TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ GENEL KURUL KARAR İDRİS TANİŞ BAŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2018/21866) Karar Tarihi: 14/12/2022 R.G. Tarih ve Say ı: 28/3/2023-32146 Başvuru Numaras ı: 2018/21866 Karar Tarihi : 14/12/2022 2GENEL KURUL KARAR Başkan : Zühtü ARSLAN Başkanvekili : Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Muammer TOPAL M. Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Basri BAĞCI İrfan FİDAN Kenan YA ŞAR Muhterem İ
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ GENEL KURUL KARAR İDRİS TANİŞ BAŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2018/21866) Karar Tarihi: 14/12/2022 R.G. Tarih ve Say ı: 28/3/2023-32146 Başvuru Numaras ı: 2018/21866 Karar Tarihi : 14/12/2022 2GENEL KURUL KARAR Başkan : Zühtü ARSLAN Başkanvekili : Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Muammer TOPAL M. Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Basri BAĞCI İrfan FİDAN Kenan YA ŞAR Muhterem İNCE Raportör : Ferhat YILDIZ Başvurucu : İdris TAN İŞ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, avukat olan ba şvurucunun ikaz edilmesine ra ğmen çantas ını adliye girişindeki X-Ray cihaz ından geçirmedi ği için hakk ında idari para cezas ına hükmedilmesi nedeniyle özel hayata sayg ı hakk ı ile suçta ve cezada kanunilik ilkesinin ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 10/7/2018 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyon ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmu ştur. 4.İkinci Bölüm, ba şvurunun Genel Kurul taraf ından incelenmesine kara r vermiştir. III. OLAY VE OLGULAR 5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/21866 Karar Tarihi : 14/12/2022 36. Avukat olan ba şvurucu 11/4/2018 tarihinde gitti ği Şırnak Adliyesi giri şinde meslek kimli ğini ibraz etmi ş ancak görevliler Şırnak Cumhuriyet Ba şsavc ılığının (Başsavc ılık) yaz ılı emrini gerekçe göstererek çantas ını X-Ray cihaz ından geçirmesi suretiyle Adliyeye giri ş yapabilece ği konusunda ba şvurucuyu ikaz etmi ştir. Başsavc ılığın yaz ılı emrinde; ülkedeki terör olaylar ı nedeniyle Adliyeye giri ş çıkış yapan avukat, adliye personeli ve tüm vatanda şın duyarl ı kap ıdan geçerek, çanta ve e şyalar ını ise X-Ray cihaz ından geçirerek içeriye al ınmas ı gerektiği ifade edilmi ştir. 7. Başvurucu, çantas ını X-Ray cihaz ından geçirmeden Adliyeye giri ş yapm ış ve görevlilerce bu durum tutanak alt ına al ınm ıştır. Bunun üzerine Ba şsavc ılık İdari Yapt ırım Bürosunun 23/5/2018 tarihli idari yapt ırım karar ıyla başvurucunun 259 TL idari para cezas ı ile cezaland ırılmas ına karar verilmi ştir. Karar gerekçesinde; terör eylemlerinin Şırnak gibi yoğun yaşand ığı bir yerde an ılan tedbire uyulmas ı gerektiği, başvurucunun 4/7/1934 tarihli ve 2559 say ılı Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu'nun 9. maddesindeki düzenlemeye ayk ırı davrand ığı, bu nedenle eyleminin emre ayk ırı davran ış kabahatini olu şturduğu vurgulanm ıştır. 