TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ADEM BOZKURT VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/16600) Karar Tarihi: 19/1/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/16600 Karar Tarihi : 19/1/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Fatma Burcu NACAR YÜCE Başvurucular : Adem BOZKURT ve di ğerleri (ekli tablonun (C) sütunu) Vekili : Bkz. ekli tablonun (F) sütunu I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. B
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ADEM BOZKURT VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/16600) Karar Tarihi: 19/1/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/16600 Karar Tarihi : 19/1/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Fatma Burcu NACAR YÜCE Başvurucular : Adem BOZKURT ve di ğerleri (ekli tablonun (C) sütunu) Vekili : Bkz. ekli tablonun (F) sütunu I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza infaz kurumu disiplin kurulu karar ına karşı yap ılan şikâyetlerin infaz hâkimli ği taraf ından kabul edilmesi üzerine ilgili Cumhuriyet ba şsavc ılığınca yap ılan itirazlar ın başvuruculara bildirilmemesi ve yeterli bir gerekçe gösterilmeden itiraz ın kabu l edilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurular muhtelif tarihlerde yap ılm ıştır. 3. Başvurular, ba şvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinde n sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Konular ının ayn ı olmas ı nedeniyle ekli tablonun (B) sütununda numaralar ı belirtilen ba şvuru dosyalar ının ayn ı tablonun (1) numaral ı sat ırında yer alan 2019/16600 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı ile birleştirilmesine ve incelemenin bu dosya üzerinden yap ılmas ına karar verilmi ştir. 7. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, bir k ısım başvurucu yönünden görü şünü bildirmi ştir. 8. Başvuruculardan bir k ısm ı, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2019/16600 Karar Tarihi : 19/1/2023 3III. OLAY VE OLGULAR 9. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 10. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: 11. Olaylar s ıras ında başvurucular PKK terör örgütüne üye olmaktan hükümlü olarak Manisa T Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumunda (Manisa İnfaz Kurumu) tutulmaktad ır. 12. Manisa İnfaz Kurumunda tutulan ba şvurucular ın çeşitli tarihlerde yap ılan say ımlar s ıras ında say ım için aya ğa kalkmad ıklar ı, bulunduklar ı alanda durmakta direndikleri, say ım yap ılmas ına engel olmaya çal ıştıklar ı, slogan att ıklar ı iddialar ıyla haklar ında disiplin soru şturmalar ı yap ılm ıştır. Soruşturmalar sonucunda Disiplin Kurulu taraf ından muhtelif tarihlerde ba şvuruculara 13/12/2004 tarihli ve 5275 say ılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ındaki Kanun'da düzenlenen haberleşme veya ileti şim araçlar ından yoksun b ırakma veya k ısıtlama, ziyaretçi kabulünden yoksun b ırakma, muhteli f sürelerle hücreye koyma gibi muhtelif disiplin cezalar ı verilmiştir. 13. Başvurucular disiplin cezalar ına karşı İnfaz Hâkimli ğine şikâyet başvurusunda bulunmuştur. Cumhuriyet savc ılar ı çeşitli tarihlerde dosyalara yaz ılı görüş vermişlerdir. Söz konusu yaz ılı görüşlerde özetle itiraz konusu disiplin cezalar ının usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle itirazlar ın reddini, disiplin cezalar ının onaylanmas ını talep etmi şlerdir. İnfaz Hâkimli ği başvurucular ın taleplerini kabul ederek disiplin cezalar ının iptaline kara r vermiştir. 14. Cumhuriyet savc ılar ı Disiplin Kurulu kararlar ının hukuka uygun oldu ğunu belirterek İnfaz Hâkimli ğinin iptal karar ına karşı itiraz yoluna ba şvurmuştur. İtiraz dilekçeleri başvuruculara tebli ğ edilmemi ştir. 15. Cumhuriyet savc ılar ı itirazlar ında özetle hükümlülerin/tutuklular ın söz konus u tarihlerde Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlü ğünün 7/8/2018 tarihli yaz ısı gereği say ımlar ın belli bir nizamda ve ayakta görülecek şekilde al ınmas ına ayk ırı bir şekilde oturarak say ım vermek istedikleri, Kurumun her defas ında ayn ı eylem ile kar şılaştığı ve Genel Müdürlü ğün yaz ısına istinaden aya ğa kald ırma işlemlerinin yap ıldığı, söz konusu eylemin aktif bir şekilde görevi yapt ırmamak için direnme suçunu olu şturmad ığı ancak herhangi bir eylemin ceza hukuku anlam ında suç te şkil etmese bile idare hukuku anlam ında disiplin cezas ına yönelik bir eylem te şkil edebilece ği, bu hâliyle eylemin idari tedbirlere açıkça ayk ırı olduğu ve disiplin cezas ını gerektirdi ğine kuşku bulunmad ığı ileri sürülmü ştür. 16.İtirazlar ı değerlendiren Manisa 1. A ğır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) Cumhuriyet savc ılar ının itirazlar ının kabulüne, Ceza İnfaz Kurumu Disiplin Kurulu Başkanl ıklar ının kararlar ının onanmas ına karar vermi ştir. 17. Kararlarda, aç ık bir gerekçe belirtilmeksizin " İncelenen dosya içeri ğine göre, itiraz eden Manisa C. Savc ısının itiraz dilekçesinde belirtmi ş olduğu hususlar yerinde olmakla, usul ve yasaya uygun bulunmayan Manisa İnfaz Hakimli ğinin ... tarih ve .. say ılı ilam ının kald ırılmas ına, vaki itiraz ın kabulüne dair a şağıdaki karar kurulmu ştur." ifadesine yer verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/16600 Karar Tarihi : 19/1/2023 418. Ağır Ceza Mahkemesi yaln ızca İnfaz Hâkimli ğinin E.2019/660 ve 2019/662 D. İş say ılı dosyalar ında ayr ı ve aç ık bir gerekçe belirtmi ştir. Gerekçede; Yarg ıtay kararlar ına dayan ılarak hükümlü ve tutuklular ın say ım yap ılış şeklinin kurum güvenli ğini tehlikeye düşürmeyecek biçimde idare taraf ından belirlenece ğinin kabulünün gerekti ği, somut olayda da hükümlü ve tutuklular ın say ım yap ılış şekline kar şı çıkarak say ımlarda aya ğa kalkmay ıp say ım düzenine uymad ıklar ının anlaşılmas ı nedeniyle karar ın usul ve yasaya uygun oldu ğu belirtilmiştir. 19. Nihai kararlar ın tebliğinin ard ından başvurucular, süresinde bireysel ba şvuruda bulunmuştur. IV.İLGİLİ HUKUK 20.İlgili hukuk için bkz. İnan Gök , B. No: 2018/1936, 28/1/2021, 20-31. V.İNCELEME VE GEREKÇE 21. Anayasa Mahkemesinin 19/1/2023 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Tüm Ba şvurucular Yönünden Silahlar ın Eşitliği ve Çeli şmeli Yarg ılama İlkelerinin İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 22. Başvurucular; hükümlü olarak bulunduklar ı Ceza İnfaz Kurumunda ald ıklar ı disiplin cezalar ına itirazlar ı üzerine İnfaz Hâkimliklerinin itirazlar ın kabulüne ve disiplin cezalar ının iptaline karar verdi ğini, bu kararlara kar şı Cumhuriyet savc ılar ının itiraz etti ğini, anılan itirazlar ın kendilerine tebli ğ edilmeden Mahkemelerce verilen iptal kararlar ı kald ırılarak disiplin cezalar ının onand ığını ve kararlar ın bu şekilde kesinle ştiğini belirterek silahlar ın eşitliği ilkesinin ihlal edildi ğini iddia etmi şlerdir. 23. Bir k ısım başvurucu için bildirilen görü şlerde Bakanl ık; Mahkemenin evrak içeriğine ve karardaki gerekçeye göre Disiplin Kurullar ının karar ında usul ve yasaya ayk ırılık bulunmad ığını, hukukun uygulanmas ı ve yorumlanmas ının mahkemelerin resen gözetece ği bir husus oldu ğunu, disiplin cezalar ına yap ılan itiraz incelemesinde disiplin cezalar ının şartlar ının oluşup oluşmad ığını belirlemenin hâkimin takdir yetkisi kapsam ında kald ığını vurgulam ıştır. 24. Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunan bir k ısım başvurucu, bireysel ba şvuru dilekçelerindeki iddialar ını tekrarlam ıştır. 2. Değerlendirme 25. Anayasa n ın Hak arama hürriyeti kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci fıkras ı şöyledir: Herkes, me şrû vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. Başvuru Numaras ı: 2019/16600 Karar Tarihi : 19/1/2023 526. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucular taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular ın iddialar ı adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkeleri yönünden incelenmi ştir. 27. Mevcut ba şvuru kapsam ında başvurucular hakk ında başlatılan disiplin soruşturmalar ına istinaden hücreye koyma, haberle şme veya ileti şim araçlar ından ve ziyaretçi kabulünden yoksun b ırak ılmas ı cezalar ı verildiği ve bu cezalara kar şı yap ılan şikâyetler sonucunda İnfaz Hâkimliklerinin ba şvurucular hakk ında tesis edilen bu cezalar ı hukuka uygun bulmayarak kald ırdığı anlaşılm ıştır. Bununla birlikte Cumhuriyet savc ılar ının itiraz ı üzerine A ğır Ceza Mahkemesi itirazlar ın kabulüne kesin olarak karar vermi ştir. Başvurucular, itiraz ın ne oldu ğunu bilmedi ğinden ve itiraz dilekçelerinin kendilerine gönderilmedi ğinden yak ınmaktad ır. 28. Anayasa Mahkemesi, ceza infaz kurumu disiplin kurulu karar ına karşı yap ılan şikâyet ile ilgili benzer iddialarla yap ılan bir ba şvuruyu İnan Gök karar ında değerlendirmi ştir. Söz konusu kararda; ba şvurucular lehine verilen infaz hâkimli ği karar ına karşı Cumhuriyet savc ısı taraf ından yap ılan itirazda savc ının itiraz dilekçesinin hükümlülere tebli ğ edilmeyip hükümlülerin itiraza kar şı beyanlar ı al ınmadan disiplin cezas ının iptaline ili şkin infaz hâkimliği karar ının kald ırılmas ı nedeniyle ba şvurucular ın iddia makam ına karşı önemli ölçüde dezavantajl ı duruma dü şürüldüğü, bu durumun yarg ılamay ı bir bütün hâlinde adil olmaktan ç ıkard ığı belirtilerek silahlar ın eşitliği ilkesinin ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır (İnan Gök, 49-53). Somut olayda da an ılan kararda belirtilen ilkelerden ve ula şılan sonuçtan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 29. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerinin ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir. B. Birle ştirilen 2019/16941 Numaral ı Başvurucu Ahmet Ye şil Başvurusu Yönünden 1. Başvurucunun İddialar ı 30. Başvurucu; itiraz merciinin karar ında aç ıklanan bir gerekçe olmad ığını, yasal zorunluluk olmas ına rağmen hiçbir gerekçe belirtilmemesinin hak ihlali oldu ğunu ifade etmiştir. 2. Değerlendirme 31. Anayasa n ın 141. maddesinin üçüncü f ıkras ı şöyledir: Bütün mahkemelerin her türlü kararlar ı gerekçeli olarak yaz ılır. 32. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , 16). Ba şvurucunun iddialar ı adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli kara r hakk ı yönünden incelenmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/16600 Karar Tarihi : 19/1/2023 633. Anayasa Mahkemesi, benzer iddialarla yap ılan bir ba şvuruyu yine İnan Gö k karar ında değerlendirmi ştir. Söz konusu kararda; hücre cezas ının kald ırılmas ına ilişkin infaz hâkimliği karar ını inceleyen itiraz merciinin, Cumhuriyet savc ısının itiraz ını kabul ederek başvurucunun şikâyetini kesin olarak reddederken gerekçe gösterme yükümlülü ğünden mua f olmad ığı vurgulanm ıştır. Kararda, merci karar ında şikâyetin kabul edilmesine ili şkin infaz hâkimliği karar ında yer alan gerekçelerin neden hukuka uygun olmad ığının aç ıklanmad ığı, dolay ısıyla infaz hâkimli ği karar ı karşısında hükme ula şmay ı sağlayan sebepler ve sonuca götüren nedensellik kurgusu de ğerlendirmelerinin yeterli aç ıklıkta yap ılmad ığı ifade edilmiştir. Sonuç olarak kararda, gerek hükmün dayana ğını oluşturan gerekçeli karar ın gerekse dosyan ın incelenmesinde an ılan kabul gerekçesinin adalet gereksinimini giderece k ölçü ve nitelikte, yeterli ve ilgili oldu ğunun söylenemeyece ği belirtilerek gerekçeli kara r hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır (İnan Gök, 64-66). Somut olayda da an ılan kararlarda yer alan ilkelerden ve ula şılan sonuçtan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 34. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. Birle ştirilen 2019/19054 Numaral ı Başvurucu Adem Bozkurt Ba şvurusu Yönünden 35. Başvurucu; itiraz merciinin karar ında aç ıklanan bir gerekçe olmad ığını, yasal zorunluluk olmas ına rağmen hiçbir gerekçe belirtilmemesinin hak ihlali oldu ğunu belirtmi ştir. 36. Abdullah Topçu (B. No: 2014/8868, 19/4/2017, 75, 76) karar ı doğrultusunda Manisa 1. A ğır Ceza Mahkemesince yap ılan aç ık yarg ılama sonunda taraflar ın davan ın sonucuna etkili olabilecek tüm iddia ve savunmalar ının tart ışıldığı kararda hükme ula şılmas ı için yeterli gerekçe bulundu ğu anlaşıldığından başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir (bkz. 18). D. Diğer İhlal İddialar ı Yönünden 37. Başvurucular; verilen disiplin cezalar ı nedeniyle ko şullu sal ıverilme süresinin etkilendiğini, masumiyet karinesinin, suçta ve cezada kanunilik ilkesinin, adil yarg ılanma hakk ının, işkence ve kötü muamele yasa ğının, haberle şme hürriyetinin, ki şi özgürlüğü ve güvenliği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerinin ve gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine karar verildi ğinden başvurucular ın diğer şikâyetleri hakk ında kabul edilebilirlik ve esas yönünden ayr ıca bir inceleme yap ılmas ına gerek görülmemi ştir. E. Giderim Yönünden 38. Tespit edilen ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına ilişkin usul ve esaslar 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinde yer almaktad ır. 39. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini Başvuru Numaras ı: 2019/16600 Karar Tarihi : 19/1/2023 7başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 40. Öte yandan ihlalin niteli ğine göre yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından başvurucular ın tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Talepte bulunan ba şvurucular ın adli yard ım taleplerinin KABULÜNE, B. 1. Adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerinin ihlal edildi ğ ine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. 2019/16941 numaral ı bireysel ba şvuru yönünden gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, 3. 2019/19054 numaral ı bireysel ba şvuru yönünden gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDU ĞUNA, C. 1. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının güvencelerinden olan silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerinin İHLAL ED İLDİĞİNE, 2. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ının 2019/16941 numaral ı bireysel ba şvuru yönünden İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Karar ın bir örne ğinin adil yarg ılanma hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ı amac ıyla ekli tabloda (D) sütununda numaralar ı belirtilen Manisa 1. A ğır Ceza Mahkemesine iletilmesi için Manisa İnfaz Hâkimliğine GÖNDER İLMESİNE, E. Başvurucular ın tazminat talebinin REDDİNE, F. Ekli tabloda gösterildi ği şekilde harç ve vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderlerinin ba şvuruculara ÖDENMES İNE, G. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2019/16600 Karar Tarihi : 19/1/2023 8H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 19/1/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.