TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR GÜNER MENDERES BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/34118) Karar Tarihi: 9/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2019/34118 Karar Tarihi : 9/9/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Selçuk KILIÇ Başvurucu : Güner MENDERES Vekili : Av. Serkan CENG İZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, mahkeme karar ının uygulanmamas ı ve yarg ılaman ın uzun sürmesi nedenleriyle adi
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR GÜNER MENDERES BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/34118) Karar Tarihi: 9/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2019/34118 Karar Tarihi : 9/9/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Selçuk KILIÇ Başvurucu : Güner MENDERES Vekili : Av. Serkan CENG İZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, mahkeme karar ının uygulanmamas ı ve yarg ılaman ın uzun sürmesi nedenleriyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 8/10/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirilmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu, Ayd ın'ın Bozdo ğan ilçesindeki Kemer Baraj ı'nda su ürünleri yetiştiriciliği yapmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2019/34118 Karar Tarihi : 9/9/2020 39. Başvurucu taraf ından, an ılan Baraj ın bal ıkçılık faaliyeti yap ılmayan k ısm ında alabal ık üretim tesisi kurulmak suretiyle kapasite artt ırılmas ı talebiyle Ayd ın Valiliği İl G ıda, Tar ım ve Hayvanc ılık Müdürlü ğüne (Müdürlük) ba şvuruda bulunulmu ştur. 10. Başvurucunun talebi, su ürünleri yeti ştiriciliği için ayr ılan %3'lük k ısm ın tamam ının projeli yeti ştiricilik amac ıyla kiralamas ının yap ıldığı gerekçesiyle 9/8/2011 tarihli işlemle reddedilmi ştir. 11. Başvurucu taraf ından, talebinin reddine ili şkin işlem ile tahsis talebinde bulunduğu sahada üçüncü ki şiye yönelik yap ılan tahsisin iptali istemiyle 28/9/2011 tarihinde Ayd ın Valiliğine (İdare) karşı Ayd ın 1. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) dava aç ılm ıştır. 12. Mahkeme 26/9/2012 tarihli karar ıyla davan ın başvurucunun talebinin reddine yönelik Müdürlük i şlemine ili şkin k ısm ının reddine, üçüncü ki şiye verilen tahsis karar ına ilişkin k ısm ının ise incelenmeksizin reddine hükmetmi ştir. Karar ın gerekçesinde; üreticilere Kemer Baraj ı yüzeyinde su ürünleri yeti ştiriciliği için verilecek iznin üst s ınırının baraj ın minimum su kotunun yüzey alan ının %3'ünü geçemeyece ği, %3'ün tamam ına izin verilmesi zorunlulu ğunun da bulunmad ığı ve bu husus uyar ınca başvurucunun talebinin reddine ili şkin işlemde hukuka ayk ırılık bulunmad ığı sonucuna var ılm ıştır. Davan ın üçüncü ki şiye verilen tahsis karar ının iptali istemine ili şkin k ısm ı yönünden ise İdarenin savunma dilekçesinde ve Gıda Tar ım ve Hayvanc ılık Bakanl ığı Bal ıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlü ğünün başvurucuya hitaben göndermi ş olduğu 14/10/2011 tarihli yaz ıda Kemer Baraj Gölü'nde 2011 yılı itibar ıyla herhangi bir şahsa yer tahsis edilmedi ğinin bildirildi ği belirtilmi ştir. Bu bağlamda ba şvurucunun ba şvuru tarihinden sonra ve dava açma tarihi itibar ıyla an ılan baraj gölünde üçüncü bir şahıs ad ına herhangi bir tahsis karar ı bulunmad ığından davan ın bu kısm ının incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerekti ği ifade edilmi ştir. 13. Başvurucu taraf ından temyiz edilen Mahkeme karar ı Dan ıştay Onuncu Dairesinin (Daire) 12/12/2013 tarihli karar ı ile bozulmu ştur. Karar ın gerekçesinde daval ı İdarece, su ve su üretim yerleri projeye dayal ı olarak kiraya verilirken ilgili mevzuatta belirtilen amaca en uygun projenin seçilmesi için tercih kriterlerinin belirlenmesi ve su kaynağını kullanan köy ve köylülerin de bu sürece kat ılmas ına imkân sa ğlanarak projele r aras ında ihale yapmak suretiyle yar ışma imkân ı tan ınmas ı gerektiği vurgulanm