000 TL, 7.270 TL, 7.350 TL ve 8.000 TL şeklinde oldu ğu belirterek ta şınmaz ın değerinin emsallerine göre dü şük belirlendi ği vurgulanm ıştır. Başvurucular, kamula ştırmadan arta kalan 91,31 m² yüz ölçümündeki k ısım için imar izni verilmeyece ğinin aşikâr oldu ğunu belirterek %20 de ğer düşüklüğünün mağduriyeti gidermedi ğini ifade etmi ştir. 14. Belediye İmar ve Şehircilik Müdürlü ğünün 31/1/2018 tarihli yaz ısında, İdarenin 18/5/2017 tarihli yaz ısıyla başvuru konusu parseli de kapsayan alanda çal ışma yap ıldığından yap ılaşma izni verilmemesi talebi dikkate al ınarak imar durumunun düzenlenemedi ği belirtilmiştir. Başvuru formu ve ekleri ile Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden yap ılan araştırmada bu yaz ının başvuruculara tebli ğ edildiğine dair bilgi ve belgeye rastlanmam ıştır. Bununla birlikte karar düzeltme dilekçesinde bu yaz ıdan söz edildi ğinden başvurucular ın karar düzeltme talep tarihinde bu yaz ıdan haberdar oldu ğu kabul edilmi ştir. 15. Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesi (Daire) 6/11/2018 tarihli karar ıyla usul ve yasaya uygun oldu ğunu belirterek ilk derece mahkemesi karar ını onam ıştır. 16. Başvurucular, karar ın düzeltilmesi yoluna ba şvurmuştur. Başvurucular temyi z dilekçesindeki gerekçelere ilaveten İdarenin yap ılaşma izni verilmemesi talebi sonras ında Belediyenin imar durumunu düzenleyemeyece ğine dair yaz ısına göre imar iznin verilmeyece ğine dikkat çekmi ştir. Başvurucular bu nedenle kamula ştırmadan arta kalan 91,31 m² yüz ölçümündeki k ısm ın da kamula ştırılmas ı gerektiğini ileri sürmü ştür. Karar düzeltm e istemi, Dairenin 9/10/2019 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. 17. Nihai karar 4/11/2019 tarihinde ba şvuruculara tebli ğ edilmiştir. Başvurucular 2/12/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2019/40153 Karar Tarihi : 8/2/2023 5IV.İLGİLİ HUKUK 18.İlgili hukuk için bkz. Hasan Mutlu , B. No: 2018/22691, 30/6/2021, 22-23. V.İNCELEME VE GEREKÇE 19. Anayasa Mahkemesinin 8/2/2023 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Kamula ştırmadan Arta Kalan Alan ın Değer Kayb ına İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı 20. Başvurucular, kamula ştırmadan arta kalan 91,31 m² yüz ölçümündeki k ısm ın imar mevzuat ına göre yap ılaşmaya uygun olmad ığını belirterek bu ta şınmaz k ısm ının değer kayb ının düşük hesaplanmas ından yak ınm ıştır. Başvurucular bu noktada Belediye İmar ve Şehircilik Müdürlü ğünün 31/1/2018 tarihli yaz ısında da söz konusu ta şınmazda yap ılaşmaya izin verilmeyece ğinin aç ıkland ığını vurgulam ıştır. Başvurucular bu nedenle gerçek kamulaştırma bedeline hükmedilmedi ğini belirterek mülkiyet haklar ının ihlal edildi ğini iddia etmiştir. 2. Değerlendirme a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 21. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan kamula ştırmadan arta kalan alan ın kamulaştırılmamas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabu l edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden22. Anayasa'n ın iddian ın değerlendirilmesinde dayanak al ınacak "Mülkiyet hakk ı " kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." 23. Anayasa'n ın ''Kamulaştırma'' kenar başlıklı 46. maddesi şöyledir: "Devlet ve kamu tüzelki şileri; kamu yarar ının gerektirdi ği hallerde, gerçek karşılıklar ını peşin ödemek şart ıyla, özel mülkiyette bulunan ta şınmaz mallar ın tamam ını veya bir k ısm ını, kanunla gösterilen esas ve usullere göre, kamula ştırmaya ve bunlar üzerinde idarî irtifaklar kurmaya yetkilidir. Kamulaştırma bedeli ile kesin hükme ba ğlanan art ırım bedeli nakden ve pe şin olara k ödenir. Ancak, tar ım reformunun uygulanmas ı, büyük enerji ve sulama projeleri ile iskân projelerinin gerçekle ştirilmesi, yeni ormanlar ın yetiştirilmesi, k ıyılar ın korunmas ı ve turiz m Başvuru Numaras ı: 2019/40153 Karar Tarihi : 8/2/2023 6amac ıyla kamula ştırılan topraklar ın bedellerinin ödenme şekli kanunla gösterilir. Kanunun taksitle ödemeyi öngörebilece ği bu hallerde, taksitlendirme süresi be ş yılı aşamaz; b u takdirde taksitler e şit olarak ödenir. Kamulaştırılan topraktan, o topra ğı doğrudan do ğruya işleten küçük çiftçiye ai t olanlar ının bedeli, her halde pe şin ödenir. İkinci f ıkrada öngörülen taksitlendirmelerde ve herhangi bir sebeple ödenmemi ş kamulaştırma bedellerinde kamu alacaklar ı için öngörülen en yüksek faiz uygulan ır." 24. Somut olayda ba şvurucular ın maliki olduklar ı taşınmaz kamula ştırılm ıştır. Taşınmaz mal varl ığının Anayasa n ın 35. maddesinde yer alan mülkiyet hakk ının kapsam ına dâhil oldu ğunda tereddüt bulunmamaktad ır. Başvurucular ın maliki oldu ğu taşınmaz ın mülkiyetinin devletin üstün buyurma gücüne dayan ılarak Hazineye geçmi ş olmas ının mülkiyet hakk ına müdahale te şkil ettiği aç ıktır. Anayasa Mahkemesinin çok say ıda karar ında da belirtildi ği üzere ta şınmaz ın kamula ştırılmas ı mülkten yoksun b ırakma niteli ği taşımaktad ır (Mehmet Akdo ğan ve diğerleri, B. No: 2013/817, 19/12/2013, 32; AYM, E.1988/34, K.1989/26, 21/6/1989; E.2011/58, K.2012/70, 17/5/2012). 25. Anayasa n ın 35. maddesinde mülkiyet hakk ı s ınırsız bir hak olarak düzenlenmemi ş, bu hakk ın kamu yarar ı amac ıyla ve kanunla s ınırland ırılabileceği öngörülmü ştür. Mülkiyet hakk ına müdahalede bulunulurken Anayasa'n ın temel hak ve özgürlüklerin s ınırland ırılmas ına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen 13. maddesinin de gözönünde bulundurulmas ı gerekmektedir. 26. An ılan madde uyar ınca temel hak ve özgürlükler, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olmaks ızın Anayasa'n ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Dolay ısıyla mülkiyet hakk ına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun dü şebilmesi için müdahalenin kanuna dayanmas ı, kamu yarar ı amac ı taşımas ı ve ayr ıca ölçülülük ilkesi gözetilerek yap ılmas ı gerekmektedir ( Recep Tarhan ve Afife Tarhan , B. No: 2014/1546, 2/2/2017, 62). 27. Kamula ştırman ın usul ve esaslar ı 4/11/1983 tarihli ve 2942 say ılı Kamulaştırma Kanunu'nda düzenlenmi ştir. Somut olayda, kamula ştırma sürecinin 2942 say ılı Kanun a göre sürdürülerek tamamland ığı görülmektedir. Bu durumda mülkiyetten yoksun b ırakman ın kanuni dayana ğının bulundu ğu anlaşılmaktad ır. Ayr ıca başvuruya konu ta şınmazdan yol geçirilmesinde kamu yarar ı amac ının bulundu ğu aç ıktır. 28. Ölçülülük ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orant ılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktad ır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin ula şılmak istenen amac ı gerçekle ştirmeye elverişli olmas ını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bak ımından müdahalenin zorunlu olmas ını yani ayn ı amaca daha hafif bir müdahale ile ula şılmas ının mümkün olmamas ını, orant ılılık ise bireyin hakk ına yap ılan müdahale ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul bir dengenin gözetilmesi gereklili ğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2012/102, K.2012/207, 27/12/2012; E.2012/149, K.2013/63, 22/5/2013; E.2014/176, K.2015/53, 27/5/2015; E.2015/43, K.2016/37, 5/5/2016; E.2016/13, K.2016/127, 22/6/2016; Mehmet Akdo ğan ve diğerleri, B. No: 2013/817, 19/12/2013, 38). 29. Mülkiyet hakk ından yoksun b ırakma biçimindeki müdahalelerde, hedeflenen kamu yarar ı ile malikin bireysel yarar ı aras ında gözetilmesi gereken adil denge ancak malike Başvuru Numaras ı: 2019/40153 Karar Tarihi : 8/2/2023 7tazminat ödenmek suretiyle sa ğlanabilir. Di ğer bir ifadeyle mülkten yoksun b ırakmalarda malike tazminat ödenmesi, müdahaleyle malike yüklenen a şırı külfetin telafi edilmesini temin eden temel bir araçt ır. Anayasa'n ın 46. maddesi uyar ınca kamula ştırma yoluyla maliki n mülkiyet hakk ının sona erdirildi ği hâllerde malike ödenmesi gereken tazminat ta şınmaz ın gerçek bedelidir. Bu itibarla ta şınmaz ın gerçek bedelinin ödenmedi ği durumlarda somut olay ın koşullar ı da gözetilerek müdahalenin orant ılı olmad ığı sonucuna ula şılabilir ( Cevat Aydın, B. No: 2014/13886, 4/10/2017, 48). 30. Mülkiyet hakk ının korunmas ının söz konusu oldu ğu durumlarda usule ili şkin güvencelerin somut olayda yerine getirildi ğinden söz edilebilmesi için derece mahkemelerinin kararlar ında konu ile ilgili ve yeterli gerekçe bulunmal ıdır. Bu zorunluluk davac ının bütün iddialar ına cevap verilmesi anlam ına gelmemekle birlikte mülkiyet hakk ını ilgilendiren davan ın sonucuna etki eden esasa ili şkin temel iddia ve itirazlar ın yarg ılama makamlar ınca özenli bir şekilde değerlendirilerek kar şılanmas ı gerekmektedir ( Kamil Darbaz ve GMO Yap ı Grup End. San. Tic. Ltd. Şti., B. No: 2015/12563, 24/5/2018, 53). 31. Başvurucular, kamula ştırmadan arta kalan k ısm ın da kamula ştırılmas ı gerektiğini cevap dilekçesinde dile getirmi ştir. 32. Birinci bilirki şi heyeti taraf ından haz ırlanan raporda, kamula ştırmadan arta kalan 91,31 m² yüz ölçümündeki k ısm ın imar mevzuat ına göre tek ba şına bina yap ımına elverişli olmad ığı ancak kom şu parseller ile tevhit imkân ı bulunduğundan kamula ştırmadan arta kalan k ısımda %15 oran ında değer düşüklüğü oluşacağı ifade edilmi ştir. Ayn ı gerekçelerle ikinci bilirki şi heyeti raporunda kamula ştırmadan arta kalan k ısımda %20 oran ında değer düşüklüğü oluşacağı belirtilmi ştir. Başvurucular, kamula ştırmadan arta kalan 91,31 m² yüz ölçümündeki k ısım için imar izni verilmeyece ğinin aşikâr olduğunu belirterek hesaplanan de ğer düşüklüğünün mağduriyeti gidermedi ğini belirterek bilirki şi raporlar ına itiraz etmi ştir. 33.İki bilirki şi heyetinden Belediyenin ta şınmaz ın imar durumuna ili şkin 14/10/2015 tarihli yaz ısı sonras ında al ınan ek raporlarda ise ta şınmaz ın imar durumuyla ilgili olarak taşınmaz ın kamula ştırmadan arta kalan k ısm ında inşaat alan ın azalmas ı ve oldukça küçülmesi haricinde bir k ısıtlılık durumunun söz konusu olmad ığı belirtilmi ş ve bu sebepler dikkate al ınarak ilk raporlar ında aç ıklanan de ğer düşüklüğünün oluşacağı ifade edilmi ştir. 34. Mahkemenin 11/12/2015 tarihli karar ında, kamula ştırmadan arta kalan 91,31 m ² yüz ölçümündeki k ısımla ilgili olarak ikinci heyet bilirki şi raporundaki %20 de ğer düşüklüğü dikkate al ınarak yap ılan hesaplama hükme esas al ınm ıştır. Başvurucular, karara kar şı temyiz dilekçelerinde kamula ştırmadan arta kalan 91,31 m² yüz ölçümündeki k ısım için imar izni verilmeyece ğinin aşikâr oldu ğunu belirterek %20 de ğer düşüklüğünün ma ğduriyeti gidermedi ğini vurgulam ıştır. Daire 6/11/2018 tarihinde ilk derece mahkemesi karar ını onam ıştır. 35. Karar ın temyiz edilmesinden sonra Belediye İmar ve Şehircilik Müdürlü ğünün 31/1/2018 tarihli gönderilen yaz ısında, İdarenin 18/5/2017 tarihli yaz ısıyla başvuru konusu parseli de kapsayan alanda çal ışma yap ıldığından yap ılaşma izni verilmemesi talebi dikkate alınarak imar durumunun düzenlenemedi ği belirtilmi ştir. Başvurucular, Belediyenin bahsi geçen imar durumunu düzenleyemeyece ğine dair yaz ısına göre imar izninin verilmeyece ğinin anlaşıldığını, buna göre kamula ştırmadan arta kalan 91,31 m² yüz ölçümündeki k ısm ın da kamulaştırılmas ı gerektiğini ileri sürerek karar düzeltme talebinde bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2019/40153 Karar Tarihi : 8/2/2023 836. Somut olayda bilirki şi raporlar ının sunuldu ğu tarih itibar ıyla başvuru konus u taşınmazla ilgili yap ılaşma yasağının bulunmad ığı kabul edilerek kamula ştırmadan arta kalan alan ın değer düşüklüğü hesaplanm ıştır. Bununla birlikte temyiz a şamas ında yarg ılama devam ederken Belediye İmar ve Şehircilik Müdürlü ğünün 31/1/2018 tarihli yaz ısı düzenlenmi ştir. Bu yaz ıya göre ba şvuru konusu ta şınmaz ın imar durumunun İdarenin talebi do ğrultusunda yap ılaşma izni verilmemesi için düzenlenmedi ği anlaşılmaktad ır. 37. Başvurucular imar durumuyla ilgili Belediyenin söz konusu yaz ısından da bahsederek ve dilekçe ekinde de sunarak karar düzeltme talebinde bulunmu ştur. Ancak Dairece bu hususta herhangi bir de ğerlendirmede bulunulmaks ızın talebin reddine karar verilmiştir. Kuşkusuz kamula ştırma bedeli tespit edilirken ta şınmaz hakk ında yap ılaşma yasağı bulunup bulunmamas ı, taşınmaz değerini önemli oranda etkileyen unsurlardand ır. 38. Buna göre somut olay ın koşullar ı alt ında taşınmaz ın imar durumuyla ilgili Belediyenin bahsi geçen yaz ısına göre ta şınmaz ın yap ılaşma yasağı kapsam ında olup olmad ığının belirlenmesi Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının gerekliliklerindendir. 39. Dolay ısıyla somut olayda, Daire karar ının başvurucular ın davan ın sonucuna etkili olabilecek mahiyette olan iddia ve itirazlar ına cevap verecek nitelikte yeterli ve ilgili bir gerekçe içermedi ği anlaşılm ıştır. 40. Bu çerçevede idari ve yarg ısal sürecin bütününe bak ıldığında mülkiyet hakk ının korunmas ında usule ili şkin güvencelerin somut olayda yerine getirilmedi ği, başvurucular ın bu güvencelerden yararland ırılmad ığı sonucuna var ılm ıştır. Bu sebeple başvurucular ın mülkiyet hakk ı ile müdahalenin dayand ığı kamu yarar ı aras ında olmas ı gereken adil denge, başvurucular aleyhine bozulmu ş olup mülkiyet hakk ına yap ılan müdahale ölçüsüzdür. 41. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. B. Metrekare De ğerinin Dü şük Olduğuna İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı 42. Başvurucular, Mahkemenin hükme esas ald ığı ikinci bilirki şi heyetince düzenlenen raporda ta şınmaz ın metrekare birim de ğeri olarak tespit edilen 3.065 TL'nin düşük olduğu yolundaki itirazlar ının derece mahkemelerince kar şılanmad ığından yak ınm ıştır. Başvurucular, Mahkemeye ibraz ettikleri emsal bilirki şi raporlar ının dikkate al ınmad ığından şikâyet etmi ştir. Bilirki şi raporlar ının gerekçesiz oldu ğunu iddia eden ba şvurucular, Mahkemece bunlar ın hükme esas al ınmas ının hak kayb ına yol açt ığını savunmu ştur. Başvurucular tüm bunlar ın mülkiyet hakk ını, adil yarg ılanma hakk ını ve eşitlik ilkesini ihlal ettiğini ifade etmi ştir. 2. Değerlendirme 43. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular ın tüm şikâyetlerinin mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/40153 Karar Tarihi : 8/2/2023 944. Başvurucular, dü şük metrekare fiyat ı üzerinden ikinci bilirki şi heyetince haz ırlanan rapor esas al ınarak belirlenen kamula ştırma bedelinin dü şük olduğunu ileri sürmüştür. Başvurucular ayr ıca yarg ılama s ıras ında sunduklar ı emsallerin dikkate alınmad ığını savunmu ştur. Vurgulanmal ıdır ki taşınmaz bedelinin tespiti teknik ve uzmanl ık gerektiren bir konudur. Bu nedenle kamula ştırılan taşınmaz ın bedelinin tespiti uzman mahkemelerin ve Yarg ıtay ın bu konudaki uzman dairelerinin yetki ve görevindedir. Anayasa Mahkemesi bu konuda uzmanla şmış bir mahkeme olmad ığı gibi Anayasa Mahkemesinin mülkiyet hakk ı kapsam ında yap ılan bireysel ba şvurularda bedel veya de ğer düşüklüğü karşılığını hesaplamak gibi bir görevi de bulunmamaktad ır (Mukadder Sa ğlam ve di ğerleri , B. No: 2013/2511, 22/1/2015, 49; Abdülkerim Çakmak ve di ğerleri , B. No: 2014/1964, 23/2/2017, 52). 45. Mahkemenin hükme esas ald ığı bilirkişi raporunda ba şvuru konusu ta şınmaz ın metrekare birim fiyat ı belirlenirken ayn ı bölgede bulunan bir ta şınmaz emsal al ınm ış ve başvuruculara ait ta şınmaz ın nitelikleri dikkate al ınarak metrekare birim fiyat ı 3.065 TL olarak tespit edilmi ştir. Mahkemenin de bu rapordaki görü şü benimsedi ği anlaşılm ıştır. Başvurucular, bu birim fiyat ın düşük olduğunu ileri sürmekte ise de bilirki şi raporundaki tespitlerden hangisine itiraz ettiklerini aç ıklamam ıştır. Öte yandan Mahkemenin gerekçeli karar ında başvurucular ın emsal olarak gösterdi ği taşınmaz birim fiyatlar ının neden dikkate alınmad ığı aç ıklanmam ış ise de gerekçe yükümlülü ğünün taraflar ın her türlü iddialar ının karşılanmas ı gerekti ği anlam ına gelmedi ği hat ırlanmal ıdır. Derece mahkemelerinin uyuşmazl ığın esas ına etkili iddialar ı karşılamas ı yeterlidir. Teknik bir mesele olan kamulaştırma bedelinin hesaplanmas ına ilişkin uyuşmazl ıklarda mahkemelerin bilirkişi raporuna at ıfla karar vermesi tek ba şına karar ın gerekçesiz oldu ğu anlam ına gelmez. Bilirki şi raporuna at ıf yap ılmas ının -özellikle raporda ciddi bir eksikli ğin bulunmad ığı veya başvurucular ın rapora yönelik itirazlar ının esasl ı olmad ığı hâllerde- ilgili ve yeterli gerekçe standard ını karşılad ığı kabul edilmelidir (benzer yöndeki de ğerlendirme için bkz. Hasan Mutlu , 37). 