8. Başvurucunun an ılan karara kar şı yapt ığı itiraz, Şırnak Sulh Ceza Hâkimli ğinin (Hâkimlik) 27/6/2018 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. Karar gerekçesinde öncelikle idari yapt ırım karar ının gerekçesi özetlenmi ş, 30/3/2005 tarihli ve 5326 say ılı Kabahatler Kanunu'nun "Emre ayk ırı davran ış" kenar ba şlıklı 32. maddesine de ğinilmiştir. Karard a ayr ıca Başsavc ılığın söz konusu emri vermeye yetkili oldu ğu, emrin hukuka uygun oldu ğu, itiraz edenin çantas ını X-Ray cihaz ına b ırakmadan içeri geçerek an ılan emre ayk ırı hareket ettiği ifadelerine yer verilmi ştir. 9. Nihai karar ı başvurucu 9/7/2018 tarihinde ö ğrenmiştir. 10. Başvurucu 10/7/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk11. 5326 say ılı Kanun'un "Emre ayk ırı davran ış" kenar ba şlıklı 32. maddesinin (1) ve (2) numaral ı fıkralar ı şöyledir: "(1) Yetkili makamlar taraf ından adlî i şlemler nedeniyle ya da kamu güvenli ği, kam u düzeni veya genel sa ğlığın korunmas ı amac ıyla, hukuka uygun olarak verilen emre ayk ırı hareket eden ki şiye yüz Türk Liras ı idarî para cezas ı verilir. Bu cezaya emri veren makam taraf ından karar verilir. (2) Bu madde, ancak ilgili kanunda aç ıkça hüküm bulunan hallerde uygulanabilir." 12. 19/3/1969 tarihli ve 1136 say ılı Avukatl ık Kanunu'nun "Soruşturmaya yetkili Cumhuriyet Savc ısı" kenar başlıklı 58. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Avukatlar ın avukatl ık veya Türkiye Barolar Birli ği ya da barolar ın organlar ındak i görevlerinden do ğan veya görev s ıras ında işledikleri suçlardan dolay ı haklar ında soruşturma, Adalet Bakanl ığının vereceği izin üzerine, suçun i şlendiği yer Cumhuriyet savc ısı taraf ından yap ılır. Avukat yaz ıhaneleri ve konutlar ı ancak mahkeme karar ı ile ve kararda belirtilen olayla ilgili olarak Cumhuriyet savc ısı denetiminde ve kay ıtlı olunan baro temsilcisinin kat ılımı ile aranabilir. A ğır ceza mahkemesinin görev alan ına giren bir suçtan dolay ı suçüstü hali d ışında avukat ın üzeri aranamaz." Başvuru Numaras ı: 2018/21866 Karar Tarihi : 14/12/2022 413. 2559 say ılı Kanun'un "Önleme aramas ı" kenar ba şlıklı 9. maddesinin alt ıncı fıkras ı şöyledir: "Polis, tehlikenin önlenmesi veya bertaraf edilmesi amac ıyla güvenli ğini sağlad ığı bina ve tesislere gelenlerin; herhangi bir emir veya karar olmas ına bak ılmaks ızın, üstünü, arac ını ve eşyas ını teknik cihazlarla, gerekti ğinde el ile kontrol etmeye ve aramaya yetkilidir. Bu yerlere girmek isteyenler kimliklerini sorulmaks ızın ibraz etme k zorundad ırlar. Milletleraras ı anlaşmalar hükümleri sakl ıdır." 14. 10/6/2004 tarihli ve 5188 say ılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun'un "Özel güvenlik görevlilerinin yetkileri" kenar başlıklı 7. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Özel güvenlik görevlilerinin yetkileri şunlard ır: a) Koruma ve güvenli ğini sağlad ıklar ı alanlara girmek isteyenleri duyarl ı kap ıdan geçirme, bu ki şilerin üstlerini dedektörle arama, e şyalar ı X-ray cihaz ından veya benzer i güvenlik sistemlerinden geçirme. b) Toplant ı, konser, spor müsabakas ı, sahne gösterileri ve benzeri etkinlikler ile cenaze ve düğün törenlerinde kimlik sorma, duyarl ı kap ıdan geçirme, bu ki şilerin üstlerini dedektörle arama, e şyalar ı X-ray cihaz ından veya benzeri güvenlik sistemlerinden geçirme. ... f) Hava meydan ı, liman, gar, istasyon ve terminal gibi toplu ula şım tesislerinde kimli k sorma, duyarl ı kap ıdan geçirme, bu ki şilerin üstlerini dedektörle arama, e şyalar ı X-ray cihaz ından veya benzeri güvenlik sistemlerinden geçirme, ..." B. Uluslararas ı Hukuk 15. Suçta ve cezada kanunilik ilkesine ili şkin uluslararas ı hukuk kaynaklar ı için bkz. Gülay Yurt, B. No: 2017/35546, 30/6/2020, 14-19; Kadriye Ça ğlar Y ılmaz , B. No: 2017/22304, 1/7/2020, 14-19. V.İNCELEME VE GEREKÇE 16. Anayasa Mahkemesinin 14/12/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Özel Hayata Sayg ı Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 17. Başvurucu; Şırnak'ta avukatl ık yapt ığını, 11/4/2018 tarihinde Şırnak Adliyesine girerken kimli ğini ibraz etmesine ra ğmen Başsavc ılığın emri oldu ğu gerekçe gösterilerek çantas ının X-Ray cihaz ından geçirilmek suretiyle aranmas ının istendiğini, bu emre kar şı geldiği için kendisine idari para cezas ı verildiğini iddia etmi ştir. Başsavc ılığın emrinin 1136 say ılı Kanun'un 58. maddesine ayk ırı olduğundan kanunsuz emir niteli ğinde oldu ğunu, çantas ının aranmak istenmesi nedeniyle e şitlik ve özel hayat ın gizliliği ilkeleri ile maddi ve manevi varl ığın korunmas ı ve geliştirilmesi hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 18. Bakanl ık görüşünde; öncelikle ba şvurucu hakk ında verilen idari para cezas ının miktar ı nedeniyle ba şvurunun anayasal aç ıdan önem ta şımad ığından esastan incelenmeksizin Başvuru Numaras ı: 2018/21866 Karar Tarihi : 14/12/2022 5reddedilmesi gerekti ği ifade edilmi ştir. Bunun yan ında başvurucunun ihlal iddialar ını temellendirmedi ği, yap ılan araman ın mevzuata uygun bulundu ğu, söz konusu tedbirin me şru amac ının kamu düzeninin korunmas ı ile suç i şlenmesinin önlenmesi oldu ğu, müdahalenin orant ılı olduğu vurgulanm ıştır. Son olarak 1136 say ılı Kanun'un 58. maddesinin avukatlar ın çantas ını X-Ray cihaz ından geçirmesinin istenemeyece ği şeklinde geni ş yorumlanamayaca ğı belirtilmiştir. 19. Başvurucu; cevap dilekçesinde, hâkim ve savc ılar ın aranmamas ına rağmen avukatlar ın aranmas ının kabul edilemeyece ğini, bu durumun yarg ıya olan güveni zedelediğini belirtmi ştir. Ayr ıca ceza miktar ının az oldu ğu görüşüne kat ılmad ığını, somut olayda avukatlar ın küçük dü şürülmesinin söz konusu oldu ğunu vurgulam ıştır. Son olarak Başsavc ılığın karar ının hukuka ayk ırı emir niteli ğinde oldu ğunu ifade etmi ştir. 2. Değerlendirme 20. Anayasa n ın "Özel hayat ın gizliliği" kenar ba şlıklı 20. maddesinin birinci fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: Herkes, özel hayat ına ...sayg ı gösterilmesini isteme hakk ına sahiptir. Özel hayat ın ... gizliliğine dokunulamaz. 21. Başvurucunun iddialar ının özü, avukat olmas ına rağmen çantas ını Adliye girişindeki X-Ray cihaz ından geçirmemesi nedeniyle idari para cezas ıyla cezaland ırılmas ına yöneliktir. E şyas ını X-Ray cihaz ından geçirmedi ği için başvurucuya yapt ırım uygulanmas ı nedeniyle ba şvuru -idari para cezas ının gerek ki şilerin eşyalar ının kontrol edilmesi sebebiyle uyguland ığından başlı başına bu yönüyle gerekse de olay ın koşullar ında mesleki ve ki şisel yaşam ı ilgilendirdi ği dikkate al ındığında- Anayasa'n ın 20. maddesi anlam ında özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ında kalmaktad ır. Bu nedenle ba şvurucunun yukar ıda değinilen iddialar ının bir bütün olarak Anayasa'n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 22. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan özel hayata sayg ı hakk ına ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönündeni. Müdahalenin Varl ığı 23. Başsavc ılığı n başvurucunun çantas ını Adliye giri şinde teknik cihazdan geçirmek suretiyle kontrole tabi tutulmas ı şeklindeki emrine uymamas ı nedeniyle idari para cezas ı ile cezaland ırılmas ının özel hayata sayg ı hakk ına yönelik bir müdahale oldu ğu kabul edilmelidir. ii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 24. Anayasa n ın 13. maddesi şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/21866 Karar Tarihi : 14/12/2022 6 Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz. 25. Yukar ıda an ılan müdahale, Anayasa n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullar ı yerine getirmedi ği müddetçe Anayasa n ın 20. maddesinin ihlalini te şkil edecektir. 26. Bu sebeple müdahalenin Anayasa n ın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvurulara uygun dü şen, kanunlar taraf ından öngörülme, Anayasa n ın ilgili maddesinde belirtilen nedenlere dayanma ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk koşullar ını sağlay ıp sağlamad ığının belirlenmesi gerekir. Somut ba şvuruda öncelikle müdahalenin kanunlar taraf ından öngörülme ölçütünü kar şılay ıp karşılamad ığı ele al ınacakt ır. (1) Genel İlkeler 27. Hak ya da özgürlüklere bir müdahale söz konusu oldu ğunda öncelikle tespiti gereken husus, müdahaleye yetki veren bir kanun hükmünün mevcut olup olmad ığıdır. Anayasa n ın 17. maddesi kapsam ında yap ılan bir müdahalenin kanunilik şart ını sağlad ığının kabul edilebilmesi için müdahalenin kanuni bir dayana ğının bulunmas ı zorunludur (kanunili k şart ına başka bağlamlarda dikkat çeken kararlar için bkz. Tuğba Arslan [GK], B. No: 2014/256, 25/6/2014, 82; Sevim Akat E şki, B. No: 2013/2187, 19/12/2013, 36; Hayriye Özdemir , B. No: 2013/3434, 25/6/2015, 56-61; Halk Radyo ve Televizyon Yay ıncılık A.Ş. [GK], B. No: 2014/19270, 11/7/2019, 35). 28. Temel hak ve özgürlüklerin s ınırland ırılmas ında kanunilik ölçütü ilk olarak şeklî bir kanunun varl ığını gerekli k ılar (Tuğba Arslan , 96). Bir yasama i şlemi olarak kanun Türkiye Büyük Millet Meclisinin (TBMM) iradesinin ürünüdür ve TBMM taraf ından Anayasa da öngörülen kanun yapma usullerine uyularak yap ılan işlemlerdir. Bu anlay ış temel hak ve özgürlükler alan ında önemli bir güvence sa ğlar (Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri [GK], B. No: 2014/920, 25/5/2017, 54; Halk Radyo ve Televizyon Yay ıncılık A.Ş., 36). 29. Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirlerine ili şkin kurallar -Anayasa n ın konuya ili şkin kurallar ına ayk ırı olmamak kayd ıyla- ülkenin sosyal, kültürel yap ısı, ahlaki değerleri ve ekonomik hayat ın gereksinimleri gözönüne al ınarak saptanacak ceza politikas ına göre belirlenir. Kanun koyucu cezaland ırma yetkisini kullan ırken toplumda hangi eylemlerin suç ya da kabahat say ılacağı, bunlar ın hangi tür ve ölçüdeki ceza yapt ırımı ile karşılanacağı, nelerin ağırlaştırıcı veya hafifletici sebep olarak kabul edilece ği konular ında takdir yetkisine sahiptir (AYM, E.2014/124, K.2015/24, 5/3/2015; Cem Burak Karata ş [GK], B. No: 2014/19152, 18/10/2017, 92). 