TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AYHAN AKTA Ş BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2015/14411) Karar Tarihi: 23/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2015/14411 Karar Tarihi : 23/6/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Selçuk KILIÇ Başvurucu : Ayhan AKTA Ş I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, mahkeme karar ının uygulanmamas ı ve karar ı uygulamayan kamu görevlileri hakk ında yap ılan suç duyurus
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AYHAN AKTA Ş BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2015/14411) Karar Tarihi: 23/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2015/14411 Karar Tarihi : 23/6/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Selçuk KILIÇ Başvurucu : Ayhan AKTA Ş I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, mahkeme karar ının uygulanmamas ı ve karar ı uygulamayan kamu görevlileri hakk ında yap ılan suç duyurusunun sonuçsuz kalmas ı nedenleriyle karar ın icras ı hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 19/8/2015 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu, Samsun'un Bafra ilçesi Halk E ğitim Merkezi ve Ak şam Sana t Okulunda müdür yard ımc ısı olarak görev yapmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2015/14411 Karar Tarihi : 23/6/2020 39. Bulundu ğu kurumda alt ı yılını dolduran e ğitim kurumu yöneticileri 4/8/2013 tarihli ve 28757 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe giren mülga Milli E ğitim Bakanl ığı Eğitim Kurumlar ı Atama ve Yer De ğiştirme Yönetmeli ği (Yönetmelik) kapsam ında zorunlu yer de ğiştirme işlemlerine tabi tutulmu şlard ır. 10. Mülga Yönetmelik kapsam ında gerçekle ştirilen söz konusu yer de ğiştirme işlemleri iki a şamada gerçekle ştirilmiş, birinci a şamada tercihte bulunanlar ın puan üstünlüğüne göre atamalar ı yap ılm ış, ikinci a şamada ise tercihte bulundu ğu hâlde talepte bulunduğu kurumlardan birine puan ı yetmediği için atanamayanlar ve tercihte bulunmayanlar kura ile atanm ıştır. 11. Başvurucu, söz konusu zorunlu yer de ğiştirmelere ba ğlı eğitim kurumlar ı yöneticili ği atamalar ı kapsam ında on bir tercihte bulunmu ş; 1., 3., 6. ve 10. tercihlerinin resen iptal edilmesi nedeniyle son tercihi olan Samsun'un Merkez ilçesi Atakum Polis Abla İlkokuluna müdür yard ımc ısı olarak atanm ıştır. A. Olayla İlgili Yarg ısal Süreç 12. Başvurucu, zorunlu yer de ğiştirmelere ba ğlı eğitim kurumlar ı yöneticili ği atamalar ında 1., 3., 6. ve 10. tercihlerinin resen iptal edilmesi nedeniyle 11. tercihine atamas ının yap ıldığı ve iptal edilen tercihlerine sonradan daha dü şük puanl ı yöneticilerin atand ığından bahisle 11. tercihine yap ılan ataman ın iptal edilerek puan durumuna göre dah a üst s ıradaki tercihlerinden birine atanmas ı istemiyle 10/1/2014 tarihli dilekçesiyle Bafra Kaymakaml ığına başvuruda bulunmu ştur. 13. Talebin Samsun Valili ğinin 23/1/2014 tarihli i şlemi ile reddedilmesi üzerine başvurucu taraf ından 4/2/2014 tarihinde Samsun 2. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) iptal davas ı aç ılm ıştır. 