TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR FUNDA AKDEN İZ GEÇER VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/16685) Karar Tarihi: 11/2/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/16685 Karar Tarihi : 11/2/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIM.Emin KUZBasri BAĞCI Raportör : Tuğçe TAKCI Başvurucular : 1. Funda AKDEN İZ GEÇER 2. Hayriye GEÇER 3. Mümtaz GEÇER Vekilleri : 1. Av. Hüseyin AYGÜN 2. Av. Gökhan GÜNAYDIN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Baş
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR FUNDA AKDEN İZ GEÇER VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/16685) Karar Tarihi: 11/2/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/16685 Karar Tarihi : 11/2/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIM.Emin KUZBasri BAĞCI Raportör : Tuğçe TAKCI Başvurucular : 1. Funda AKDEN İZ GEÇER 2. Hayriye GEÇER 3. Mümtaz GEÇER Vekilleri : 1. Av. Hüseyin AYGÜN 2. Av. Gökhan GÜNAYDIN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, zorla kaybedilme iddias ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ve yak ınlar ın zorla kaybedilmesi ile ilgili olarak yetkili makamlar ın hareketsiz kalmas ı nedeniyle kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 20/6/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden ula şılan bilgi ve belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir: 6. Başvurucular 18/3/2017 tarihinde istihbarat görevlileri taraf ından zorla kaybedildi ği iddia edilen M.G.nin yak ınlar ıdır. M.G. istihbarat kurumunda çal ışmaktayke n Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ı (FETÖ/PDY) üyeleri ile irtibat ı tespit Başvuru Numaras ı: 2018/16685 Karar Tarihi : 11/2/2021 3edildiğinden 19/7/2016 tarihinde görevinden uzakla ştırılm ış, 26/9/2016 tarihinde ola ğanüstü hâl kanun hükmünde kararnamesi uyar ınca kamu görevinden ihraç edilmi ştir. 7. UYAP üzerinden yap ılan incelemeye göre Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığı (Cumhuriyet Ba şsavc ılığı) taraf ından M.G. hakk ında diğer şüphelilerle birlikte FETÖ/PDY üyeliği isnad ıyla soruşturma aç ılm ış, M.G. yönünden yürütülen soru şturma 7/12/2016 tarihinde tefrik edilerek bir ba şka numaraya kayden soru şturmaya devam edilmi ştir. 8. Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından 28/10/2016 tarihinde nöbetçi sulh ceza hâkimliğinden M.G. hakk ında adli kontrol karar ı verilmesi talep edilmi ştir. Ankara 9. Sulh Ceza Hâkimli ğince 8/10/2016 tarihinde di ğer şüphelilerle birlikte M.G. hakk ında yurt d ışına çıkış yasağı adli kontrol tedbirine karar verilmi ştir. 9. Başvurucular ın başvuru formunda iddia ettiklerine göre M.G. 18/3/2017 tarihinde k ız kardeşini ziyarete gitmekteyken dört sivil araç taraf ından takip edildi ğini fark etmiş, araçlar ın model ve plakalar ını bir kâğıda yazarak kendisine bir şey olmas ı hâlinde bu bilgileri yetkili makamlara iletmelerini söyleyerek kâ ğıdı k ız kardeşine vermi ş ve k ız kardeşinin evinden ç ıktıktan sonra zorla kaybedilmi ştir. 10. M.G.nin e şi olan ba şvurucu Funda Akdeniz Geçer 19/3/2017 tarihinde e şinin hayat ından endi şe ettiğini belirterek Polis Amirli ğine kay ıp başvurusunda bulunmuştur. M.G.nin babas ı olan ba şvurucu Mümtaz Geçer ise 20/3/2017 tarihinde Ankara Bat ı Cumhuriyet Ba şsavc ılığına müşteki olarak beyanda bulunmu ş, beyan ında oğlunun kaybolduğunu, olayla ilgili olarak şüphelendi ği birinin bulunmad ığını bildirmiştir. 11. Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından 21/4/2017 tarihinde olay hakk ında kovuşturmaya yer olmad ığı karar ı verilmiştir. Karar ın gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "... Yap ılan soruşturmada, kay ıp olan şahs ın tüm aramalara ra ğmen bulunamad ığı, Müştekinin şikayet konusunun kay ıp olan eşinin bulunmas ını talep etti ği, müştekinin eşinin emniyet müdürlü ğünce arand ığı, aranmas ına devam edildi ği, emniyet kay ıtlar ında d a kay ıp şahıs olarak geçti ği, Şu an itibariyle herhangi bir adli olay olmad ığı, olduğu takdirde her an olaya emniyet ve ilgili savc ılığın el koyaca ğı anlaşılmakla..." 12. Başvurucular ın karara kar şı yapt ıklar ı itiraz, Ankara 1. Sulh Ceza Hâkimli ğince 16/1/2018 tarihinde reddedilmi ştir. 13. Başvurucular ret karar ını 5/6/2018 tarihinde ö ğrendiklerini beyan etmi ş olup 20/6/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 14. Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından 4/12/2020 tarihinde Anayasa Mahkemesine iletilen, ba şvurucular vekili taraf ından tarih yaz ılmam ış olarak sunulan ek dilekçeyle başvurucular; M.G.nin 14/7/2018 tarihinde Suriye'den ülkemize giri ş yapma giri şiminde bulunduğu gerekçesiyle Türk Silahl ı Kuvvetleri S ınır Hudut Birli ği taraf ından Hatay/Kumlu İlçe Jandarma Komutanl ığına teslim edilerek gözalt ına al ındığını, 18/7/2018 tarihinde ise Savc ılığa sevk edildi ğini, ard ından tutukland ığını, hâlen ceza infaz kurumunda tutuklu bulunduğunu, silahl ı terör örgütüne üye olma ve devletin gizli kalmas ı gereken bilgilerini Başvuru Numaras ı: 2018/16685 Karar Tarihi : 11/2/2021 4siyasal veya askerî casusluk amac ıyla temin etme suçlar ından Ankara 34. A ğır Ceza Mahkemesinde (A ğır Ceza Mahkemesi) yarg ıland ığını bildirmiştir. Dilekçede ba şvurucular ayr ıca iddialar ının yarg ılama s ıras ında diğer san ıklar ın anlat ımlar ıyla doğrulanmas ı üzerine zorla kaybedilme ve bu süreçte ya şananlara dair yeniden Cumhuriyet Ba şsavc ılığına suç duyurusunda bulunduklar ını, soruşturman ın derdest oldu ğunu ifade etmi ştir. 15. Dilekçe üzerine UYAP üzerinden yap ılan inceleme neticesinde iddianamede M.G.nin istihbarat kurumunda görev yaparken FETÖ/PDY'nin mahrem yap ılanmas ında da yer ald ığı, mahrem ö ğrenci olarak örgüt üyeli ği ve siyasal casusluk faaliyetlerinde bulundu ğu iddialar ına yer verildi ği ve gerçekle ştirdiği eylemlerin anlat ıldığı tespit edilmi ştir. M.G. hakk ındaki müsnet suçlardan görülen A ğır Ceza Mahkemesindeki yarg ılama derdesttir. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 16. Mahkemenin 11/2/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A.İncelemenin Kapsam ı Yönünden 17. Başvurucular; aylard ır haber alamad ıklar ı yak ınlar ının zorla kaybedilmesi nedeniyle ya şam hakk ının koruma ve öldürmeme yükümlülüklerinin, olay hakk ında hiçbir araştırma yap ılmadan bir ay sonra kovu şturmaya yer olmad ığına karar verilmesi nedeniyle de etkili soru şturma yükümlülü ğünün ihlal edildi ğini ileri sürmü şlerdir. 18. Anayasa n ın 17. maddesinin birinci f ıkras ının ilgili bölümü şöyledir: " Herkes, ya şama... hakk ına sahiptir." 19. Anayasa'n ın "Devletin temel amaç ve görevleri" kenar ba şlıklı 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Devletin temel amaç ve görevleri, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, ki şilerin ve toplumun refah, huzur ve mutlulu ğunu sağlamak; ki şinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle ba ğdaşmayacak surette s ınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kald ırmaya, insan ın maddî ve manevî varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamaya çal ışmakt ır." 20. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B No: 2012/969, 18/9/2013, 16). 21. Bir olayda ya şam hakk ına ilişkin ilkelerin uygulanabilmesi için gerekli şartlardan biri de do ğal olmayan bir ölümün gerçekle şmesidir. Bununla birlikte ba şvurucuya karşı gerçekle ştirilen eylemin niteli ği ve failin amac ı gibi somut olay ın koşullar ı dikkate alınarak ölüm olay ının gerçekle şmediği baz ı durumlar ın da yaşam hakk ı çerçevesinde incelenebilmesi mümkündür ( Mehmet Karada ğ, B. No: 2013/2030, 26/6/2014, 20). 22. Anayasa Mahkemesi Hasibe Me şe (B. No: 2015/7748, 7/2/2019, 57-61) ve Alya Demir ve Mehmet Demir (B. No: 2015/7584, 7/2/2019, 46-50), Bubo Çeviren ve diğerleri (B. No: 2015/16290, 13/6/2019, 86-88), Mehmet Ata Deniz ve di ğerleri (B. No: 2015/13893, 13/6/2019, 52-55) ba şvurular ında zorla kaybedilme olay ına dair ihlal Başvuru Numaras ı: 2018/16685 Karar Tarihi : 11/2/2021 5iddialar ının da Anayasa'n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan yaşam hakk ı kapsam ında incelenebilece ğini belirtmi ştir. 23. Somut ba şvuruda, zorla kaybedildi ği iddia edilen M.G.nin 14/7/2018 tarihinde yakalan ıp tutuklanmas ının ard ından ceza infaz kurumuna yerle ştirildiği, dolay ısıyla hayatta olduğu anlaşıldığından başvurunun ya şam hakk ı kapsam ında incelenmesi mümkün de ğildir. Başvurucular ın yak ınlar ının zorla kaybedildi ğine ve zorla kaybedilme ile ilgili olarak yetkili makamlar ın hareketsiz kald ığına yönelik şikayetleri ise ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı ile kötü muamele yasa ğı kapsam ında incelenecektir. B. Kötü Muamele Yasa ğının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı 24. Başvurucular kay ıp olan yak ınlar ının ak ıbetine ili şkin soruşturmada yetkili makamlar ın hareketsiz kalmas ı nedeniyle kendileri aç ısından kötü muamele yasa ğının ihlal edildiğini ileri sürmü şlerdir. 2. Değerlendirme 25. Anayasa'n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Herkes, Anayasada güvence alt ına al ınm ış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi kapsam ındaki herhangi birinin kamu gücü taraf ından, ihlal edildiği iddias ıyla Anayasa Mahkemesine ba şvurabilir... " 26. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un " Bireysel ba şvuru hakk ı" kenar ba şlıklı 45. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Herkes, Anayasada güvence alt ına al ınm ış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi ve buna ek Türkiye'nin taraf oldu ğu protokoller kapsam ındaki herhangi birinin kamu gücü taraf ından, ihlal edildi ği iddias ıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir." 27. 6216 say ılı Kanun'un " Bireysel ba şvuru hakk ına sahip olanlar " kenar başlıklı 46. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Bireysel ba şvuru ancak ihlale yol açt ığı ileri sürülen i şlem, eylem ya da ihma nedeniyle güncel ve ki şisel bir hakk ı doğrudan etkilenenler taraf ından yap ılabilir." 28. Anayasa Mahkemesi kötü muamele yasa ğına ilişkin bu tür şikâyetleri inceledi ği başvurularda; haklar ı ihlal edilen ki şinin aile üyelerinin olaydan dolay ı ruhsal çöküntü ve üzüntü ya şamalar ının kendileri için kaç ınılmaz bir sonuç oldu ğunu, bu nedenle Anayasa'n ın 17. maddesinin bu ki şiler bak ımından ihlal edilebilmesi için söz konusu durumun yeterli olmad ığını, aile bireylerinden birinin ma ğdur olup olmamas ının yaşadıklar ı üzüntüden farkl ı bir boyut kazand ıracak özel faktörlerin ba şvuruda var olup olmad ığına bağlı olduğunu ifade etmiştir (Engin Gök ve di ğerleri , B. No: 2013/3955, 14/4/2016, 49-54). 29. Diğer taraftan bir bireysel ba şvurunun kabul edilebilmesi için ba şvurucunun sadece ma ğdur olduğunu ileri sürmesi yeterli olmay ıp ihlalden do ğrudan veya dolayl ı olarak Başvuru Numaras ı: 2018/16685 Karar Tarihi : 11/2/2021 6etkilendiğini yani ma ğdur olduğunu göstermesi veya ma ğdur olduğu konusunda Anayasa Mahkemesini ikna etmesi gerekir. Bu itibarla ma ğdur oldu ğu zann ı veya şüphesi de mağdurluk statüsünün varl ığı için yeterli de ğildir ( Ayşe Hülya Potur , B. No: 2013/8479, 6/2/2014, 24). 30. Buna göre aile bireylerinin kötü muamele yasa ğı bak ımından mağdur statüsünde olabilmeleri için ölüm olay ı nedeni ile kaç ınılmaz olarak ya şadıklar ı üzüntü farkl ı bir boyut ve şekil kazanm ış olmal ıdır (Seyfullah Turan ve di ğerleri, B. No: 2014/1982, 9/11/2017, 121). 31. Öncelikle belirtmek gerekir ki ba şvurucular ın iddia ettikleri üzere yak ınlar ından on beş ay boyunca haber alamamalar ı hâlinde bu durumun üzüntüye yol açaca ğı aç ıktır. Ancak somut ba şvuruda yak ınlar ının başına gelen olaylara tan ık olduklar ına, yak ınlar ının akıbeti ile olanlar hakk ında yetkili mercilere y ıllar boyunca pek çok kez ba şvuruda bulunmalar ına rağmen bir sonuç alamad ıklar ına ilişkin herhangi bir bilgi ve bulguy a rastlanmam ıştır. 32. Diğer yandan ba şvurucular ın şikâyeti hakk ında Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından soru şturma yürütülmü ş olup yetkili makamlar ın hareketsiz kalmas ı gibi bir durum somut ba şvuruda bulunmamaktad ır. Nitekim ba şvurucular ın olay hakk ında ikinci kez şikayetçi olmalar ı üzerine Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından diğer bir soru şturman ın açıldığı ve derdest oldu ğu başvurucular taraf ından bizzat sunulan ek dilekçeyle dile getirilmiştir. 33. Değinilen hususlar bir bütün olarak gözetildi ğinde olay ın ve yetkili makamlar ın başvurucular ın taleplerine verdikleri kar şılığın içeriğinin ve tarz ının somut olay ın kendine özgü koşullar ı bağlam ında başvurucular ın kötü muamele yasa ğı bak ımından ma ğdur olduklar ını gösterir mahiyette bir özellik ta şımad ığı değerlendirilmi ştir. Dolay ısıyla başvurucular ın kötü muamele yasa ğı bak ımından mağduriyetlerinin söz konusu olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 34. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının kişi bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. C. Kişi Hürriyeti ve Güvenli ği Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı 35. Başvurucular uzun süredir devam eden zorla kaybedilme hâli nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü şlerdir. 2. Değerlendirme 36. Anayasa Mahkemesi, gözalt ına al ınıp uzun süredir haber al ınamayan şahıslar bak ımından başvurucular ın iddialar ına benzer olarak ileri sürülen iddialar ı kişi hürriyeti ve güvenliği hakk ı kapsam ında incelemi ştir (bkz. Mehmet Ata Deniz ve di ğerleri, 76-78). 37. 6216 say ılı Kanun un 48. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında aç ıkça dayanakta n yoksun ba şvurular ın Anayasa Mahkemesince kabul edilemezli ğine karar verilebilece ği belirtilmiştir. Bu ba ğlamda ba şvurucunun ihlal iddialar ını kan ıtlayamad ığı, temel haklara Başvuru Numaras ı: 2018/16685 Karar Tarihi : 11/2/2021 7yönelik bir müdahalenin olmad ığı veya müdahalenin me şru olduğu aç ık olan ba şvurular ile karmaşık veya zorlama şikâyetlerden ibaret ba şvurular aç ıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir ( Hikmet Balabano ğlu, B. No: 2012/1334, 17/9/2013, 24). 38. Başvurucular ın ileri sürdükleri, kamu makamlar ı taraf ından yak ınlar ının gözalt ına al ındığı ve zorla kaybedildi ği iddialar ının adli/idari makamlar taraf ından verilmi ş bir karar ile kesin olarak ortaya konulmam ış olduğu, şahs ın gözalt ına al ındığına dair makul şüphenin ötesinde kan ıt bulunmad ığı gözetilerek, belirtilen iddialar yönünden ba şvurunun bu kısm ının diğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekmektedir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kişi bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucular üzerinde BIRAKILMASINA 11/2/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye M.Emin KUZ Basri BA ĞCI