TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR A.S.I.A. VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/11825) Karar Tarihi: 6/10/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/11825 Karar Tarihi : 6/10/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Gizem Ceren DEM İR KOŞAR Başvurucular : 1.A.S.I.A.A. 2.F.L.A.A.Z. 3.L.A.A.A. Başvurucular Vekili : Av. İbrahim ERG İN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvu
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR A.S.I.A. VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/11825) Karar Tarihi: 6/10/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/11825 Karar Tarihi : 6/10/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Gizem Ceren DEM İR KOŞAR Başvurucular : 1.A.S.I.A.A. 2.F.L.A.A.Z. 3.L.A.A.A. Başvurucular Vekili : Av. İbrahim ERG İN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; kötü muameleye maruz kalma riski bulunan ülkeye s ınır d ışı etme karar ı verilmesi nedeniyle kötü muamele yasa ğının, idari gözetim alt ında tutman ın hukuki olmamas ı nedeniyle de ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 4/5/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ş tur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/11825 Karar Tarihi : 6/10/2021 2III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Irak vatanda şı olan başvurucular beyanlar ına göre 2015 y ılında Türkiye'ye giri ş yapm ıştır. 9. Başvurucular 11/4/2018 tarihinde ikametlerinde gözalt ına al ınm ıştır. 20/4/2018 tarihinde ba şvurucular hakk ında s ınır d ışı etme ve idari gözetim karar ı verilmiştir. 10. Başvurucular s ınır d ışı etme kararlar ına karşı İstanbul 1. İdare Mahkemesine başvurmuştur. 11. 4/5/2018 tarihinde yap ılan bireysel ba şvuruda tedbir talep edilmesi üzerine Anayasa Mahkemesince 8/5/2018 tarihinde, ba şvurucular ın ülkelerine s ınır d ışı edilmesine dair işlemin geçici olarak durdurulmas ına karar verilmi ştir. 12. 7/6/2018 tarihinde K ırklareli Sulh Ceza Hâkimli ği taraf ından başvurucular hakk ındaki idari gözetim karar ının kald ırılmas ına karar verilmi ştir. 13. Birinci ve ikinci ba şvurucu hakk ındaki s ınır d ışı etme kararlar ının İstanbul 1. İdare Mahkemesince 21/9/2018 tarihinde iptaline karar verilmi ştir. 14. Üçüncü ba şvurucu hakk ındaki s ınır d ışı etme karar ının iptali istemi ise İstanbu l 1. İdare Mahkemesi taraf ından 4/7/2018 tarihinde reddedilmi ştir. Karar gerekçesi şöyledir: "...Irak uyruklu davac ı hakk ında terör örgütü üyeli ğinden dolay ı... no.lu dosya üzerinden soru şturma aç ıldığı ve soruşturman ın halen devam etti ği, davac ı hakk ında terör örgütü üyeli ğinden soru şturma bulunmas ının kamu düzeni ve güvenli ği aç ısından tehdit oluşturduğunun kan ıtı olduğundan, davac ının 6458 say ılı Yasa'n ın 54/d bendi uyar ınca sınır dışı edilmesine ili şkin dava konusu i şlemde hukuka ayk ırılık bulunmad ığı sonucun a var ılmıştır." 15.İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca üçüncü ba şvurucu hakk ında terör örgütü üyesi oldu ğu şüphesiyle aç ılan soru şturmada 17/6/2021 tarihinde kovu şturmaya yer olmad ığına dair karar verilmi ştir. IV.İLGİLİ HUKUK 16.İlgili hukuk için bkz. A.A. ve A.A. [GK], B. No: 2015/3941, 1/3/2017, 28-38; T.T., B. No: 2013/8810, 18/2/2016, 22-25; B.T. [GK], B. No: 2014/15769, 30/11/2017, 19-38. V.İNCELEME VE GEREKÇE 17. Anayasa Mahkemesinin 6/10/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: Başvuru Numaras ı: 2018/11825 Karar Tarihi : 6/10/2021 3A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 18. Başvurucular ın başvuru giderlerini kar şılayabilecek ölçüde mal varl ıklar ının bulunmad ığı ve taleplerinin dayanaktan yoksun olmad ığı anlaşılm ış olup 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 334. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı uyar ınca adli yard ım taleplerinin kabulü ile yarg ılama giderlerini ödemekten geçici olarak mua f tutulmalar ına karar verilmesi gerekir. B. S ınır D ışı Etme Karar ı Nedeniyle Kötü Muamele Yasa ğının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 1. Birinci ve İkinci Başvurucu Yönünden 19. Başvurucular, ülkelerine geri gönderildikleri takdirde kötü muamele görme riskiyle kar şı karşıya kalacaklar ını belirterek kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğini iddia etmiştir. 