14. Mahkeme 19/11/2014 tarihinde verdi ği karar ile dava konusu i şlemin iptaline hükmetmi ştir. Karar ın gerekçesinin ilgili k ısımlar ı şöyledir: "Milli Eğitim Bakanl ığı Eğitim Kurumu Yöneticileri Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeli ğinin 'Çal ışma süresine ba ğlı yer değiştirmeler' ba şlıklı 19. maddesinde, zorunlu yer değiştirmeler konusunda ilkeler belirlenmi ş, görev yapt ıklar ı eğitim kurumunda alt ı (6) yılını tamamlayan yöneticilerin il içinde bölge hizmeti ve rotasyon esas ına tabii oldu ğu, rotasyona tabi olanlardan tercihlerinin al ınmas ı suretiyle puan esas ına göre atama yap ılacağı, tercihte bulunmas ına rağmen hizmet puan ı tercih etti ği kurumlar için yeterli olmayan ile tercihte bulunmayanlar ın kura sonucu atamas ının yap ılacağı kurala bağlanm ıştır. Bu kural ın uygulanmas ında idarelere rotasyona tabi yöneticilerin tespiti ve bu yöneticilerin öncelikle hizmet puan üstünlü ğüne göre atama yapma yükümlülü ğü getirilmiş olup, yap ılmas ı gereken, görev yapt ığı kurumda alt ı (6) y ılını doldurmu ş olan yöneticilerin tespit edilmesi, bu yöneticilere ait kadrolar ın boş kadro olarak belirlenmesi, daha sonra ise hizmet puan ı üstünlüğü ve tercihler esas al ınmak suretiyle atama yap ılmas ı ve terciht e bulunduğu halde atanamayanlar ile tercihte bulunmayan yöneticilerin, an ılan Yönetmeli ğin 19/4. maddesi uyar ınca kura sonucu atamalar ı yap ılmak suretiyle sürecin tamamlanmas ıdır. Başvuru Numaras ı: 2015/14411 Karar Tarihi : 23/6/2020 4Bu durumda, uygulamay ı 2 aşamaya ay ırmak, 1. a şamada, tercihte bulunmayan vey a tercihte bulundu ğu halde hizmet puan yetersizli ğinden atamas ı yap ılmayanlar ın kadrolar ının dolu oldu ğunu kabul etmek suretiyle bu kurumlara atama yapmamak, 2. aşamada bu durumda bulunan kurum yöneticilerinin atamas ının kura sonucu belirlenmes i yöntemi Yönetmeli ğin öngördü ğü hizmet puan ı üstünlüğü, tercih ve rotasyon ilkelerine uygun düşmemektedir. Bir başka anlat ımla; tercihte bulunmayarak veya tercihte bulunurken kendi hizmet puan ını gözetmedi ği için atamas ı yap ılamayan yöneticilerin kadrosunun dolu kabu l edilmesi, yüksek hizmet puan ına sahip yöneticiler yönünden bir hak kayb ına neden olaca ğı gibi daha az hizmet puan ına sahip oldu ğu halde kura sonucu daha yüksek puanla atam a yap ılmas ı gereken kurumlara atanmas ı sonucu da do ğabileceğinden bu tür bir yakla şımda anılan yönetmeli ğin amac ına, hukuka ve hakkaniyete uygunluk bulunmamaktad ır. Aç ıklanan nedenlerle, dava konusu i şlemin iptaline..." 15. Karara kar şı itiraz yoluna ba şvurulmas ı üzerine Samsun Bölge İdare Mahkemesinin (Bölge İdare Mahkemesi) 17/3/2015 tarihli karar ıyla itiraz isteminin reddine, karar ın onanmas ına karar verilmi ştir. 16. Karar düzeltme istemi de Bölge İdare Mahkemesinin 1/7/2015 tarihli karar ıyla reddedilmi ş ve nihai karar 20/7/2015 tarihinde ba şvurucu vekiline tebli ğ edilmiştir. 17. Başvurucu 19/8/2015 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 18. Başvurucunun uygulanmad ığını ileri sürdü ğü karar ın gereklerinin yerine getirilip getirilmedi ği ve başvurucu hakk ında konuya ili şkin olarak bir i şlem yap ılıp yap ılmad ığı hususlar ında Anayasa Mahkemesince idareden bilgi istenmi ştir. İdarece gönderilen 17/3/2020 tarihli yaz ı ve eklerinde; ba şka bir okulda müdür yard ımc ısı olarak görev yapan ve ba şvurucu ile benzer durumda olan İ.T. taraf ından da Yönetmelik kapsam ında yap ılan zorunlu yer de ğiştirmelere ba ğlı eğitim kurumlar ı yöneticili ği atamas ının iptali istemiyle dava aç ıldığı, Mahkemenin 27/3/2014 tarihli karar ıyla işlemin yürütmesinin durdurulmas ı talebinin reddedildi ği, Mahkemenin an ılan karar ına karşı yap ılan itiraz ın ise Bölge İdare Mahkemesince kabul edilerek dava konusu i şlemin yürütmesinin durdurulmas ı talebinin kabulüne 24/4/2014 tarihinde karar verildi ği -Mahkemenin ba şvurucuya ili şkin 19/11/2014 tarihli karar ı ayn ı gerekçeye sahiptir- belirtilmi ştir. Bölge İdare Mahkemesince yürütmenin durdurulmas ı talebinin kabul edilmesi üzerine Atama De ğerlendirme Komisyonunun (Komisyon) topland ığı, an ılan karar ın söz konusu dönemde ba şvurucunun da içinde bulundu ğu tüm e ğitim kurumu yöneticileri için uyguland ığı ve bahsi geçen Yönetmelik çerçevesinde yap ılan tüm atamalar ın yürütmenin durdurulmas ı talebinin kabulüne yönelik karar do ğrultusunda yeniden de ğerlendirildi ği vurgulanm ıştır. Komisyonun 9/6/2014 tarihli karar ıyla, yap ılan değerlendirme neticesinde doksan alt ı eğitim kurumu yöneticisinin yer de ğiştirme talebinde bulundu ğu, yetmiş iki kişinin atanmak üzere planland ığı (yirmi üç ki şinin alt ve üst tercihlerine atanmak üzere yerlerinin de ğiştiği, k ırk dokuz kişinin ise bulundu ğu okulda kald ığı), tercihlerine de ğerlendirilemeyen yirmi dört yöneticiden alt ısının Yönetmelik'in ilgili maddesi kapsam ında yap ılan kura sonucu münhâl kadrolara atanmak üzere planland ığı, geriye kalan on sekiz yöneticinin ise bir sonraki atam a dönemine kadar öncelikle atamalar ı gerçekle ştirilmek üzere bulunduklar ı kurumlarda kalmalar ına karar verildi ği bildirilmi ştir. Bölge İdare Mahkemesinin yürütmenin durdurulmas ı talebinin kabulüne ili şkin karar ında belirtilen kriterler ve puan esas ına göre yap ılan değerlendirme neticesinde ba şvurucunun ayn ı okulda kald ığı görülmüştür. Başvuru Numaras ı: 2015/14411 Karar Tarihi : 23/6/2020 519. Komisyonun yeni düzenlemeye yönelik 9/6/2014 tarihli karar ından sonra Mahkemece ba şvurucu hakk ında 19/11/2014 tarihli karara hükmedildi ği, söz konusu kararla ilgili olarak kurum bünyesinde İdari Yarg ı Kararlar ı Değerlendirme Komisyonunun kurulduğu ve an ılan Komisyon taraf ından İ.T. hakk ında Bölge İdare Mahkemesince verilen yürütmenin durdurulmas ı talebinin kabulü karar ı sonras ında tüm e ğitim kurumlar ı yöneticileri için uygulama yap ıldığından ayr ıca işlem yap ılmas ına ihtiyaç olmad ığına karar verildiği ifade edilmi ştir. Ayr ıca fiilî hizmet süresini ve ya ş şart ını dolduran ba şvurucunun emekliye ayr ıldığı belirtilmi ştir. B. Olayla İlgili Ceza Soru şturmas ı Süreci 20. Başvurucu, Mahkemenin E.2014/157 say ılı dosyas ına ilişkin iptal karar ı doğrultusunda i şlem tesis etmeyerek görevlerini kötüye kulland ıklar ı iddias ıyla ilgili kamu görevlileri hakk ında Cumhuriyet ba şsavc ılığına suç duyurusunda bulunmu ştur. 21. Samsun Valili ği 24/4/2015 tarihinde ilgili kamu görevlileri hakk ında soruşturma izni verilmemesine karar vermi ştir. 22. Başvurucunun soru şturma izni verilmemesi karar ına karşı yapt ığı itiraz Samsun Bölge İdare Mahkemesinin 1/7/2015 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 23. 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idari yarg ı yetkisinin s ınırı" kenar başlıklı 2. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "1. İdari dava türleri şunlard ır: a) İdarî işlemler hakk ında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka ayk ırı olduklar ından dolay ı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler taraf ından açılan iptal davalar ı,(...)" 24. 2577 say ılı Kanun'un "Kararlar ın sonuçlar ı" kenar ba şlıklı 28. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Dan ıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmas ına ilişkin kararlar ının icaplar ına göre idare, gecikmeksizin i şlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde karar ın idarey e tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez." 25. 2577 say ılı Kanun un 52. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının birinci cümlesi ise şöyledir: Temyiz veya istinaf yoluna ba şvurulmuş olmas ı, hakim, mahkeme veya Dan ıştay kararlar ının yürütülmesini durdurmaz. 26. Mülga Yönetmelik'in "Çal ışma süresine ba ğlı yer değiştirmeler" kenar başlıklı 19. maddesinin ilgili k ısımlar ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2015/14411 Karar Tarihi : 23/6/2020 6"(1) Bakanl ığa bağlı eğitim kurumlar ında müdür, müdür ba şyard ımc ısı ve müdür yard ımc ısı olarak görev yapanlar ın yer değiştirmeleri, il içinde bölge hizmeti ve rotasyo n esas ına göre yap ılır. (2) Müdür, müdür ba şyard ımc ısı veya müdür yard ımc ısı olarak görev yapt ıklar ı eğitim kurumunda alt ı yıllık çal ışma süresini tamamlayan yöneticilerin görev yerleri; tercihleri ve Ek-1 Yönetici De ğerlendirme Formuna göre hesaplanan puan üstünlü ğüne göre, 5 inc i maddenin birinci f ıkras ının (c) bendine uygun olmak kayd ıyla değiştirilir. (3) Yöneticilerin her hizmet bölgesi için belirlenen alt ı yıllık hizmet sürelerini ayn ı eğitim kurumunda tamamlamalar ı esast ır. Bulunduklar ı hizmet bölgesindeki hizmet süresini tamamlayan yöneticiler, kendi hizmet bölgesindeki e ğitim kurumlar ı için 10, bir alt veya bi r üst hizmet bölgesindeki e ğitim kurumlar ı için de 10 olmak üzere en fazla 20 tercihte bulunurlar. Bu suretle yap ılacak yer de ğiştirmeler; ba şvuru tercihleri ve Ek-1 Yönetici Değerlendirme Formu puan ı üstünlüğüne göre ilgili valiliklerce gerçekle ştirilir. (4) Tercihlerine göre atamas ı yap ılamayan veya tercihte bulunmayanlar ın atamalar ı elektronik ortamda valiliklerce gerçekle ştirilecek kura sonucuna göre hizmet bölgelerinden birine re sen yap ılır. ..." B. Uluslararas ı Hukuk 1. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi 27. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi nin (Sözle şme) 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının birinci cümlesi şöyledir: "Herkes davas ının, medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili uyu şmazl ıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar ın esas ı konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuş, bağıms ız ve tarafs ız bir mahkeme taraf ından, kamuya aç ık olarak ve makul bi r süre içinde, görülmesini isteme hakk ına sahiptir." 2. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi İçtihad ı 28. Sözle şme'nin adil yarg ılanma hakk ını düzenleyen 6. maddesinde kararlar ın icras ından aç ıkça bahsedilmemekle birlikte Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) mahkemeye eri şim hakk ından yola ç ıkarak yarg ı kararlar ının icra edilmesi hakk ını adil yarg ılanma hakk ının unsurlar ından biri olarak kabul etmektedir. A İHM'e göre mahkemeye erişim hakk ı, bir uyuşmazl ığı mahkeme önüne götürme ve ayn ı zamanda mahkemece verilen karar ın uygulanmas ını isteme haklar ını da kapsar. Mahkeme kararlar ının uygulanmas ı, yarg ılama sürecini tamamlayan ve yarg ılaman ın sonuç do ğurmas ını sağlayan bir unsurdur. Karar uygulanmazsa yarg ılaman ın da bir anlam ı olmayacakt ır (Hornsby/Yunanistan , B. No: 18357/91, 19/3/1997, 40). 29. AİHM'e göre herhangi bir mahkeme taraf ından verilen bir karar ın icras ı, Sözleşme'nin 6. maddesinin amaçlar ı bağlam ında davan ın ayr ılmaz bir parças ı olarak düşünülmelidir ( Hornsby/Yunanistan, 40; Scordino/ İtalya (No. 1) [BD], B. No: 36813/97, 29/3/2006, 196). Kamu otoriteleri, nihai yarg ı karar ına uymak için gerekli önlemleri almada başarısız olduğu takdirde 6/1. maddenin hükümlerini tüm yararl ı etkilerinden mahrum bırakm ış olurlar ( Burdov/Rusya, B. No: 59498/00, 7/5/2002, 37). Başvuru Numaras ı: 2015/14411 Karar Tarihi : 23/6/2020 730. AİHM, yukar ıdaki prensiplerin -sonuçlar ı davac ının medeni haklar ı üzerinde belirleyici olan idari uyu şmazl ıklara ilişkin yarg ılamalar ba ğlam ında- daha büyük bir öneme sahip oldu ğunu ifade etmektedir. Gerçekte davac ı, devletin en üst idari mahkemesi önünde iptal başvurusunda bulunmak suretiyle yaln ızca hakk ında itirazda bulunulan karar ın iptalini değil ayn ı zamanda ve her şeyden önce söz konusu karar ın neticelerinin ortadan kald ırılmas ını talep etmektedir. Dolay ısıyla davac ının etkili bir şekilde korunmas ı ve hukuka uygunluğun yeniden sa ğlanmas ı, idari makamlar ın karar ı icra etme yükümlülü ğünün olmas ını gerektirir ( Hornsby/Yunanistan, 41; Kyrtatos/Yunanistan, B. No: 41666/98, 22/5/2003, 31, 32). 31. AİHM, kesinle şmiş ve bağlay ıcı bir yarg ı karar ının lehine karar verilen taraf ın zarar görmesine ra ğmen infaz edilmemesi durumunda Sözle şme'nin 6. maddesinin teminat altına ald ığı mahkemeye eri şim hakk ının bir anlam ifade etmeyece ğini vurgulamaktad ır. Hangi yarg ı makam ı verirse versin bir yarg ı karar ının veya hükmünün infaz edilmesi 6. madde anlam ında dava nın tamamlay ıcı unsuru olarak de ğerlendirilmelidir ( Burdov/Rusya , 34). 32. AİHM, Sözle şme'nin 6. maddesi kapsam ında bir yarg ı yerine ula şma hakk ının sadece teorik olarak bu hakk ın tan ınmas ını değil ayn ı zamanda o yarg ı yerinden al ınan nihai karar ın icras ına yönelik me şru bir beklentiyi de korudu ğunu kabul etmi ştir (Apostol/Gürcistan , B. No: 40765/02, 28/2/2007, 54). V.İNCELEME VE GEREKÇE 33. Mahkemenin 23/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Karar ın İcras ı Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 34. Başvurucu; lehine hüküm kurulan mahkeme karar ının otuz gün içinde uygulanmad ığını, bu suretle mahkeme karar ının fiilen etkisiz hâle getirildi ğini, Bafr a ilçesinde ikamet etmesine kar şın Samsun il merkezine atand ığını ve bu nedenle ula şım ücreti de vermek zorunda kald ığını belirterek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmektedir. 2. Değerlendirme 35. Anayasa'n ın "Hak arama hürriyeti" kenar başlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 36. Anayasa n ın "Mahkemelerin ba ğıms ızlığı" kenar ba şlıklı 138. maddesinin son fıkras ı şöyledir: "Yasama ve yürütme organlar ı ile idare, mahkeme kararlar ına uymak zorundad ır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlar ını hiçbir suretle de ğiştiremez ve bunlar ın yerine getirilmesini geciktiremez." Başvuru Numaras ı: 2015/14411 Karar Tarihi : 23/6/2020 837. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Bu çerçevede ba şvurucunun yukar ıda yer verilen şikâyetlerinin özünün lehine hüküm kurulan yarg ı karar ının uygulanmamas ı hususuna ili şkin olduğu görüldü ğünden belirtilen ihlal iddias ı niteliği gereği karar ın icras ı hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. . 38. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında; herkesin yarg ı organlar ına davac ı veya daval ı olarak ba şvurabilme ve bunun do ğal sonucu olarak da iddia, savunma ve adil yarg ılanma hakk ı güvence alt ına al ınm ıştır. An ılan maddeyle güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı, kendisi bir temel hak niteli ği taşımas ının ötesinde di ğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlan ılmay ı ve bunlar ın korunmas ını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Bu ba ğlamda Anayasa'n ın yasama ve yürütme organlar ı ile idarenin mahkeme kararlar ına uyma zorunlulu ğunu ve mahkeme kararlar ının değiştirilemeyece ği ile uygulanmas ının geciktirilemeyece ğini ifade eden 138. maddesinin de adil yarg ılanma hakk ının kapsam ının belirlenmesinde gözetilmesi gerekti ği aç ıktır (Arman Mazman, B. No: 2013/1752, 26/6/2014, 57). 39. Anayasa n ın 36. maddesinde ifade edilen hak arama özgürlü ğü ve adil yarg ılanma hakk ı, sadece yarg ı mercileri önünde davac ı ve daval ı olarak iddia ve savunmada bulunma hakk ını değil yarg ılama sonunda hakk ı olan ı elde etmeyi de kapsayan bir hakt ır (AYM, E.2009/27, K.2010/9, 14/1/2010). 40. Karar ın icras ı hakk ı, mahkemeye eri şim hakk ı ve karar hakk ı ile birlikte adi l yarg ılanma hakk ının güvencelerinden olan mahkeme hakk ının bir unsurunu olu şturmaktad ır (Filiz F ırat, B. No: 2014/10305, 5/12/2017, 29). Mahkeme kararlar ının uygulanmas ı yarg ılaman ın d ışında olmakla birlikte onu tamamlayan ve yarg ılaman ın sonuç do ğurmas ını sağlayan bir unsurdur. Karar uygulanmazsa yarg ılaman ın da bir anlam ı olmayacakt ır. Bu nedenle yarg ı kararlar ının uygulanmas ı mahkeme hakk ı kapsam ında değerlendirilmektedir. Buna göre yarg ılama sonucunda mahkemenin bir karar vermi ş olmas ı yeterli de ğildir, ayr ıca bu karar ın etkili bir şekilde uygulanmas ı da gerekir. Hukuk sisteminde, nihai mahkeme kararlar ını taraflardan birinin aleyhine sonuç do ğuracak şekilde uygulanamaz hâle getiren düzenlemeler bulunmas ı veya mahkeme kararlar ının icras ının herhangi bir şekilde engellenmesi hâllerinde mahkeme hakk ı da anlam ını yitirecektir (benzer yönde değerlendirmeler için Ahmet Y ıldırım, B. No: 2012/144, 2/10/2013, 28). 41. Somut olayda ba şvurucu, Samsun'un Bafra ilçesi Halk E ğitim Merkezi ve Akşam Sanat Okulunda müdür yard ımc ısı olarak görev yapmakta iken zorunlu yer değiştirmelere ba ğlı eğitim kurumlar ı yöneticili ği atamalar ı kapsam ında on bir tercihte bulunmuş ve bu tercihlerden 1., 3., 6. ve 10. tercihlerin resen iptal edilmesi nedeniyle so n tercihi olan Samsun ili Merkez ilçesi Atakum Polis Abla İlkokuluna müdür yard ımc ısı atanm ıştır. Resen iptal edilen tercihlerine sonradan daha dü şük puanl ı yöneticilerin atanmas ı nedeniyle de son tercihine yap ılan atamas ının iptal edilerek puan durumuna göre daha üst sıradaki tercihlerinden birine atanmas ı istemiyle idareye ba şvuruda bulunmu ş ve bu başvurunun reddedilmesi üzerine dava açm ıştır. 