ıştır. Bu durumda daval ı İdarece, ba şvurucunun talebinin 8/9/1983 tarihli ve 2886 say ılı Devlet İhale Kanunu do ğrultusunda de ğerlendirilip i şlem yap ılmas ı gerekirken istemin reddi yolunda tesis edilen işlemde hukuka uyarl ık bulunmad ığı ifade edilmi ştir. Üçüncü ki şiye yap ılan tahsis işleminin iptali talebi yönünden ise daval ı İdarece, ad ı geçen şirketin ba şvurusunun il k başvuru kabul edilerek de ğerlendirmeye al ındığının belirtildi ği, başvurucunun üzerine dü şen sorumluluklar ı yerine getirmesi hâlinde dahi an ılan şirkete ön izin verilece ği, bu durumun diğer kat ılımc ılar ı hak kayb ına uğratacağı belirtilmi ş ve bu nedenle söz konusu i şlemin kesin ve yürütülebilir i şlem oldu ğunun aç ık olduğu sonucuna var ılm ıştır. Ayr ıca, daval ı İdarece sadece ba şvuru önceli ği gözönünde bulundurularak di ğer kat ılımc ılar ın bilgilendirilmesi suretiyle bu sürece kat ılmalar ına imkân tan ınmadan, ortaya ç ıkabilecek projeler aras ında 2886 say ılı Kanun'da yer verilen ihale ve benzeri usullerle yar ışma ortam ı sağlanmadan ad ı geçen şirkete öncelik tan ınmas ı suretiyle tesis edilen i şlemde hukuka uyarl ılık bulunmad ığı da belirtilmi ştir. 14. Mahkemece bozma karar ına uyularak 24/9/2014 tarihinde ayn ı gerekçelerle dava konusu i şlemlerin iptaline karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/34118 Karar Tarihi : 9/9/2020 415.İdarenin temyiz istemi Dairenin 27/5/2019 tarihli karar ıyla oyçoklu ğuyla reddedilmi ştir. Bir üyenin kar şıoy gerekçesinde, kanun koyucu taraf ından 22/3/1971 tarihli ve 1380 say ılı Su Ürünleri Kanunu'ndaki hükümlere göre daha özel bir düzenleme öngörülerek su ürünleri istihsali hakk ının kiralanmas ı için geçici olarak yeni bir siste m öngörüldü ğü ve mevzuat hükümleri çerçevesinde tesis edilen i şlemlerde hukuka ayk ırılık bulunmad ığı hususuna yer verilmi ştir. 16. Başvurucu taraf ından 24/9/2019 tarihli dilekçe ile Müdürlü ğe başvuruda bulunulmu ş, Dairenin 27/5/2019 tarihli karar ının lehine sonuçland ığı ve davay ı kazand ığından bahisle söz konusu karar ın gereğinin yap ılmas ı istenilmi ştir. Müdürlü ğün 27/9/2019 tarihli cevab ı yaz ısında, an ılan Daire karar ına karşı karar ın düzeltilmesi ba şvurusu yap ıldığı, nihai karar ın beklendi ği ve bu nedenle su ürünleri yeti ştiriciliği talebinin Müdürlükçe de ğerlendirilmedi ği başvurucuya bildirilmi ştir. 17.İdare 27/9/2019 tarihli dilekçe ile Dairenin 27/5/2019 tarihli karar ının düzeltilmesi isteminde bulunmu ş, Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sisteminde (UYAP) yap ılan araştırma sonucunda yarg ılaman ın karar ın düzeltilmesi a şamas ında derdest oldu ğu anlaşılm ıştır. 18. Başvurucu 8/10/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 19. 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun " Kararlar ın sonuçlar ı" kenar başlıklı 28. maddesinin birinci f ıkras ının ilk cümlesi şöyledir: "Dan ıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmas ına ilişkin kararlar ının icaplar ına göre idare, gecikmeksizin i şlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde karar ın idarey e tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez." B. Uluslararas ı Hukuk 1. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi 20. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi nin (Sözle şme) 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Herkes medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili uyu şmazl ıklar ... konusunda karar verecek olan,... bir mahkeme taraf ından davas ının ... görülmesini istemek hakk ına sahiptir..." 2. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi İçtihad ı 21. Sözle şme'nin adil yarg ılanma hakk ını düzenleyen 6. maddesinde kararlar ın icras ından aç ıkça bahsedilmemekle birlikte Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (AİHM), mahkemeye eri şim hakk ından yola ç ıkarak yarg ı kararlar ının icra edilmesi hakk ını adil yarg ılanma hakk ının unsurlar ından biri olarak kabul etmektedir. A İHM'e göre mahkemeye erişim hakk ı, bir uyuşmazl ığı mahkeme önüne götürme ve ayn ı zamanda mahkemece verilen Başvuru Numaras ı: 2019/34118 Karar Tarihi : 9/9/2020 5karar ın uygulanmas ını isteme haklar ını da kapsar. Mahkeme kararlar ının uygulanmas ı, yarg ılama sürecini tamamlayan ve yarg ılaman ın sonuç do ğurmas ını sağlayan bir unsurdur. Karar uygulanmazsa yarg ılaman ın da bir anlam ı olmayacakt ır (Hornsby/Yunanistan , B. No: 18357/91, 19/3/1997, 40). 22. Ancak A İHM içtihatlar ında, icra edilmedi ğinden şikâyet edilen ve bu nedenle ihlale konu olan yarg ı kararlar ının kesinliğine ve nihaili ğine vurgu yap ıldığı görülmektedir (Hornsby/Yunanistan , 40; Burdov/Rusya , B. No: 59498/00, 7/5/2002, 34; Büker/Türkiye , B. No: 29921/96, 24/10/2000, 28-34; Ahmet K ılıç/Türkiye , B. No: 38473/02, 25/7/2006, 27). AİHM, üst mercilerin incelemesine tabi olabilecek ya da üst mahkemece bozulabilecek kararlar ın Sözleşme'nin 6. maddesinin birinci f ıkras ının güvencesi alt ına al ınmad ığını aç ıkça belirtmektedir. Temyiz merciinin ilk derece mahkemesi karar ının uygulanmas ını erteleme veya ask ıya alma gibi bir etkisinin olup olmad ığına bak ılmaks ızın Sözleşme'nin 6. maddesi sadece nihai ve ba ğlay ıcı mahkeme kararlar ının uygulanmas ını korur. A İHM, özellikle de temyiz merciinin ba şvuranlar ın taleplerini dayand ırdığı karar ı bozduğunu gözönünde bulundurarak iç hukuk taraf ından uygulanmas ı zorunlu olsa bile idarenin bu karara uymamas ını 6. maddenin gerekliliklerine ayk ırı görmemektedir ( Ouzounis ve diğerleri/Yunanistan , B. No: 49144/99, 15/4/2002, 21). 23. AİHM'e göre herhangi bir mahkeme taraf ından verilen bir karar ın icras ı, Sözleşme'nin 6. maddesinin amaçlar ı bağlam ında davan ın ayr ılmaz bir parças ı olarak düşünülmelidir ( Hornsby/Yunanistan, 40; Scordino / İtalya (No. 1) [BD], B. No. 36813/97, 29/3/2006, 196). Kamu otoriteleri, nihai yarg ı karar ına uymak için gerekli önlemleri almada başarısız olduğu takdirde 6/1. maddenin hükümlerini tüm yararl ı etkilerinden mahrum bırakm ış olurlar ( Burdov/Rusya, 37). 24. AİHM, sonuçlar ı davac ının medeni haklar ı üzerinde belirleyici olan idari uyuşmazl ıklara ilişkin yarg ılamalar ba ğlam ında yukar ıdaki prensiplerin daha büyük bir öneme sahip oldu ğunu ifade etmektedir. Gerçekte davac ı, devletin en üst idari mahkemesi önünde iptal ba şvurusunda bulunmak suretiyle yaln ızca hakk ında itirazda bulunulan karar ın iptalini de ğil ayn ı zamanda ve her şeyden önce söz konusu karar ın neticelerinin ortadan kald ırılmas ını talep etmektedir. Dolay ısıyla davac ının etkili bir şekilde korunmas ı ve hukuka uygunluğun yeniden sa ğlanmas ı, idari makamlar ın karar ı icra etme yükümlülü ğünün olmas ını gerektirir ( Hornsby/Yunanistan, 41; Kyrtatos/Yunanistan, B. No: 41666/98, 22/5/2003, 31, 32). V.İNCELEME VE GEREKÇE 25. Mahkemenin 9/9/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Karar ın İcras ı Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 26. Başvurucu; Mahkemece bozma karar ına uyularak dava konusu i şlemlerin iptaline karar verildi ğini, kesinle şmesi beklenilmeden mahkeme kararlar ının gereğinin yerine getirilmesinin zorunlu oldu ğunu, yapt ığı müracaata kar şın mahkeme karar ının İdare taraf ından uygulanmad ığını belirterek mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. Başvuru Numaras ı: 2019/34118 Karar Tarihi : 9/9/2020 62. Değerlendirme 27. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Bu çerçevede ba şvurucunun yukar ıda yer verilen şikâyetlerinin özünün yarg ı karar ının uygulanmamas ı hususuna ili şkin olduğu görüldü ğünde n belirtilen ihlal iddias ı niteliği gereği karar ın icras ı hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 28. Anayasa'n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ında, herkesin Anayasa'da güvence altına al ınm ış temel hak ve özgürlüklerinden Sözle şme kapsam ındaki herhangi birinin kamu gücü taraf ından, ihlal edildi ği iddias ıyla Anayasa Mahkemesine ba şvurabilece ği belirtilmi ştir. Buna göre Anayasa ile Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda sadece Anayasa ve Sözleşme'nin ortak koruma alan ı içinde olan temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ı inceleme görevi verilmi ştir (Bar ış Yaslan, B. No: 2014/14830, 23/3/2017, 21). 