46. Başvuru formu incelendi ğinde başvurucular ın emsal gösterdi ği taşınmazlar ın hangi yönleriyle dikkate al ınmas ı gerektiğini aç ıklamad ığı görülmektedir. Ba şvurucular ın sal t emsal olarak gösterdi ği taşınmazlar için ba şka mahkemelerce belirlenen bedelin dikkate alınmad ığına vurgu yapt ığı anlaşılmaktad ır. Anayasa Mahkemesinin bireysel ba şvuru kapsam ındaki inceleme yetkisinin s ınırlar ı ve niteli ği gözetildi ğinde başvurucular ın bu iddias ına yönelik daha öte bir inceleme yap ılmas ına yetecek verilerin ba şvurucular taraf ından temin edilmedi ği görülmektedir. Bu durumda bilirki şi raporuna at ıfla verilen karar ın ilgili ve yeterli gerekçe standard ını karşılamad ığı sonucuna ula şılmas ını gerektiren bir neden bulunmamaktad ır (benzer yöndeki de ğerlendirme için bkz. Hasan Mutlu , 38). 47. Sonuç olarak somut ba şvuruya konu olayda kamula ştırma yoluyla başvurucular ın mülkiyet hakk ına yap ılan müdahaleyle ba şvuruculara yüklenen külfetin taşınmaz ın gerçek bedelinin ödenmesi suretiyle telafi edildi ği ve bu suretle kamu yarar ı ile başvurucular ın mülkiyet hakk ı aras ında makul ve hakkaniyete uygun bir dengenin kuruldu ğu anlaşılm ıştır. Bu durumda bedel tespiti boyutuyla mülkiyet hakk ına yönelik bir ihlalin bulunmad ığının aç ık olduğu sonucuna ula şılm ıştır. 48. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucular ın kamula ştırma bedeline esas metrekare değerinin yetersiz oldu ğuna yönelik şikâyeti bak ımından mülkiyet hakk ının ihlali iddias ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2019/40153 Karar Tarihi : 8/2/2023 10C. Kamula ştırma Bedelinin De ğer Kayb ına Uğrat ıldığına İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı 49. Başvurucular, Mahkemece en yüksek mevduat faizi yerine yasal faize hükmedildi ğini ve kamula ştırma tarihi ile ödeme tarihi aras ındaki enflasyon fark ının giderilmedi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 50. Başvuruya konu olayda uygulanacak ilkeler Anayasa Mahkemesinin Mehmet Akdoğan ve diğerleri (B. No: 2013/817, 19/12/2013, 41-65) ile Ali Şimşek ve diğerleri (B. No: 2014/2073, 6/7/2017, 58-69) kararlar ında belirtilmi ştir. 51. Buna göre kamula ştırma yoluyla mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin orant ılı olabilmesi için ta şınmaz ın gerçek bedelinin malike ödenmesi ve ayr ıca ödenen bedelin tespitinde esas al ınan tarih ile ödeme tarihi aras ında geçen dönemde gerçekle şen enflasyona nispetle ta şınmaz ın hissedilir derecede de ğer kaybetmemi ş olmas ı gerekir ( Mehmet Akdo ğan ve diğerleri , 59). Ödenen tutarlar ın enflasyonun etkilerinden ar ındırılarak güncelle ştirilmesi yani kamula ştırma tarihi ile ödeme tarihi aras ında geçen süredeki hissedilir de ğer kayb ını telafi edecek biçimde faiz uygulanmas ı, kamulaştırma bedelinin enflasyon kar şısında değer kaybetmesini önleyebilecek bir araçt ır (Mehmet Akdo ğan ve diğerleri , 42). 52. Anayasa Mahkemesince yap ılan incelemede ba şvurucular ın mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin ölçülü olup olmad ığı hususunda bir sonuca varmak için derece mahkemelerince tespit edilen gerçek de ğer ile başvuruculara yap ılan ödemelerin enflasyo n etkisi ar ındırılm ış sonuçlar ının karşılaştırılmas ı gerekmektedir. Elde edilmek istenen kamu yarar ı ile başvurucular ın mülkünden mahrum kalmas ı aras ında makul dengenin sa ğlan ıp sağlanmad ığını ve müdahalenin ölçülü olup olmad ığını tespit etmede önemli olan, yap ılan ödemelerin de ğer kayb ının toplam bedele oran ı üzerinden ba şvurucular ın maruz kald ığı yükü belirlemektir ( Ali Şimşek ve diğerleri , 66). 