42. Anayasa Mahkemesinin istemi üzerine idare taraf ından gönderilen yaz ı ve eklerinden ba şvurucu ile benzer durumda olan ve başka bir okulda müdür yard ımc ısı olarak görev yapan İ.T. taraf ından ayn ı konu ile ilgili olarak aç ılan davada Bölge İdare Başvuru Numaras ı: 2015/14411 Karar Tarihi : 23/6/2020 9Mahkemesince 24/4/2014 tarihinde yürütmenin durdurulmas ı talebinin kabulüne karar verildiği, söz konusu karar üzerine toplanan Komisyonca Yönetmelik çerçevesinde yap ılan önceki tüm atamalar ın yeniden de ğerlendirildi ği ve an ılan Bölge İdare Mahkemesi karar ının başvurucunun da içinde bulundu ğu tüm e ğitim kurumu yöneticileri için uyguland ığı belirlenmi ştir. 43. Buna göre Komisyon taraf ından Bölge İdare Mahkemesinin yürütmenin durdurulmas ı talebinin kabulü karar ında belirtilen kriterlere ve puan s ıras ına göre yeniden bir değerlendirme yap ıldığı, bu de ğerlendirme neticesinde ba şvurucunun puan ı itibar ıyla bulunduğu okul olan Samsun ili Merkez ilçesi Atakum Polis Abla İlkokulunda müdür yard ımc ılığı görevine tekrar atand ığı ve bu suretle ayn ı görev yerinde kald ığı anlaşılm ıştır. 44. Bu durumda Mahkeme taraf ından verilen iptal karar ının uygulanmad ığından söz edilemeyece ğinden karar ın icras ı hakk ına yönelik bir müdahalenin bulunmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 45. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Suç Duyurusunun Sonuçsuz Kald ığına İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 46. Başvurucu; yarg ı karar ının yerine getirilmemesi sebebiyle ilgili kamu görevlileri hakk ında Cumhuriyet savc ılığına yapt ığı suç duyurusunun sonuçsuz kald ığını, Samsun Bölge İdare Mahkemesinin atanmama davas ında kendisini hakl ı görmesine kar şın soruşturma izni verilmemesi uyu şmazl ığında talebini reddetti ğini ve karar ın çelişkili olduğunu ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 47. Anayasa'n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 45. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı uyar ınca Anayasa Mahkemesine yap ılan bir bireysel ba şvurunun esas ının incelenebilmesi için kamu gücü taraf ından ihlal edildi ği iddia edilen hakk ın Anayasa da güvence alt ına al ınm ış olmas ının yan ı sıra Sözleşme'nin ve Türkiye nin taraf oldu ğu ek protokollerinin kapsam ına da girmesi gerekir. Bir ba şka ifadeyle Anayasa ve Sözle şme nin ortak koruma alan ı dışında kalan bir hak ihlali iddias ını içeren ba şvurunun kabul edilebili r olduğuna karar verilmesi mümkün de ğildir ( Onurhan Solmaz , B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 18). 48. 