TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MERVAN SUNGUR BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/14046) Karar Tarihi: 15/3/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/14046 Karar Tarihi : 15/3/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Gizem Ceren DEM İR KOŞAR Başvurucu : Mervan SUNGUR Vekili : Av. Ali BOZAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, gözalt ına al ındıktan sonra kötü muameleye maruz kal ınmas ı
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MERVAN SUNGUR BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/14046) Karar Tarihi: 15/3/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/14046 Karar Tarihi : 15/3/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Gizem Ceren DEM İR KOŞAR Başvurucu : Mervan SUNGUR Vekili : Av. Ali BOZAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, gözalt ına al ındıktan sonra kötü muameleye maruz kal ınmas ı nedeniyle kötü muamele yasa ğının, avukat ile görü şülmesine engel olunmas ı ve önceden haz ırlanm ış evraklar ın kendisine imzalat ılmas ı nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 30/4/2018 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 4. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 6. Başvurucu 14/2/2017 tarihinde, bombal ı eylem haz ırlığında olduğu şüphesiyle evine yap ılan operasyonda yakalanm ış ve gözalt ına al ınm ıştır. Yakalama Tutana ğı'nda başvurucunun direnmesi nedeniyle zor kullan ılarak yakaland ığı belirtilmi ştir. Başvurucu PKK/KCK üyesi olma ve terör örgütü ad ına faaliyette bulunma suçundan 28/2/2017 tarihinde tutuklanm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/14046 Karar Tarihi : 15/3/2022 27. Başvurucu hakk ında 14/2/2017 tarihinde düzenlenen adli muayene raporund a tespit edilen hususlar şöyledir: "Sol omuz ve s ırt bölgesinde k ızar ıklık ve ekimotik lezyonlar mevcut, sol kula k kepçesinde ekimotik lezyon mevcut, burunda ödem ve abrazyon mevcut, sa ğ omuzda ekimoz ve k ızar ıklık mevcut, sa ğ gögüs ön yüzde abrazyon, k ızar ıklık ve ekimoz mevvcut, i ğne yap ıldı ve serum tak ılıp müşahade alt ında al ındı, mevcut bulgular ile şuan için hayati tehlike yoktur kati hekim raporunun kulak burun bo ğaz, beyin cerrahisi ve gögüs cerrahis i bölümlerinde verilmesi uygundur. " 8. 15/2/2017 tarihinde al ınan adli muayene raporunda, ba şvurucunun iki gün önce gözalt ına al ınırken darbedildi ğini beyan etti ği not edilmi ştir. Raporda tespit edilen hususlar şöyledir: "Sol kol alt ında ... ekimoz, sol skapuler bölgede ekimoz, sol omuz ba şından kola uzanan ekimoz, s ırt sağda yaklaşık 3*2 cm ekimoz, sa ğ dizde yakla şık 2*1 cm s ıyrık, sağ ayak medial malleolde [ayak bile ği içi k ısımdaki kemik ç ıkıntı] 0,5 cm s ıyrık. Hast a tümünün iki gün önce oldu ğunu beyan ediyor." 9. 16/2/2017 ve 28/2/2017 tarihleri aras ında her gün al ınan doktor raporlar ında ise herhangi bir yeni travmatik haricî lezyon olmad ığı, vücudunda herhangi bir darp veya cebir izi ya da lezyona rastlanmad ığı hususlar ı belirtilmi ştir. 10. Başvurucu 24/2/2017 tarihinde Mersin Cumhuriyet Ba şsavc ılığına şikâyet dilekçesi vermi ştir. Başvurucu, dilekçesinde özetle şu hususlar ı ifade etmi ştir: "(...) başvurucu ile müdafiisi olarak 16 Şubat 2017 tarihinde yapm ış olduğu görüşmede gözalt ına al ındıktan sonra gözleri ba ğlanarak bir dere kenar ına götürüldü ğünü ve burada başına silah dayanmak suretiyle öldürülmekle tehdit edildi ğini, eline el bombas ı verilerek öldürülmekle tehdit edildi ğini, sürekli olarak kaba daya ğa maruz kald ığını, gördüğü işkenceden sonra ancak serum verilmek suretiyle kendine geldi ğini, gözalt ında iken avukat ı ile yapmak istedi ği görüşmeye, avukat ın yurt d ışında oldu ğunu söyleyerek görü şmenin engellendi ğini, özellikle gece vakitlerinde sürekli olarak sorgu i şlemi için nezarethaneden çıkart ıldığı ve