29. Anayasa Mahkemesi de bireysel ba şvuruda, an ılan ortak koruma alan ı içindeki temel hak ve özgürlüklerin ihlali iddialar ını incelemekte; bununla birlikte bu incelemeyi yaparken temel haklar ın yorumlanmas ı ile kapsam ve içeri ğinin belirlenmesinde Anayasa'n ın diğer maddelerinden destek norm olarak yararlanmaktad ır. Örneğin Anayasa Mahkemesi adi l yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkin başvurularda incelemeyi Anayasa n ın 36. maddesi kapsam ında yapmakta ve bu maddenin yorumlanmas ı ile kapsam ve içeri ğinin belirlenmesinde Anayasa'n ın yarg ılamaya ili şkin hususlar ı düzenleyen di ğer maddelerinden de faydalanmaktad ır (gerekçeli karara ili şkin Anayasa'n ın 141. maddesin üçüncü f ıkras ı yönünden Vedat Benli , B. No: 2013/307, 16/5/2013, 30; makul süreye ili şkin Anayasa'n ın 141. maddesinin dördüncü f ıkras ı yönünden Güher Ergun ve di ğerleri , B. No: 2012/13, 2/7/2013, 39; kanuni hâkim güvencesine ili şkin Anayasa'n ın 142. maddesi yönünden Mehmet Çelik, B. No: 2015/889, 17/11/2016, 56). 30. Öte yandan Anayasa'n ın 36. maddesine 2001 y ılında yap ılan Anayasa değişikliğiyle eklenen " adil yarg ılanma " ibaresine ili şkin gerekçede, taraf oldu ğumuz uluslararas ı sözleşmelerce güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının madde metnine dâhil edildi ği vurgulanm ıştır. Anayasa Mahkemesi de Anayasa'n ın 36. maddesini Anayasa'n ın yarg ılamaya ili şkin diğer hükümleri ile Sözle şme'nin 6. maddesi ve Sözle şme'yi yorumlayan A İHM içtihad ı ışığında yorumlamaktad ır (Güher Ergun ve di ğerleri , 38; Onurhan Solmaz , B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 22; Adnan Oktar , B. No: 2012/917, 16/4/2013, 21). 31. Bu çerçevede bireysel ba şvuruya konu olan mahkeme karar ının icra edilmediğine ilişkin şikâyetin de ancak ortak koruma alan ında olan ve Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında ve Sözle şme'nin 6. maddesi ile buna ili şkin AİHM içtihad ı gözönünde bulundurularak incelenmesi gerekmekte olup Anayasa'n ın 125. ve 138. maddeleri yönünden adil yarg ılanma hakk ından bağıms ız bir inceleme yap ılmas ı mümkün de ğildir. 32. Buna göre bireysel ba şvuruda yarg ılaman ın tümü bak ımından kesinlik taşımayan kararlar ın icra edilmemesine ili şkin şikâyetlerde adil yarg ılanma hakk ı yönünden Anayasa Mahkemesi taraf ından bak ılacak husus, bu karar ın uygulanmamas ının ileride başvurucu lehine verilecek muhtemel nihai karar ın icra edilmesini imkâns ız hâle getirecek veya aşırı derecede zorla ştıracak nitelikte olup olmad ığıdır. Bu hususun ise her somut olayda olay ın koşullar ı dikkate al ınarak incelenmesi gerekir ( Bar ış Yaslan, 27). Başvuru Numaras ı: 2019/34118 Karar Tarihi : 9/9/2020 7 33. Adil yarg ılanma hakk ına ilişkin ilke bu şekilde olmakla birlikte di ğer temel haklar yönünden kesin ve nihai nitelikte olmayan kararlar ının icra edilmemesi şikâyetinin somut olay ın koşullar ı dikkate al ınarak yarg ılaman ın bütününden ba ğıms ız olarak incelenmesi mümkündür. Nitekim Anayasa Mahkemesi Yaman Akdeniz ve di ğerleri (B. No: 2014/3986, 2/4/2014) ba şvurusunda yürütmenin durdurulmas ı karar ının uygulanmad ığına ilişkin başvuruyu ifade özgürlü ğü yönünden incelemi ştir. Benzer şekilde Anayasa Mahkemesi, Kristal-İş Sendikas ı ([GK], B. No: 2014/12166, 2/7/2015) ba şvurusunda yürütmenin durdurulmas ı isteminin reddi üzerine yap ılan bireysel ba şvuruyu sendika hakk ı yönünden incelemi ştir. 34. Somut olayda bireysel ba şvuruya dayanak olan ve gere ğinin yerine getirilmedi