20. Anayasa İçtüzüğü'nün 80. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (ç) bendi şöyledir: (1) Bölümler ya da Komisyonlarca yarg ılaman ın her aşamas ında aşağıdaki hâllerd e düşme karar ı verilebilir: c) İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kalkm ış olmas ı. 21. Başvurucular hakk ında al ınan s ınır d ışı etme kararlar ının idare mahkemesi taraf ından iptal edildi ği anlaşılm ıştır. Başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakl ı kılan bir neden de bulunmamaktad ır. 22. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kalkm ış olmas ı nedeniyle düşmesine karar verilmesi gerekir. 2. Üçüncü Ba şvurucu Yönünden a. Başvurucunun İddialar ı 23. Başvurucu, Irak'ta ya şayan Sünni Müslümanlar ın kanaat önderlerinden biri olduğunu, imam olarak görev yapmakta iken görevden al ındığını ve beş yıl haks ız yere hapis yatt ığını, Irak Muhalefet Koordinasyon Heyeti üyesi oldu ğunu, Irak Şii yönetiminin hedeflerinden biri hâline geldi ğini, ağır hapis cezalar ına çarpt ırılma korkusu ile Irak'tan ayr ılarak Türkiye'ye s ığındığını, sosyal medya hesaplar ı üzerinden DAE Ş aleyhine paylaşımlar yapt ığını, bu nedenle terör örgütünün de hedefi hâline geldi ğini belirterek ülkesine geri gönderilmesi durumunda kötü muameleye maruz kalaca ğını ileri sürmü ştür. b. Değerlendirme i. Kabul Edilebilirlik Yönünden 24. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan kötü muamele yasa ğının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/11825 Karar Tarihi : 6/10/2021 4ii. Esas Yönünden (1) Genel İlkeler 25. Genel ilkeler için bkz. A.A. ve A.A., 54-72. (2)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 26. Başvurucunun geri gönderilece ği ülkede var oldu ğunu iddia etti ği riske ili şkin somut ve ki şisel aç ıklamalar yapt ığı, bu iddialar ın belli bir ciddiyette oldu ğu anlaşılm ıştır. Bu durumda kötü muameleye maruz kalabilece ğine ilişkin iddialar ının savunulabilir (ara ştırmaya değer) nitelikte oldu ğu sonucuna ula şılm ıştır. 27. Başvuru konusu olayda ilk derece mahkemesi, s ınır d ışı etme karar ının mevzuata uygun oldu ğunu değerlendirerek s ınır d ışı karar ının iptali istemini reddetmi ştir. Bununla birlikte ba şvurucunun ileri sürdü ğü risklere ili şkin yarg ılama aşamas ında herhangi bir araştırma yap ılmam ış, başvurucunun iddialar ına neden itibar edilmedi ği konusunda da bir açıklama yap ılmam ıştır. Bunun yan ı sıra s ınır d ışı etme karar ını alan idari makam ın kötü muamele riskine ili şkin iddialar ı araştırıp araştırmad ığı da idare mahkemesi taraf ından değerlendirme konusu yap ılmam ıştır (derece mahkemelerinin bu hususta yapmalar ı gereken incelemenin niteli ğine ilişkin olarak daha geni ş aç ıklama için bkz. Azizjon Hikmatov , B. No: 2015/18582, 31/3/2017). 28. Sonuç olarak İdare Mahkemesinin ba şvurucunun men şe ülkesinde var oldu ğunu iddia ettiği riske ilişkin araştırma ve de ğerlendirme yapmadan karar verdi ği anlaşılm ıştır. 29. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. Kişi Hürriyeti ve Güvenli ği Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 30. Başvurucular; hukuka ayk ırı olarak idari gözetim alt ında tutulmalar ı nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenli ği haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 31. Anayasa Mahkemesi B.T. başvurusunda idari gözetimi sona erdirilen başvurucular ın hukuka ayk ırı olarak idari bir kararla özgürlüklerinden yoksun b ırak ılmalar ı nedeniyle u ğrad ıklar ını öne sürdükleri maddi ve manevi zararlar ının karşılanmas ı bak ımından başarı şans ı sunma, yeterli giderim sa ğlama kapasitesini haiz ve ula şılabilir oldu ğu görülen tam yarg ı davas ı yolu tüketilmeden yap ılan başvurular ın incelenmesinin bireysel ba şvurunun ikincil niteli ği ile bağdaşmad ığı sonucuna varm ıştır (B.T., 73; A.A., B. No: 2014/18827, 20/12/2017, 37). 