TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR İSMAİL REÇBER BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2021/7616) Karar Tarihi: 7/6/2023 Başvuru Numaras ı: 2021/7616 Karar Tarihi : 7/6/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Mehmet AKTEPE Başvurucu : İsmail REÇBER I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, isnad ın niteliğinin değiştiğinin san ığa (başvurucuya) bildirilmemesi nedeniyle isnad ı (suçlamay ı) öğrenm
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR İSMAİL REÇBER BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2021/7616) Karar Tarihi: 7/6/2023 Başvuru Numaras ı: 2021/7616 Karar Tarihi : 7/6/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Mehmet AKTEPE Başvurucu : İsmail REÇBER I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, isnad ın niteliğinin değiştiğinin san ığa (başvurucuya) bildirilmemesi nedeniyle isnad ı (suçlamay ı) öğrenme hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. 2. Ereğli (Konya) Cumhuriyet Ba şsavc ılığının 7/2/2020 tarihli iddianamesiyle icra müdürü olan ba şvurucu hakk ında zincirleme şekilde rü şvet ald ığından bahisle 26/9/2004 tarihli ve 5237 say ılı Türk Ceza Kanunu'nun 252. maddesinin (1) ve (2) numaral ı fıkralar ı ile ayn ı Kanun'un 43. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı uyar ınca cezaland ırılmas ı talebiyle kam u davas ı aç ılm ıştır. 3.İddianamede; ba şvurucunun birtak ım isteklerinin şüpheli M.E.H. arac ılığıyla diğer şüpheli M.K. taraf ından gerçekle ştirildiği, buna kar şılık olarak da şüpheli M.K.n ın işletmesinin borçlu oldu ğu icra dosyalar ında icra müdürü olan ba şvurucunun icra ve haciz işlemleri yap ılmadan bir dan ışman gibi şüpheli M.K.ya yol gösterdi ği, M.K. hakk ında yap ılacak hacizleri engelledi ği, M.K.ya borcundan kurtulmas ı amac ıyla icra dosyalar ında süre kazand ırıp kolayl ık sağlayarak menfaat temin ettirdi ği, böylece ba şvurucu ile şüpheli M.K. aras ında şüpheli M.E.H. arac ı kullan ılarak rüşvet ilişkisinin gerçekle ştiği anlat ılarak başvurucunun rü şvet alma suçunu i şlediği iddia edilmi ştir. 4. Başvurucu; Ere ğli (Konya) A ğır Ceza Mahkemesince (Mahkeme) yürütülen duruşman ın 10/7/2020 tarihli ilk celsesinde müdafiinin de haz ır bulunmas ıyla savunmas ını yapm ış ve beraatini talep etmi ştir. 5. Yarg ılaman ın 25/9/2020 tarihli ikinci celsesinde iddia makam ınca esas hakk ında mütalaa sunulmu ştur. Mütalaada ba şvurucunun zincirleme şekilde rü şvet alma suçunu işlediği gerekçesiyle cezaland ırılmas ı talep edilmi ştir. Başvurucu müdafii, mütalaaya karşı beyanda bulunmak üzere süre talebinde bulunmu ştur. Mahkeme, ba şvurucu müdafiinin süre talebinin kabulü ile duru şman ın 20/11/2020 tarihine ertelenmesine karar vermi ştir. Başvuru Numaras ı: 2021/7616 Karar Tarihi : 7/6/2023 36. 20/11/2020 tarihli son celsede Mahkeme, ba şvurucuya isnat edilen rü şvet alma suçunun vas ıf ve mahiyet de ğişikliğine uğray ıp görevi kötüye kullanma suçuna dönüştüğü gerekçesiyle 5237 say ılı Kanun'un 257. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı ile ayn ı Kanun'un 43. maddesi uyar ınca neticeten ba şvurucunun 1 y ıl 15 ay hapis cezas ı ile cezaland ırılmas ına karar vermi ştir. 7. Başvurucu, söz konusu karara kar şı istinaf kanun yoluna müracaat etmi ştir. Başvurucu 11/12/2020 tarihli gerekçeli istinaf dilekçesinde; iddianamede kendisine isnat edilen suç rü şvet alma olmas ına rağmen Mahkemenin iddianamede yer almayan görevi kötüye kullanma suçundan ek savunma hakk ı tan ımaks ızın mahkûmiyet hükmü kurdu ğunu ifade etmi ştir. 8. An ılan hüküm, Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Ceza Dairesinin (Bölge Adliye Mahkemesi) 1/2/2021 tarihli istinaf ba şvurusunun esastan reddi karar ıyla kesinleşmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: " ... vicdani kan ının oluştuğu duruşma sürecini yans ıtan tutanaklar, toplanan deliller , gerekçe içeri ği ve tüm dosya kapsam ına göre, verilen kararda usul ve yasaya ayk ırı herhangi bir hususun bulunmad ığı, san ıklar ile ilgili hükme esas al ınan tüm delillerin hukuka uygun olarak elde edildi ğinin belirlendi ği, aşamalarda ileri sürülen iddia ve savunmalar ın istinaf denetimini sa ğlayacak biçimde eksiksiz olarak sergilendi ği, savunmalar ın inand ırıcı gerekçelerle reddedildi ği, özleri de ğiştirilmeksizin tart ışıldığı, cezay ı azalt ıcı sebebin niteli ğinin takdir k ılındığı, vicdani kan ının kesin, tutarl ı ve çelişmeyen verilere dayand ırıldığı, eylemlerin do ğru olarak nitelendirildi ği ve kanunda öngörülen suç tipine uydu ğu, yapt ırımlar ın kanuni ba ğlamda şahsileştirilmek suretiyle uyguland ığı, incelenen dosyaya göre istinaf ba şvurusunda bulunan san ık İsmail Reçber ve san ık [M.K.] ile [M.E.H.] müdafinin ileri sürdü ğü nedenler yerinde görülmemi ş olmakla, istinaf başvurusunun CMK'n ın 280/1-a maddesi uyar ınca ayr ı ayr ı esastan reddine ..." 9. Başvurucu, gerekçeli istinaf dilekçesinde -di ğerlerinin yan ı sıra- iddianame rüşvet alma suçundan düzenlenmesine, yarg ılaman ın da ayn ı suçtan yürütülmesine ra ğmen kendisine ek savunma hakk ı tan ınmadan at ılı suçun vasf ının görevi kötüye kullanma olarak değiştirilmesi nedeniyle savunma hakk ının k ısıtland ığını belirtmiştir. 10. Komisyon; adli yard ım talebinin kabulüne, suçu (isnad ı) öğrenme hakk ı ve gerekçeli karar hakk ı dışındaki şikâyetlerin kabul edilemez oldu ğuna, an ılan ilkelere ili şkin şikâyetin kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. II. DEĞERLEND İRME 11. Başvurucu; rü şvet alma suçundan cezaland ırılmas ı talebiyle hakk ında dav a açıldığını, yarg ılama neticesinde ise farkl ı bir suçtan ceza verildi ğini, isnat edilen suçun niteliği değişmesine ra ğmen ek savunmas ının da al ınmad ığını belirterek savunma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 12. Bakanl ık görüşünde; ba şvurucu hakk ında rüşvet alma suçundan iddianame tanzim edilmesine ra ğmen yarg ılama neticesinde Mahkemenin rü şvet alma suçunun vas ıf ve mahiyet de ğişikliğine uğray ıp görevi kötüye kullanma suçuna dönü ştüğü ifade edilmi ştir. Somut olayda 5271 say ılı Kanun'un "Suçun niteli ğinin değişmesi" kenar ba şlıklı 226. Başvuru Numaras ı: 2021/7616 Karar Tarihi : 7/6/2023 4maddesi ile Anayasa Mahkemesinin Ali Kemal Tekin (B. No: 2014/875, 2/2/2017) karar ında yer alan tespit ve de ğerlendirmelerin dikkate al ınmas ı gerektiğini belirtmi ştir. 13. Başvurucu; Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında mahkûmiyet hükmünde kabul edilen suçun iddianamede yer alan suçtan daha az cezay ı gerektirmesi durumunda dahi kendisine ek savunma hakk ının tan ınmas ı gerektiğini, iddianamenin kabulüyle dava açıldıktan sonra suçun niteli ğinde değişiklik oldu ğundan dolay ı ek savunma hakk ı tan ınmadan hüküm kurulamayaca ğını vurgulayarak ba şvuru dilekçesindeki iddialar ını yinelemiştir. 14. Başvurucunun iddialar ı, savunma için gerekli zaman ve kolayl ıklara sahip olma hakk ıyla bağlant ılı olarak isnad ı (suçlamay ı) öğrenme hakk ı kapsam ında değerlendirilmi ştir. 15. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan başvuruda, isnad ı (suçlamay ı) öğrenme hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 16. Anayasa Mahkemesi, Ali Kemal Tekin karar ında isnad ı öğrenme hakk ı ile ilgili ilkeleri belirlemi ştir. Anayasa Mahkemesi bu kararda yarg ılama s ıras ında fiilin hukuki niteliğinin değişmesi durumunda san ığın bu değişiklikten haberdar edilmesi gerekti ğini, böylelikle silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerine uygun olarak yarg ılaman ın adilliğinin sağlanm ış olacağını ifade etmi ştir. An ılan kararda isnad ı öğrenme hakk ının savunma için gerekli zaman ve kolayl ıklara sahip olma hakk ı ile de ili şkili oldu ğu vurgulanarak suçun hukuki niteli ğinin değişmesi hâlinde savunman ın yeniden haz ırlanmas ı için san ığa gerekli zaman ve kolayl ıklar ın sağlanmas ı gerekliliğinin alt ı çizilmiştir. Anayasa Mahkemesince belirtilen bu anayasal gereklilikler ayr ıca usul kurallar ında da somutlaştırılarak 5271 say ılı Kanun un 226. maddesinde de düzenlenmi ştir (Ali Kemal Tekin, 43-46). 17. Ereğli (Konya) Cumhuriyet Ba şsavc ılığının iddianamesiyle ba şvurucu hakk ında zincirleme şekilde rüşvet alma suçundan cezaland ırılmas ı talebiyle kamu davas ı aç ılm ıştır. Mahkeme ba şvurucunun görevi kötüye kullanma suçunu i şlediği gerekçesiyle cezaland ırılmas ına karar vermi ştir. Yarg ılamaya konu fiilin hukuki niteli ği değişmesine karşın başvurucu bu de ğişiklikten haberdar edilmemi ş, ek savunmas ını haz ırlamas ı için süre verilmemi ştir. 18. Başvurucu, isnad ın niteliğinin değişmesinden önce haberdar edilip savunmas ı alınmadan iddianamede gösterilmeyen görevi kötüye kullanma suçundan cezaland ırılm ıştır. Bölge Adliye Mahkemesi, san ığın ek savunmas ı al ınmadan farkl ı bir ceza hükmü gere ğince cezaland ırılmas ına ilişkin iddias ını karar ında karşılamadan istinaf talebinin reddine kara r vermiştir. 19. Somut olayda iddianameye konu isnat rü şvet alma olmas ına rağmen başvurucu görevi kötüye kullanma suçunu işlediği kabulüyle cezaland ırılm ıştır. 5237 say ılı Kanun'un 252. maddesinin (1) ve (2) numaral ı fıkralar ı ile ayn ı kanunun 257. maddesinde düzenlenen suçlar ın unsurlar ının farkl ı olduğu hususunda ku şku bulunmamaktad ır. Ancak suçun hukuki niteliği değişmesine kar şın san ığa savunmas ını yeniden haz ırlamas ı için gerekli zaman ve kolayl ıklar sağlanmam ıştır. Hâlbuki suçlaman ın değişen niteliğinin bildirilmesi, uygulanacak Başvuru Numaras ı: 2021/7616 Karar Tarihi : 7/6/2023 5cezan ın türü ve miktar ından bağıms ız bir güvencedir. Sonuç olarak isnad ın niteliğinde meydana gelen de ğişikliğin başvurucuya bildirilmemesi ve bu hususta kendisine ek savunma haz ırlama imkân ı tan ınmamas ı dikkate al ındığında Ali Kemal Tekin karar ında yer alan ilkelerden ve ula şılan sonuçtan ayr ılmay ı gerektirir bir durum bulunmamaktad ır. 20. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan savunma için gerekli zaman ve kolayl ıklara sahip olma hakk ıyla bağlant ılı olarak isnad ı (suçlamay ı) öğrenme hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 21. Başvurucunun isnad ı öğrenme hakk ının ihlal edildi ğine karar verildi ğinden adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ına ilişkin şikâyetleri hakk ında kabul edilebilirlik ve esas yönünden ayr ıca bir inceleme yap ılmas ına gerek görülmemi ştir. III. GİDERİM 22. Başvurucu; ihlalin tespiti, yeniden yarg ılama yap ılmas ı ve manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 23. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir ( Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 24. Öte yandan ihlalin niteli ğine göre yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından başvurucunun manevi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. IV. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki isnad ı (suçlamay ı) öğrenme hakk ına ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki isnad ı (suçlamay ı) öğrenme hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin isnad ı (suçlamay ı) öğrenme hakk ı nın ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ere ğli (Konya) A ğır Ceza Mahkemesine (E.2020/56, K.2020/372) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun manevi tazminat talebinin REDD İNE, Başvuru Numaras ı: 2021/7616 Karar Tarihi : 7/6/2023 6E. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 7/6/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.