kendisine yemek verilmedi ğini, 16 Şubat 2017 tarihinde ad ını bilmediği bir avukat ın yan ında önceden haz ırlanm ış ve içinde resimlerin de bulundu ğu baz ı evraklar ın kendisine imzalatt ığını, evrak ve ifade içeriklerini bilmedi ğini, gelen avukata kendisin i avukat ı olarak istemedi ğini söylemesine ra ğmen araya giren kolluk görevlilerini bir an önce imzalarsan bu evraklar ı ile adliyeye ç ıkart ılacaks ın avukat ın seni adliyede bekliyor diy e başvurucunun gözalt ında bulundu ğu sürede ya şadığı hukuksuzluk gördü ğünü söyledi ği kötü muamele ile ilgili olarak beyan ının al ınmas ı, doktor raporunun al ınmas ı, kamera görüntülerinin temini, hastaneye sevkinin yap ılmas ı (...)" 11. Başsavc ılık, başvurucunun gözalt ı giriş ve ç ıkış raporlar ı ile kamera kay ıtlar ını temin etmi ştir. Sorgu odalar ını gösterir kamera kay ıtlar ının 28 gün süreyle muhafaza edilebildi ği, bu nedenle sorgu odalar ını gösterir kamera görüntülerinin bulunmad ığı anlaşılm ış, nezarethane kamera kay ıtlar ı ise bilirki şiye verilmi ştir. Yenişehir İlçe Emniyet Müdürlüğü nezarethane görüntü kay ıtlar ının bilirkişi taraf ından incelenmesi neticesinde başvurucunun iddia etti ği olaylar ı destekleyen bir görüntüye rastlanmad ığını rapor etmi ştir. 12. Mersin Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 24/12/2017 tarihinde kovu şturmaya yer olmad ığına dair karar vermi ştir. Karar gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/14046 Karar Tarihi : 15/3/2022 3"(...) UYAP kay ıtlar ının tetkikinde; dosyam ız müştekisi Merval SUNGUR hakk ında Cumhuriyet Ba şsavc ılığımızın 2017/8067 say ılı soruşturma dosyas ı ile 'Kişiyi Yerin e Getirdiği Kamu Görevi Nedeniyle Bir Ki şiyi Öldürme, Silahl ı Terör Örgütüne Üye Olma suçlamas ıyla ilgili olarak iddianame tanzim edildi ği ve halen yarg ılamas ının Mersin 8. A ğır Ceza Mahkemesinin 2017/91 Esas say ılı dosyas ı ile devam etti ği, söz konusu soruşturm a dosyas ı üzerinde Cumhuriyet Ba şsavc ılığımızca yap ılan incelemede; şikayetçinin gözalt ına ve tutulmas ı süresi zarf ında; ona yönelik fiziksel i şkence ve silahl ı tehdit uyguland ığına dair müştekinin soyut iddialar ından ba şka, soruşturmay ı genişletecek ve kamu davas ının açılmas ını gerektirecek nitelikte yeterli delil mevcut olmad ığı, yap ılan tüm i şlemlerin, gözalt ı karar ının kanuna ve yönetmeliklere uygun olarak gerçekle ştirildiği, 5271 Say ılı CMK'da yaz ılı olan soru şturmaya ve gözalt ına almaya yönelik amir hükümlere ilgili kolluk birimince riayet edildi ği, şüphelinin müdafii e şliğinde ifadesinin al ındığı ve yine müdafi i eşliğinde foto ğraftan te şhis işlemi yapt ırıldığı, şahs ın 14/02/2017 ve 15/02/201 7 tarihlerindeki al ınan doktor raporlar ında belirtilen yaralanmalar ının ise 14/02/2017 tarihinde bombal ı eylem haz ırlığında olan şahs ın evinin kap ısının fünye ile patlat ılarak içeri girilmesi s ıras ında şahs ın görevli polislere direnmesi neticesinde meydana gelen yaralanmalar oldu ğu, polis memurlar ının 2559 Say ılı PVSK'n ın 16. maddesi kapsam ında zor kullanma yetkisi s ınırlar ı içerisinde hareket ettikleri, doktor raporlar ının da tutanak il e doğru orant ılı olduğu, müştekinin soyut iddias ı dışında görevli polis memurlar ı taraf ından müştekiye işkence yap ıldığına, silahla tehdit edildi ğine, görevli polis memurlar ının görevlerini kötüye kulland ıklar ına dair soru şturmay ı genişletecek herhangi bir delil de olmad ığı tüm soru şturma evrak ı kapsam ından anla şılmakla, olay nedeniyle kamu ad ına kovuşturmaya yer olmad ığına (...)" 13. Başvurucunun itiraz ı 15/2/2018 tarihinde reddedilmi ştir. IV.İLGİLİ HUKUK 14. 4/7/1934 tarihli ve 2559 say ılı Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu nun 16. Maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Polis, görevini yaparken direni şle karşılaşmas ı halinde, bu direni şi kırmak amac ıyla ve k ıracak ölçüde zor kullanmaya yetkilidir. ..." 