TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ENGİN DUMAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/12513) Karar Tarihi: 13/1/2021 Başvuru Numaras ı: 2017/12513 Karar Tarihi : 13/1/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Basri BAĞCI Raportör : Duygu KALUKÇU Başvurucu : Engin DUMAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkin
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ENGİN DUMAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/12513) Karar Tarihi: 13/1/2021 Başvuru Numaras ı: 2017/12513 Karar Tarihi : 13/1/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Basri BAĞCI Raportör : Duygu KALUKÇU Başvurucu : Engin DUMAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 6/1/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca tutuklaman ın hukuki olmad ığı şikâyeti d ışındaki iddialar yönünden kısmi kabul edilemezlik karar ı verilmiş, başvurunun tutuklaman ın hukukili ğine iliş kin kısm ının kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 6. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî bir darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış, bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde ola ğanüstü hâl ilan edilmesine kara r verilmiş ve olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihine kadar birçok kez uzat ılm ıştır. Kamu makamlar ı Başvuru Numaras ı: 2017/12513 Karar Tarihi : 13/1/2021 3ve yarg ı organlar ı -olgusal temellere dayanarak- bu te şebbüsün arkas ında Türkiye'de çok uzun y ıllard ır faaliyetlerine devam eden ve son y ıllarda Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ı (PDY) olarak isimlendirilen bir yap ılanman ın olduğunu değerlendirmi şlerdir ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-25). 9. Darbe te şebbüsü s ıras ında ve sonras ında ülke genelinde darbe giri şimiyle bağlant ılı ya da do ğrudan darbe giri şimiyle ba ğlant ılı olmasa bile FETÖ/PDY ile bağlant ılı olan ve aralar ında yarg ı mensuplar ının da bulundu ğu çok say ıda kişi hakk ında Cumhuriyet başsavc ılıklar ı taraf ından soru şturma başlatılm ıştır. Bu kapsamda te şebbüsün savu şturulduğu gün Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca -aralar ında Yüksek Mahkeme üyelerinin de bulunduğu- üç bine yak ın yarg ı mensubu hakk ında FETÖ/PDY ile ba ğlant ılar ının bulundu ğu iddias ıyla başlatılan soruşturmada bu ki şilerin büyük bölümü hakk ında gözalt ı ve tutuklama tedbirlerine ba şvurulmuştur (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 51, 350). 10. Bu kapsamda Tokat Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından başvurucu hakk ında FETÖ/PDY'ye üye olma suçundan soru şturma başlatılm ıştır. 11. Başvurucu 16/7/2016 tarihinde gözalt ına al ınm ış ve Tokat Sulh Ceza Hâkimliğinin 17/7/2016 tarihli karar ı ile silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanm ıştır. 12. Tokat Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından yetkisizlik karar ı ile dosyan ın İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığına (Başsavc ılık) gönderilmesine karar vermi ştir. 13. Başvurucu hakk ında devam eden soru şturma sürecinde Tokat Sulh Ceza Hâkimliğinin 16/8/2016 tarihli ve 12/10/2016 tarihli; Ankara 3. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 7/11/2016 tarihli; Ankara 5. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 6/12/2016 tarihli; Samsun 1. Sulh Ceza Hâkimliğinin 4/2/2017 tarihli; İstanbul 10. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 13/3/2017 tarihli; İstanbul 12. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 6/4/2017 tarihli kararlar ı ile tutukluluk hâlinin devam ına hükmedilmi ştir. 14. Başvurucu, Ankara 3. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 7/11/2016 tarihli tutuklulu ğun devam ı karar ına itiraz etti ğini ancak itiraz ın incelenmesi neticesinde verilen karar ın taraf ına tebliğ edilmedi ğini belirtmi ş; UYAP üzerinden yap ılan inceleme neticesinde ba şvurucu taraf ından yap ılan itiraz ın Ankara 4. Sulh Ceza Hâkimli ği taraf ından 26/12/2016 tarihli karar ile ve kesin olmak üzere reddedildi ği tespit edilmi ştir. 15. Başvurucu 6/1/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 16. Başvurucu hakk ında 2/5/2017 tarihinde yap ılan tutukluluk incelemesi neticesinde Sulh Ceza Hâkimli ğince adli kontrol tedbirleri uygulanarak ba şvurucunun tahliyesine karar verilmi ştir. 17. Başsavc ılık, yürütülen soru şturma neticesinde 14/9/2020 tarihinde kovuşturmaya yer olmad ığına dair karar vermi ş ve bu karar itiraz edilmeksizin kesinle şmiştir. IV.İLGİLİ HUKUK 18. 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Tazmina t istemi" kenar başlıklı 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili bölümü şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/12513 Karar Tarihi : 13/1/2021 4"Suç soru şturmas ı veya kovu şturmas ı sıras ında; a) Kanunlarda belirtilen ko şullar d ışında yakalanan, tutuklanan veya tutuklulu ğunun devam ına karar verilen, ... e) Kanuna uygun olarak yakaland ıktan veya tutukland ıktan sonra haklar ında kovuşturmaya yer olmad ığına veya beraatlerine karar verilen, Kişiler, maddî ve manevî her türlü zararlar ını, Devletten isteyebilirler." 19. 5271 say ılı Kanun'un "Tazminat isteminin ko şullar ı" kenar ba şlıklı 142. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Karar veya hükümlerin kesinle ştiğinin ilgilisine tebli ğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinle şme tarihini izleyen bir y ıl içinde tazminat isteminde bulunulabilir." V.İNCELEME VE GEREKÇE 20. Mahkemenin 13/1/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 21. Başvurucu; kuvvetli suç şüphesi olmaks ızın ve görevinden kaynaklanan güvencelere riayet edilmeksizin görevli olmayan bir mahkeme taraf ından tutukland ığını, olayda tutuklama nedenlerinin bulunmad ığını, tutuklaman ın orant ısız bir tedbir oldu ğunu ve adli kontrol tedbirinin neden yetersiz kalaca ğının değerlendirilmedi ğini belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 22. Bakanl ık görüşünde, kabul edilebilirlik yönünden ba şvurucunun 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesindeki tazminat yolunu tüketmesi gerekti ği ileri sürülmü ştür. Esas yönünden yap ılan değerlendirmede ise tutuklama karar ına ve iddianamedeki delillere at ıf yap ılarak somut olayda suç i şlendiğine ilişkin kuvvetli suç şüphesinin bulundu ğu belirtilmiştir. 23. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında genel hatlar ıyla başvuru formunda belirtti ği iddialar ını tekrarlam ıştır. B. Değerlendirme 24. Bireysel ba şvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine ba şvurabilmek için ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı gerekir. Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmesi hâlinde ba şvurulabilecek ikincil nitelikte bir hak arama yoludur ( Ayşe Z ıraman ve Cennet Ye şilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, 16, 17). Başvuru Numaras ı: 2017/12513 Karar Tarihi : 13/1/2021 525. Anayasa Mahkemesi, yakaland ıktan veya tutukland ıktan sonra haklar ında kovuşturmaya yer olmad ığına veya beraatlerine karar verilen ki şilerin tutuklanmalar ının hukuki olmad ığı iddialar ına ilişkin olarak -bireysel ba şvurunun karara ba ğland ığı tarih itibar ıyla verilen kararlar ın kesinle şmiş olmas ı kayd ıyla- 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde öngörülen tazminat davas ı açma imkân ının tüketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu oldu ğu sonucuna varm ıştır (Kamil Erdo ğan, B. No: 2017/4023, 19/4/2018, 39-42, Hüseyin Hançer, B. No: 2013/8319, 7/1/2016, 38-40). 26. Somut olayda, ba şvurucu hakk ında yürütülen soru şturma neticesinde kovuşturmaya yer olmad ığına dair karar verildi ği ve soru şturma dosyas ının kapand ığı anlaşılm ıştır (bkz. 17). Dolay ısıyla tutuklaman ın hukuki olmad ığına ilişkin iddias ıyla ilgili olarak ba şvurucu yönünden, yukar ıda an ılan kararlarda var ılan sonuçtan ayr ılmay ı gerektire n bir durum bulunmamaktad ır. 27. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Tutuklaman ın hukuki olmamas ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 13/1/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Basri BA ĞCI