30. Hukuk devletinde ceza hukukuna ili şkin düzenlemelerde oldu ğu gibi idari yapt ırımlar aç ısından da hangi eylemlerin kabahat say ılacağı, bunlara uygulanacak yapt ırımın türü ve ölçüsü, yapt ırımın ağırlaştırıcı ve hafifle ştirici nedenlerinin belirlenmesi gibi konularda kanun koyucu takdir yetkisine sahiptir. Bununla birlikte kanun koyucunun takdir hakk ı kapsam ında öngördü ğü yapt ırımın adil ve hakkaniyete uygun olmas ı gerekmektedir (AYM, E.2017/103, K. 2017/108, 31/5/2017, 10; Cem Burak Karata ş, 93). 31. Kanunilik ilkesi, genel olarak bütün hak ve özgürlüklerin düzenlenmesinde temel bir güvence olu şturman ın yan ı sıra suç ve cezalar ın belirlenmesi bak ımından özel bir Başvuru Numaras ı: 2018/21866 Karar Tarihi : 14/12/2022 7anlam ve önemde olup bu kapsamda ki şilerin kanunen yasaklanmam ış veya yapt ırıma bağlanmam ış fiillerden dolay ı keyfî bir şekilde suçlanmalar ı ve cezaland ırılmalar ı önlenmekte; buna ek olarak suçlanan ki şinin lehine olan düzenlemelerin geriye etkili olarak uygulanmas ı sağlanmaktad ır (Karlis A. Ş., B. No: 2013/849, 15/4/2014, 32; Cem Burak Karataş, 95). 32. Kamu otoritesinin ve bunun bir sonucu olan ceza verme yetkisinin keyfî ve hukuk d ışı amaçlarla kullan ılmas ının önlenebilmesi, kanunilik ilkesinin kat ı bir şekilde uygulanmas ıyla mümkün olabilir. Bu do ğrultuda kamu otoritesini temsil eden yasama, yürütme ve yarg ı erklerinin bu ilkeye sayg ılı hareket etmeleri, suç ve cezalara ili şkin kanuni düzenlemelerin s ınırlar ının yasama organ ı taraf ından belirgin bir şekilde çizilmesi, yürütme organ ının s ınırlar ı kanunla belirlenmi ş bir yetkiye dayanmaks ızın düzenleyici i şlemleri ile suç ve ceza ihdas etmemesi, ceza hukukunu uygulamakla görevli yarg ı organ ın da kanunlarda belirlenen suç ve cezalar ın kapsam ını yorum yoluyla geni şletmemesi gerekir ( Karlis A. Ş., 33; Cem Burak Karata ş, 96). 33. Anayasa Mahkemesi norm denetimi kapsam ında verdi ği karar ında, kişilerin üstü ve e şyas ı üzerinde yap ılacak genel güvenlik kontrolü faaliyetinin Anayasa'n ın 20. maddesinin ikinci f ıkras ında özel güvenceye ba ğlanan klasik aramadan farkl ı olduğunu belirtmiştir. Kanun koyucunun güvenlik aç ısından önemli gördü ğü kamu binalar ı vey a tesislere giri ş ve ç ıkışlarla ilgili birtak ım tedbirler almas ı somut olay ın koşullar ına göre takdir yetkisi kapsam ında değerlendirilmelidir. Bu tür binalarda X-Ray gibi teknik cihazlarla yap ılacak kontroller, bu binalara giren ki şilerle ilgili güvenlik amac ına uygun, s ınırlı bir kontrol faaliyeti icra edilmesine imkân tan ımaktad ır. Bunun yan ında söz konusu uygulamada zorlama unsurunun olmad ığı ve buna r ıza gösterilmemesi hâlinde ki şilerin bu binalar a alınmamas ı şeklinde bir sonuç do ğduğu da dikkate al ınmal ıdır (AYM, E. 2018/137, K. 2022/86, 30/6/2022 97-99). Ayr ıca başvurucunun maruz kald ığını iddia etti ği uygulaman ın genel güvenlik kontrolü kapsam ında olmay ıp Anayasa'n ın 20. maddesinde belirtilen "arama" niteliği taşıdığına ilişkin somut verilere dayal ı bir aç ıklamas ının olmad ığı vurgulanmal ıdır. Son olarak ba şvurunun somut olayda icra edilen faaliyetin niteli ği yönünden değil uygulanan yapt ırım ile s ınırlı olarak incelendi ğine dikkati çekmek gerekir. (2)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 34. Somut olayda ba şvurucuya 5326 say ılı Kanun'un "Emre ayk ırı davran ış" kenar başlıklı 32. maddesinin (1) numaral ı fıkras ında yer alan "Yetkili makamlar taraf ından adl i işlemler nedeniyle ya da kamu güvenli ği, kamu düzeni veya genel sa ğlığın korunmas ı amac ıyla, hukuka uygun olarak verilen emre ayk ırı hareket eden ki şiye ... idari para cezas ı verilir..." hükmü esas al ınarak idari para cezas ı uygulanm ıştır. 35. Uygulanan idari para cezas ına dayanak olarak gösterilen 5326 say ılı Kanun'un 32. maddesine göre yetkili makamlar taraf ından adli i şlemler nedeniyle ya da kamu güvenliği, kamu düzeni veya genel sa ğlığın korunmas ı amac ıyla hukuka uygun olarak verilen emre ayk ırı hareket etmek kabahat say ılm ıştır. Bu kabahatin kar şılığında idari para cezas ı öngörülmektedir. Bu cezaya, emri veren makam taraf ından karar verilir. 5326 say ılı Kanun'un 32. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre kanunlar ın baz ı kabahatlerin kapsam ve şartlar ını belirleyerek içeri ğini idarenin genel ve düzenleyici i şlemlerine b ırakabilmesi mümkündür. Ba şka bir deyi şle kabahat kar şılığı olan yapt ırımlar ın türü, miktar ı zikredilen kuralda aç ıkça belirli olmakla birlikte hangi konularda ve hangi mercilerin emir yay ımlayabilecekleri ba şka kanunlara b ırak ılm ıştır (Türkan Albayrak , B. No: 2019/1628, 28/12/2021, 40). Başvuru Numaras ı: 2018/21866 Karar Tarihi : 14/12/2022 836. Öncelikle belirtmek gerekir ki 5326 say ılı Kanun'un 32. maddesinde yer alan emre itaatsizlik kabahatinin cezaland ırılabilmesi için Kanun'da öngörülen kabahatin uygulanma ko şullar ının somut olayda bulunup bulunmad ığı ve kabahatin unsurlar ının neler olmas ı gerektiği meselesi Anayasa Mahkemesinin ilgi alan ının d ışındad ır (Türkan Albayrak, 41). Buna kar şılık yetkili mercinin verdi ği emir ya da bu emre ayk ırı davran ışın cezaland ırılmas ı anayasal bir hakka müdahale olu şturursa bu müdahale, Anayasa Mahkemesinin ilgi alan ında olacakt ır (Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri , 87). 37. Somut olayda Ba şsavc ılığın ülkedeki terör olaylar ı nedeniyle, Şırnak Adliyesine giriş çıkışlar ın kontrol alt ına al ınabilmesi amac ıyla Adliyeye giri ş çıkış yapan avukat, adliye personeli ve tüm vatanda şın duyarl ı kap ıdan geçmek suretiyle, çanta ve e şyalar ını ise X-Ray cihaz ından geçirerek içeriye al ınmas ı hususunda yaz ılı emrinin bulundu ğu görülmü ştür. Anayasa Mahkemesi ki şilerin belirli alanlara veya binalara giri şlerinde teknik cihazlarla güvenlik kontrolü yap ılmas ını klasik anlamda arama olarak nitelendirmemi ştir (bkz. 33). Bununla birlikte somut olayda ba şvurucunun çantas ını X-Ray cihaz ından geçirmeden Adliye binas ına giriş yapt ığı ve bunun sonucunda idari para cezas ı ile cezaland ırıldığı dikkate alındığında inceleme yap ılacak husus, Ba şsavc ılığın idari yapt ırım karar ı vermesinin kanuni dayanağının bulunup bulunmad ığıdır. Başvurucunun da Adliye giri şinde çantas ını X-Ray cihaz ından geçirdi ğine veya bu şekilde bir zorlamaya maruz kald ığına yönelik şikâyeti söz konusu de ğildir. 38. Olayda Adliye binas ına girişte başvurucunun teknik cihazlarla kontrol edilmesi şeklindeki uygulamaya ayk ırı davran ışı sonucunda Ba şsavc ılığın emre ayk ırı davran ış kabahati nedeniyle idari yapt ırım karar ı vermeye yetkili oldu ğuna dair bir kanuni düzenleme tespit edilememi ştir. Oysa 5326 say ılı Kanun'un 32. maddesi gere ğince öncelikle idari yapt ırım karar ının kanunla aç ıkça yetkili k ılınan idari birimler taraf ından verilebilece ği açıktır. Yine somut olayda Hâkimli ğin başvurucunun çantas ını X-Ray cihaz ından geçirmeden Adliyeye girmesini 5326 say ılı Kanun'un 32. maddesinde düzenlenen emre ayk ırılık kabahatinin olu şmas ı için yeterli kabul etti ği görülmü ştür. Hâkimlik söz konusu karar ında 5326 say ılı Kanun'un 32. maddesi gere ğince emre ayk ırı davran ış kabahatinin olu şmas ı için gereken unsurlardan olan kanunla düzenlenen, daha önceden ilan edilmi ş bir emrin varl ığı ve kişilerin bu emre ayk ırı davran ışlar ının tespiti hususlar ında herhangi bir de ğerlendirmede bulunmam ıştır. 39. Sonuç olarak ba şvurucunun somut olayda emre ayk ırılık kabahatinin unsurlar ı oluşmaks ızın kamu makamlar ınca yoruma dayal ı olarak idari para cezas ı ile cezaland ırılmas ı nedeniyle müdahalenin kanunilik şart ını karşılamad ığı sonucuna ula şılm ıştır. 40. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. B. Suçta ve Cezada Kanunilik İlkesinin İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 41. Başvurucu, Ba şsavc ılığın emrinin 1136 say ılı Kanun'un 58. maddesine ayk ırı olduğundan kanunsuz emir niteli ğinde oldu ğunu belirterek suçta ve cezada kanunilik ilkesinin ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2018/21866 Karar Tarihi : 14/12/2022 942. Bakanl ık görüşünde, yap ılan araman ın mevzuata uygun bulundu ğu belirtilmi ştir. 43. Bakanl ık görüşüne kar şı beyan ında başvurucu; hâkim ve savc ılar ın aranmamas ına rağmen avukatlar ın aranmas ının kabul edilemeyece ğini, bu durumun yarg ıya olan güveni zedeledi ğini, ceza miktar ının az oldu ğu görüşüne de kat ılmad ığını, somut olayda avukatlar ın küçük dü şürülmesinin söz konusu oldu ğunu, Başsavc ılığın karar ının hukuka ayk ırı emir niteli ğinde olduğunu ifade etmi ştir. 2. Değerlendirme a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 44. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan suçta ve cezada kanunilik ilkesinin ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden i. Genel İlkeler 45. Anayasa Mahkemesi Gülay Yurt ve Kadriye Ça ğlar Y ılmaz başvurular ında suç ve cezalar ın kanunili ği kapsam ında genel ilkelere ayr ıntılı bir biçimde de ğinmiştir. Buna göre Anayasa n ın 38. maddesinde yer alan suçta ve cezada kanunilik ilkesi uyar ınca hangi eylemlerin yasakland ığının ve bu yasak eylemlere verilecek cezalar ın hiçbir ku şkuya yer bırakmayacak biçimde kanunda gösterilmesi ve kural ın aç ık, anlaşılır ve s ınırlar ının belli olmas ı gerekmektedir. Suçlar kadar kat ı değerlendirilmemekle birlikte bu ilke ana hatlar ıyla kabahatler için de geçerli kabul edilmektedir. Ki şilerin yasak eylemleri önceden bilmeleri gerektiği düşüncesine dayanan bu ilkeyle temel hak ve özgürlüklerin güvence alt ına al ınmas ı amaçlanmaktad ır. Kamu otoritesinin ve bunun bir sonucu olan ceza verme yetkisinin keyfî ve hukuk d ışı amaçlarla kullan ılmas ının önlenebilmesi, kanunilik ilkesinin kat ı bir şekilde uygulanmas ıyla mümkün olabilir. Bu do ğrultuda kamu otoritesini temsil eden yasama, yürütme ve yarg ı erklerinin bu ilkeye sayg ılı hareket etmeleri, suç ve cezalara ili şkin kanuni düzenlemelerin s ınırlar ının yasama organ ı taraf ından belirgin bir şekilde çizilmesi, yürütme organ ının s ınırlar ı kanunla belirlenmi ş bir yetkiye dayanmaks ızın düzenleyici i şlemleri ile suç ve ceza ihdas etmemesi, ceza hukukunu uygulamakla görevli yarg ı organ ının da kanunlarda belirlenen suç ve cezalar ın kapsam ını yorum yoluyla geni şletmemesi gerekir (daha detayl ı aç ıklamalar için bkz. Gülay Yurt, 25-32; Kadriye Ça ğlar Y ılmaz, 25- 32). ii.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 46. Özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ında Başsavc ılığın idari yapt ırım karar ı verme yetkisine ili şkin kanuni bir düzenleme bulunmad ığından ihlal sonucuna ula şılm ış olup 5326 say ılı Kanun'un 32. maddesine ve an ılan hüküm kapsam ında yapt ırım uygulanabilmesine yönelik tespitler, suçta ve cezada kanunilik ilkesi aç ısından da geçerlidir (bkz. 34-39). Sonuç olarak somut olayda Adliye binas ına girişte başvurucunun teknik cihazlarla kontrol edilmesi şeklindeki müdahaleye ayk ırı davran ışı sonucunda Ba şsavc ılığın emre ayk ırı davran ış kabahati nedeniyle idari yapt ırım karar ı vermeye yetkili oldu ğuna dair bir düzenleme tespit edilememi ştir. Hâkimlik de idari para cezas ına itiraz karar ında 5326 say ılı Kanun'un 32. maddesi gere ğince emre ayk ırı davran ış kabahatinin olu şmas ı için gereken Başvuru Numaras ı: 2018/21866 Karar Tarihi : 14/12/2022 10unsurlar hakk ında herhangi bir de ğerlendirmede bulunmam ıştır. Dolay ısıyla 5326 say ılı Kanun'un 32. maddesinde yer alan emre ayk ırı davran ışa ilişkin hükmün unsurlar ı oluşmaks ızın uygulanmas ının başvurucunun eylemi bak ımından kanunilik unsurunu taşımad ığı sonucuna var ılm ıştır. 47. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 38. maddesinde güvence alt ına al ınan suçt a ve cezada kanunilik ilkesinin ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. Giderim Yönünden 48. Başvurucu ödemek zorunda kald ığı idari para cezas ının faiziyle birlikte kendisine iadesini ve 50.000 TL manevi tazminat ödenmesini talep etmi ştir. 49. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 50. İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. Suçta ve cezada kanunilik ilkesinin ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. 1. Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan özel hayata sayg ı hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, 2. Anayasa n ın 38. maddesinde güvence alt ına al ınan suçta ve cezada kanunilik ilkesinin İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin özel hayata sayg ı hakk ı ile suçta ve cezada kanunilik ilkesinin ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Şırnak Sulh Ceza Hâkimli ğine (2018/2074 D. İş say ılı) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat talebinin REDD İNE, Başvuru Numaras ı: 2018/21866 Karar Tarihi : 14/12/2022 11E. 294,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Şırnak Cumhuriyet Ba şsavc ılığı ve Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 14/12/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.