6216 say ılı Kanun un 46. maddesinin (1) numaral ı fıkras ında ise bireysel başvurunun ancak ihlale yol açt ığı ileri sürülen i şlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakk ı doğrudan etkilenenler taraf ından yap ılabileceği düzenlenmi ştir. 49. Anayasa n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında herkesin me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ştir. Anayasa da adil yarg ılanma hakk ının kapsam ı düzenlenmedi ğinden bu hakk ın kapsam ve içeri ğinin Sözle şme nin 6. maddesi çerçevesinde belirlenmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2015/14411 Karar Tarihi : 23/6/2020 1050. Sözle şme nin adil yarg ılanma hakk ını düzenleyen 6. maddesinde adil yarg ılanmaya ili şkin hak ve ilkelerin medeni hak ve yükümlülükler ile ilgili uyuşmazl ıklar ın ve bir suç isnad ının esas ının karara ba ğlanmas ı esnas ında geçerli oldu ğu belirtilerek hakk ın kapsam ı bu konularla s ınırland ırılm ıştır. Hak arama hürriyetinin ihlal edildiği gerekçesiyle bireysel ba şvuruda bulunabilmek için ba şvurucunun ya medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili bir uyu şmazl ığın taraf ı olmas ı ya da ba şvurucuya yönelik bir suç isnad ı hakk ında karar verilmi ş olmas ı gerektiği anlaşılmaktad ır. Dolay ısıyla bahsedilen hâller dışında kalan adil yarg ılanma hakk ının ihlali iddias ına dayanan ba şvurular Anayasa ve Sözleşme kapsam ı dışında kalaca ğından bireysel ba şvuruya konu olamaz ( Onurhan Solmaz, 23). 51. AİHM içtihatlar ına göre bir ceza davas ında üçüncü ki şilerin suçlanmas ı veya cezaland ırılmas ını talep eden ma ğdur; suçtan zarar gören, şikâyetçi veya kat ılan s ıfat ını haiz kişiler, Sözle şme nin 6. maddesinin koruma alan ı dışında kalmaktad ır. Bu kural ın istisnalar ı, ceza davas ında medeni hak talebine imkân veren bir sistemin benimsenmi ş olmas ı veya ceza davas ı sonucunda verilen karar ın hukuk davas ı aç ısından etkili ya da ba ğlay ıcı olmas ı hâlleridir ( Perez/Fransa , B No: 47287/99, 12/2/2004, 70). 52. 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlü ğe girmesi ile ceza muhakemesinde şahsi hak iddias ında bulunma imkân ı ortadan kalkm ıştır. Dolay ısıyla başvurucunun ceza muhakemesi sürecinde medeni haklar ını ileri sürme imkân ı bulunmamaktad ır. Ayr ıca soruşturma izni verilmemesine dair karar ın etkileri ceza muhakemesi süreci ile s ınırlı olup hukuk mahkemeleri aç ısından bağlay ıcı bir etkisi bulunmamaktad ır. 53. Başvurucu, suç i şlediğini düşündüğü üçüncü ki şiler hakk ında soru şturma açılmas ını sağlamak amac ıyla suç duyurusunda bulunmu ş olup talebi üçüncü ki şilerin cezaland ırılmas ıyla s ınırlıdır. 54. Sonuç itibar ıyla başvurucunun Anayasa n ın 36. maddesine dayanan ihlal iddias ının konusu, Anayasa da güvence alt ına al ınm ış ve Sözle şme kapsam ında olan temel hak ve özgürlüklerin koruma alan ı dışında kalmaktad ır. 55. Aç ıklanan gerekçelerle Cumhuriyet savc ılığına yap ılan suç duyurusunu n sonuçsuz kalmas ı nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ının Anayasa ve Sözleşme nin ortak koruma alan ı dışında kald ığı anlaşıldığından başvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin konu bak ımından yetkisizli k nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Karar ın icras ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Suç duyurusunun sonuçsuz kald ığına ilişkin iddian ın konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2015/14411 Karar Tarihi : 23/6/2020 11B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 23/6/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Üye Üye Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