32. Başvurucular hakk ındaki idari gözetim kararlar ının Sulh Ceza Hâkimli ği taraf ından kald ırıldığı anlaşılm ıştır. Bu durumda ba şvurucular ın geri gönderme merkezlerinde tutulmalar ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddialar ı bak ımından yukar ıdaki ilkeden ayr ılmay ı gerektiren bir husus bulunmamaktad ır. 33. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/11825 Karar Tarihi : 6/10/2021 5D. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 34. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 35. Üçüncü ba şvurucu ihlalin tespiti, yeniden yarg ılama ile maddi ve manevi tazminat taleplerinde bulunmu ştur. 36. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 37. Somut olayda üçüncü ba şvurucu yönünden Anayasa'n ın 17. maddesinin üçünc ü fıkras ında güvence alt ına al ınan kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. İhlalin ilk derece mahkemesi karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 38.İhlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için geri gönderilecek ülkede gerçek bir kötü muamele riskinin bulunup bulunmad ığının araştırılmas ı ve değerlendirilmesi amac ıyla üçüncü ba şvurucu yönünden yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunduğu anlaşıldığından karar ın bir örne ğinin mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir. 39. Bununla birlikte 4/4/2013 tarihli ve 6458 say ılı Yabanc ılar ve Uluslararas ı Koruma Kanunu'nun 53. maddesinde 6/12/2019 tarihli ve 7196 say ılı Kanun'un 75. maddesiyle baz ı değişiklikler yap ılm ıştır. Değişiklikle birlikte yabanc ının s ınır d ışı etme karar ına karşı dava açma süresi içinde veya yarg ılama sonuçlan ıncaya kadar s ınır d ışı edilemeyece ğine ilişkin istisnalar kald ırılm ıştır. Dolay ısıyla yeniden yap ılacak yarg ılamada idarenin bu hususu gözönünde bulunduraca ğı ve yarg ılama sonuçlan ıncaya kadar s ınır d ışı işlemini icra edemeyece ği aç ıktır. 40. Yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında üçüncü ba şvurucuya net 1.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. 41. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için başvurucular ın uğrad ıklar ını iddia ettikleri maddi zarar ile tespit edilen ihlal aras ında illiyet ba ğı Başvuru Numaras ı: 2018/11825 Karar Tarihi : 6/10/2021 6bulunmal ıdır. Üçüncü ba şvurucunun bu konuda herhangi bir belge sunmam ış olmas ı nedeniyle maddi tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. 42. 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderinin üçüncü ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Kamuya aç ık belgelerde ba şvurucular ın kimliklerinin gizli tutulmas ı taleplerini n KABULÜNE, C. 1. Birinci ve ikinci ba şvurucu yönünden s ınır d ışı etme işleminden dolay ı kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ği iddias ına ilişkin başvurunun DÜ ŞMESİNE, 2. Üçüncü ba şvurucu yönünden s ınır d ışı etme işleminden dolay ı kötü muamele yasağının ihlal edildi ği iddias ının KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, 3. Başvurucular ın kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, D. Üçüncü ba şvurucu yönünden Anayasa n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan kötü muamele yasa ğının İHLAL ED İLDİĞİNE, E. Karar ın bir örne ğinin kötü muamele yasa ğının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İstanbul 1. İdare Mahkemesine (E.2018/883) GÖNDER İLMESİNE, F. Üçüncü ba şvurucuya net 1.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ilişkin diğer taleplerin REDD İNE, G. 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderinin üçüncü ba şvurucuya ÖDENMES İNE, H. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben üçüncü ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, İ.B aşvurucular hakk ındaki s ınır d ışı etme işlemlerine ili şkin tedbir kararlar ının SONLANDIRILMASINA, J. Karar ın bir örne ğinin bilgi için İçişleri Bakanl ığı Göç İdaresi Gene l Müdürlüğüne GÖNDER İLMESİNE, Başvuru Numaras ı: 2018/11825 Karar Tarihi : 6/10/2021 7K. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 6/10/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN