TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR FİDAN TUNCER VE E ĞİTİM VE BİLİM EMEKÇ İLERİ SENDİKASI BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/21167) Karar Tarihi: 12/4/2023 Başvuru Numaras ı: 2018/21167 Karar Tarihi : 12/4/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Ali Erdem ŞAHİN Başvurucular : 1. Fidan TUNCER 2. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı Başvurucular Vekili : Av. Necmiye ŞABBA
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR FİDAN TUNCER VE E ĞİTİM VE BİLİM EMEKÇ İLERİ SENDİKASI BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/21167) Karar Tarihi: 12/4/2023 Başvuru Numaras ı: 2018/21167 Karar Tarihi : 12/4/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Ali Erdem ŞAHİN Başvurucular : 1. Fidan TUNCER 2. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı Başvurucular Vekili : Av. Necmiye ŞABBAZ I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru; kamu görevlisi ba şvurucunun üyesi oldu ğu sendikan ın çağrısı üzerine müfredat d ışı bir konuda ders anlatmas ı nedeniyle disiplin cezas ı ile cezaland ırılmas ının ifade özgürlüğünü ihlal etti ği iddias ına ilişkindir. 2. Başvurucu, ba şvuruya konu olaylar ın yaşand ığı tarihte Ad ıyaman'da bir lisede kimya öğ retmeni olarak görev yapmaktad ır. Başvurucu Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı (Eğitim-Sen) üyesidir. Ba şvurucu, an ılan sendikan ın 2015-2016 y ılı öğretim y ılı sorunlar ına dikkat çekmek amac ıyla 19/9/2015 tarihinde alm ış olduğu karar do ğrultusunda bir eyleme kat ılm ış ve hakk ında aç ılan disiplin soru şturmas ı sonucunda kademe ilerlemesini n durdurulmas ı cezas ı ile cezaland ırılm ıştır. 3. Başvurucu, söz konusu disiplin cezas ının iptali istemiyle idare mahkemesine başvurmuştur. Mahkeme, ba şvurucunun ola ğanüstü hâl (OHAL) kapsam ında kamu personeline ili şkin al ınan tedbirler çerçevesinde ç ıkar ılan kanun hükmünde kararname (KHK) uyar ınca devlet memurlu ğundan ç ıkar ıldığı gerekçesiyle dava konusu i şlemin ve mevcut davan ın konusuz kald ığını belirterek dava hakk ında karar verilmesine yer olmad ığına karar vermiştir. Söz konusu karar istinaf kanun yolunda kesinle şmiştir. 4. Başvurucu, nihai hükmü 22/6/2018 tarihinde ö ğrendikten sonra 19/7/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 5. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/21167 Karar Tarihi : 12/4/2023 3II. DEĞERLEND İRME A. Gerçek Ki şi Başvurucu Yönünden 6. Başvurucu; üyesi oldu ğu sendikan ın alm ış olduğu karar ı icra etmesi nedeniyle hakk ında disiplin cezas ına hükmedilmesinin dernek ve sendika kurma hakk ını, ifade özgürlüğü ile toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ını ve adil yarg ılanma hakk ını ihlal ettiğini ileri sürmü ştür. Bakanl ık görüşünde; mevcut ba şvurunun de ğerlendirilmesinde ulusa l ve uluslararas ı mevzuat ile birlikte yarg ısal içtihatlar ın da göz önünde bulundurulmas ı gerektiği belirtilmi ştir. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında; bireysel ba şvuru formunda ileri sürdü ğü iddialar ı yinelemiştir. 7.İlk derece mahkemesi, ba şvuru konusu disiplin cezas ının iptali istemiyle aç ılan davada, ba şvurucunun devlet memurlu ğundan ç ıkar ıldığı gerekçesiyle davan ın esas ını incelememi ştir. Bu itibarla ba şvurunun ifade özgürlü ğü ile bağlant ılı etkili ba şvuru hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekir. 8. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir nedeni de bulunmad ığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 9. Etkili ba şvuru hakk ı; anayasal bir hakk ının ihlal edildi ğini ileri süren herkese hakk ın niteliğine uygun olarak iddialar ını inceletebilece ği makul, eri şilebilir, ihlalin gerçekleşmesini veya sürmesini engellemeye ya da sonuçlar ını ortadan kald ırmaya (yeterli giderim sa ğlama) elveri şli idari ve yarg ısal yollara ba şvuruda bulunabilme imkân ı sağlanmas ı olarak tan ımlanabilir ( Y.T. [GK], B. No: 2016/22418, 30/5/2019, 47; Murat Haliç, B. No: 2017/24356, 8/7/2020, 44; Keskin Kalem Yay ıncılık ve Ticaret A. Ş. ve diğerleri [GK], B. No: 2018/14884, 27/10/2021, 141). 10.Şikâyetlerin esas ının incelenmesine imkân sa ğlayan ve gerekti ğinde uygun bir telafi yöntemi sunan etkili hukuk yollar ının bulunmas ı zorunlulu ğu, ilgililere etkili ba şvuru hakk ının sağlanmas ı yükümlülü ğünün bir gere ğidir. Buna göre ki şilerin mağduriyetlerinin giderilmesi amac ıyla öngörülen yarg ı yollar ının mevzuatta yer almas ı tek başına yeterli olmay ıp bu yolun ayn ı zamanda pratikte de ba şarı şans ı sunmas ı gerekir. Söz konusu yol a başvurulabilmesi için öngörülen ko şullar somut olaylara tatbik edilirken dayanak i şlem, eylem ya da ihmallerden kaynaklanan savunulabilir nitelikteki iddialar ın bu doğrultuda geni ş şekilde de ğerlendirilmesi, ko şullar ın oluşmad ığı sonucuna ula şılmas ı durumunda ise bu durumun yarg ı makamlar ı taraf ından ilgili ve yeterli gerekçelerle aç ıklanmas ı gerekir (İlhan Gökhan , B. No: 2017/27957, 9/9/2020, 47, 49; Keskin Kalem Yay ıncılık ve Ticaret A. Ş. ve diğerleri, 142). 11. Somut olaya konu disiplin cezas ının görüldü ğü davada ba şvurucunun OHAL KHK's ı kapsam ında kamu görevinden ç ıkar ıldığı belirtilerek dava hakk ında karar verilmesine yer olmad ığına karar verilmi ştir. Anayasa Mahkemesi, Hasan Mama ve E ğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı (B. No: 2018/24209, 21/12/2022) karar ında somut ba şvuru ile benzer nitelikte olan bir ba şvuruyu ifade özgürlü ğü ile bağlant ılı etkili ba şvuru hakk ı yönünden incelemiştir. An ılan kararda, kamu görevlileri hakk ında tesis edilen i şlemler hakk ında görülmekte olan davalar ın kamu görevlisi statüsünün herhangi bir nedenle sona ermesi durumunda dahi idari i şlemle olan menfaat ba ğının ortadan kald ırmayacağı vurgulanm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/21167 Karar Tarihi : 12/4/2023 412. Bununla birlikte kamu görevinden ç ıkar ılan başvurucunun OHAL Komisyonuna başvurabilece ği, OHAL Komisyonunun kararlar ına karşı yarg ı yolunun aç ık olduğu, bu durumda ba şvurucunun yeniden kamu görevlisi statüsünü kazanabilece ği ihtimalinin bulunduğu da belirtilmi ştir. Nihayetinde derece mahkemesinin usul kurallar ının uygulanmas ıyla ilgili şekilci yorumunun ba şvurucuya a ğır bir külfet yükledi ği ve bu sebeple başvurucunun ifade özgürlü ğü ile bağlant ılı etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ulaşılm ıştır (ayn ı konuda verilen adil yarg ılanma hakk ı bağlam ında karar hakk ının ihlal edildiğine ilişkin karalar için bkz. Bayram Ali Devecio ğlu, B. No: 2017/39387, 15/9/2020; Kürşat Oğuz Yayka şlı, B. No: 2017/34297, 4/11/2020; Turgay Dabako ğlu, B. No: 2018/27010, 16/12/2020). 13. Somut olayda da bahse konu karardaki de ğerlendirmelerden ayr ılmay ı gerektiren bir neden bulunmamaktad ır. Bu itibarla ilk derece mahkemesinin ba şvurucunun ifade özgürlü ğünün ihlal edildi ği iddias ının esas ının incelenmesini ve giderim sa ğlanmas ını engelleyen yorumu nedeniyle Anayasa'n ın 26. maddesinde güvence alt ına al ınan ifade özgürlüğü ile bağlant ılı olarak Anayasa'n ın 40. maddesinde düzenlenen etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 14. Öte yandan etkili ba şvuru hakk ıyla ilgili bu de ğerlendirmenin mahkemelerce verilen kararlar ın sonucundan tamamen ba ğıms ız olduğu, yaln ızca başvurucunun ilgili disiplin cezas ının hukukili ğini yarg ı merciine denetletebilme ve bir sonuç alabilme kapasitesiyle ilgili oldu ğunun da tekrar vurgulanmas ı gerekir (benzer de ğerlendirmeler için bkz. İsmail Sar ıkabaday ı ve diğerleri , B. No: 2016/23696, 8/6/2021, 67). B. Tüzel Ki şi Başvurucu Yönünden 15. Başvuru münhas ıran gerçek ki şi başvurucunun ald ığı disiplin cezas ına ilişkindir. Başvurucu tüzel ki şi, başvuru formunda temel hak ve özgürlüklere ili şkin olarak herhangi bir iddia ileri sürmemi ştir. Bu anlamda tüzel ki şi başvurucunun ihlale konu edilen i şlem nedeniyle güncel ve ki şisel bir hakk ının doğrudan etkilendi ği söylenemez. Bu nedenle başvurunun tüzel ki şi başvurucu yönünden kişi bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabu l edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir ( Onur Doğanay , B. No: 2013/1977, 9/1/2014, 39-47). III. GİDERİM 16. Başvurucu, ihlalin tespiti ve yeniden yarg ılama yap ılmas ı ile 5.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir ( Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). Eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlalin sonuçlar ının bütünüyle ortadan kald ırılabilmesi için ba şvurucuya manevi zararlar ı karşılığında taleple ba ğlı olarak net 5.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/21167 Karar Tarihi : 12/4/2023 5IV. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Gerçek ki şi başvurucu yönünden ifade özgürlü ğüyle bağlant ılı olarak etkili başvuru hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. Tüzel ki şi başvurucu yönünden ba şvurunun kişi bak ımından yetkisizli k nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Anayasa'n ın 26. maddesinde güvence alt ına al ınan ifade özgürlü ğü ile bağlant ılı olarak Anayasa'n ın 40. maddesinde düzenlenen etkili ba şvuru hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin ifade özgürlü ğü ile ba ğlant ılı olarak etkili ba şvuru hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ad ıyaman İdare Mahkemesine (E:2017/707, K:2017/1446) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucuya net 5.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, E. 294,70 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 10.194,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 12/4/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.