53. Ayn ı yöndeki şikâyete ili şkin başvuru konusu olayda da bu ilkelerden ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 54. Anayasa Mahkemesinin bireysel ba şvuru kapsam ında -kural olarak- faiz i şletilip işletilmemesi, faiz oranlar ı veya faizin i şletilme tarihleri ya da dönemleriyle ilgili hukuk kurallar ını yorumlama görevi bulunmamaktad ır. Bu görev esas itibar ıyla derece mahkemelerine dü şmektedir. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi derece mahkemelerinin söz konusu hukuk kurallar ının yorumunun mülkiyet hakk ı bağlam ında sonuçlar ını incelemek durumundad ır. 55. Ödenen tutarlar ın enflasyonun etkilerinden ar ındırılarak güncelle ştirilmesi yani kamulaştırma bedeline hak kazan ılan tarih ile ödeme tarihi aras ında geçen süredeki hissedilir değer kayb ını telafi edecek biçimde faiz uygulanmas ı, kamulaştırma bedelinin enflasyo n karşısında değer kaybetmesini önleyebilecek bir araçt ır (benzer yöndeki de ğerlendirmele r için bkz. Mehmet Akdo ğan ve diğerleri , 42). 56. Somut olayda yarg ılama makamlar ının 30/9/2014 tarihi itibar ıyla başvurucular ın tazminata hak kazand ığını tespit etti ği ve 31/1/2015 tarihinden itibaren karar Başvuru Numaras ı: 2019/40153 Karar Tarihi : 8/2/2023 11tarihine kadar tazminata yasal faiz i şletilmesine karar verdi ği görülmektedir (bkz. 12). Ayr ıca başvurucular ın kamulaştırma bedelinin ödenmedi ğine ya da karar tarihinden farkl ı bir tarihte ödendi ğine dair iddialar ı bulunmad ığından kamula ştırma bedelinin karar tarihi itibar ıyla ödendi ği kabul edilmi ştir. 57. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre ba şvuruculara ödenmesi gereken 290.813,67 TL tutar ındaki kamula ştırma bedelinin 2015 y ılı Ocak ay ı itibar ıyla değer kayb ını telafi edecek fark 30.782,77 TL'dir. Buna kar şılık derece mahkemelerince ba şvurucular ın alacağına 31/1/2015 tarihinden itibaren yasal faiz i şletilmesine karar verilmi ş olup bu doğrultuda ba şvuruculara 22.516,15 TL tutar ında faiz ödemesi yap ıldığı görülmektedir. Bu durumda ba şvurucular ın alacağında meydana gelen de ğer kayb ı %2,84'tür. 58. Sonuç olarak somut olayda ta şınmaz maliklerine ödenen faizin aradan geçen sürede kamula ştırma bedelinin u ğrad ığı değer kayb ını çok büyük ölçüde kar şılad ığı anlaşılmaktad ır. Yukar ıda tespit edilen düzeyde küçük bir farkl ılığın ise (%10'dan daha az) hesaplama yöntemi sebebiyle olu şabilecek yan ılma farkl ılığı (hata marj ı) kapsam ında kald ığı değerlendirilmelidir. Bu durumda kamula ştırma bedelinin ödenmesi sürecindeki gecikmenin -bu sürede u ğran ılan zarar ın karşılanmas ı amac ıyla ödenen faiz miktar ı da gözetildi ğinde- müdahalenin ba şvuruculara şahsi olarak a şırı bir külfet yüklemedi ği anlaşılmaktad ır. Dolay ısıyla mülkiyet hakk ının ihlal edilmedi ğinin aç ık olduğu sonucuna var ılm ıştır. 59. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. D. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı 60. Başvurucular, uzun süren yarg ılama nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme a. Kabul Edilebilirlik Yönünden61. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden62. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin yarg ılaman ın süresi tespit edilirken sürenin ba şlang ıç tarihi olarak davan ın ikame edildi ği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -ço ğu zaman icra a şamas ını da kapsayacak şekilde- yarg ılaman ın sona erdiği tarih, yarg ılamas ı devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyetle ilgili karar ını verdiği tarih esas alınır (Güher Ergun ve di ğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, 50-52). 63. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin yarg ılama süresinin makul olup olmad ığı değerlendirilirken yarg ılaman ın karmaşıklığı ve kaç dereceli oldu ğu, Başvuru Numaras ı: 2019/40153 Karar Tarihi : 8/2/2023 12taraflar ın ve ilgili makamlar ın yarg ılama sürecindeki tutumu ve ba şvurucunun yarg ılaman ın süratle sonuçland ırılmas ındaki menfaatinin niteli ği gibi hususlar dikkate al ınır (Güher Ergun ve diğerleri , 41-45). 64. An ılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer ba şvurularda verdi ği kararlar dikkate al ındığında 5 y ıl 9 günlük yarg ılama süresinin makul olmad ığı sonucuna varmak gerekir. 65. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. E. Giderim Yönünden 66. Başvurucular, ihlalin tespit edilmesi ile yarg ılaman ın yenilenmesine ve tazminata hükmedilmesini talep etmi ştir. 67. Tespit edilen ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına ilişkin usul ve esaslar 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinde yer almaktad ır. 68. Başvuruda tespit edilen mülkiyet hakk ı ihlalinin (bkz. 24-41) sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini ba şlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). Öte yandan mülkiyet hakk ı yönünden ihlalin niteli ğine göre yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından başvurucular ın tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. 69. Somut olayda ayr ıca makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. Makul sürede yarg ılanma hakk ı yönünden ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında net 24.000 TL manevi tazminat ın başvuruculara mü ştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Kamula ştırmadan arta kalan alan ın değer kayb ının düşük hesaplanmas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. Metrekare de ğerinin yetersiz olmas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDUĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2019/40153 Karar Tarihi : 8/2/2023 133. Değer kayb ı nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 4. Adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. 1. Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, 2. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki makul sürede yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Trabzon 3. Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2014/690, K.2015/900) GÖNDER İLMESİNE, D. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edilmesi nedeniyle net 24.000 TL manevi tazminat ın başvuruculara MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerinin REDD İNE, E. 364,60 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 10.264,60 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, F. Ödemelerin karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesine GÖNDER İLMESİNE, H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 8/2/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.