15. 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun " Bir suçun işlendiğini öğrenen Cumhuriyet savc ısının görevi " kenar ba şlıklı 160. maddesinin (1 ) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Cumhuriyet savc ısı, ihbar veya ba şka bir suretle bir suçun i şlendiği izlenimini veren bir hâli ö ğrenir öğrenmez kamu davas ını açmaya yer olup olmad ığına karar vermek üzer e hemen işin gerçeğini araştırmaya ba şlar" 16. 5271 say ılı Kanun'un 172. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Cumhuriyet savc ısı, soruşturma evresi sonunda, kamu davas ının aç ılmas ı için yeterli şüphe olu şturacak delil elde edilememesi veya kovu şturma olana ğının bulunmamas ı hâllerinde kovu şturmaya yer olmad ığına karar verir..." Başvuru Numaras ı: 2018/14046 Karar Tarihi : 15/3/2022 4V.İNCELEME VE GEREKÇE 17. Anayasa Mahkemesinin 15/3/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Kötü Muamele Yasa ğının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 18. Başvurucu, gözalt ına al ındıktan sonra gözleri ba ğlanarak bir dere kenar ına götürüldü ğünü, kafas ına silah dayanarak ve eline el bombas ı verilerek öldürülmekle tehdit edildiğini, sürekli kaba daya ğa maruz kald ığını belirtmiş; kötü muamele yasa ğının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. 19. Bakanl ık görüşünde soru şturma sürecine ili şkin bilgi verilmi ştir. 20. Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında başvurucu özetle yakaland ığı saat ile gözalt ı giriş raporu al ınmas ı aras ında alt ı buçuk saat oldu ğunu, otuz üç polis memuruyla yap ılan müdahale s ıras ında böyle yaralanmas ını gerektirecek kadar direnmedi ğini, sağlık raporlar ının uygun düzenlenmedi ğini, soruşturman ın etkili şekilde yürütülmedi ğini ifade etmi ştir. 2. Değerlendirme 21. Devletin bireyin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ına sayg ı gösterme yükümlülü ğü, öncelikle kamu otoritelerinin bu hakka müdahale etmemelerini yani anılan maddenin üçüncü f ıkras ında belirtilen şekillerde ki şilerin fiziksel ve ruhsal zarar görmelerine neden olmamalar ını gerektirir. Bu, devletin bireyin vücut ve ruh bütünlü ğüne sayg ı gösterme yükümlülü ğünden kaynaklanan negatif ödevidir ( Cezmi Demir ve di ğerleri , B. No: 2013/293, 17/7/2014, 81). 22. Devletin ki şinin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ı kapsam ında sahip olduğu pozitif yükümlülü ğün usule ili şkin boyutu çerçevesinde bireyin bir devlet görevlisi taraf ından hukuka ayk ırı olarak ve Anayasa n ın 17. maddesini ihlal eder biçimde bir muameleye tabi tutuldu ğuna ilişkin savunulabilir bir iddias ının bulunmas ı hâlinde olay hakk ında etkili bir resmî soru şturman ın yürütülmesi gerekmektedir ( Cezmi Demir v e diğerleri , 110; Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 25). 23. Somut olayda ba şvurucu; gözalt ına al ındıktan sonra gözleri ba ğlanarak bir dere kenar ına götürüldü ğünü, kafas ına silah dayanarak ve eline el bombas ı verilerek öldürülmekle tehdit edildi ğini, sürekli kaba daya ğa maruz kald ığını ileri sürmü ştür. 24. Gözalt ına giriş raporunda ba şvurucunun yaraland ığı tespit edilmi ştir. Bir sonraki gün al ınan rapora ise yine birtak ım yaralanma bulgular ının tespit edildi ği, başvurucunun gözalt ına al ınırken darbedildi ğini beyan etti ği kaydedilmi ştir. 25. Başvurucu, evine yap ılan operasyon s ıras ında zor kullan ılarak yakalanm ıştır. Kolluk birimleri ve adli makamlar, ba şvurucuda tespit edilen yaralanmalar ı sözü edilen kuvvet kullan ımı ile aç ıklamaktad ır. Başvurucu, yakalanma an ına ilişkin bir aç ıklamad a bulunmamakta, bu s ırada yaralanmad ığını ileri sürmemektedir. Başvuru Numaras ı: 2018/14046 Karar Tarihi : 15/3/2022 526. Gözalt ına girişte al ınan adli muayene raporunda ve bir sonraki gün al ınan raporda tespit edilen yaralanmalar ın yakalama s ıras ındaki kuvvet kullan ımı nedeniyle meydana gelmesi mümkündür. Ba şvurucu, bunun aksini ortaya koyacak bir aç ıklama yapmam ıştır. Zira ba şvurucunun sa ğlık raporuna geçirilen beyan ı, gözalt ına al ınırken darbedildi ği yönündedir. Bu kapsamda ba şvurucunun yakaland ıktan sonra farkl ı bir yere götürülerek burada darp ve tehdit edildi ği iddialar ını destekleyen bir bulgu olmad ığı, an ılan iddialar ın savunulabilir şekilde ortaya konulamad ığı sonucuna ula şılm ıştır. 27. Başvurucu, ayr ıca gözalt ındayken de kötü muameleye maruz kald ığını da ileri sürmüştür. Başvurucunun gözalt ında kald ığı süre boyunca her gün düzenli olarak al ınan adli muayene raporlar ında başvurucuda ek herhangi bir yaralanma tespit edilmedi ği kay ıtlıdır. Bunun yan ı sıra başvurucu, gözalt ında darbedildi ğine ilişkin somut bir olay anlat ımında da bulunmam ıştır. Başvurucunun gözalt ındayken darp edildi ği iddialar ını destekleyen bir bulguya da eri şilememiş, bu iddialar ın da savunulabilir şekilde ortaya konulamad ığı sonucuna ula şılm ıştır. 28. Başvurucunun yakalama s ıras ında yaraland ığı sabittir. Yakalama ve Olay Tutanağı'nda başvurucunun direndi ği, bu nedenle kuvvet kullan ılarak yakaland ığı belirtilmiştir. Başvurucu, yakalama s ıras ında direndi ği iddialar ına karşı bir argüman ileri sürmediği gibi zor kullan ımında s ınırın aşıldığına ilişkin olarak da bireysel ba şvuru formunda bir iddiada bulunmam ıştır. Başvurucu yaln ızca Bakanl ık görüşüne karşı beyan dilekçesinde, otuz üç polis memuru ile birlikte yap ılan yakalama i şlemi s ıras ında bu şekilde yaralanmas ına sebebiyet verecek şekilde direnmesinin mümkün olmad ığını ileri sürmü ştür. Buna kar şın yakalama olay ının nas ıl gerçekle ştiğine, direnip direnmedi ğine, yakalama s ıras ında kullan ılan gücün mahiyetine ili şkin yine hiçbir aç ıklama yapmam ıştır. 29. Yakalama Tutana ğı'nda başvurucunun bombal ı eylem haz ırlığında olduğuna dair ihbar al ınmas ı üzerine evine yap ılan operasyonda yakaland ığı, başvurucunun kap ıyı açmamas ı üzerine kap ının patlat ılarak içeri girildi ği, başvurucunun direnmesi üzerine kuvvet kullan ılarak yakaland ığı kaydedilmi ştir. Başvurucunun bu s ırada gere ğinden fazla kuvvet kullan ıldığına ilişkin ima düzeyinde kalan beyanlar ı zor kullan ımında s ınırın aşıldığı sonucuna ula şılabilmesi için yeterli de ğildir. Tüm hususlar birlikte de ğerlendirildi ğinde başvurucunun kötü muameleye maruz kald ığına ilişkin olarak savunulabilir bir iddia ortaya konulmad ığı sonucuna ula şılm ıştır. 30. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabu l edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Adil Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 31. Başvurucu, avukat ı ile görüşmesine engel olundu ğunu ve önceden haz ırlanm ış; içeriklerini bilmedi ği birtak ım evraklar ın kendisine imzalat ıldığını ileri sürmü ştür. Başvurucunun iddialar ı adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındad ır. 32. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği, Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunulabilmesi için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun bireysel ba şvuru konusu şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yarg ısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip oldu ğu bilgi ve delilleri zaman ında bu makamlara sunmas ı, bu süreçte dava ve ba şvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermi ş olmas ı gerekir (İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, 17). Başvuru Numaras ı: 2018/14046 Karar Tarihi : 15/3/2022 633. Somut olayda ba şvurucu hakk ında aç ılan kamu davas ı sonucunda verilen hükmün henüz kesinle şmediği anlaşılm ıştır. 34. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedenleriyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 15/3/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş