TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ABDULLAT İF UCAMAN VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/1833) Karar Tarihi: 2/12/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/1833 Karar Tarihi : 2/12/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Tuğba TUNA I ŞIK Başvurucular : Abdullatif UCAMAN ve di ğerleri (bkz. ekli tablo) Başvurucular Vekili : Bkz. Ekli Tablonun (F) Sütunu I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Baş
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ABDULLAT İF UCAMAN VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/1833) Karar Tarihi: 2/12/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/1833 Karar Tarihi : 2/12/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Tuğba TUNA I ŞIK Başvurucular : Abdullatif UCAMAN ve di ğerleri (bkz. ekli tablo) Başvurucular Vekili : Bkz. Ekli Tablonun (F) Sütunu I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, yarg ılama devam ederken kamu görevinden ihraç edilme sebebiyle davan ın konusunun kalmad ığından bahisle uyu şmazl ığın esas ına yönelik talebin karara bağlanmamas ı nedeniyle karar hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Ekli tabloda s ıralanan ba şvurulara ait ba şvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemelerinden sonra ba şvurular Komisyonlara sunulmu ştur. 3. Komisyonca ba şvurular ı n kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 4. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurular ın kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Konular ının ayn ı olmas ı nedeniyle ekli tablonun (B) sütununda numaralar ı belirtilen ba şvuru dosyalar ının ayn ı tablonun (1) numaral ı sat ırında yer alan 2018/1833 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı ile birleştirilmesine ve incelemenin bu dosya üzerinden yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucular ın bir k ısm ı, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuşlard ır. Başvuru Numaras ı: 2018/1833 Karar Tarihi : 2/12/2020 3III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir. 9. Başvurucular, haklar ında tesis edilen farkl ı nitelikteki idari i şlemlerin iptali talebiyle idare mahkemelerinde dava açm ışlard ır. 10.İptal davas ına ilişkin yarg ılamalar devam ederken ba şvurucular ın olağanüstü hâl kapsam ında al ınan tedbirlere ili şkin kanun hükmünde kararnameler gere ğince kam u görevinden ihraç edildikleri gerekçesiyle bir k ısım davalar yönünden davan ın esas ı hakk ında karar verilmesine yer olmad ığına, bir k ısım davalar yönünden ise davan ın incelenmeksizin reddine karar verilmi ştir. 11. Nihai karar ba şvuruculara muhtelif tarihlerde tebli ğ edilmiştir. 12. Başvurucular süresinde bireysel ba şvuruda bulunmu şlard ır. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 1.İlgili Kanun 13. 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin (a) bendi şöyledir: " İdarî işlemler hakk ında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuk a ayk ırı olduklar ından dolay ı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler taraf ından aç ılan iptal davalar ı" 14. 2577 say ılı Kanun'un "Dilekçeler üzerine ilk inceleme" kenar ba şlıklı 14. maddesinin (3) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Dilekçeler, ...c) Ehliyet, ... yönlerinden s ıras ıyla incelenir." 15. 2577 say ılı Kanun'un "İlk inceleme üzerine verilecek kararlar" kenar başlıklı 15. maddesinin birinci f ıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Dan ıştay veya idare ve vergi mahkemelerince yukar ıdaki maddenin 3 üncü fıkras ında yaz ılı hususlarda kanuna ayk ırılık görülürse, 14 üncü maddenin; ... Başvuru Numaras ı: 2018/1833 Karar Tarihi : 2/12/2020 4b) 3/c, 3/d ve 3/e bentlerinde yaz ılı hallerde davan ın reddine, ... Karar verilir. " 16. 1/2/2018 tarih ve 7075 say ılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararnamenin De ğiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un Komisyonun olu şumu kenar başlıklı 1. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Anayasan ın 120 nci maddesi kapsam ında ilan edilen ve 21/7/2016 tarihli ve 1116 say ılı Türkiye Büyük Millet Meclisi Karar ıyla onaylanan ola ğanüstü hal kapsam ında, terö r örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenli ğine karşı faaliyett e bulunduğuna karar verilen yap ı, oluşum veya gruplara üyeli ği, mensubiyeti, aidiyeti, iltisak ı veya bunlarla irtibat ı olduğu gerekçesiyle ba şka bir idari i şlem tesis edilmeksizin do ğruda n kanun hükmünde kararname hükümleri ile tesis edilen i şlemlere ili şkin başvurular ı değerlendirmek ve karara ba ğlamak üzere Ola ğanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu kurulmuştur." 17. 7075 say ılı Kanun'un Komisyonunun görevleri kenar ba şlıklı 2. maddesinin ilgili k ısımlar ı şöyledir: (1) Komisyon, ola ğanüstü hal kapsam ında doğrudan kanun hükmünde kararnameler ile tesis edilen a şağıdaki işlemler hakk ındaki başvurular ı değerlendirip karar verir. a) Kamu görevinden, meslekten veya görev yap ılan teşkilattan ç ıkarma ya da ilişiğin kesilmesi. ..." 18. 7075 say ılı Kanun'un "Yarg ı denetimi" kenar ba şlıklı 11. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Komisyon kararlar ına karşı Hâkimler ve Savc ılar Kurulunca belirlenecek Ankara idare mahkemelerinde ilgilinin en son görev yapt ığı kurum veya kurulu ş aleyhine iptal davas ı aç ılabilir. Bu davalarda ayr ıca Cumhurba şkanl ığına ve Komisyona husumet yöneltilemez." 2. Dan ıştay İçtihad ı 19. Dan ıştay İkinci Dairesinin 3/11/2008 tarihli ve E.2008/3586, K.2008/4247 say ılı karar ının ilgili k ısımlar ı şöyledir: "Dava, davac ı taraf ından ... Lisesi Müdürü olarak görev yapt ığı dönemde hakk ında 70 puanla orta düzeyde düzenlenen 2006 y ılı sicil raporunun iptali istemiyle aç ılmıştır. İstanbul 5. İdare Mahkemesi nce davac ının yarg ılama devam ederken emekliye ayr ıldığı, sicil raporunun iptalini isteme konusunda güncel bir menfaat ili şkisinin kalmad ığı gerekçesiyle ... davan ın ehliyet yönünden reddine karar verilmi ştir. ... Başvuru Numaras ı: 2018/1833 Karar Tarihi : 2/12/2020 52577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanununun 2. maddesinin 1/a bendinde ipta davalar ı, "idari işlemler hakk ında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka ayk ırı olduklar ından dolay ı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler taraf ından açılan" davalar olarak tan ımlanmaktad ır. Maddede öngörülen menfaat ihlali ko şulu, bu tür davalar ın kabulü ve dinlenilebilmesi için aran ılan koşullardan biridir. Gerek doktrin gerekse yarg ısal içtihatlarda bu şart, subjektif ehliyet şart ı olarak kabul edilmekte, ancak ne tür bir menfaat ihlalinin gerçek v e tüzel kişilere iptal davas ını açma hakk ı sağlad ığını gösterecek kesin bir ölçü ortaya konulamamakta ve bu ili şki kural olarak iptal davas ına konu olan karar ın niteliğine göre saptanmaktad ır. Genelde ki şisel, meşru ve güncel bir menfaatin varl ığı ve bunlar ın ihlali, menfaat ilişkisinin kurulmas ında yeterli say ılmakta ve bu husus davan ın niteliğine ve özelli ğine göre idari yarg ı mercilerince belirlenmekte, davac ının idari işlemle ciddi ve makul, maddi ve manevi bir ili şkisinin bulundu ğunun anla şılmas ı, dava açma ehliyetinin varl ığı için yeterli say ılmaktad ır. ... Bu durumda, 657 say ılı Devlet Memurlar ı Kanunu'nun emeklilerin yeniden kam u hizmetine al ınmas ını düzenleyen 93. maddesi ve Devlet memurlar ından 6 y ıllık sicil notu ortalamas ı 90 ve daha yukar ı olanlar ın ayl ık derecelerinin yükseltilmesinde dikkate al ınmak üzere bir kademe ilerlemesi uygulanaca ğını hüküm alt ına alan 64. maddesi uyar ınca davac ı hakk ında düzenlenen sicil raporu ve sicil notunun önem kazand ığı ve davac ının menfaatini doğrudan ilgilendirdi ği gibi, sicil amirlerince olumsuz dü şüncelerle orta düzeyde düzenlenen uyu şmazl ık konusu sicil raporu ile davac ı aras ında manevi ili şkinin de devam etmesi kar şısında, uyuşmazl ığın esas ı incelenerek hüküm kurulmas ı gerekirken, davac ının güncel bir menfaat ili şkisinin kalmad ığı gerekçesiyle davan ın [reddi] yolundaki İdare Mahkemesi karar ında hukuki isabet görülmemi ştir. Aç ıklanan nedenlerle, karar ın bozulmas ına..." 20. Dan ıştay Beşinci Dairesinin 15/12/2014 tarihli ve E.2012/2143, K.2014/9343 say ılı karar ının ilgili k ısımlar ı şöyledir: "Dava, koruma ve güvenlik görevlisi olarak görev yapmakta iken tutukluluk hali nedeniyle görevden uzakla ştırılan davac ının, memuriyet görevine ba şlat ılmas ı ve 1/3 oran ında kesilen maa şının ödenmesi istemiyle yapt ığı başvurunun reddine ili şkin 05.01.2010 tarihli işlemin iptali istemiyle aç ılmıştır. İstanbul 8. İdare Mahkemesince ... davac ının, 03.02.2010 tarihinde hizmetl i kadrosunda göreve ba şlat ıldığı, 16.04.2010 tarihinde de malulen emekli oldu ğu anlaşılmakla, memuriyet görevine dönmek istemiyle yapt ığı başvurunun reddinden kaynaklanan uyu şmazl ık yönünden davan ın konusunun kalmad ığı; ... davac ının memuriyet görevine ba şlat ılmamas ına ilişkin k ısm ı yönünden davan ın konusunun kalmamas ı nedeniyle uyuşmazl ığın bu k ısm ı hakk ında karar verilmesine yer olmad ığına, maaşından yap ılan kesintilerin ödenmesi talebinin reddine dair k ısm ı yönünden de davan ın reddine karar verilmiştir. ... Başvuru Numaras ı: 2018/1833 Karar Tarihi : 2/12/2020 6İptal davalar ında, idari i şlemlerin kurulduklar ı tarih itibariyle yarg ısal denetime tabi tutulmalar ı gerektiği kuşkusuzdur. İdare Hukukunun genel ilkelerine göre iptal davas ı açılabilmesi için, davac ı ile dava konusu i şlem aras ında menfaat ili şkisinin varl ığı yeterli olup, ayr ıca bu işlemle menfaat ili şkisinin davan ın sonuçlanmas ına kadar devam etmesi aranmamaktad ır. Davac ının idari i şlemle ilişkisinin davan ın sonuçlanmas ına kadar devam etmesini zorunlu tutmak, iptal davalar ını sadece davac ılar yönünden ortaya koydu ğu sonuçlarl a değerlendirmek ve bu davalar ın amac ını ihmal etmek anlam ını taşır. Bunun sonucu olarak, dava görülmeden önce al ınacak yeni idari kararlarla davac ının iptali istenilen i şlemle ilişkisini kesmek ve böylece hukuka ayk ırılığı ileri sürülen i şlemi yarg ısal denetim d ışında bırakmak yolu aç ılmış olur. Bu durumda, yarg ısal denetimden amaç "hukuka uygunluk" denetimi oldu ğuna, yarg ısal denetim i şlemin kuruldu ğu tarih itibariyle gerçekle ştiğine ve yeni i şlem tesis edilene kadar hukuki sonuç do ğurduğuna göre, Mahkemece dava konusu i şlemin hukuka uygunluğunun denetlenerek bir karar verilmesi gerekmekte iken dava konusu i şlemden sonra kurulan 16.04.2010 günlü bir ba şka işlem ile davac ının malulen emekli edildi ği ve davan ın konusuz kald ığından bahisle karar verilmesine yer olmad ığına ilişkin olarak verilen karard a hukuki isabet görülmemi ştir. ...Aç ıklanan nedenlerle, karar ın bozulmas ına..." 21. Dan ıştay Onikinci Dairesinin 28/10/2015 tarihli ve E.2015/1273, K.2015/5657 say ılı karar ının ilgili k ısımlar ı şöyledir: "Dava; ... İl Özel İdaresi'nde genel sekreter olarak görev yapmakta iken 12 Haziran 2011 tarihinde yap ılacak olan ... milletvekili genel seçimlerine kat ılmak için ... tarihinde istifa ederek görevinden ayr ılan davac ının, seçimler sonucunda eski görevine atanmak istemiyle yapt ığı başvurusu üzerine İl Özel İdaresinde uzman kadrosuna atanmas ına ilişkin [işlemin] iptali istemiyle aç ılmıştır. İdare Mahkemesince, ... davac ının, seçimler sonucunda tekrar görevine dönebilme k amac ıyla yapm ış olduğu başvurusu neticesinde genel sekreterlik kadrosunun dolu olmas ı nedeniyle İl Özel İdaresinde 1. dereceli uzman kadrosuna atanmas ına ilişkin dava konusu işlemlerde hukuka ayk ırılık bulunmad ığı gerekçesiyle davan ın reddine karar verilmi ştir. ...Daval ı idarece her ne kadar davac ının ... tarihinde emeklilik isteminde bulundu ğu ve bu isteği üzerine emekliye ayr ıldığı Sosyal Güvenlik Kurumu Ba şkanl ığının ... tarihli yaz ısından anla şıldığından, iş bu davan ın davac ı yönünden hukuki bir yarar ını n bulunmad ığı gibi, davan ın konusuz kald ığı ileri sürülmü ş ise de; iptal davas ı aç ılabilmesi için davac ının dava konusu i şlem nedeniyle menfaatinin ihlal edilmi ş olmas ı yeterli olup, b u işlemle menfaat ili şkisini dava sonuna kadar sürdürmesi gerekmedi ğinden, daval ı idarenin davac ı emekli oldu ğundan davan ın konusuz kald ığı yolundaki iddias ına da itibar edilmemiştir. ... davac ının, görevine dönme talebinde bulundu ğu tarihte durumuna uygun e şdeğer görevlerin bulunup bulunmad ığı hususunda gerekli ve yeterli inceleme yap ılarak bir karar verilmesi gerekirken ... davan ın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi karar ında hukuki isabet bulunmamaktad ır." Başvuru Numaras ı: 2018/1833 Karar Tarihi : 2/12/2020 722. Dan ıştay Beşinci Dairesinin 19/12/2018 tarihli ve E.2018/3781, K.2018/18569 say ılı karar ının ilgili k ısımlar ı şöyledir: "... Kanun Hükmünde Kararnamelerin eki listesinde isimlerine yer verilmek suretiyle başka bir işleme gerek kalmaks ızın doğrudan kamu görevinden ç ıkart ılan personelin açm ış olduğu davalarda idare mahkemelerince, genellikle an ılan Kanun Hükmünd e Kararnamelerde söz konusu kamu görevinden ç ıkar ılma konusunda idareye herhangi bir değerlendirme yapma ya da ba şka yönde i şlem kurma yetki ve görevi verilmedi ği, kanun niteliğini taşıyan hukuki bir düzenleme ile kamu görevinden ç ıkar ılma işlemi gerçekleştirildiği, dolay ısıyla daval ı idarece tesis edilmi ş, idari davaya konu olabilecek bir idari işlemin bulunmad ığı ve davan ın esas ının incelenmesine hukuken olanak bulunmad ığı gerekçesiyle "davalar ın incelenmeksizin reddi yönünde" kararlar verilmi ştir. Buna kar şın, Kanun Hükmünde Kararnamelerde belirlenen usul ve esaslara göre personelin kendi kurumunda olu şturulan kurullar taraf ından tesis edilen kamu görevinden ç ıkart ılmaya ilişkin işlemlere kar şı aç ılan davalarda, idare mahkemelerince uyu şmazl ığın esas ını n incelenmesine devam edilmi ştir. Bu arada, personelin kendi kurumunda olu şturulan kurul taraf ından tesis edilen kamu görevinden ç ıkart ılmaya ilişkin işlemlere kar şı aç ılan davalar ın incelemesi devam ederken, ayn ı personelin bu kez Ola ğanüstü Hal Kapsam ında Kamu personeline İlişkin Al ınan Tedbirlere Dair Kanun Hükmünde Kararnamelerin eki listesinde ismine yer verilmek suretiyle kamu görevinden ç ıkar ıldığı hallerde, yasa hükmünde olan Kanun Hükmünd e Kararname ile kamu görevinin herhangi bir i şleme gerek kalmaks ızın doğrudan sonland ırılmış olmas ı karşısında, idare taraf ından oluşturulan Kurulun tesis etti ği karar ın kendiliğinden ortadan kalkt ığı ve davan ın konusuz kald ığı gerekçesiyle kimi idare mahkemelerince dava hakk ında "karar verilmesine yer olmad ığı" yönünde kararlar verilmiştir. Bir idari i şlem aç ıkça idare taraf ından geri al ınmad ığı veya bir ba şka işlemle yürürlükten kald ırılmad ığı ya da idare mahkemesince iptal edilmedi ği sürece hukuk aleminde varl ığını sürdürecektir. Bu nedenle, Kanun Hükmünde Kararnamenin eki listelerde ismine yer verilmek suretiyle hiçbir idari i şleme gerek kalmaks ızın doğrudan kamu görevinin sonland ırılmas ına karşı aç ılan davalarda idare mahkemelerince, Kanun Hükmünde Kararnamelerin kanun niteli ği taşıdığı gerekçesiyle "incelenmeksizin ret" kararlar ı verildiği de göz önünde bulunduruldu ğunda, personellerin kendi kurumund a oluşturulan kurullar taraf ından kamu görevinden ç ıkar ılmas ına ilişkin işlemlere kar şı açılan davalar ın (idari i şlemden sonra ç ıkart ılan Kanun Hükmünde Kararnamenin eki listesinde ayn ı personelin ismine yer verilmek suretiyle ikinci kez görevine son verilmi ş olsa bile idari i şlemin hukuken yürürlükte olmas ı nedeniyle) esastan sonuçland ırılmas ı gerektiği açıktır. ... Bu nedenle, an ılan her iki i şleme karşı aç ılan davalarda yarg ı yerlerince verilecek kararlar ın uygulanmas ı aşamas ında ortaya ç ıkabilecek hukuki sorunlar ın da önlenmesi amac ıyla Mahkemece; öncelikle personelin ilgili Kanun Hükmünde Kararnamenin ekli listesinde isminin yer almas ı nedeniyle kamu görevinden ç ıkart ılmas ı işlemine kar şı dav a açıp açmad ığı, dava açm ış ise 7075 say ılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararnamenin De ğiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun hükümleri gere ğince dava dosyas ının İnceleme Komisyonuna gönderilip gönderilmedi ği, Kanun Hükmünde Kararname ile kamu görevinden ç ıkar ılmas ına karşı dava açmam ış (ya da dava açm ış) olsa bile Komisyona ba şvurma hakk ını da kullanabilece ğinden, personelin Ola ğanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonuna başvuruda bulunup bulunmad ığı ve Komisyonca ba şvuru hakk ında bir karar verilip verilmedi ği veya Kanun Hükmünde Kararnamenin eki listesinde ismine yer verilmek Başvuru Numaras ı: 2018/1833 Karar Tarihi : 2/12/2020 8suretiyle kamu görevinden ç ıkar ılmas ının iptali istemiyle aç ılmış dava nedeniyle 7075 say ılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararnamenin De ğiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun gere ğince Komisyona gönderilmesi gereken bir dosyas ının mevcut olup olmad ığı (Komisyonca verilecek karar hem personelin hukuki durumunu hem de davac ının çal ıştığı kurum bünyesinde olu şturula n Kurul taraf ından verilen kamu görevinden ç ıkarma işlemine kar şı açt ığı davada yarg ı mercilerince verilecek karar ın hukuki sonucunu etkileyece ğinden) ara ştırılmal ı, Komisyona başvurusu var ise, bu ba şvurunun sonucu beklenmeli, Komisyon karar ına karşı dav a açılmış ise, yukar ıda aç ıkland ığı üzere söz konusu iki davada verilecek kararlar birbirin i etkileyece ğinden, öncelikle 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun 38 ve devam ı maddelerinde yer alan "ba ğlant ılı davalara ili şkin hükümler" dikkate al ınara k değerlendirme yap ılmal ı, şayet personelin herhangi bir davas ı veya Komisyona ba şvurusu yok ise Anayasan ın 36. maddesiyle de koruma alt ına al ınan hak arama hürriyetinin engellenmemesi ad ına, davac ının çal ıştığı kurum bünyesinde olu şturulan Kurul karar ı ile ihraç edilmesi i şleminin iptaline konu uyu şmazl ığın esas ının incelenerek bir karar verilmesi gerekmektedir." B. Uluslararas ı Hukuk 1. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi 23. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Herkes davas ının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyu şmazl ıklar ... konusunda karar verecek olan,... bir mahkeme taraf ından ... görülmesini isteme hakk ına sahiptir... " 2. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi İçtihad ı 24. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesine (A İHM) göre Sözle şme'nin 6. maddesinin medeni hukuk alan ına giren konularda uygulanabilirli ği ilk olarak bir uyu şmazl ığın varl ığına bağlıdır. İkinci olarak uyu şmazl ık en az ından savunulabilir bir şekilde iç hukukta tan ınm ış olduğu söylenebilecek hak ve yükümlülükler ile ilgili olmal ıdır. Son olarak ise bu hak ve yükümlülükler -her ne kadar bizzat 6. madde bu hak ve yükümlülüklere Sözle şmeci devletlerin hukuk sistemi içinde belirli bir anlam atfetmese de- Sözle şme anlam ında medeni nitelikte olmal ıdır (James ve di ğerleri/Birle şik Krall ık [GK], B. No: 8793/79, 21/2/1986, 81). 25. AİHM; Sözle şme'nin 6. maddesinin Sözle şmeci devletlerin iç hukukunda geçen bir hak için belirli bir anlam öngörmedi ğini, bir hakk ın var olup olmad ığını karara ba ğlamada ilke olarak iç hukuka ba şvurulacağını, ulusal mahkemelerin bu konudaki değerlendirmelerinden farkl ı bir sonuca ula şılmas ı için de güçlü gerekçelere sahip olunmas ı gerektiğini, yetkililerin belli bir ba şvuran taraf ından talep edilen tedbirin kabul edilip edilmemesine karar vermede takdir hakk ını kullan ıp kullanmad ığının dikkate al ınabileceğini hatta bu durumun belirleyici olabilece ğini, bununla birlikte salt bir kanun hükmünün lafz ında bir takdir unsurunun bulunmas ının bir hakk ın varl ığını tek başına hükümsüz k ılmayacağını, benzer durumlarda iddia edilen hakk ın yerel mahkemelerce tan ınmas ı veya yere l mahkemelerin ba şvuran ın talebinin esas ını incelemesi hususunun da gözönüne al ınmas ı gerektiğini belirtmi ştir (Boulois/Lüksemburg [BD], B. No: 37575/04, 3/4/2012, 91-94). Başvuru Numaras ı: 2018/1833 Karar Tarihi : 2/12/2020 926. AİHM; mahkeme hakk ının görünümlerinden biri olan karar hakk ı ile ilgili Kutic/H ırvatistan (B. No: 48778/99, 1/3/2002) davas ında yapt ığı değerlendirmede ise Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının hukuki uyu şmazl ıklar ın tespiti için mahkemeye eri şim hakk ını güvence alt ına ald ığını yinelemekte ancak bu hakk ın yaln ızca dava açma hakk ı ile s ınırlı olmad ığını, ayn ı zamanda mahkemenin uyuşmazl ık konusundaki karar ını elde etme hakk ını da kapsad ığını belirtmektedir. A İHM'e göre bir taraf devletin iç hukuk sistemi uyar ınca bir birey taraf ından aç ılan davaya ili şkin yürütülen yarg ılamala r neticesinde davan ın nihai bir karara ba ğlanacağı garanti edilmeden bu ki şinin bir mahkeme önünde hukuk davas ı açmas ına izin verilmesi yan ıltıcı olur. A İHM, Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının davac ılara tan ınan usule ili şkin güvenceleri -adil, aleni ve hızlı yarg ılama-, uyu şmazl ıklar ının nihai bir çözüme kavu şturulacağını garanti etmeksizin detayl ı olarak aç ıklamas ının anlams ız olacağına dikkat çekmektedir ( Kutic/H ırvatistan , 25). V.İNCELEME VE GEREKÇE 27. Mahkemenin 2/12/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 28. Başvurucular ın bir k ısm ı, bireysel ba şvuru harç ve masraflar ını karşılama imkânlar ının bulunmad ığını belirterek adli yard ım talebinde bulunmu şlard ır. 29. Adli yard ım talebinde bulunan ba şvurucular ın başvuru giderlerini karşılayabilecek ölçüde mal varl ıklar ının bulunmad ığı ve taleplerinin dayanaktan yoksu n olmad ığı anlaşılm ış olup 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 334. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı uyar ınca adli yard ım taleplerinin kabulü ile yarg ılama giderlerini ödemekten geçici olarak muaf tutulmalar ına karar verilmesi gerekir. B. Karar Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 30. Başvurucular haklar ında tesis edilen idari i şlemlerin iptali talebiyle açt ıklar ı davalar devam etmekteyken kamu görevinden ihraç edilmeleri sebebiyle davan ın esas ı hakk ında karar verilmedi ği gerekçeleriyle mahkemeye eri şim haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmüşlerdir. 31. Bakanl ık görüşünde; başvurucular ın açm ış olduğu iptal davas ı sıras ında bulunan menfaat ba ğının davan ın sonuna kadar bulunmas ı gerektiği, başvurucular ın kamu görevinden ihraç edilmesi ile bu menfaatin ortadan kalkt ığı ifade edilmi ştir. Bakanl ık; bu şartlarda davaya devam edilmesinin ba şvurucular aç ısından davan ın manevi haz boyutunda kalaca ğını, bu sebeple derece mahkemeleri taraf ından davan ın esas ına girilmeksizin verilen karar ın mahkemeye eri şim hakk ını ihlal etmedi ğini belirtmi ştir. 32. Başvurucular ın bir k ısm ının Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında davan ın devam ının sedace manevi hazla aç ıklanamayaca ğı, yarg ılama masraflar ının aleyhlerine hükmedildi ği, dava konusu idari i şlemler ile kamu görevinden ihraç edilme i şlemi aras ında illiyet ba ğının olmad ığı ve kamu görevine iade edilme ihtimallerinin bulundu ğu vurgulanm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/1833 Karar Tarihi : 2/12/2020 102. Değerlendirme 33. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucular taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular ın idari işlemlerin iptali talebiyle açt ıklar ı davalar ın kamu görevinden ihraç edilmeleri gerekçe gösterilerek esas ının incelenmeksizin reddedilmemesi gerekti ğine ilişkin iddialar ın adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden biri olan karar hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. a. Uygulanabilirlik Yönünden 34. Anayasa'n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 45. maddesinin (1) numaral ı fıkras ına göre Anayasa Mahkemesine yap ılan bir bireysel ba şvurunun esas ının incelenebilmesi için kamu gücü taraf ından müdahale edildi ği iddia edilen hakk ın Anayasa'da güvence alt ına al ınm ış olmas ının yan ı s ıra Sözleşme ve Türkiye'nin taraf oldu ğu ek protokollerinin kapsam ına da girmesi gerekir. Bir ba şka ifadeyle Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma alan ı dışında kalan bir hak ihlali iddias ını içeren ba şvurunun kabul edilebili r olduğuna karar verilmesi mümkün de ğildir ( Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 18). 35. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında; herkesin yarg ı organlar ına davac ı ve daval ı olarak ba şvurabilme, bunun do ğal sonucu olarak da iddiada bulunma, savunma ve adil yarg ılanma hakk ı güvence alt ına al ınm ıştır. 3/10/2001 tarihli ve 4709 say ılı Kanun'un Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ına adil yarg ılanma ibaresinin eklenmesine ili şkin 14. maddesinin gerekçesinde "değişiklikle Türkiye Cumhuriyeti'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınm ış olan adil yarg ılama hakk ı[nın] metne dahil" edildiği belirtilmiştir. Dolay ısıyla Anayasa'n ın 36. maddesine söz konusu ibarenin eklenmesinin amac ının Sözleşme'de düzenlenen adil yarg ılanma hakk ını anayasal güvence alt ına almak olduğu anlaşılmaktad ır (Yaşar Çoban [GK], B. No: 2014/6673, 25/7/2017, 54). Bu itibarla Anayasa'da güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının kapsam ve içeri ği belirlenirken Sözleşme'nin "Adil yarg ılanma hakk ı" kenar ba şlıklı 6. maddesinin ve buna ili şkin AİHM içtihad ının da gözönünde bulundurulmas ı gerekir ( Onurhan Solmaz , 22). 36. Anayasa Mahkemesi; Sözle şme'nin adil yarg ılanma hakk ını düzenleyen 6. maddesinde adil yarg ılanmaya ili şkin hak ve ilkelerin "medeni hak ve yükümlülükler ile ilgil i uyuşmazl ıklar ın" ve bir suç isnad ının esas ının karara ba ğlanmas ı esnas ında geçerli oldu ğunu belirterek hakk ın kapsam ının bu konularla s ınırland ırıldığını, hak arama hürriyetinin ihlal edildiği gerekçesiyle bireysel ba şvuruda bulunabilmek için ba şvurucunun ya medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili bir uyu şmazl ığın taraf ı olmas ı ya da ba şvurucuya yönelik bir suç isnad ı hakk ında karar verilmi ş olmas ı gerektiğini belirtmi ştir (Adnan Oktar, B. No: 2012/917, 16/4/2013, 21). 37. Anayasa Mahkemesi, Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının medeni hak ve yükümlülüklerin karara ba ğlanmas ıyla ilgili bir yarg ılama usulünde uygulanabilmesi için öncelikle ortada bir uyuşmazl ığın bulunmas ı gerektiğini belirterek A İHM ile benzer ilkeleri benimsemi ştir (İsmail Taşpınar, B. No: 2013/3912, 6/2/2014, 21). 38. Bireysel ba şvuruya konu olaylarda idari i şlemlerin iptali istemiyle aç ılan davalar ın başvurucular ın kamu görevinden ihraç edildiklerinden bahisle dava konular ının ortadan kalkt ığı gerekçesiyle davalar ın esas ının incelenmedi ği görülmektedir. Başvuru Numaras ı: 2018/1833 Karar Tarihi : 2/12/2020 1139. 2577 say ılı Kanun hükümlerine göre davan ın dava açmakta menfaati bulunmayan ki şi veya kişilerce aç ılmas ı durumunda davan ın ehliyetsiz ki şi/kişilerce aç ıldığı gerekçesiyle davan ın esas incelemesine geçilmeksizin usulden reddedilmesi öngörülmektedir. Yerleşik idari yarg ı içtihad ında, iptal davalar ının kabulü ve dinlenilebilmesi için aran ılan koşullardan birinin davac ının menfaatinin davaya konu i şlem ile ihlal edilmi ş olmas ı gerektiği kabul edilmektedir (bkz. 15). Bu itibarla davac ının menfaatini ihlal etmeyen idari işlemlerin esasen herhangi bir uyu şmazl ığa sebebiyet verme imkân ve kabiliyeti bulunmayan nitelikte i şlemler oldu ğu söylenebilir. 40. Buradaki as ıl meselenin davan ın aç ıldığı sırada ver olan menfaat ba ğının yarg ılaman ın sonuna kadar bulunmas ının gerekip gerekmedi ğidir. Hâl böyle olunca somut olayda bir uyu şmazl ığın bulunup bulunmad ığının ortaya konulmas ı, Sözleşme'nin 6. maddesinin uygulanabilirli ğinin tespiti bak ımından önem arz etmektedir. 41. Bir idari i şlemin davac ının menfaatini yarg ılaman ın sonuna kadar ihlal edip etmediğine ilişkin değerlendirmenin bu husustaki kanun hükmünü uygulayacak olan idari yarg ı mercii taraf ından tespit edilece ği aç ıktır. 42. Bununla birlikte ilgili kanun hükmünü uygulayan yarg ı merciinin idari i şlemin dava konusu edilemeyece ği yönünde bir tespit ve de ğerlendirmede bulunmu ş olmas ı tek başına ve her zaman ortada bir uyu şmazl ığın bulunmad ığı sonucuna ula şılmas ı için yeterli değildir. Bireysel ba şvuru kapsam ında yap ılan incelemelerde Sözle şme'nin 6. maddesinin uygulanabilirli ğinin tespiti için ayn ı mahiyetteki idari i şlemlere ili şkin olarak iç hukukt a kabul görmü ş bir uyuşmazl ık olgusu bulunup bulunmad ığının da değerlendirilmesi gerekir. Bu değerlendirmenin yap ılmas ında ise yerel mahkemelerce ayn ı mahiyetteki idari i şlemlerin dava konusu edilebilece ğinin kabul edilmesi ve bu tip i şlemlerden do ğan uyuşmazl ıklar ın esas ının incelenmesi önemli bir ölçüttür. Özellikle içtihat mahkemesi olan Dan ıştay ın yorum ve uygulamalar ının bu hususta belirleyici bir role sahip oldu ğu söylenebilir ( Ali Diren , B. No: 2015/13108, 18/4/2018, 42). 43. Bu ba ğlamda bir k ısım Dan ıştay içtihad ına (bkz. 21, 22) göre idari i şlemlerin kurulduklar ı tarih itibar ıyla yarg ısal denetime tabi tutulmalar ı gerektiği, idare hukukunun genel ilkelerine göre iptal davas ı aç ılabilmesi için davac ı ile dava konusu i şlem aras ında menfaat ili şkisinin varl ığının yeterli oldu ğu, ayr ıca dava konusu i şlemle menfaat ili şkisinin davan ın sonuçlanmas ına kadar devam etmesinin aranmad ığı değerlendirilerek bu nitelikteki işlemlerden do ğan uyuşmazl ıklar ın esas ının incelendi ği görülmektedir. Bir k ısım Dan ıştay içtihad ında ise (bkz. 20) menfaat ili şkisinin davan ın niteliği ve özelli ğine göre idari yarg ı mercilerince belirlenece ği ifade edilmi ştir. 44. Somut ba şvuruda ba şvurucular ın kamu görevinden ç ıkar ılmalar ına ilişkin işlemlere kar şı yarg ı yolunun aç ık olmas ı sebebiyle kamu görevine dönme ihtimallerinin varl ığı değerlendirildi ğinde iç hukukta en az ından savunulabilir bir biçimde dava konusu edilebilir oldu ğu ileri sürülebilecek bir uyu şmazl ığın bulundu ğu sonucuna var ılm ıştır. Bu nedenle ihlal iddialar ının konusunun Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma alan ının kapsam ında yer ald ığının kabulü gerekir. b. Kabul Edilebilirlik Yönünden 45. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan karar hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/1833 Karar Tarihi : 2/12/2020 12c. Esas Yönünden i. Genel İlkeler 46. Anayasa n ın 36. maddesinin ikinci f ıkras ında hiçbir mahkemenin görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaç ınamayaca ğı belirtilmi ştir. Bu ba ğlamda Anayasa'n ın 36. maddesinde düzenlenen adil yarg ılanma hakk ı, kişilere davan ın görüldü ğü mahkemeden uyuşmazl ığa ilişkin bir karar verilmesini isteme güvencesini de sa ğlar. Öte yanda n Sözleşme'yi yorumlayan A İHM de Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının mahkeme hakk ı şeklinde genel bir hakk ı düzenledi ğini kabul etmekte ve bu hakk ın karar hakk ını da içerdi ğini ifade etmektedir ( İbrahim Demiro ğlu, B. No: 2017/15698, 26/7/2019, 54). 47. Adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden biri olan mahkeme hakk ı; mahkemeye eri şim hakk ı, karar hakk ı ve karar ın icras ı haklar ını içerir. Karar hakk ı genel itibar ıyla mahkeme önüne getirilen uyu şmazl ığın karara ba ğlanmas ını isteme hakk ını ifade eder. Zira dava hakk ını kullanan bireyin as ıl amac ı davan ın sonunda, uyu şmazl ık konusu ettiği talebinin esas ıyla ilgili olarak bir karar elde edebilmektir. Bir ba şka ifadeyle dava sonucunda şayet bir karar elde edilemiyorsa dava açman ın da bir anlam ı kalmayacakt ır. Öte yandan karar hakk ı bireylerin sadece yarg ılama sonucunda şeklî anlamda bir karar elde etmelerini güvence alt ına almaz. Bu hak ayn ı zamanda dava konusu edilen uyu şmazl ığa ilişkin esasl ı taleplerin yarg ı merciince bir sonuca ba ğlanmas ını da gerektirir ( İbrahim Demiroğlu, 55). 48. Kuşkusuz söz konusu dava, yarg ılama usulü kurallar ı gereğince uyuşmazl ığın esas ının incelenemedi ği birtak ım kararlarla da neticelenmi ş olabilir (dü şme/aç ılmam ış say ılma/karar verilmesine yer olmad ığı/süre aşımı vb.). Bu durum kural olarak karar hakk ı yönünden bir sorun te şkil etmez. Zira söz konusu hakk ın sağlad ığı güvence bakımından önemli olan husus; aç ıldığı sırada davan ın -usule ili şkin sorunlar hariç- uyuşmazl ığın esas ını çözüme kavu şturma potansiyeline sahip, bir ba şka ifadeyle dava aç ılmas ındaki as ıl amac ı gerçekleştirmeye elveri şli olmas ıdır. Ancak bu nitelikleri ta şıyan bir davada yarg ılaman ın henüz devam etti ği bir süreçte taraflardan birinin aleyhine olacak ve yarg ı merciini n uyuşmazl ık konusu talep hakk ında karar vermesini engelleyecek şekilde davay ı ortadan kald ıran ya da davan ın incelenmesini durdurarak karara ba ğlanmas ına mâni olan yasalar çıkar ılmas ı karar hakk ının ihlaline yol açabilir ( İbrahim Demiro ğlu, 56). ii.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 49. Başvurucular ın haklar ında tesis edilen i şlemlerin iptali talebiyle açt ıklar ı davalarda derece mahkemeleri taraf ından başvurucular ın kamu görevinden ihraç edilmi ş olduklar ı gerekçesiyle davan ın esas ı incelenmemi ştir. 50. Yukar ıda yer verilen Dan ıştay içtihatlar ında ( 21, 23) ortaya konuldu ğu üzere iptal davalar ının ilk inceleme a şamas ında kabul edilebilirlikleri için ba şka bir deyi şle davan ın esas ının incelenebilmesi için 2577 say ılı Kanun kapsam ında aranan menfaat şart ının davan ın açıldığı sırada bulunmas ı yeterli olmakta, menfaatin davan ın sonuna kadar devam etmesi aranmamaktad ır. An ılan içtihatlardaki yakla şımın kamu görevlileri hakk ında tesis edilen işlemler hakk ında aç ılan davalar ın yarg ılama s ıras ında kamu görevlisi statülerinin herhangi bir nedenle sona ermesi durumunda dahi idari i şlemle olan menfaat ba ğının ortadan kalkmayaca ğı yönünde oldu ğu görülmektedir. Böylece al ınacak yeni bir idari kararla Başvuru Numaras ı: 2018/1833 Karar Tarihi : 2/12/2020 13davac ının iptalini istedi ği işlemle ilişkisini kesmek suretiyle dava konusu i şlemin yarg ı denetimi d ışına ç ıkar ılmas ı engellenmi ş olacakt ır. Buna göre Dan ıştay ın söz konus u içtihatlar ındaki ç ıkar ımın dava şart ı olarak kabul edilen menfaat ihlali yorumundan hareketle dava konusu edilebilirli ğinin tespitinde kamu yarar ı ile bireyin menfaatleri aras ındaki adil dengeyi gözeten, objektif ve hukuken kabul edilebilir ölçütler içerdi ği görülmektedir. 51. An ılan içtihattaki yakla şımın öz itibar ıyla statü hukukuna göre çal ışan kam u görevlilerinin kamu personel hukuku kapsam ında haklar ında tesis edilen idari i şlemlerin onlar ın aktif meslek ya şamlar ı haricinde maddi ve manevi varl ıklar ı üzerinde de birtak ım etki ve sonuçlar gösterebilmesi, öte yandan meri mevzuat ın emeklilik/istifa/ihraç vb. sebeplerle kaybedilen kamu görevlili ği statüsünün belirli ko şullar alt ında yeniden kazan ılmas ına imkân sağlamas ı karşısında böyle bir durumda idari i şlemin kişi üzerinde etkilerini devam ettirecek olmas ı gibi gerekçelere dayand ığı anlaşılmaktad ır (Levent Tütüncü , B. No: 2015/3690, 18/7/2018, 59). 52. Dan ıştay içtihad ında benimsenen bu yakla şıma göre somut olayda başvurucular ın Olağanüstü Hal İşlemlerini İnceleme Komisyonuna (OHAL Komisyonu) başvurabilece ği, OHAL Komisyonu kararlar ına karşı yarg ı yolunun aç ık olduğu tespit edilmiştir. Bu durumda ba şvurucular ın yeniden kamu görevlili ği statüsünü kazanabilece ği ihtimalinde dava konusu idari i şlemlerin ba şvurucular üzerinde bir etkisinin bulunmayaca ğı söylenemez. Bu itibarla idari i şlemlerin iptali talebiyle aç ılan davalar ın yarg ılamalar ı davam ederken ba şvurucular ın kamu görevinden ihraç edilmelerinin davaya konu idari i şlemler ile ihlal edilen menfaatlerinin ortadan kalkmad ığı, bu durumda davalar ın esas ının incelenmesi gerektiği değerlendirilmektedir. 53. Bireysel ba şvuruya konu derece mahkemeleri karar ında ise Dan ıştay içtihad ında belirtilen ölçütler kapsam ında herhangi bir irdelemeye gidilmeksizin salt kamu görevinden ihraç edilme sebebiyle davan ın konusunun ortadan kalkt ığı yönünde şekilci bir yakla şımla hareket edilerek davalar ın esas ının incelenmedi ği, başka bir deyi şle davalara konu idar i işlemlerin esas ı hakk ında karar verilmedi ği görülmektedir. 54. Derece mahkemelerinin somut olayda davan ın esas ının incelenebilmesine ili şkin değerlendirmeleri konusunda 2577 say ılı Kanun'da düzenlenen usul kurallar ının uygulanmas ıyla ilgili bu şekilci yorumlar ının başvurucular ın hukuksal durumunu etkileyen idari işlemlerden do ğan uyuşmazl ıklar hakk ında karar verilmemesi sebebiyle başvuruculara ağır bir külfet yükledi ği, bu sebeple ba şvurucular ın karar hakk ının ihlal edildi ği değerlendirilmi ştir. 55. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucular ın Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki karar hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. Diğer Hak İhlal İddialar 1. Başvurucular ın İddialar ı 56. Başvurucular, ba şvuruya konu davan ın esas ına yönelik olmak üzere anayasal haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü şlerdir. Başvuru Numaras ı: 2018/1833 Karar Tarihi : 2/12/2020 142. Değerlendirme 57. Başvurucular ın mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılarak uyuşmazl ık hakk ında yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar örne ğinin ilgili yarg ı merciine gönderilmesine karar verilmi ş olduğundan (bkz. 55) ba şvurucular ın diğer anayasal haklar ının ihlal edildi ği yönündeki iddialar ının kabul edilebilirlik ve esas aç ısından ayr ıca değerlendirilmesine gerek görülmemi ştir. D. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 58. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 59. Başvurucular ihlalin tespit edilmesini istemi ş ve tazminat talebinde bulunmuşlard ır. 60. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018). karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 61. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 62. İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı f ıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 79. maddesinin (1) numaral ı f ıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden Başvuru Numaras ı: 2018/1833 Karar Tarihi : 2/12/2020 15yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlali n sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 63. İncelenen ba şvuruda karar hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme kararlar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 64. Bu durumda karar hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı f ıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmas ı için ekli tablonun (D) sütununda belirtilen derece mahkemelerine gönderilmesine kara r verilmesi gerekmektedir. 65.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. 66. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL ba şvuru harc ı ile 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ekli listede belirtilen başvuruculardan Serdar Batur, Yüksel Aslan Acer, Engin Aygün, Abdullatif Ucaman, Tefik Kandemir ve Zelal Bilgin'e ayr ı ayr ı, Ömer Furuk Gürbüz ile Egitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ına müştereken, Haki Akda ğ ile Egitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ına müştereken, 294,70 TL ba şvuru harc ından oluşan yarg ılama giderinin Hilmi U ğur, Zülkü f Güneş ve Fatih I şıktaş'a ayr ı ayr ı, 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderinin Beyaz ıt Yaşar Seyhan, Musab Karaba ş ve Süleyman Solmaz'a ayr ı ayr ı, 589,4 TL ba şvuru harc ı ile 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.189,4 TL yarg ılama giderinin ayn ı avukat ile tamsil edilen ba şvuruculardan Serkan Yavuz ile Mehmet Emin Çak ıcı'ya müştereken ödenmesi gerekmektedir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Gizlilik talebinde bulunan ba şvurucular ın taleplerinin REDD İNE, B. Adli yard ım talebinde bulunan ba şvurucular ın taleplerinin KABULÜNE, C. Karar hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2018/1833 Karar Tarihi : 2/12/2020 16D. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki karar hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, E. Karar ın bir örne ğinin karar hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ı için ekli tablonun (D) sütununda belirtilen derece mahkemelerine GÖNDER İLMESİNE, F. Başvurucular ın tazminat taleplerinin REDD İNE, G. 294,70 TL ba şvuru harc ı ile 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ekli listede belirtilen ba şvuruculardan Serdar Batur, Yüksel Aslan Acer, Engin Aygün, Abdullatif Ucaman, Tefik Kandemir ve Zelal Bilgin'e AYRI AYRI, Ömer Furuk Gürbüz ile Egitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ına MÜŞTEREKEN, Haki Akda ğ ile Egitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ına MÜŞTEREKEN, 294,70 TL başvuru harc ından oluşan yarg ılama giderinin Hilmi U ğur, Zülküf Güne ş ve Fatih I şı ktaş'a AYRI AYRI, 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderinin Beyaz ıt Yaşar Seyhan, Musab Karaba ş ve Süleyman Solmaz'a AYRI AYRI, 589,4 TL ba şvuru harc ı ile 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.189,4 TL yarg ılama giderinin ayn ı avukat ile tamsil edilen ba şvuruculardan Serkan Yavuz ile Mehmet Emin Çak ıcı'ya MÜŞTEREKEN ÖDENMES İNE, H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 2/12/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Y ıldız SEFERİNOĞLU