TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HANİFE KUR İŞ VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/6534) Karar Tarihi: 7/6/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/6534 Karar Tarihi : 7/6/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucular : 1. Hanife KUR İŞ 2. Muammer KUR İŞ 3. Musa KUR İŞ Başvurucular Vekili: Av. Kudret HAFIZO ĞLU I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, gayrimenkul sat
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HANİFE KUR İŞ VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/6534) Karar Tarihi: 7/6/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/6534 Karar Tarihi : 7/6/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucular : 1. Hanife KUR İŞ 2. Muammer KUR İŞ 3. Musa KUR İŞ Başvurucular Vekili: Av. Kudret HAFIZO ĞLU I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, gayrimenkul sat ış vaadi sözle şmesine dayal ı tapu iptali ve tescil davas ının reddedilmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. 2. Başvurucular ın murisi R.A.K. ile -daval ılar ın murisi- M.Ç. aras ında başvuru konusu 1518 m²lik ta şınmaza ili şkin olarak 18/6/1969 tarihinde noterde sat ış vaadi sözleşmesi imzalanm ıştır. Söz konusu sat ış vaadi sözle şmesinde M.Ç. 70.000 eski TL bedel ile taşınmaz ı başvurucular ın murisine satt ığı ve sat ış bedelinin tamam ı ödendiğinde bir ay içinde ta şınmaz ın tapusunu devredece ği kararla ştırılm ıştır. Buna mukabil sat ış vaadi alacakl ısı başvurucular ın murisi ise sat ış bedelinin 20.000 eski TL'sini pe şin ödediğini, bakiye 50.000 eski TL'yi ise 1969 y ılına ait farkl ı vade tarihli 12.500 eski TL bedelli 4 ayr ı bono/senet ile ödemeyi kabul etmi ştir. 3. Başvurucular ın murisi, 2013 ve 2014 y ıllar ında M.Ç. mirasç ılar ı aleyhine ayr ı ayr ı açt ığı -sonras ında birleştirilen- davalar ile ba şvuru konusu ta şınmaz ın tapusunun iptali ile kendi ad ına tescilini talep etmi ştir. Başvurucular ın murisi, dava dilekçelerinde sat ış vaadi sözleşmesinden sonra senet bedellerinin ödendi ğini ve daval ının hiçbir alaca ğı kalmad ığını belirterek ta şınmaz ın kendisine teslim edildi ğini beyan etmi ştir. Başvurucular ın murisi ayr ıca 1969 y ılından beri ta şınmaz ı kesintisiz kullanmakta oldu ğunu, ticari faaliyetlerini yürüttüğünü, sat ış vaat edenin 1969 y ılından sonra ta şınmazla hukuki ve fiilî hiçbir irtiba t kalmad ığını, taşınmaz ın tüm emlak vergilerini/beyannamelerini yat ırdığını dile getirmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2020/6534 Karar Tarihi : 7/6/2023 34. Mahkemece sat ış vaadi sözle şmesine konu 70.000 eski TL'nin 20.000 eski TL sinin ödendi ği, geri kalan k ısm ın ödendiğinin ispatlanamad ığı kabul edilerek, ödenmeyen 50.000 eski TL nin denkle ştirici adalet ilkesi uyar ınca dava tarihindeki güncellenmi ş değeri olarak 107.190,79 TL'nin depo edilmesine karar verilmi ştir. Bu bedelin depo edilmesi üzerine 6/9/2016 tarihinde davalar ın kabulüne karar verilerek daval ılar ad ına olan tapunun iptali ile başvurucular murisi ad ına tesciline hükmedilmi ştir. 5. Mahkeme karar ı taraflarca istinaf edilmi ştir. Başvurucular ın murisi istina f dilekçesinde sat ış vaadi sözle şmesine konu bedelin 20.000 eski TL sinin pe şin, kalan ın ise verilen bonolarla süresinde ödendi ğini ileri sürmü ştür. Bölge adliye mahkemesince, mahkeme karar ı kald ırılarak 4/7/2018 tarihinde davalar ın reddine karar verilmi ştir. Karar ın gerekçesinde, bononun götürülecek borçlardan oldu ğu ve bizzat senet lehtar ına ödenmek ve senedin iadesiyle borçtan kurtulman ın mümkün oldu ğu, daval ı taraf ın senet bedelini almad ığını ispat etmek zorunda bulunmad ığı, davac ının bedelin ödendi ğini ispat etmek zorunda oldu ğu ancak ta şınmaz ın 50.000 eski TL lik bakiye bedelinin ödendi ğinin ispa t edilemedi ği belirtilmi ştir. Buna göre dava tarihi itibar ıyla taşınmaz ın rayiç bedeli belirlendikten sonra ödenen k ısm ın %28,57 oran ında, ödenmeyen k ısm ın ise %71,42 oran ında oldu ğu aç ıklanm ıştır. Ard ından eksik/kalan bedelin dava tarihi itibar ıyla rayiç değerinin 3.822.912,67 TL oldu ğu vurgulanm ıştır. Netice itibar ıyla verilen kesin süre içerisinde 3.822.912,67 TL bakiye bedelin depo edilmemesi nedeniyle davalar ın reddedildi ği izah edilmi ştir. 6. Başvurucular ın murisi 28/9/2019 tarihinde vefat ettikten sonra taraflarca temyi z edilen bölge adliye mahkemesi karar ı, 15/10/2019 tarihinde Yarg ıtay 14. Hukuk Dairesince onanm ıştır. 7. Başvurucular nihai hükmü 7/2/2020 tarihinde ö ğrendikten sonra 20/2/2020 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. Komisyonca, ba şvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME 8. Başvurucular, evvela ba şvuru konusu ta şınmaz ın sat ış vaadi sözle şmesine uygun olarak senetlerinin vadesinde ödendi ğini ve 1969 y ılından beri ta şınmaz ın kulland ıklar ını ve vergilerini ödediklerini vurgulam ıştır. Başvurucular etkin bir inceleme yap ılmaks ızın hukuka ve yerle şik içtihatlara ayk ırı olarak davalar ın reddedilmesinden yak ınmaktad ır. Başvurucular özellikle senetlerin düzenlenerek vaat borçlusuna teslim edildiğini, bu nedenle kendi zilyetli ğinde bulunmad ığını, senetleri daval ı taraf ın ibraz etmesi gerekirken kendisinden senetlerin ibraz ının beklenmesinin isabetsiz oldu ğunu ileri sürmü ştür. Ayr ıca daval ı tarafça sözle şmeye konu senetlerin ödenmedi ği savunuldu ğuna göre senetlerin daval ılar ın elinde olmas ı gerektiği ve senetler daval ılar ın elinde olmad ığı kabul ediliyorsa senetlerin ödendi ği veya devredildi ğinin kabul edilmesi gerekti ği ifade edilmi ştir. Bunun yan ında emre muharrer senetlerin götürülecek borç de ğil aranacak borç niteli ğinde bulunduğu dile getirilmi ştir. Öte yandan 1969 y ılından beri daval ılar taraf ından ne alaca ğın tahsili ne de sözle şmenin iptaline ili şkin dava aç ılmad ığına dikkat çekilerek bedelin ödenmemesi hâlinde ta şınmaz ın kullan ılmas ına muvafakat edilmesinin hayat ın olağan ak ışına ayk ırı olduğu öne sürülmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2020/6534 Karar Tarihi : 7/6/2023 49. Başvuru, mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 10. Somut olayda ba şvurucunun mülkiyet hakk ına yönelik olarak kamu makamlar ınca doğrudan yap ılan bir müdahale olmad ığından başvurunun devletin mülkiyet hakk ına ilişkin pozitif yükümlülükleri yönünden incelenmesi gerekmektedir. 11. Anayasa Mahkemesi; Türkiye Emekliler Derne ği (B. No: 2012/1035, 17/7/2014), Eyyüp Boynukara (B. No: 2013/7842, 17/2/2016), Osmanoğlu İnşaat Eğitim Gıda Temizlik Hizmetleri Petrol Ürünleri Sanayi Ticaret Limited Şirketi (B. No: 2014/8649, 15/2/2017), Selahattin Turan (B. No: 2014/11410, 22/6/2017), Hüseyin Ak (B. No: 2016/77854, 1/7/2020) ve Birgül Pi şkin ve di ğerleri (B. No: 2014/2085, 26/10/2017) kararlar ında devletin pozitif yükümlülüklerine ili şkin uygulanacak anayasal ilkeleri ortaya koymuştur. Kararlarda evvela Anayasa'n ın 5. ve 35. maddeleri uyar ınca devletin mülkiyet hakk ının korunmas ına ilişkin pozitif yükümlülükleri kapsam ında belirli tedbirlerin al ınmas ını gerektirdi ği vurgulanm ıştır. Bu çerçevede devletin pozitif yükümlülü ğünün mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalelere kar şı usule ili şkin güvenceleri sunan yarg ısal yollar ı da içeren etkili hukuksal bir çerçeve olu şturma, olu şturulan bu hukuksal çerçeve kapsam ında yarg ısal ve idari makamlar ın bireylerin özel ki şilerle olan uyu şmazl ıklar ında etkili ve adil bir karar vermesini temin etmek sorumluluklar ını içerdiğine dikkat çekilmi ştir. Bu ba ğlamda ilk olarak belirli, ula şılabilir ve öngörülebilir bir kanun hükmünün mevcut olup olmad ığı, ikinci olarak başvuruculara mülkiyet hakk ına yap ılan müdahaleye etkin bir biçimde itiraz edebilme, savunma ve iddialar ını yetkili makamlar önünde ortaya koyabilme olana ğının tan ınıp tan ınmad ığının incelenmesi gerekti ği belirtilmi ştir. Bununla birlikte usule ili şkin güvencelerin somut olayda yerine getirildi ğinden söz edilebilmesi için derece mahkemelerinin kararlar ında konu ile ilgili ve yeterli gerekçe bulunmas ının zorunlulu ğuna işaret edilmi ştir. Nihayet özel ki şilerin mülkiyet haklar ının çat ıştığı bu gibi durumlarda her iki taraf ın menfaatlerinin mümkün oldu ğunca dengelenmesi ve olay ın bütün ko şullar ı ve taraflara tan ınan tüm imkânlar ile taraflar ın tutum ve davran ışlar ı gözönünde bulundurulara k taraflardan biri aleyhine ölçüsüz bir sonuca da yol açmamas ı, menfaatler dengesinin kurulmas ında taraflardan biri aleyhine bireysel olarak a şırı ve olağan d ışı bir külfetin yüklenmemesi gerekti ği ifade edilmi ştir. 12. Bu ilkeler ışığında somut olay de ğerlendirildi ğinde davalar ın reddine kara r veren bölge adliye mahkemesi gerekçesinde, ba şvurucular ın murisinin açt ığı tapu iptali ve tescil davas ının sat ış vaadi sözle şmesine konu senetlerin ödendi ğinin ispat külfetinin davac ı tarafta oldu ğu ve başvurucular ın murisinin de bunu ödemeyi ancak senetleri sunara k ispatlayabilece ği, aksi hâlde ödenmeyen bedelin dava tarihindeki rayiç de ğerinin ödenmesi gerektiği izah edilmi ştir. Bu durumda derece mahkemelerince mülkiyet hakk ının ihlal edildiği iddias ına konu edilen uyu şmazl ığın çözümüne ili şkin olarak önceden olu şturulan, öngörülebilir, ula şılabilir ve belirli nitelikte oldu ğu anlaşılan bir hukuksal çerçeve kapsam ında delillerin de ğerlendirildi ği ve hukuk kurallar ının yorumlanarak sonuca var ıldığı görülmektedir. 13. Diğer taraftan mülkiyet hakk ının ihlali iddias ına konu edilen yarg ılama sürecinin bütününe bak ıldığında başvurucular ın kendisini vekil ile temsil ettirdi ği, başvuruculara itiraz ve savunmalar ını ortaya koyabilme ve delillerini sunabilme olana ğının tan ındığı anlaşılmaktad ır. Buna göre bölge adliye mahkemesinin ödemenin ispat külfetinin davac ı tarafta (ba şvurucularda) oldu ğu kabulünün keyfî ve temelsiz olmad ığı ve taşınmaz bedelinin ödenmedi ği savunmas ında bulunan daval ılar ın bedelin ödenmedi ğini ispat etmek durumunda olmad ığı sonucuna ula şılm ış olmas ında bariz takdir hatas ı veya keyfîlik tespit Başvuru Numaras ı: 2020/6534 Karar Tarihi : 7/6/2023 5edilememi ştir. Öte yandan ba şvurucular ın iddia ve itirazlar ını ileri sürebildi ği ve derece mahkemelerinin ba şvurucunun bu iddialar ına ilgili ve yeterli gerekçelerle cevap verdi ği dikkate al ındığında mülkiyet hakk ının usul güvencelerinin somut olayda başvuruculara sağland ığını ifade etmek gerekir. Son olarak somut olay ın bütün ko şullar ı ve taraflara tan ınan tüm imkânlar ile taraflar ın tutum ve davran ışlar ı gözönünde bulunduruldu ğunda devletin pozitif yükümlülüklerinin gerektirdi ği menfaatler dengesinin ba şvurucular aleyhine ölçüsü z bir biçimde bozulmad ığı değerlendirilmi ştir. 14. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucular ın mülkiyet hakk ına yönelik bir ihlalin bulunmad ığının aç ık olmas ı dolay ısıyla başvurunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekmi ştir. III. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDUĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucular üzerinde BIRAKILMASINA 7/6/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.