ği ileri sürülen karar, ba şvurucunun Kemer Baraj ı'nın bal ıkçılık faaliyeti yap ılmayan k ısm ında alabal ık üretim tesisi kurmak suretiyle kapasite artt ırılmas ı talebinin reddine ili şkin işlem ile tahsis talebinde bulundu ğu sahada üçüncü ki şiye yönelik yap ılan tahsisin iptali istemiyle açılan davada verilen ancak ba şvuru s ıras ında henüz kesinle şmemiş olan karard ır. Başvuruya konu yap ılan karar esasa ili şkin olmakla birlikte ba şvuru tarihi itibar ıyla kesin olmad ığı (An ılan uyuşmazl ık hâlen karar ın düzeltilmesi a şamas ındad ır.), söz konusu karar ın gereği gibi icra edilmemesinin yarg ılama sonundaki nihai karar ın icra edilmesini imkâns ız hâle getirecek veya a şırı derecede zorla ştıracak bir nitelikte olmad ığı, ayr ıca başka bir hakla bağlant ısının da tespit edilemedi ği anlaşılmaktad ır. 35. Bu durumda bak ılmakta olan ba şvuruda, karar ın uygulanmad ığı şikâyetine ilişkin başvurunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekti ği sonucuna var ılmaktad ır. 36. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabu l edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 37. Başvurucu, uzun süren yarg ılama nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme a. Kabul Edilebilirlik Yönünden38. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden39. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin yarg ılaman ın süresi tespit edilirken sürenin ba şlang ıç tarihi olarak davan ın ikame edildi ği tarih; sürenin sona erdi ği tarih olarak -ço ğu zaman icra a şamas ını da kapsayacak şekilde- yarg ılaman ın sona Başvuru Numaras ı: 2019/34118 Karar Tarihi : 9/9/2020 8erdiği tarih, yarg ılamas ı devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyetle ilgili karar ını verdiği tarih esas alınır (Güher Ergun ve di ğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, 50-52). 40. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin yarg ılama süresinin makul olup olmad ığı değerlendirilirken yarg ılaman ın karmaşıklığı ve kaç dereceli oldu ğu, taraflar ın ve ilgili makamlar ın yarg ılama sürecindeki tutumu ve ba şvurucunun yarg ılaman ın süratle sonuçland ırılmas ındaki menfaatinin niteli ği gibi hususlar dikkate al ınır (Güher Ergun ve diğerleri , 41-45). 41. An ılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer ba şvurularda verdi ği kararlar dikkate al ındığında somut olayda ba şvuruya konu dava yönünden 8 y ıl 8 ayd ır devam eden yarg ılama süresinin makul olmad ığı sonucuna varmak gerekir. 42. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 43. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 44. Başvurucu, ihlalin tespiti ile maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 45. Başvuruda, adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 46.İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya net 16.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. 47. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için ba şvurucunun uğrad ığını iddia etti ği maddi zarar ile tespit edilen ihlal aras ında illiyet ba ğı bulunmal ıdır. Talepte bulunan ba şvurucunun bu konuda herhangi bir belge sunmam ış olmas ı nedeniyle maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 48. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 364,60 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.364,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2019/34118 Karar Tarihi : 9/9/2020 9VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Karar ın icras ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Başvurucuya net 16.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, D. 364,60 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.364,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Ayd ın 1. İdare Mahkemesine (E.2014/721, K.2014/819) GÖNDER İLMESİNE, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 9/9/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI